Een deel van deze columns verscheen eerder op de website van De Groene Amsterdammer.

© 2016 Vinnie Ko

Omslagontwerp Rob Westendorp

Foto omslag Ruud Pos

Verzorging ePub CO2 Premedia

ISBN e-book: 978 90 5759 827 2

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, november 2016

www.uitgeverijpodium.nl

www.vinnieko.com

Voorwoord

Wie kan zich nog herinneren hoe hij Nederlands heeft geleerd? Als je door Nederlandssprekende ouders bent opgevoed, is die kans klein.

Voor mij is het een ander verhaal. Ik woonde tot mijn negentiende in Zuid-Korea.

Als buitenlander krijg ik veel vragen over mijn ervaring met de Nederlandse taal: ‘Hoe was het voor jou om Nederlands te leren? Was het heel moeilijk? Hoe klinken onze klanken in jouw oren eigenlijk? Vind je het een mooie taal? Wat valt je vooral op?’

Mijn eerste kennismaking met de Nederlandse taal was tijdens het festival Noorderzon in Groningen. Op mijn eerste avond in de stad wandelde ik door het Noorderplantsoen. Mijn ogen schrokken van de witte en rode lichten van de fietsers die me snel passeerden. Ik was een en al oor vanwege de taal van de twee dames die voor me liepen. Ik had geen idee waar ze het over hadden, maar het klonk zowel rond en zacht als stekelig. Dit is dus Nederlands, dacht ik.

Ik had toen niet verwacht dat ik ooit in deze taal intieme woorden zou gaan fluisteren in het oor van mijn lief. Dat ik in deze taal wiskundeles zou gaan geven op een middelbare school. En dat ik in deze taal een boek zou gaan schrijven.

Het eerste Nederlandse boek dat ik las, was Jip en Janneke. Ik las altijd één verhaal voor ik ging slapen. Ik moest het helemaal zelf doen. Mijn huisgenoten, allemaal stevige kerels, wilden het niet aan me voorlezen in bed. Na Jip en Janneke stapte ik over op de Hoe overleef ik-serie en ik leefde mee met Rosa in haar puberwereld.

De uitdrukkingen en de gezegdes die ik lastig vond — zowel in de boeken die ik las als in mijn dagelijkse leven — voegde ik toe aan een Word-document. Ik noem hier: Zet hem op. Hond in de pot. Ik kan niet van de wind leven. Alle hoeken van de kamer laten zien. Deze database is inmiddels drieënveertig pagina’s lang.

Hoe meer ik vorderde, hoe meer lol ik aan de Nederlandse taal beleefde.

‘Ik heb de visboer gevraagd of hij het hoofd van de makrelen eraf wilde halen. Toen keek hij me raar aan. Wat heb ik verkeerd gezegd?’

‘Honden en katten hebben poten. Maar waarom hebben paarden dan benen?’

Het smaakte alleen maar naar meer. Ik begon mijn anekdotes op te schrijven.

Op mijn eerste werkdag, onderweg naar mijn eerste baan, duwde ik een enveloppe met mijn teksten in de brievenbus van De Groene Amsterdammer. Een balletje kan raar rollen. De Groene Amsterdammer reageerde en ik mocht columns voor hun website schrijven. Na een maand had ik gesprekken met verschillende uitgeverijen die een boek van mij wilden uitgeven.

Ik wil iedereen bedanken die een rol heeft gespeeld in mijn gênante, kostelijke en kleurrijke avonturen in Nederland. Zonder jullie was dit boek er nooit geweest.

Voor mij is dit boek een onvergetelijk souvenir. Een door mijn hoofd, hart én handen gemaakt aandenken aan die ronde, zachte en stekelige taal.

Vinnie Ko

Utrecht, juli 2016

Dankjewel

Augustus 2009. Ik zit aan de raamkant van een Airbus-toestel vanuit Seoul. De piloot kondigt via een luidspreker aan dat we Schiphol naderen. Hij maakt een grote bocht boven Amsterdam.

‘Kijk daar,’ zegt de man die voor mij zit tegen zijn vrouw. Hij richt zijn camera op de grachten. Zijn vrouw kijkt enthousiast naar de stad onder ons. Dit stel hoort bij de grootste groep passagiers in dit vliegtuig. Mensen die bij een Zuid-Koreaans reisbureau een twee weken lange rondreis door West-Europa hebben geboekt. Naast mij zit een Zuid-Koreaanse vrouw. Ze is dertig en vertelt me dat ze drie maanden door Spanje gaat reizen. Haar baan bij een farmaceutisch bedrijf heeft ze opgezegd. Wanneer ik op mijn beurt vertel waarom ik in dit vliegtuig zit, zegt ze dat ze me heel dapper vindt.

Ik zat in het laatste jaar van mijn Zuid-Koreaanse middelbare school. Mijn favoriete vak was wiskunde en ik had een profiel dat vergelijkbaar is met Natuur & Techniek op een Nederlandse school.

Op een middag, drie maanden voor het eindexamen, maakte ik een oefenexamen Engels. De leestekst was een fragment uit The Nature of Prejudice van Gordon W. Allport. Zo’n objectieve en wetenschappelijke analyse over mensengedrag en vooroordelen had ik nog nooit gelezen. Ik leende het originele boek en kwam in aanraking met psychologie. Dát wou ik gaan studeren! Maar met mijn N&T-profiel mocht ik me niet aanmelden voor een gammastudie aan de Zuid-Koreaanse universiteit. Een extra jaar op school blijven en een nieuw profiel volgen, zag ik niet zitten. Ik ging fanatiek op zoek naar een plan B. Een Engelstalig psychologieprogramma in Nederland kwam op mijn radar. Ze accepteerden mijn bètavakkenpakket. Waarom niet? Ik boekte een enkeltje naar Nederland.

Bij de paspoortcontrole sta ik als derde in de rij. Ik controleer nog één keer mijn documenten: paspoort, enkeltje naar Amsterdam, toelatingsbrief van de Rijksuniversiteit Groningen. De verblijfsvergunning heb ik niet. Die is vooraf aangevraagd en ik kan hem in Groningen ophalen. Ik probeer me voor te stellen wat de marechaussee aan een passagier zonder retourticket én zonder visum zou kunnen vragen.

De marechaussee achter de balie is een jonge man met kortgeknipt blond haar.

‘English? Nederlands?’ vraagt hij.

‘English.’

Ik overhandig mijn opengevouwen paspoort. Hij leest de gegevenspagina zorgvuldig, kijkt naar de pasfoto, kijkt naar mijn gezicht en dan weer naar het paspoort. De marechaussee strekt zijn hand naar de stempel. Vlak voor het stempelen laat hij zijn hand op het bureau liggen. Hij kijkt me weer aan.

‘Do you know “Dankjewel”?’ vraagt hij.

‘What?’

Hij pakt de stempel en drukt af in mijn paspoort.

‘You will need that word,’ zegt hij als hij me het paspoort overhandigt.

Het geheim van het broodje kroket

‘Wil je een keertje bij ons komen eten?’ vragen de ouders van mijn studiegenoot. Ze vinden een jonge Koreaan wel interessant. ‘Ik kook wel iets typisch Nederlands voor je. Wat is je lievelingseten?’

Ik twijfel. Moet ik een eerlijk antwoord geven? Of een sociaal wenselijk antwoord? Eerlijkheid duurt het langst, ik kies voor het eerste.

‘Broodje kroket.’

De ouders gieren het uit.

Van pannenkoek tot stamppot heb ik de Nederlandse eetcultuur verkend, maar niets wint het van een goudbruine gefrituurde salpicon in een wit kadetje. Mijn eerste kennismaking met deze tot cilinder gevormde snack was echter geen succes. Op donderdagavond zag ik mensen die tijdens hun stapavond een gefrituurde snack uit een muur haalden. Ik volgde hun voorbeeld. De kroket was te zout, te heet en had een rare textuur. Een tijdje later zag ik iemand in de kantine met dezelfde soort snack, maar dan in een broodje.

Ik wees naar die man en zei: ‘Ik wil wat die meneer heeft.’

Ik nam het eerste hapje. De nare textuur werd een zacht beleg en de zoute smaak bracht een volle, rijke smaak voort in het witte bolletje. Een hemels genoegen was dat.

Kort na deze broodjekroketontmaagding schafte ik een frituurpan aan. Een week lang werden er kroketten gefrituurd en werden er witte bollen middendoor gesneden. Een studiegenoot vroeg me of ik een nieuw bijbaantje had gekregen bij een snackbar: ik ontbeet zelfs met een broodje kroket, met als resultaat dat mijn kleren naar frituurvet stonken.

Mooie liedjes duren niet lang. Ik kwam er snel achter dat een menselijk lichaam zoveel broodjes kroket helaas niet aankan. Maar mijn lievelingseten kan ik niet zomaar in de steek laten. Ik besluit het een ereplaats te geven. Bij elk tentamen dat ik haal, mag ik van mezelf een broodje kroket. Mijn slagingspercentage zal drastisch toenemen. Ik weet het zeker: dit is het geheim van Nederlanders!

Eerste keer

Mijn eerste kamer in Nederland is bij een International Student House in Groningen, een speciale studentenwoning die door de universiteit is geregeld voor nieuwe buitenlandse studenten. Die van mij ligt aan de Melkweg. Ik deel mijn kamer met een aardige jongen uit Hongkong en heb huisgenoten uit Canada, China, Australië, Polen, Zweden, Frankrijk, Duitsland en nog veel meer landen. Er worden dus heel veel verschillende talen gesproken. Wij organiseren regelmatig een international dinner waarbij we om de beurt gerechten uit ons land koken. En er zijn vaak feestjes.

Na een half jaar voel ik dat er iets niet goed zit.

Ben ik in het buitenland?

Ja, het is hier heel anders dan in mijn vaderland. Ik spreek iedere dag Engels. Ik heb veel internationale vrienden gemaakt en verschillende culturen leren kennen.

Maar ben ik in Nederland?

Fysiek ben ik in Nederland maar geestelijk niet echt. Ik spreek geen Nederlands. Ik heb niet zo veel Nederlandse vrienden gemaakt en ik weet niets over de Nederlandse cultuur. Ik ga bijna alleen om met de medebuitenlanders. Het lijkt eerder alsof ik in een aparte enclave voor buitenlanders woon die toevallig in Nederland ligt.

Ik wil profiteren van het feit dat ik in Nederland ben. Nederlands leren lijkt me een goed begin en ik schrijf me in bij het Talencentrum van de Rijksuniversiteit Groningen voor ‘Nederlands voor buitenlanders niveau 1’.

Om acht uur ’s avonds zit ik met zo’n dertien internationale studenten in een zaal in het Harmoniegebouw. De lerares, een aardige mevrouw van rond de zestig, vraagt ons wat we al kunnen zeggen. Er wordt geroepen: ‘hoi’, ‘ja’, ‘nee’ en ‘gratis’.

Een van de dingen die ze in de eerste week behandelt is tellen.

‘In Dutch, you count numbers like this: één, twee,…, éénentwintig…’

‘Eénentwintig? Niet twintig één?’

‘Waarom komt het laatste cijfer aan het begin?’

‘Het is nu eenmaal zo,’ zegt de lerares.

Na een maand valt de taal nog steeds niet mee. We zijn bezig met een opdracht waarin we woorden in de juiste volgorde moeten zetten, zodat ze samen een correcte zin vormen. Er staat: ‘kopen — boek — een — ze — wil’.

‘Ze wil kopen een boek,’ zeg ik.

‘Nee, ze wil een boek kopen,’ corrigeert mijn docente.

‘Als je in het Nederlands een tweede werkwoord hebt, komt dat altijd op het eind.’

De volgende: ‘kopen — dat — boek — zegt — een — ze — wil — ze’.

‘Ze zegt dat ze wil een boek kopen,’ antwoord ik.

‘Nee, ze zegt dat ze een boek wil kopen,’ corrigeert mijn docente. ‘In de bijzin komen alle werkwoorden op het eind.’

Nederlanders houden van alles op het eind zetten, denk ik. Nederlands is zeker geen gemakkelijke taal.

Na twee maanden durf ik mijn Nederlands nog steeds niet in praktijk te brengen. Op een dag zie ik dat Kruidvat een goedkope treinkaart verkoopt. Ik beslis om mijn Nederlands voor de eerste keer in de buitenwereld te gebruiken. Dit in het bijzijn van veel mensen doen, lijkt me geen optie. Op een dinsdagochtend fiets ik naar de Kruidvat in Westerhaven, dan is het daar rustig. Voor de deur blijf ik nog even zenuwachtig staan. Ik kan het! Niet bang zijn!

Ik loop naar binnen. Gelukkig zijn er maar twee andere klanten en die staan niet bij de kassa. Achter de kassa staat een blond meisje. Ik zeg met een zwaar buitenlands accent: ‘Kan ik hebben een treinkaart?’

Ze tovert een ongewone glimlach tevoorschijn.

Oh shit, is het helemaal fout? Heeft ze misschien niet begrepen wat ik bedoel, of het verkeerd begrepen? Ik raak bijna in paniek.

‘Prima,’ antwoordt ze.

Ze zoekt naar een kaartje en overhandigt het me. Haar glimlach blijft en is er nog steeds als ik de winkel verlaat.

Op de fiets terug naar huis ben ik dolblij. Het was misschien grappig voor haar, maar ik heb mijn eerste keer overleefd!

G

Het is één van de eerste lessen van de cursus Nederlands. De docente leest één voor één de letters van het alfabet op en we doen haar na. De uitspraak van de letters gaat ons gemakkelijk af, tot de zevende letter.

‘Gee,’ doet de docente ons voor.

‘Ggchee,’ wagen we onze beste poging.

Haar uitspraak klinkt lelijk en die van ons nog lelijker. We barsten in lachen uit.

‘Ik weet dat het moeilijk is, maar probeer het nog een keer. Gee.’

‘Ggchee.’

‘De klank moet van achteruit je keel komen.’

‘Ggggch.’ Eén van ons maakt een rochelend geluid.

‘Nee. Niet rochelen! Je moet van achteruit lucht blazen, terwijl je je tong omhoog tilt.’

De ‘gee’ blijft lastig. Als ik niet goed op mijn uitspraak let, krijg ik een opmerking dat ik ‘huh’ zeg. Als ik wel aandacht besteed aan de articulatie, krijg ik te horen dat mijn ‘gee’ te kunstmatig, te hard en te lelijk is. Zelfs nu ik het verschil tussen de ‘l’ en de ‘r’ onder de knie heb en ‘rijst’ en ‘lijst’ niet meer door elkaar haal, gaat mijn ‘gee’ voor geen meter. Ik maak opnames en oefeningen om me dat onmogelijke ‘gee’ eigen te maken. Na een tijdje hoor ik mezelf eindelijk het juiste ‘gee’-geluid maken. Graag vertel ik dat ik in Groningen woon, dat ik elke dag langs grachten fiets en dat ik Grolsch drink. Ik heb niets meer te vrezen.

Op een dag sta ik in de rij voor de pinautomaat bij een bank. De man die voor me staat, zegt iets tegen me. Ik versta hem niet. Ik laat het hem een paar keer herhalen, helaas zonder succes. Ik constateer dat hij voor mij te moeilijke woorden gebruikt.

‘Spreekt u Encchhels?’ vraag ik uiteindelijk.

‘Ja, ik kan wel Engels. Maar de “gee” in Engels spreek je niet als “gee” uit hoor.’

‘Ja maar, meneer, dat kunt u niet menen. Ik heb er zoveel enerchhie ingestoken om het te leren…’

Het is een acht

Het is mijn eerste dag in mijn nieuwe studentenhuis in Groningen met vier Nederlandse jongens. Ik loop langs de kamer van Klaas. Zijn deur staat open en hij is van zijn grote flatscreen-tv aan het genieten.

‘Mag ik je iets vragen?’

‘Ja, maar over een minuut is de Dodenherdenking,’ hij wijst naar de tv. Veel mensen hebben zich op de Dam verzameld.

‘Wat is de Dodenherdenking?’

‘Als het acht uur is, houden we twee minuten stilte om de slachtoffers van de Tweede Wereldoorlog te herdenken. Iedereen in Nederland houdt zich aan die stilte. Treinen stoppen ook.’

‘Echt?’

‘Ssst, het gaat beginnen.’

Op de tv speelt een militair op een trompet. Het wordt stil.

Opeens schreeuwt er iemand. Er ontstaat paniek in de massa. Mensen proberen te vluchten. De dranghekken worden omvergeduwd. De camera laat zien hoe de koninklijke familie in veiligheid wordt gebracht.

‘Is dit… normaal?’ vraag ik.

‘Nee. Dit is niet de bedoeling,’ zegt Klaas.

Na een tijdje gaat de ceremonie weer verder.

‘Je had een vraag?’ vraagt hij.‘Ja, hoe laat gaan we morgen eigenlijk naar het Stadspark?’

Het is mijn tweede dag in het studentenhuis. Deze dag heet Bevrijdingsdag. Een feestdag om te vieren dat Nederland in 1945 van de Duitse bezetting werd bevrijd. Er is elk jaar een groot festival in het Stadspark en dit jaar komt de bekendste zanger van Nederland — van wie ik de naam niet goed kan verstaan — optreden in Groningen.

We fietsen naar het Stadspark. Het grote grasveld waar ik af en toe hardloop, is nu omgetoverd tot een festivalterrein met een groot podium. Er zijn ontzettend veel mensen en er liggen overal plastic bierglazen. We maken onze blikjes bier, die we van huis hebben meegebracht, open. De jongens zeggen dat het bier dat hier wordt verkocht ‘festivalbier’ heet en dat het niet te zuipen is.

De jonge band in het voorprogramma speelt het laatste liedje. De presentator kondigt de volgende artiest aan. Mensen drommen en duwen naar het podium. Mij schiet het beeld van de vorige avond op de Dam door het hoofd. Even niet aan denken. Ik blijf alert, zodat ik mijn huisgenoten niet kwijtraak.

‘Wat gebeurt er nu?’ vraag ik licht paniekerig aan Klaas.

‘Guus Meeuwis gaat zingen.’

‘Is hij zó populair?’

‘Iedereen kent hem. Echt iedereen.’

Mensen juichen.

‘Daar is hij!’ roept Klaas.

Ik sta ver van het podium en kan de zanger niet goed zien. Op het scherm zie ik een man van middelbare leeftijd met een mollig gezicht en een dikke bril. Zijn songteksten zijn voor mij te moeilijk om te begrijpen, maar toch vind ik zijn liedjes mooi. Bij het laatste liedje laat hij het publiek meezingen. Mensen kennen de songtekst uit hun hoofd. Het publiek weet ook perfect gesynchroniseerd te klappen. Het is duidelijk dat dit zijn beroemdste liedje is.

Na Guus treden nog meer bands op, maar wanneer hij het podium verlaat, houden veel mensen het voor gezien, en wij ook.

Die avond wil ik dat beroemde liedje van hem opzoeken op Google. Zijn exacte naam weet ik nog steeds niet. Ik heb ook maar weinig woorden van de songtekst kunnen verstaan, vooral omdat het geluidssysteem in het park veel te hard dreunde. Wel kan ik me de titel herinneren, die werd voortdurend herhaald in het liedje zelf. Ik typ het in, maar Google kent zo’n liedje niet.

Ik loop naar de kamer van Klaas. Hij zit weer naar zijn flatscreen te kijken.

‘Mag ik je iets vragen?’

‘Ja?’