Een weekendje oorlog

FRANS VAN DEIJL

Een weekendje oorlog

Uitgeverij Podium
Amsterdam

© 2016 Frans van Deijl

Omslagontwerp Roald Triebels

Beeld omslag Michael B. Rasmussen

Verzorging ePub CO2 Premedia

Foto auteur Anke van der Meer

ISBN e-book: 9789057597725

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, februari 2016

www.uitgeverijpodium.nl

1

Het plan ontstond tijdens de jaarlijkse straatbarbecue, op de eerste bloedhete dag van april. Onze straat, en eigenlijk onze hele vooroorlogse buurt, was de afgelopen jaren enorm verjongd. Dat kwam door zijn ligging, met de kont tegen de duinen en het gezicht naar de stad. Een groene, autoluwe buitenwijk, ideaal voor stellen met jonge kinderen, die de drukte van de omringende Grote Stad ten slotte toch wilden ontvluchten. Zij kochten de niet eens zo royaal bemeten huizen van de oorspronkelijke, oude bewoners die waren overleden of naar het verzorgingscentrum moesten. Doorgaans betaalden ze het volle pond en dan moest er nog gemoderniseerd en aangebouwd worden. Jarenlang domineerden busjes van allerhande werklieden het straatbeeld, en altijd lag er wel ergens een berg zand of een stapel stenen op het trottoir.

De nieuwkomers in onze straat vormden algauw een hechte groep die van alles organiseerde, zoals de barbecue. Elke bewoner moest iets aanleveren; Sabine en ik genoten inmiddels een zekere faam met onze in ketjap en knoflook gemarineerde lamskoteletten. Er was ook een maandelijkse borrel in het buurtcafé, alleen voor vrouwen, en voor de mannen waren er visuitjes op zee, dagjes mountainbiken in de Ardennen en soms werden hele middagen besteed aan paintball en lasergames. Ook bestond er een onderlinge competitie, genaamd The Ultimate Sniper, van snipergames die op de Playstations bij een van de buurmannen thuis werden gespeeld.

De meeste buren waren achter in de dertig, midden veertig. Ik was met mijn vierenvijftig jaar verreweg de oudste. Qua opleiding en beroep was het beeld gevarieerder. Ik was freelance speechschrijver, de anderen hadden een eigen bedrijf met personeel, werkten bij een bank of stonden voor de klas. De vrouwen hadden zonder uitzondering banen voor halve dagen en hielpen elkaar met de opgroeiende kinderen. Wij mannen spraken eindeloos over voetbal, over goede visstekken en bleken nog een liefhebberij te delen: de Tweede Wereldoorlog, in het bijzonder D-day.

Op die bewuste barbecue stond ik te praten met Dennis, handelaar in oude Volkswagen-campers, met Beau, een bankjongen en met Jochem, net vijfendertig jaar en werkzaam in de ICT-business. Ik kan niet meer exact reconstrueren hoe we erop kwamen, maar Dennis had het ineens over een camper waarvan hij de motor net had gereviseerd en waarmee hij naar de invasiestranden van Normandië wilde. Gewoon een weekendje oorlog, zoals hij het noemde, met uitstapjes naar historische dorpen, de musea waarvan sommige niet meer waren dan omgebouwde koeienstallen, maar die meestal unieke collecties bezaten. ’s Avonds zouden we dan uit eten gaan in een van de vele visrestaurants waar oesters en calvados op het menu stonden. Op een vrijdagochtend zouden we vertrekken, want het was toch een rit van een uur of acht, de files in het zuiden niet meegerekend. Zondagochtend zouden we dan weer terugrijden om ruim op tijd te zijn voor het voetbal, ’s avonds op de televisie.

Beau en Jochem waren meteen zo jongensachtig enthousiast dat ik er als vanzelf in meeging. Ik had de invasiestranden bovendien nog nooit bezocht, een plek waarover ik regelmatig fantaseerde dat mannen zoals wij daar eerder waren geweest.

Misschien kwam het door de warmte en het bier dat in straf tempo werd ingenomen, maar vervolgens stelde Dennis voor om het tripje wat spannender te maken. ‘Want we lijken wel een stel bejaarden.’ Even meende ik dat hij mijn kant op keek. Toen opperde hij, en het leek of hij het ter plekke bedacht, om in de voetsporen te treden van de roemruchte Amerikaanse Rangers onder aanvoering van luitenant James Earl Rudder. Zij gingen op 6 juni 1944 als eersten de stranden op en probeerden met touwen en ladders de metershoge steile kliffen te beklimmen, om zo het bezette land terug te veroveren. Rudder en zijn mannen lukte dat uiteindelijk, maar ten koste van veel levens. De Rangers werden namelijk van bovenaf op de rand door Duitse troepen onder vuur genomen.

‘Bedoel je dat wij ook naar boven klimmen?’ vroeg ik met een dun stemmetje.

‘Waarom niet?’ hield Dennis vol en nu wendde hij zich tot de anderen, in de hoop op bijval. Maar Beau en Jochem keken elkaar afwachtend aan. ‘Weet je wel,’ reageerde Beau, ‘dat de kliffen bij Pointe du Hoc minstens dertig meter hoog zijn? De ondergrond is vaak spekglad van de modder. Het is niet zomaar iets dat je effe doet, hoor.’

‘Dan gaan we toch een keer oefenen in zo’n klimhal,’ stelde Dennis ijzerenheinig voor, en daar kon niemand iets tegen inbrengen. Uiteindelijk werden we het erover eens dat we eerst gingen oefenen en al naargelang onze vorderingen zouden bepalen of we de historische beklimming in z’n geheel zouden nadoen of ons beperkten tot de eerste meters.

Een week na de barbecue gingen we met z’n vieren naar de klimhal in de stad. De muur die wij bij meester Edwin, zoals de instructeur zichzelf presenteerde, moesten bedwingen was zeventien meter hoog. ‘Een eitje,’ noemde Edwin dat, maar er volgde direct een waarschuwing: zeventien meter was geen dertig meter. Vanaf zeventien meter hoogte was elke meter daarbovenop een inspanning op zichzelf, vergelijkbaar met duiken in het water. Ik legde de eerste meters af zonder enig benul van de hoogte waarop ik mij bevond. Edwin verbood ons naar beneden te kijken, want als je dat deed dan bestond het gevaar van een blokkade. Een levensgevaarlijke toestand volgens hem, omdat zo’n klimmer niet meer verder durfde en daarbij moeilijk door anderen was te bevrijden. In zijn onervarenheid verzette hij zich uit alle macht en klampte zich vast aan een boomtak of een rotsblok. Uitputting en zelfs hongerdood konden de uiterste consequenties zijn. Dus klauterde ik omhoog met de blik naar boven gericht, van het ene richeltje naar het andere, die me deden denken aan de bidfonteintjes met wijwater die vroeger bij de ingang van de kerk hingen. De richeltjes bevonden zich op overzichtelijke afstanden van elkaar, wat in Frankrijk ongetwijfeld niet het geval zou zijn. Zomin als daar straks ook meester Edwin zou zijn die ons met behulp van de aan hem geketende lifeline kon redden als we een uitglijder maakten.

Het ging ons allemaal tamelijk eenvoudig af, maar ik rekende mezelf niet rijk. Edwin adviseerde ons om ook een valcursus bij hem te volgen. Mocht er wat gebeuren, dan was het handig als we wisten hoe we onze val konden breken zonder meteen zwaargewond te raken. Ik moest er een beetje om lachen, want als je van de helling viel, was er toch geen houden meer aan. Maar Jochem zag het nut er wel degelijk van in. De moderne mens, verkondigde hij profetisch, kreeg zo weinig lichaamsbeweging dat hij dus ook niet meer wist hoe hij moest vallen. Kinderen leerden het al niet eens meer, en hij zei te spreken uit eigen ervaring. Jochem had twee zoons, binnenjongens, en daarom had hij hen op een valcursus gedaan. ‘Bij Stan de Stuntman,’ klonk het bloedserieus. Eerst kregen de jonge cursisten een inleiding in ‘stoeispelen’, daarna volgden handige tips om te vallen en sinds de jongens hun ‘valdiploma’ hadden gehaald, stuiterden ze als gummibeertjes door het leven. We moesten er allemaal hartelijk om lachen, inclusief Jochem, want waarschijnlijk besefte hij nu pas wat een waanzin het eigenlijk was.

We klommen nog twee, drie keer omhoog en telkens brokkelde er iets af van mijn onbevangenheid waar ik toch al niet rijkelijk mee was bedeeld. Ik leed niet aan hoogtevrees en ik bleek leniger dan ik had gedacht, maar het was iets anders dat zich in mij nestelde en dat ik niet kende.

Na afloop, aan de bar van de klimhal, vroeg Beau: ‘En, gaan we?’ Hij zei het nogal gedragen en even dacht ik dat hij refereerde aan die scène uit The Longest Day, waarin de verschillende geallieerde officieren op het telefoontje wachtten met de mededeling dat D-day bij het aanbreken van de ochtend zou beginnen. Edwin oordeelde dat wij alle vier vaardig genoeg waren, maar voorzichtigheid bleef geboden. Daarop hieven we het glas. Vervolgens prikten we de datum van vertrek, maakten een inventarisatie van de benodigdheden. Naast een touw en een enterhaak hadden we een rope launcher nodig, een licht en handzaam geweer met een soort harpoen erop bevestigd. Volgens Dennis gebruikte James Bond die ook in zijn films. Met dat geweer schoten we het touw vanaf het strand naar een zo hoog mogelijk punt, waar het verankerd moest worden. We zouden niet rond 6 juni gaan, want dan zaten de hotels en restaurants tot in de verre omtrek vol met veteranen, maar in het voorlaatste weekeinde van mei. Dennis vond dat we de camper konden gebruiken als slaapplaats, want volgens hem was die daar heel geschikt voor en we bleven tenslotte maar twee nachtjes. Ik kon niet nagaan of het een verkooppraatje was, maar een verblijf in de camper was in elk geval stukken goedkoper dan een hotel.

In de dagen voor ons vertrek ging ik steeds meer belang hechten aan het uitje. Ik begon allerlei fysieke ongemakken te krijgen. Mijn armen tintelden soms onophoudelijk, alsof ze afgekneld werden. Op mijn borstkas zat een hele kudde olifanten, zo leek het wel. Mijn hart sloeg vaak een paar keer over en dan zette ik me schrap voor de aanval, die nooit kwam. Tussen de middag deed ik een dutje dat me alleen maar uitputte. Uiteindelijk raadpleegde ik mijn huisarts, die me niet eens doorverwees omdat hij mijn klachten toeschreef aan louter stress. Wat de oorzaak daarvan was, moest ik zelf zien te achterhalen. Maar ik ondervond al snel dat er geen stress was, eerder een soort ergernis die in mij woekerde als een veenbrand.

Ik werkte een jaar als zelfstandig speechschrijver, nadat ik vijfentwintig jaar in vaste dienst was geweest bij een aantal van de grotere ministeries, waaronder Sociale Zaken en Binnenlandse Zaken. Voor meer dan een dozijn bewindslieden en tientallen hoge ambtenaren had ik toespraken geschreven. De laatste jaren gebruikte ik vaak dezelfde conceptteksten, zonder dat zij er weet van hadden, en paste die een beetje aan. Ik mag wel zeggen dat ik een meester werd in het kopiëren van beroemde speeches van collega’s uit de Verenigde Staten. ‘I have a dream’ van Martin Luther King boog ik eens om voor een nieuw lulletje rozenwater op het dictoraat-generaal tot ‘Ik heb een wens, een hele diepe wens’. En Kennedy’s vermaarde ‘Vraag niet wat het land voor jou kan doen, maar wat jij voor je land kunt doen’ transformeerde ik voor een staatssecretaris die was belast met uitkeringen in ‘Hou je hand niet altijd op bij Vadertje Staat, maar reik jouw hand eens uit naar hem’. Schaamteloos, maar altijd net een slagje anders dan het origineel zodat niemand argwaan kreeg.

Het dieptepunt vormde gelijk de ommekeer: ik schreef een tekst die een minister moest uitspreken op een diner met diplomaten die net hun geloofsbrieven hadden afgegeven. Een collega wees me erop dat de eerste zinnen hem wel erg bekend voorkwamen. Normaal gesproken had ik een antwoord gevonden waarmee ik me eruit had kunnen redden, maar deze keer raakte ik volkomen geblokkeerd. Binnen een paar minuten ontdekte mijn collega dat ik letterlijk de hele eerste alinea van een rede van een beroemde Amerikaanse schrijver had gebruikt, geleend, zoals ik het later probeerde goed te praten. Gelukkig was de collega de beroerdste niet en beloofde hij erover te zwijgen. Maar vanaf toen voelde ik me voortdurend bekeken en opgejaagd. Er kwam niets meer uit mijn handen. Op een avond vertelde ik Sabine wat er was voorgevallen. Zij hoorde me aan en bestudeerde me vervolgens zoals alleen zij dat kon, met een mengeling van verbazing, verontwaardiging, afkeer zelfs, want ik weet zeker dat ze me een ongelofelijke bedrieger vond.

Uitgerekend de volgende dag meldde mijn baas in een speciaal belegde vergadering dat er bezuinigd moest worden op onze afdeling en dat er een riante vertrekregeling beschikbaar was. Belangstellenden kregen niet alleen een zak geld mee maar konden tevens als freelancer verbonden blijven aan het departement. Dat leek me een perfecte manier om zonder gezichtsverlies te vertrekken, en eindelijk verlost te zijn van het kantoorleven dat me allengs begon te verstikken.

Ik praatte nog eens met Sabine en gaf haar te verstaan dat als alles bij het oude bleef ik op het spoor zou belanden van mijn oudere collega’s die lunchten op de wc met een heimelijk flaconnetje jenever, die aan de telefoon hun echtgenotes ‘mammie’ noemden terwijl ze zagende bewegingen maakten met een vinger langs hun keel. Het waren dezelfde zielenpoten die in verloren uren schreven aan een grote roman die een heel leven moest goedmaken. En als ik niet uitkeek dan viel ik op een dag dood neer. Ik verwees naar de tintelende armen en de overige lichamelijke ongemakken, die nog steeds niet waren verdwenen. Of ik zou eruit stappen zoals collega Wally jaren geleden, die aan een toespraak werkte en na een tijdje zei: ‘Zo, ik zet er een punt achter.’ Wij dachten dat-ie klaar was met z’n werk, maar hij liep naar het raam, opende het en sprong van elf hoog naar beneden.

Toen stemde zij ermee in. Per slot van rekening was de hypotheek al bijna afgelost en de dure jaren van de kinderen kenden wij niet, om de eenvoudige reden dat er geen kinderen waren. Met mijn zak geld, mijn freelanceopdrachten en de duizend euro netto die Sabine binnenbracht met haar parttimebaan bij een werving-en-selectiebureau moesten we het kunnen redden.

Dat is inmiddels een jaar geleden en de eerste maanden ging het ook voorspoedig, de opdrachten kwamen gestaag binnen. Ik had zelfs een visitekaartje laten maken met de tekst ‘De Totale Toespraak, Gijs Tempeliers’, verwijzend naar de beruchte toespraak van Joseph Goebbels, in het Berlijnse Sportpalast op 18 februari 1943, waarin hij een kolkende massa vraagt: ‘Wilt u de totale oorlog?’

Maar sinds begin dit jaar droogde de stroom op. Allerlei potjes bleken leeg te zijn, tal van kraantjes dichtgedraaid. Het werd allemaal wel heel karig. Zo erg had ik het in mijn werkzame leven nog niet meegemaakt. Ik was niet vertrouwd met dit soort zakelijke onzekerheid. Aldus werden de werkdagen lange, uitgemolken dagen waarop ik het altijd koud had. Vorige week dinsdag ontdekte ik met een schokje dat het pas half negen was, terwijl ik toch al twee ochtendkranten had gelezen, verschillende sites bekeken en diverse mailtjes verstuurd. De deurbel beneden was de enige connectie met de buitenwereld, ook al werd die in de meeste gevallen alleen bediend door de man van PostNL. Als hij bij de buren moest zijn, belde hij daar niet eens meer aan, maar meldde zich direct bij mij. Want altijd thuis.

Afleiding had ik hoogstens van mijn Willy-jeep, een replica van die prachtige legervoertuigjes uit de Tweede Wereldoorlog. Ik had het ding ooit gekocht voor tienduizend gulden, wat ik me toen nog kon veroorloven, maar in de loop van de tijd waren de reparaties talrijk en kostbaar geweest. Deze keer moesten er nieuwe bougies en een nieuwe distributieriem op, en de uitlaat had eveneens z’n beste tijd gehad. Alles bij elkaar kwam het op een kleine drieduizend euro en dan rekende Dennis, bij wie ik de Willy in onderhoud had, het arbeidsloon niet eens mee. Er zat niets anders op dan de reparaties uit te stellen en niet meer te rijden. Volgens Dennis was dat slecht voor de motor, maar het alternatief, namelijk de wagen dermate beschadigen dat hij onherstelbaar verminkt raakte, was nog dramatischer. En altijd was er nog de mogelijkheid dat we hem verkochten, want hij was nog steeds zeer gewild. In perfecte staat kon ik er nu nog wel zes-, zevenduizend euro voor krijgen.

Aan het begin van het voorjaar begon de hele situatie ook mijn huwelijk te beïnvloeden. Het kaartenhuis leek in elkaar te donderen. Ik had geen zin meer om mezelf aan te prijzen bij potentiële opdrachtgevers, ondernemers en dergelijk volk. Ik verwaarloosde de administratie schromelijk en ik walgde van mijn eigen ongeloofwaardige kletspraatjes als ik iemand moest benaderen. Op het departement was ik ook nooit zo gedienstig als van een ambtenaar wel werd verwacht, maar men wist het van mij en hield er altijd rekening mee. Maar in het nieuwe leven kende ik de opdrachtgevers vaak amper, dus ik had veel te slikken.

Op een dag belde ik ten einde raad mijn baas of ik niet terug kon komen op het ministerie. Dat was uitgesloten, maar hij beloofde snel weer met nieuwe opdrachten te komen. Ik was enigszins gerustgesteld, maar sliep slecht en dat maakte me nog narriger dan ik al was en dat ontging Sabine natuurlijk ook niet.

‘Is er een ander?’ vroeg ze uiteindelijk en aan die mogelijkheid had ik geen seconde gedacht.

‘Nee, natuurlijk niet,’ reageerde ik naar waarheid, er was geen ander, althans niet concreet, maar die nuancering liet ik achterwege. De verleiding was er altijd en overal, vroeger op kantoor, in de buurtsuper en zelfs thuis, als bijvoorbeeld Sabines beste vriendin Rebecca langskwam. Het is the story of my life dat ik altijd val op de beste vriendin van m’n verkering, of anders wel de mooiere zus en zelfs een keer op de moeder, die zonder twijfel de verbeterde uitvoering was van de dochter.

Rebecca was niet eens bloedstollend mooi, maar ze had iets ongehoord sensueels met haar donkere, ietwat hese stem, haar prachtige handen met nagels waar soms een randje vuil onder zat. Ze had ook een lichte motorische stoornis. Stond je met haar te kletsen, dan kon ze zo half tegen je aan vallen. Vooral als ze enthousiast werd, raakte ze uit balans. En vanzelfsprekend zorgde ik in de gesprekjes die ik met haar alleen kon voeren er altijd voor dat ze moest lachen om een opmerking, dat ze opgetogen raakte over een compliment dat ik haar maakte. ‘Rebecca, ik ben een fan van jou,’ had ik eens gezegd. Nou, ik denk dat ze toen een orgastische toeval kreeg of zo. Ze vloog me om mijn nek, kuste me half op mijn wang en mijn mond, en ik moest werkelijk naar adem happen.

Wat Rebecca temeer aantrekkelijk maakte, was haar ongeschoren okselhaar. Bij een ander is dat een weerzinwekkende aanblik, maar bij haar wekte het onwillekeurig ook allerlei gedachtes op over hoe het er daaronder uit moest zien, en dan hopelijk alles groot en kruimig geschapen.

Ze was een beetje Joods, een beetje Indisch en nog zo wat. In mijn jongere jaren zocht ik vriendinnen wel vaker uit op afkomst en een eventuele interessante verbintenis met de oorlog. Zo had ik ooit een Joodse vriendin, maar haar ouders hadden niet eens in een kamp gezeten. Rebecca’s vader had gevochten tijdens de politionele acties in Indië. Daarover zweeg hij altijd, had ze me eens toevertrouwd, maar ooit – zo voorzag mijn geheime agenda – zou hij mij, zijn nieuwe schoonzoon, het schriftje laten lezen waarin hij volgens Rebecca minutieus had beschreven hoe hij zesendertig ploppers had omgelegd.

Toch maakte ik nooit avances, bang als ik was voor een afwijzing, een ongekende schrobbering die zonder twijfel mijn echtgenote zou bereiken. Ik had geen zin in gezeik, in een scheiding; die zou ik niet eens kunnen betálen, en ik geloofde Sabine op haar woord toen ze zich eens in een ruzie had laten ontvallen dat als ik van haar wegging zij mij een ‘poot zou uitdraaien’.

Nee, ik investeerde in Rebecca met in het achterhoofd het onwaarschijnlijke scenario dat zij en ik ooit en ongeveer tegelijkertijd weduwe en weduwnaar zouden worden en dan als vanzelf in elkaars armen zouden belanden.

Geen ander dus, en daarop stelde Sabine opgelucht voor dat het misschien goed voor me zou zijn om er eens een tijdje op uit te trekken. Alleen. Vietnam stond nog altijd op mijn verlanglijstje. Sabine toonde zich zelfs bereid een en ander voor mij te betalen van de bescheiden erfenis die zij van een tante had opgestreken. Maar iets weerhield mij er toch van, en niet alleen de vijftien uren die ik opgesloten zou zitten in een buis, twaalf kilometer hoog in de lucht. Vietnam moest het land blijven dat ik kende van de films, de boeken en de muziek, het Vietnam van de oorlog, het oorlogssprookje dus. Daarbij had ik, maar dat verzweeg ik voor Sabine, er geen trek in om drie weken alleen met mezelf opgescheept te zitten. Zo leuk was ik niet.

Het bijzondere van het karakter van Sabine was dat ze nooit draalde. Hoe verwerpelijk ze mijn klachten waarschijnlijk ook vond en hoezeer ze mijn besluiteloosheid hekelde, we zouden het oplossen. Als een antwoord niet meteen voorhanden was, dan namen we daar de tijd voor, maar we stelden wel een deadline. Die instelling. Dat weekeindje met de mannen naar Normandië was dus de perfecte gelegenheid om de zaken eens op een rij te zetten. Geen idee welke kant het op zou gaan of wat ik in Frankrijk aan achterstallig onderhoud in m’n kop zou aantreffen, maar ik besloot om me deze keer gewoon te laten meevoeren op de wind van de Franse kust, op de golven van het Kanaal. Wie weet kwam ik daar een heel ander iemand tegen, iemand die dik vijftig jaar op zijn beurt had gewacht.

Dat ik in de aanloop naar onze expeditie zo ontspannen raakte had ook te maken met de voorpret – ik ging me zelfs elke dag opdrukken om sterkere spieren te krijgen –, met studies naar de Rangers, naar James Earl Rudder en de Duitse kijk op de invasie. Ik bezocht een dumpshop in de stad en verlustigde me aan de nieuw binnengekomen collectie. Zoals kistjes uit het Amerikaanse leger, gedragen in de Eerste Golfoorlog, en er lag een paar tussen in mijn maat. Humphrey, de eigenaar, had voorts olijfgroene T-shirts in de aanbieding en zelfs groene baretten van de Special Forces. Ik zette er een op, maar hij stond me niet omdat mijn haar te lang was. Ik vond een veldfles van de Koninklijke Landmacht, exact dezelfde die ik ooit achterover had gedrukt toen ik in 1979 afzwaaide. Ik ben van de lichting 78-1, het jaar van Kate Bush, en diende in ’t Harde bij de negentiende afdeling veldartillerie staf-staf verzorgingsbatterij. In mijn tijd was ik een uitzondering. Veel leeftijdgenoten lieten zich afkeuren op S5 of ander ongerief. Ik niet, ik had na een mislukte studie grote behoefte aan een time-out. Aan niks aan m’n kop. En toch iedere maand achthonderd gulden wedde, wat meer was dan een studiebeurs. Daarbij hield ik van het militaire leven, de orde, de regelmaat, de aandacht voor het fysieke, de ingenieuze spulletjes, zoals zakmessen en kompassen waarmee je kon overleven in de jungle. De Willy-jeep waarmee ik als chauffeur de hoogste officieren overal naartoe bracht, koesterde ik als een persoonlijk bezit. Meer dan eens waande ik mij, levend op de kazerne, een krijgsgevangene uit de oorlog, of ik woonde bij Anne Frank in het Achterhuis. Soms verschanste ik me in de wapenkamer, wat streng verboden was, pakte mijn uzi en dan was ik een scherpschutter die een doelwit ergens aan de overkant moest uitschakelen. Ik vertoefde in een Niets, een veilig soort Niets, dat wel, waaraan op iedere gewenste dag en tijdstip ontsnapt kon worden.

Ik liep die dumpshop uit met een paar T-shirts en stapte de kapper binnen die mij een crewcut aanmat, zo’n kapsel uit het Amerikaanse leger waarbij alleen het haar boven op het hoofd enigszins ongemoeid wordt gelaten maar waarbij de zij- en achterkant is weggeschoren. Beau en Jochem zouden later mijn voorbeeld volgen. Dennis niet, want hij was zo goed als kaal. Sabine lachte toen ik met mijn nieuwe coup thuiskwam, en het was dat ik in zo’n geweldige, onoverwinnelijke bui verkeerde, anders had ik de spottende grijns op haar gezicht beslist niet genegeerd en een rotopmerking gemaakt.

2

De dag voor ons vertrek bleken Sabine en ik zeventien jaar te zijn getrouwd. Toch alweer.

Ze nam me kwalijk dat ik het was vergeten. Maar ja, zeventien is geen kroongetal, en zelfs twaalfenhalf jaar hebben wij stilletjes gehouden. Of wilde zij graag een ringetje van me, een armband of iets anders? Zelf ben ik wars van sieraden. En trouwens ook van knoopjes, drukkertjes, naalden, spelden en wat dies meer zij. Mijn moeder had vroeger een naaimandje waar ik al rillingen van kreeg als ik ernaar keek. Een keer had mijn oudere zus mijn hand beetgepakt en in dat mandje gestopt. Ik gilde het uit en toen ik mijn hand had bevrijd, duwde zij er een bestoft en behaard dropje in dat heel lang op de bodem van dat mandje had gelegen. Toen viel ik flauw.

Nee, ik sluit niet uit dat de overdreven aandacht van Sabine voor onze huwelijksdag iets te maken heeft met een zucht naar aandacht. Met romantiek, god verhoede dat, want daarvoor zijn wij te oud. Wij zijn ook niet zo’n klef stel dat elkaar iedere dag zoent bij het weggaan en thuiskomen, dat hand in hand over straat gaat of dat elkaar op Valentijnsdag verrast.

Toen we ’s middags bij wijze van festiviteit gingen wandelen door de duinen, verdampte langzaam maar zeker de dikke bewolking die al de hele dag over Sabines gezicht had gehangen. Omdat ik me niet al te zeer wenste in te spannen in de aanloop naar de grote dag, kozen we de kortste route van vier kilometer. Binnen een uur moesten we weer op de parkeerplaats kunnen staan.

Het was twee uur toen we aan de voet van een heuveltje kwamen in een deel dat het Middenduin heet. Al klimmend hijgden Sabine en ik zwaarder dan ik had gedacht en dat verontrustte me toch ietwat. Toen we een bochtje maakten, botsten we bijna tegen een damhert op. Ik schrok me rot, en we waren kennelijk alle drie zo beduusd dat we bleven staan. Dit waren dus de herten die ze hier en in de hele duinstreek wilden afschieten. Ik had erover gelezen in de krant, maar die dieren nog nooit in het wild gezien. Dit exemplaar was veel groter dan die in die lullige hertenkampen. Dit was een echt béést.

Ik keek om me heen of niemand ons zag en kon het niet laten om te zeggen: ‘Hoi hert!’

Hert zei niets terug. Het liefst had ik hem gevraagd wat zijn plannen zoal waren voor vandaag. Achter de vrouwen aan, zeker? Bronsttijd, nietwaar.

Ik stapte voorzichtig naar voren, reikte m’n hand naar het hert, maar dat zette hautain een stapje opzij. Toch liep het niet weg, en van dichtbij hoorde ik hem zwaar snuiven. Zijn gewei was indrukwekkend en ik had daar best even aan willen trekken en schudden. De ogen waren bepaald niet des Bambi’s maar groot en gitzwart. Ik probeerde na te gaan of er meer herten in de buurt waren, maar deze vriend leek in z’n eentje op avontuur te zijn.

Ik maakte een onverhoedse beweging, met geen ander doel dan dat machtige lijf in beweging te zien komen. Maar hert gaf geen sjoege. ‘Ksjjt’, riep ik, maar de hertenkop bleef op de stand ‘ik maak zelf wel uit wanneer ik vertrek, ja!’ staan.

‘We eten zaterdags toch altijd konijn?’ vroeg ik fluisterend aan Sabine, die knikte.

‘Maar wil je niet eens hert proberen… Kan ik nu voor je regelen, hoor.’

Even verbeeldde ik me dat ik Robert de Niro was in The Deerhunter. Langzaam hurkte ik neer, legde aan met duim en wijsvinger en… baf!

Hert richtte spottend zijn kop op en stoof weg in een ondoordringbaar stuk bos. Ik snapte dat ik iedereen kon zijn, maar geen De Niro.

‘Wat deed je nou,’ wilde Sabine verontwaardigd weten.

‘De man is een jager, Sabientje,’ antwoordde ik. ‘Als ik een geweer bij me had gehad, was dat beest er zo geweest. Ze zijn hier natuurlijk veel te tam. In de wildernis lukt het je niet zo gemakkelijk.’

‘Maar zou jij dat dan kunnen, zo’n mooi beest doodmaken?’

‘Waarom niet? Het is maar een beest, geen mens. Dat is het euvel van de moderne mens, die humaniseert een dier te veel. Hoor je die oude dames en heren wel eens praten met hun hondjes? Niet normaal meer.’

‘Zag je hoe mooi haar ogen waren?’

‘Háár ogen… het was een mannetje hoor. Vrouwtjes hebben geen gewei… Nou ja, dat weet ik ook niet zeker, maar een hert is een man, een hij.’

‘Ook als het een vrouwtje is?’

‘Dan nog.’