Titelpagina

Johanna Frid

..

Nora,

of

brand Oslo brand!

..

..

..

Uit het Zweeds vertaald door Janny Middelbeek-Oortgiesen

..

..

..

..

Uitgeverij Podium

Amsterdam

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, augustus 2020

..

Deze uitgave werd mede mogelijk gemaakt door The Swedish Arts Council. De vertaalster ontving voor deze vertaling een projectsubsidie van het Nederlands Letterenfonds.

..

Oorspronkelijke titel Nora eller Brinn Oslo brinn

Oorspronkelijke uitgever Ellerströms

© 2018 Johanna Frid/Grand Agency

© 2020 Nederlandse vertaling Janny Middelbeek-Oortgiesen/Uitgeverij Podium

Omslagontwerp Beatrice Bohman/bij Barbara

Omslagbeeld Johan Christian Dahl

Foto auteur Jennifer Sameland

Verzorging e-book Michiel Niesen

..

isbn 978 90 5759 091 7

..

www.uitgeverijpodium.nl

Ik heb zoveel gezegd

maar het heeft niet geholpen

..

Thomas Tidholm, Meningen (Betekenis) 2001

1. Mijn taal uit jouw mond

Het begon allemaal met een foto.

Het was een natte avond in juli en Emil was aan het pakken. De volgende dag zouden we de trein naar Odense nemen om bij zijn ouders langs te gaan. Ik was nerveus, voelde rusteloosheid en een zeurende pijn in mijn lijf. Een paar weken eerder had ik te horen gekregen dat er een ongevaarlijke cyste op mijn eierstok zat, en dat hield me bezig. Die cyste, en de volgende dag. Ik had Emils ouders al ontmoet, maar nog niet zo vaak, en ik sprak nauwelijks Deens. Ik begreep steeds beter wat de mensen zeiden, maar zodra ik in het Zweeds reageerde, werden de gezichten van de Denen uitdrukkingsloos. Ik wist niet wat ik kon verwachten, hoe ik me moest gedragen en ook niet wat ik moest inpakken. Emil zat achter zijn computer en buiten voor het raam bulderde Amager Boulevard, van de auto’s met zwaailichten, de aanhoudende regen en de wind, waardoor het in Kopenhagen altijd gierde. Ik zat zonder enige systematiek kleren op te vouwen, maar werd het beu en staarde lang naar een blauw vest, verzonken in fantasieën over cystes en Emils ouders. Stel je voor dat ze me eigenlijk helemaal niet mochten?

Emil wekte me uit mijn gedachten, hij riep dat ik moest komen kijken naar iets op zijn computer. Iemand had in dagblad Politiken een schokkend opiniestuk over de Deense poëziegolf geschreven. Ik las het en stond op het punt om iets te zeggen toen mijn oog viel op de foto op zijn beeldscherm, het gedeelte van Facebook dat aangaf dat hij een bericht had ontvangen. Het was een zwart-witfoto, een profielfoto voor sociale media. Ze straalde, dat zag je al aan het icoontje. Ze was misschien twintig jaar en lachte recht in de camera. De foto was bijgesneden zodat haar gezicht de hele uitsnede vulde, uitsluitend jukbeenderen, sproeten en haar glimlach, die geweldig was. Ze zou Synnøve, of Wenche of Ragnhild kunnen heten, maar Nora was een volkomen normale naam. Noors en normaal.

Ik was helemaal de kluts kwijt. Ik wist niet meer wat ik over Lilian Munk Røsing, de literair criticus van Politiken, had willen zeggen en werd me onaangenaam bewust van mijn lijf, mijn handen. Nora was Emils ex. Ik wist niet dat ze nog steeds contact hadden. Mijn wangen gloeiden. Het werd steeds moeilijker om woorden te vinden en dat groeide uit tot een gevoel van schaamte. Ik mompelde wat en deed net of ik niet iets moois, en iets privés, had gezien. Ik voelde hoe een nieuw landschap vorm kreeg, vreemd vanbinnen.

We kenden elkaar nu bijna een jaar en waren sinds een paar maanden elkaars kæreste, zoals de Denen hun geliefde noemen. Ondanks de spraakverwarring begonnen we elkaar wat beter te begrijpen. Je moet niet alleen een ander mens leren kennen en een andere Scandinavische taal, maar ook hoe die persoon zijn eigen Scandinavische taal spreekt. Uit Emils mond werd het Deens langzaam begrijpelijk, maar tegenwoordig praatte hij meer Zweeds. Toen we elkaar voor het eerst ontmoetten – op een septemberdag op een bankje in de zon – snapte ik er geen woord van. Ik zat zeker een halve minuut aan mijn sigaret te lurken voordat ik me realiseerde dat Emil mijn lighter wilde gebruiken. We volgden dezelfde studie en ik voelde me ongelooflijk dom dat ik niets kon maken van die woordenbrij. Toen Emil en de andere Deense studenten die eerste dag tijdens college aan de praat waren, stopte ik simpelweg met luisteren. Het was nog erger dan wanneer je de radio tussen twee zenders in had staan, eerder alsof je probeerde rijst in een te grof vergiet af te spoelen of koffiedik te kijken. Emil had een jaar in Zweden gewoond en beschikte over een rudimentair begrip van de taal – hij kon globaal zinnen ontcijferen maar miste soms details. (Een keer onderstreepte hij in de tekst die we bespraken het Zweedse woord voor dennenappel en hij siste: Wat betekent dat?) Hoewel onze medestudenten ook de indruk wekten communicatieproblemen te hebben, leek dat hem noch zijn landgenoten erg te deren. Misschien was het voldoende dat ze elkaar konden verstaan. Misschien was de afstand gewoon te groot om te overbruggen. Toen we in de pauze zaten te roken had Emil in elk geval minder moeite om mij te begrijpen dan ik hem, hetgeen ervoor zorgde dat het gesprek eigenaardig mank liep. Ik kwam voor het eerst in aanraking met die gezichtsuitdrukking waarvan ik later leerde dat die standaard was bij ontmoetingen tussen Scandinavischsprekenden onderling: een verstijvende huiver en een onwil om te laten merken dat je het eigenlijk niet begrijpt.

De meesten gaven er de voorkeur aan de spraak- en algehele verwarring de vrije loop te laten zodat het gesprek geleidelijk verzandde. Die keer was het een triomf toen ik uiteindelijk mijn aansteker kon overhandigen. In het Engels heet die immers ook lighter. Deens leren was voor mij een heel actief besluit. Ik had gemeend dat er een gradueel begrip tussen de buurlanden heerste, maar dat bestond helemaal niet; Google Translate, zweet en lange interpretatiediscussies met mijn vriend Petter, die al heel lang in Kopenhagen woonde, moesten eraan te pas komen. Dat najaar kwam het niet bij me op dat het leren van een taal omwille van iemand anders misschien iets romantisch had. Romantisch in een soort geïdealiseerde zin, een ijdel idee dat je de wereld van een ander echt kon doorgronden, maar ook romantisch op de manier waarop je bijvoorbeeld bloemen cadeau doet of de vaatwasser leegruimt. Iets heel concreets en tegelijkertijd symbolisch. Ook al zijn Deens en Zweeds buurtalen, het klankmatige onderscheid is groot, cruciale woorden en zinsconstructies verschillen opvallend van elkaar. Het is met andere woorden een ambitieus project. Maar mijn verliefdheid was niet de reden dat ik in die verschillen wilde doordringen. Het was niet iets tastbaars, maar gewoon een plotselinge doelbewustheid. In december vond ik dat ik de taal voldoende beheerste om Emil onder vier ogen te ontmoeten. Hij was vanwege de studie gewoon een paar dagen in Stockholm en we besloten een biertje te gaan drinken. Per mail suggereerde hij dat als het gesproken gesprek te moeilijk werd, we natuurlijk altijd nog briefjes heen en weer konden schuiven. In de kerstperiode werden onze mails steeds langer, en begin januari zagen we elkaar terug in een winderig Kopenhagen. Onze relatie ontwikkelde zich in hetzelfde tempo als mijn begrip van het Deens. In maart was ik in staat om een literatuurprogramma op de Deense radio te volgen en Emil vroeg of we nu kærester waren.

Inmiddels zaten we in juli, en eind augustus zou Emil naar Stockholm verhuizen. Drie maanden is geen lange periode om verkering met iemand te hebben, maar lang genoeg om iets van de grond te krijgen wat je een veilig en mooi gevoel kan geven. Een vriendin zei dat Emil hartjes in zijn ogen had als hij naar me keek. Zelf zag ik dat niet, maar soms voelde ik aan zijn blik dat ze gelijk had. Ik had een groot vertrouwen in hem, zo groot dat het me verbaasde. Maar door die foto van Nora raakte ik van mijn stuk. Ik verontschuldigde me en sloot me op in de wc, waar ik een hele poos op het neergeklapte deksel naar de tegels bleef zitten staren. Mijn wangen gloeiden, mijn hart bonkte. Ik had een diep verwarrend shitgevoel. Hoe goed kende ik Emil? Ik wist dat hij loyaal was tegenover zijn vrienden, lief voor zijn zussen, dat hij met een aandoenlijke plichtsgetrouwheid zijn gedichten schreef. Hij was behulpzaam, enorm beleefd – maar hij had ook een andere kant, iets anders… Toen er bij mij een paar maanden eerder een verstandskies getrokken moest worden, had ik hem geschreven dat ik het wel uit kon gillen. Hij reageerde met: Gil dan. Om de een of andere reden vond ik dat verbazingwekkend. Misschien innemend.

Maar hoeveel wist ik nou eigenlijk? In mijn ogen was hij schitterend, verblindend. Ik kon hem niet goed zien.

2. Mijn plek

De volgende dag zaten we keurig op tijd in de trein. Het weer was omgeslagen; Denemarken ging nu gebukt onder een hittegolf en de temperatuur lag een eind boven de dertig. De warmte was drukkend en de Deense Spoorwegen deelden flesjes water uit en creëerden daarmee wat hygge midden in deze vooraankondiging van de ondergang der aarde. Emil las E.T.A. Hoffmann, die er vreselijk saai uitzag. Ik bladerde lusteloos in Ulysses, en bedacht dat die misschien een keer van pas kon komen onder een ongelijke tafelpoot of tegen de tocht van een kierend raam. Het landschap om ons heen was lieflijk en groen.

‘Hebben jullie vaak contact,’ gooide ik eruit, zonder enige aanleiding. Emil keek op. Heel even leek het of hij serieus dacht dat ik Hoffmanns muizenkoning bedoelde. Neu, niet zo verschrikkelijk vaak, af en toe misschien…

‘Nora en jij,’ zei ik en ik boog me voorover naar onze tassen, getroffen door de onweerstaanbare behoefte de plastic zak bij mijn voeten te herschikken.

‘Nee,’ zei hij.

Een stel op leeftijd naast ons probeerde zonder al te veel enthousiasme een sudoku respectievelijk een kruiswoordpuzzel op te lossen. Het zweet stroomde door de wagon. Bij mij kriebelde het op mijn bovenlip en in mijn oksels.

‘Ze woont immers in Oslo,’ zei Emil, alsof dat een verklaring was. Oslo klonk verdacht veel als aarsloo. Oschloo. Ze woont toch in Aarsloo, vertaalde ik.

Ik zei niets over haar gelijkmatige witte gebit, of over haar krullen; zelfs niet over haar fantastische ogen, maar ik kon het niet laten om te zeggen dat ik toevallig gezien had dat ze een berichtje had gestuurd. Dat ik dat per ongeluk had gezien. ‘Het was niet met opzet.’

Emil fronste zijn wenkbrauwen.

‘We sturen elkaar af en toe een bericht,’ zei hij. ‘We bellen elkaar weleens.’

Hij klonk stoïcijns. Mijn ordinaire vragen konden Emil geen bal schelen. Ik wachtte tot hij nog meer zou vertellen, maar dat deed hij niet. Ik voelde me plotseling banaal, en echt, echt belachelijk. Emil sloeg luidruchtig een bladzijde in Hoffmann om.

Maar de foto van Nora was niet banaal. Die bleef me bij, die grifte zich in, die brandde, en klapperde als een vlag in de wind. Ik staarde door het raam naar buiten, naar het stel op leeftijd. Het boek gleed uit mijn hand. Dat gebit, die krullen, die mond. Ik probeerde bijeen te sprokkelen wat ik van haar wist, brokstukken van gesprekken te reconstrueren, details die ik terloops had geregistreerd. Ze werkte op een kinderdagverblijf. Van haar loon kocht ze kleren.

Emil zat gebiologeerd in zijn boek te kijken.

Ik wist dat ze ruim een jaar verkering hadden gehad, dat zij een paar jaar jonger was dan wij en dat ze elkaar op een hogeschool in Kopenhagen hadden leren kennen. Ze waren bezig geweest om in Kopenhagen een gemeenschappelijk leven op te bouwen, maar toen Emil op een Zweedse opleiding werd toegelaten, hadden ze de plannen omgegooid en was Nora weer terugverhuisd naar haar vader in Oslo. Het plan was dat Emil daar later ook naartoe zou verhuizen, maar voordat het zover was maakte zij het uit, deels met de motivering dat ze ‘wilde reizen’. Toen we op een winterdag in Stockholm een wandeling rond het water van Årstaviken maakten, had Emil me dat verhaal verteld en ik had het wel een beetje amusant gevonden dat hij zo boos klonk en zij zo jong. Maar zo grappig vond ik het nu niet meer.

We waren inmiddels halverwege Odense. Het sudoku-stel was in Slagelse uitgestapt. We reden de brug over waar Karl xii had gemarcheerd, of nou ja, in die tijd had je natuurlijk geen brug. Emil had me verteld dat tot ver in de jaren negentig scheepvaartverkeer de enige verbinding vormde tussen Sjælland en Fyn. We reden over de Grote Beltbrug en passeerden een grens. Opeens realiseerde ik me: waar moest ik blijven als het niet werkte? Emil ging in de zomer altijd een week naar zijn ouderlijk huis, wat gewoonlijk samenviel met het jaarlijkse bezoek dat zijn ouders brachten aan een strandhotel op Jutland. Bij die bezoeken hoorde dat Emil zijn kæreste meenam. Hij was daar twee zomers met Nora geweest – de eerste waren ze nog bij elkaar, de tweede vond een paar maanden nadat het tussen hen was uitgegaan plaats. Anders gezegd was die laatste dus een neukvakantie geweest, waar Emil ter herinnering jeuk, vaak moeten plassen en chlamydia aan had overgehouden (Nora was er in het Oslose nachtleven tegenaan gegaan in de maanden dat ze uit elkaar waren geweest).

Nu was het mijn beurt om Odense in zomerpracht mee te maken en een nieuwe kleur aan Emils Scandinavische vlaggenspel toe te voegen. Ik vroeg me af of hij dat nog zou completeren met een Finse wimpel, maar besloot dat maar niet te vragen. De hitte maakte de treinzitting plakkerig, een vocht dat je nergens mee kon afvegen omdat alles klam was van zweet en water. De trein sukkelde verder. Ik wist niks van Denemarken. Wat werd je geacht te doen in een noodsituatie? 911 bellen? Stel je voor dat mijn portemonnee of mijn mobiel werd gestolen – hoe moest ik dan ooit weer thuiskomen? Zouden mijn organen worden gedoneerd als ik bij een ongeluk omkwam? Of zouden de Denen die gewoon verbranden? Emil legde zijn boek weg.

‘Ze komt binnenkort naar Kopenhagen.’

‘Gaan jullie afspreken,’ zei ik. Het was niet echt een vraag. Iets in mijn keel deed me denken aan toen ik nog een kind was en elke zondagavond moest overgeven omdat we op maandagochtend het eerste uur gym hadden.

‘Ja,’ zei hij. Hij haalde zijn schouders erbij op. Niet nonchalant, gewoon onbekommerd. Ze gingen afspreken om het over vroeger te hebben, over wat ze nu deden, even bijpraten. Hij had het me willen vertellen, misschien was hij dat vergeten, hij wist het niet helemaal zeker.

‘Maar nu weet je het dus.’

Nu wist ik het dus.

Ik zat waar ik zat.

Wat deed ik hier? In deze trein, met deze persoon, die opeens niet leek op iemand die ik kende. Alleen maar lijf en botten. Mannen zijn zo groot. Grote handen, grote voeten, lijven die de kans lopen dat ze dingen omstoten, of aanzienlijk grotere schades aanrichten. Hij had Nora kunnen meenemen. Zij had kunnen zitten waar ik nu zat, glad en Noors van huid. Een fris exemplaar met onberispelijke ingewanden. Iemand die tegen een stootje kon en louter babbelde in zangerig Osloos (Aarsloos?). Zij zou dit wel klaarspelen. Dat had ze al twee zomers op rij gedaan. Nora, het is tijd voor je hattrick! Hoe concurreer je met een winnaar? Tweevoudig kampioen? Mijn gezicht kon niet met dat van haar wedijveren. Voor haar werd het een walk-over. Als ze nou toch naar Kopenhagen ging, waarom reisde ze dan niet gewoon meteen door hiernaartoe? Mocht ze in het gangpad van de trein opduiken en beleefd in het Noors zeggen ‘Sorry, maar volgens mij zit je op mijn plek’, dan zou ik vast meteen opstaan, onvoorwaardelijk. Ik moest weer aan de foto van haar gezicht denken, ging die in gedachten langs en probeerde te begrijpen welk deel precies verantwoordelijk was voor die druk op mijn borst. Je zou die foto uit elkaar moeten kunnen halen, stukje bij beetje, elke pixel. Er moest iets in zitten wat het mogelijk maakte om hem onschadelijk te maken, een cruciaal detail dat je eruit kon halen, waardoor het allemaal in de wind uiteendreef. Poef. Rook en spiegels. Maar dat ging niet. Ik kon de ontbrekende link niet vinden, en we waren in Odense aangekomen.

3. De bossen dieper, de kronen meer waard

Odense was een heel gewoon klein stadje, somber, met laagbouw. Door en door buitenlands. Toen we op het perron kwamen, was het asfalt helemaal warm omdat het in de zon had liggen bakken. Het had niet veel gescheeld of ik had mijn tas naar me toe gegrist en was weer in de trein gesprongen om door te reizen naar de einder – maar daar had je natuurlijk ook niks. Ik was nergens. In de auto van Emils vader gaan zitten kwam me al net zo ondenkbaar voor als proberen terug te komen naar Kopenhagen. Er was niks om tegenaan te leunen. Ik liep voorzichtig naar een bankje, bang om te vallen. Ik had mijn tassen in mijn hand, dus ik zou mezelf op mijn gezicht moeten opvangen. Het was allemaal zo nieuw. Vanbinnen, buiten – daardoor had ik het gevoel dat ik mijn evenwicht aan het verliezen was. Mijn vriendin Narin zei altijd: ‘Als je in een gat staat, stop dan met graven.’ Een heel abstract advies, moeilijk in praktijk te brengen. Ik vroeg me af wat het gat was, wat de schep was, wat ik was.

‘Ik wil naar huis,’ zei ik.

Emil stak een sigaret op. Hij keek teleurgesteld, maar zei dat dat kon.

‘Zullen we niet even gaan zitten?’ zei hij.

We rookten. Ik kreeg van hem een blauwe King’s, die rauw was in mijn keel. Ik had de neiging om op de warme grond te gaan liggen. Na een poosje begon Emil bouwsels aan te wijzen, een pasgebouwde loopbrug, het stationsgebouw waar een bioscoop in was gevestigd. Een kerktoren. Zijn vader belde om te zeggen dat hij er zo aan kwam, en in de uitdovende hitte liepen we langzaam naar de parkeerplaats. Het zou zo wel gaan regenen.

Nora vergezelde me de hele avond. Tijdens het autoritje naar de stad, waarbij Emil en zijn vader sporadisch en aarzelend met elkaar kletsten, terwijl we langs Væddeløbsbanen reden, tijdens de rondleiding door de tuin – aardbeien, druiven in de kas – en het huis, dat schoon en Deens en geruststellend was. Hanne en Svend lieten de reservefiets zien die ik mocht gebruiken. Ik legde mijn hand op het zadel en wist dat zij daarop had gezeten. Die sproeten, die mond, die krullen in dat haar. En haar kont natuurlijk. Het bulderde vanbinnen bij me.

We aten buiten en het begon daarna pas te regenen. Grote zware druppels en Deense wind. Krachtig onweersgerommel. In de nabijheid van Emils ouders werd het gebulder geleidelijk het zwijgen opgelegd. Emils moeder vertelde over de kinderen in de crèche. Ze leek op Emil, ik vond het fijn hoe ze met elkaar praatten. Hun blauwe ogen achter hun bril. Hanne en Svend waren vriendelijk, ze drongen zich niet op, vertelden over het reisje dat ze gingen maken naar Strandhotel Svinkløv aan de kust. Het tafelkleed had een patroon van grote Finse bloemen. Het menu was vegetarisch vanwege mij. Na het eten trakteerden ze op koffiebroodjes, want Emil had verteld dat ik gek was op Deense koffiebroodjes. Een lief gezin, met een huis van twee verdiepingen en een auto. Ze wisten mijn hart afwisselend pijnlijk te raken en te kalmeren, ze aaiden het zoals je een konijntje aait.

Het verraste me in zekere zin dat Emil hier was opgegroeid. Aangezien ik hem had leren kennen in een context waarbinnen hij onmiskenbaar Deens was, enigszins rebels, had ik onbewust het beeld gekregen van iets harders. Maar Denemarken was méér dan bruine bodega’s waar je binnen mocht roken en bouwvakkers die ’s ochtends al aan het bier zaten, méér dan kraakpanden in Kopenhagen, oudere vrouwen die Cerutti-sigaren paften en de krankzinnige glimlach van de politica Pia Kjærsgaard. Het leek wel of Solskinshøjen, Zonneheuvel, de buurt met de rijtjeshuizen, zo uit een prentenboek was geknipt. Vlakbij had je paardenweitjes en een grote drafbaan, bossen met loofbomen. Aan de ene kant was ik verbaasd dat hij hier was opgegroeid, aan de andere kant vielen de puzzelstukjes op hun plaats. Emil was zo harmonieus, en hij liet je in die harmonie delen. Hij zou me niet op het station in elkaar laten zakken, me niet op mijn gezicht laten vallen. Natuurlijk niet. Ik wenste dat de maaltijd de hele avond zou duren, dat ik kon blijven zitten in het warme gele licht dat niets met Nora te maken had. Voor haar was geen plek. Ik zat daar. Het was onmiskenbaar dat ik degene was die daar zat. Toen de avond helaas op zijn eind liep, gingen we naar onze kamer op de bovenverdieping. Het gebulder nam in kracht toe. Bonk zei het vanbinnen. Het verdrong de gezelligheid, het gele schijnsel van de lamp, om plaats te maken voor een hoekige nervositeit. De smaak van iets kouds tegen mijn verhemelte. Emil zei dat ik zelf bepaalde hoelang ik wilde blijven.

‘Je hoeft hier niet te blijven als het niet oké voelt,’ zei hij. Zonder ongerustheid in zijn stem. Met een melkachtig geeuwtje erachteraan. Ik voelde me doodsbang. Was dit nou Kierkegaards definitie van angst? De vrees voor wat je niet kunt benoemen? We gingen naar bed. De lakens roken lekker, schoon.

‘Welterusten,’ zei hij en hij gaf me een kus, ‘ik ben echt blij dat je hier bent.’

Hij deed zijn ogen dicht.

Lang nadat Emil al in slaap was gevallen lag ik met mijn telefoon in een stevige greep Nora te bestuderen. Ik staarde en staarde totdat ik hakenkruizen in haar ogen zag. Dat vreemde was Noorwegen. In haar blik kon je een glimp van de naaldbomen en de bergtoppen opvangen. De oliereserves en de desinteresse voor EU-vraagstukken. Ze had volle wenkbrauwen, welgevormd. Ze zag er onopgemaakt uit. Terwijl ik naar haar keek, betastte ik mijn eigen gelaatstrekken. Mijn wangen zwollen op, mijn mond werd een scheve hangzak. Haar portret was een bord – een soort wegwijzer met een pijl – die naar Noorwegen wees maar ook naar mij. Naar mijn lelijke gezicht. Terwijl ik naar Nora keek, werd mijn lelijkheid onverdraaglijk. Ik ben nooit mooi geweest, nauwelijks echt lieftallig, maar dit was iets ergers. Haar gezicht verwrong het mijne, ik werd er bijna wanstaltig van, in dat gezicht kon je niet blijven. Dat moest je wegstoppen zodat niemand het hoefde te zien. Ik zou nooit zo in de camera kijken. Ik loenste met mijn ene oog en gaf de voorkeur aan half profiel. Dat maakt het moeilijk om je blik vrijmoedig en fris op iets te richten.

Ik begreep dat wat ik de komende week en de rest van mijn leven ook deed, haar zou ik niet worden. Die sproeten, dat golvende haar, die hoge bovenlip, die elegante boog van de wenkbrauwen, die glimlach met open hart recht de camera in. Dat zou mij nooit ten deel vallen. Mijn hart zat vol shit. Vol Noorwegen. Vol verlangen naar een papieren zak om over mijn hoofd te trekken.

Nora versmolt met haar land, haar portret was duidelijker dan een kaart had kunnen zijn. Het was het beeld van een andere geografische mogelijkheid en wat daar allemaal bij kwam kijken. Een ander leven. Sneeuw. Schone, schone sneeuw. Skiën. Een gezonder leven, rijker, volmaakter. Gespierde lichamen die door de loipes gleden, en blozende wangen. Ik kan niet skiën. Dat had geen deel uitgemaakt van mijn opvoeding. Toen ik in dat beeld probeerde door te dringen gleed ik uit op dat tyfusijs. In Noorwegen was alles net als thuis, maar dan beter. De bossen dieper, de kronen meer waard. De foto bleef maar branden en al deed het nog zo’n pijn om hem aan te raken, ik kon hem niet loslaten. Ik besloot, in stilte voor mezelf, dat ik niet wilde dat Emil en ik elkaar nog zagen als hij in Kopenhagen met Nora afsprak.

4. Ze hadden elkaar op de crèche leren kennen