dorthe nors

..

spiegel spiegel schouder

..

Uit het Deens vertaald door Edith Koenders

De vertaler ontving voor deze vertaling een werkbeurs van het Nederlands Letterenfonds.

..

Deze uitgave werd mede mogelijk gemaakt door The Danish Arts Foundation.

..

Oorspronkelijke titel Spejl skulder blink

Oorspronkelijke uitgever Gyldendal

© 2016 Dorthe Nors

© 2017 Nederlandse vertaling Edith Koenders/Uitgeverij Podium

Omslagontwerp bij Barbara

Foto omslag Folio Images/Hollandse Hoogte

Foto auteur Simon Klein Knudsen

Verzorging e-book Michiel Niesen

..

isbn 978 90 5759 859 3

..

www.uitgeverijpodium.nl

..

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, januari 2018

1

Sonja zit in een auto en heeft haar woordenboek bij zich. Het is nogal dik en ligt in de tas op de achterbank. Ze is halverwege haar vertaling van de nieuwste thriller van Gösta Svensson en zijn laatste boek was al niet zo goed meer. Ze dacht: nu heb ik het geld, dus googelde ze op rijscholen en schreef zich in bij Folke in Frederiksberg. Het theorielokaal is klein en blauw en stinkt naar oude rook en kleedkamers, maar de theorie ging goed. Los van Folke was er maar één iemand van haar leeftijd in het lokaal en die was gesnapt met drank op, dus die hield zich wat afzijdig. Daar zat Sonja dan tussen de jonge mensen en bij de ehbo-cursus gebruikte de instructeur haar als proefkonijn. Hij wees naar een plekje op haar keel – ze moesten zich voorstellen dat haar adem er geblokkeerd werd. Hij paste de heimlichgreep op haar toe, zijn vingers gleden over haar gezicht, onder haar kraagje en omhoog en omlaag over haar armen. Even nam hij haar zelfs in de houdgreep, maar dat was niet het ergste. Het ergste was toen ze zelf moesten oefenen. Het was vernederend om door een jongen van achttien in stabiele zijligging gelegd te worden. Ze werd er bovendien duizelig van en daar mocht niemand achter komen. Je bent een echte doorzetter, zei haar moeder altijd en dat klopt; Sonja geeft niet op. Dat zou ze wel moeten doen, maar ze doet het niet en dan duw je het borstbeen dertig keer stevig in en kijk je of het slachtoffer ademt, zei de ehbo-instructeur.

Ademen, denkt Sonja, dat is waar het uiteindelijk op aankomt, en ze haalde haar theorie. Ze is alleen niet zo handig aangelegd, dus zit ze nu in een auto. Het is mooi dat ze zo ver gekomen is, maar ze is er nog niet; wat ze mist is ervaring, routine. Haar zus Kate en zwager Frank hebben hun rijbewijs al in de jaren tachtig gehaald. Vroeger in Balling had je brandend rubber, motorcrosses en grasbaanraces. De gevaren waar Kate als volwassene bang voor is, lapte ze als tiener aan haar laars. Ze reed ongezien mee in ouwe barrels en was de femme fatale van de dorpsdisco en het stralend middelpunt van clubhuizen en gymnastiekwedstrijden. Het zou Sonja niets verbazen als Kate ook weleens achter het stuur was gekropen en met een slakkengangetje naar huis was gereden. In Balling rijden de mensen met een slakkengangetje een rondje om de kerk en Sonja’s auto rijdt ook met een slakkengangetje maar dat komt doordat ze een slechte chauffeur is. Ze snapt niets van de auto als mechaniek en tijdens haar rijlessen is ze al tegen heel wat problemen aangelopen. Het grootste probleem zit op dit moment naast haar. Ze heet Jytte en de rook die zich in het theorielokaal heeft vastgezet, is van haar. De rijschool is gegalvaniseerd met sigarettenrook en bijna al die rook is door Jyttes longen gegaan. Altijd als Sonja bij de rijschool aankomt zit Jytte in Folkes kantoortje op Facebook of in de medische dossiers van de leerlingen te kijken. Moet je horen, Melanie met die paardenstaart is afgekeurd, roept ze naar Sonja in de deuropening. Iets met haar zenuwen, wist je dat?

Dat wist Sonja niet en zelf is ze ook afgekeurd. Er is iets mis met haar oren. Een genetisch defect van moeders kant; haar evenwicht raakt verstoord bij abrupte bewegingen. Ze heeft lang gedacht dat ze het niet had, maar ineens kreeg ze er toch last van. Van draaiduizeligheid oftewel benigne paroxysmale positionele vertigo, maar dat is te veel Latijn voor het dorp waar Sonja vandaan komt. Bovendien heeft ze het onder controle. Ze laat zich er geen strobreed door in de weg leggen en nu zit ze dus in een auto. Gösta ligt op de achterbank en naast haar zit Jytte.

Jytte heeft zoveel op haar hart dat ze geen tijd heeft om Sonja te leren schakelen. Sonja heeft al zes maanden les, maar het schakelen heeft ze nog steeds niet onder de knie. Dat geeft Jytte de kans om het zelf te doen, want dan hoeft ze niet over te schakelen op een ander onderwerp: haar zoon gaat trouwen, haar kleinkind krijgt een vreselijke naam, haar schoondochter is niet goed snik en de zus van de nieuwe man van de moeder van haar zwager is net overleden.

‘Mensen uit Thailand kunnen niet rijden.’

Sonja en Jytte staan voor een stoplicht op een kruising in Frederiksberg. De laatste sigaret buiten de auto is mee naar binnen gezogen. De rook vermengt zich met het zweet dat Sonja uitscheidt. Ze doet het rechterknipperlicht aan, Jytte houdt haar hand op de versnellingspook terwijl Sonja kijkt of er fietsers aankomen.

‘Dat vrouwtje dat ik nu heb heet Pakpao. Pakpao? groen! tweede versnelling, tweede versnelling, fietser!’

Jytte schakelt over naar z’n twee, terwijl Sonja een fietser ontwijkt.

‘En ze is getrouwd met een ouwe bok van vijfenzeventig. Hij kwam langs op de rijschool en had me toch een kapsones.’

Ze zijn al een eindje op weg naar het centrum, er is weinig verkeer dus Jytte kan doorschakelen naar z’n vier. Ze gebruikt haar eigen koppelingspedaal en wijst naar een delicatessenwinkel: ‘Daar maken ze lekkere zure zult en warme leverpastei met bacon en ook van die cocktailworstjes. Ik ben gek op Kerst, jij toch zeker ook? Van mij mag die eeuwig duren.’

Het is nog maar begin augustus en Sonja houdt helemaal niet van Kerst. Kerst is het boodschappenlijstje van Kate en het beperken van de schade door de tijd terug te draaien, maar ze knikt toch. Ze wil de lieve vrede bewaren aangezien Jytte de werkelijke bestuurder van de auto is. Bovendien heeft Jytte een streepje voor bij haar, want ze heeft verteld dat ze uit Djursland komt. Uit een dorpje in de buurt van Nimtofte. Jyttes vader runde het plaatselijke veevoederbedrijf en dat lag tegenover de school, zodat Jytte in de pauze naar huis kon rennen om te eten. Op haar twintigste verhuisde ze naar Kopenhagen. De jongere broer van de dorpsagent had een kamer over in Hvidovre. Hij zat zelf bij de politie, die broer van de dorpsagent en Jytte had altijd al een zwak voor mannen in uniform. Nu woont ze in Solrød, maar niet aan zee. In het begin ging ze zoveel mogelijk dansen tot ze niet meer naar het Deense platteland rook.

Sonja heeft gezegd dat ze bijna niet kan geloven dat Jytte uit Jutland komt. Je kunt het niet aan haar horen, ze is sowieso amper te verstaan. Rechtsaf is rgs, linksaf is lngs en dat is geen dialect. Het is gewoon de kortste manier waarop Jytte instructies kan geven zonder dat ze zichzelf hoeft te onderbreken.

‘Je Juts ben je helemaal kwijt,’ zegt Sonja.

‘Dan moet je me – rgs – eens horen als ik met mijn zus aan het bellen ben. ja hallo, ’t is groen, afslaan, fietser!’

Sonja slaat rechts af en vraagt zich af hoe zij zelf eigenlijk klinkt als ze met Kate belt. Maar ze belt bijna nooit meer met Kate en nu rijden ze de wijk Vesterbro in. Verderop ligt de Istedgade waar het verkeer altijd vastloopt en Jytte zegt dat ze die Zweedse kandelaars voor de ramen zo leuk vindt. Een kerstboom hoort ook zilveren slingers te hebben, maar haar schoondochter denkt daar anders over. Die wil alleen maar wit en dat begrijpt Jytte niet, zoals ze ook niet begrijpt dat Folke zoveel allochtonen toelaat tot zijn rijschool.

‘Laat ze naar hun eigen rijschool gaan,’ zegt Jytte. ‘Ze snappen niet wat ik zeg. Het is – lngs – levensgevaarlijk om met ze rond te rijden.’

Sonja denkt aan het veevoederbedrijf in Djursland. In Balling had je er ook een, tegenover de buurtsuper, beter bekend als Aages winkel omdat de eigenaar zo heette. Nu is er geen kruidenier, geen slager, geen postkantoor meer in Balling. De boerderijen hebben elkaar opgeslokt, er zijn er nog maar twee over en die hebben alle koeienpaadjes, roddeltanteroutes en holle wegen naar het dorp uitgewist. Balling ligt als een geïsoleerd stukje beschaving in een megamaisveld, maar daarachter is de heide de efficiency te slim af geweest. Er zitten wilde zwanen en hoewel er bijna niemand meer boert, zijn de boerderijkeukens nog altijd groot. Zo groot als kleine kantines. Een lange gelamineerde tafel aan de ene kant voor het verdwenen personeel en dan de nieuwe keukenelementen bij het raam. Je moest altijd doorschuiven op de bank voor de arbeiders en daar zat Jytte dan in Djursland, bungelend met haar benen. Het is grote pauze, ze is naar huis gerend om te eten en haar voeten kwamen nog niet bij de grond. Ze droeg rode sokjes en een rokje met Schotse ruit. Haar moeder had al een witte boterham voor haar klaargezet. Haar moeder bakt het brood zelf; het is droog en Jytte smeert margarine op haar boterham. Dan pakt ze de bruine basterdsuiker. Het zakje knerpt. Het is leuk om de bruine basterdsuiker in de margarine te drukken. Daar kan ze uren mee doorgaan. Daarna luistert ze naar het geknerp van de bruine basterdsuiker totdat die oplost in haar mond. Haar speeksel wordt zoet als stroop. De bel gaat zo. Als de bel gaat, roept haar moeder dat ze te laat komt. Jytte zet het op een lopen en haar benen zijn net trommelstokjes.

‘stop! zebra! kun je niet uit je doppen kijken?!’

Jytte heeft op de rem getrapt en teruggeschakeld naar z’n één. Ze staan stil en kijken naar een geschrokken man in een windjack.

‘Je moet stoppen voor voetgangers!’ zegt Jytte.

‘Dat weet ik,’ antwoordt Sonja.

‘Daar merk ik anders niets van!’ zegt Jytte en ze laat de koppeling opkomen, eerste versnelling, tweede.

Jytte wordt gebeld. Ze rijden langs de Vesterbrogade, derde versnelling. Jyttes man is ’s ochtends vrij en hij kan de afstandsbediening niet vinden.

‘hij ligt in de mand. ja, de mand. de mand ernaast (rgs, richting aangeven, rgs, langzaam, langzaam!), karbonades, denk ik.’

Tussen de stroom fonkelende fietsen door volgen ze de Istedgade. Sonja’s blik is wazig, ze haalt bijna geen adem en toch lukt het haar bij de kruising met de Enghavevej grotendeels zonder hulp links af te slaan. Jytte praat niet meer met haar man, maar ziet dat ze een berichtje heeft van haar schoondochter. Het is een foto van haar kleinkind in doopjurk, haar stem wordt van elastiek, want natuurlijk moet Sonja die foto ook zien, maar daar wacht ze liever mee als het mag en daarom legt Jytte haar mobieltje op het dashboard.

Het valt niet mee om grenzen te stellen in een auto. Tijdens rijles heb je niets te willen, zo dwong Jytte haar een keer om een hotdogkar in te halen. Ze reden lekker rustig tot ze een vluchtheuvel naderden. Een vluchtheuvel en een hotdogkar. Sonja mocht daar helemaal niet inhalen, maar de mensen achter haar werden ongeduldig en begonnen te toeteren. Geef gas, haal die kar dan in! riep Jytte, waarna Sonja de linkerrijbaan op schoot, inhaalde en zo snel weer naar haar eigen weghelft terugkeerde dat ze de hotdogman, die zijn worstenkar achter zich aan trok, haast van de sokken reed. Daar had je bijna een dooie op je geweten, had Jytte opgemerkt.

Ze voelt nog de schaamte in haar lijf. De schaamte en de angst voor doodslag, maar nu naderen ze de Vigerslev Allé die langs de Vestre Kirkegård loopt en Jytte besluit dat ze een rondje om de begraafplaats gaan rijden.

‘Ik vind dat altijd zo’n fijne plek,’ begint Sonja. ‘Ergens achterin heb je een kapelletje waarvan de ramen dichtgetimmerd zijn met hardboard. Ik denk dat het niet meer gebruikt wordt. Je hebt er ook een laan met grillige populieren. En een meertje. Ik vind het heerlijk om er op een kleed te liggen lezen.’

Lezen is voor mensen die vakantie hebben en een begraafplaats is voor doden, aldus Jytte. Haar familie telt nogal wat doden. Ze zijn omgekomen in het verkeer, op hun werk of ze hadden kanker. Jyttes moeder leeft nog, maar haar zus heeft copd en nu moet Sonja afslaan. Linksaf. Spiegel, spiegel, schouder, koppeling in. Jytte schakelt terug naar z’n twee, maar Sonja besluit zelf welke baan ze neemt. Ze kiest de juiste en dat is echt niet makkelijk met al die rijbanen. Het licht staat op rood, in z’n één wachten ze op groen. Rechts van hen staat een busje. De bestuurder laat de motor loeien.

‘Allochtonen,’ zegt Jytte en ze wijst naar het busje.

Sonja kijkt naar het stoplicht. Groen. Ze trekt op. Het busje trekt ook op en schiet voor haar langs. Het is verboden om vanaf de rechtervoorsorteerstrook links af te slaan. Dat weet Sonja en dat weet Jytte ook. Ze staat op de rem, heeft haar raampje al laten zakken en steekt haar middelvinger op, terwijl ze met haar andere hand op de claxon drukt. Ze toetert en steekt haar middelvinger op. Het busje stopt ook midden op de kruising en daar gaat het raampje al omlaag.

‘geitenneukers!’ roept Jytte.

‘fucking hoeren!’ roept het busje.

Sonja denkt aan de dode premiers op het kerkhof. Wat is het toch heerlijk om een kleed mee te nemen naar de begraafplaats. Dan ligt ze daar een beetje naar Hans Hedtoft te kijken terwijl de eenden snateren en het dak van de grote kapel schittert in de zon. Net het hemelse Jeruzalem of een afgelegen stukje Denemarken. Het geluid van de auto’s is ver weg, de geur van taxus en buxus, het is bijna alsof je in het niets zweeft. Theoretisch zou er een kroonhert kunnen langskomen en ze heeft koek voor bij de koffie gekocht en stiekem wat klimop geplukt. De doden maken geen lawaai en als ze geluk heeft ziet ze een roofvogel door de lucht scheren. Zo knijpt ze er even tussenuit.

2

‘Ik heb last van mijn nek en mijn armen,’ zegt Sonja.

Het is donderdag en er hangt onweer in de lucht. Ze ligt op de massagebank met haar gezicht in het minizwembandje. Haar kaak drukt tegen het leer; tandenpoetsen deed zeer. Alsof haar kaakgewricht is vastgeroest, maar de masseuse is nu bezig met haar billen. Vervolgens schuift ze haar handen naar boven en zegt dat er iets vanuit Sonja’s buik naar buiten wil. Woede waarschijnlijk. Ze hoefde alleen maar haar mond open te doen.

‘Gooi het eruit,’ zegt de masseuse die Ellen heet.

De vloer is van blank hout. Je kunt goed zien waar de takken hebben gezeten. De slaapkamer van Sonja’s ouders was een en al hout. Overal zaten knoesten. Als Sonja’s moeder een roddelblad las en haar vader met de krant ritselde, wekte zij het hout tot leven. In zo’n knoest zag ze van alles: vogels, auto’s, Donald Duck-figuurtjes. Ellens vloer wemelt ook van leven en ze pakt Sonja’s billen stevig aan. Ze zegt dat Sonja haar spieren te veel aanspant en toen Sonja twintig minuten geleden aankwam, stond de deur naar Ellens woonkeuken op een kier. Ze probeerde naar binnen te gluren, maar het enige wat ze zag was een breiwerkje dat op tafel lag. Sonja weet weinig van Ellens persoonlijke leven, behalve dan dat ze goed kan masseren en dat er iets verlangends in haar ogen ligt.

‘Je billen zijn hard,’ zegt Ellen, ‘omdat je ze als het ware samenknijpt. Je knijpt je billen samen en je zet je tanden op elkaar. Het ligt allemaal in de taal besloten, weet je.’

Door haar werk weet Sonja dat als geen ander. Taal is krachtig, magisch bijna. De kleinste verandering kan een zin maken of breken.

‘Je moet echt vragen of ze tijdens de rijles niet wat rustiger aan kan doen,’ zegt Ellen.

Haar rijlesperikelen zijn een terugkerend thema tijdens de massages en Ellens advies is altijd confrontatie. Maar Sonja heeft de moed allang opgegeven. Misschien zou Jytte het proberen, maar lang zou de rust niet duren. Alleen al dat een leerling haar de les leest, zou Jytte op stang jagen. Uit stilte komt niets goeds voort bij Jytte. Net als bij Kate is stilte een valkuil, dus is het zaak om die met monotoon gepraat, taartrecepten en hondenhaar op te vullen.

Ellen neemt Sonja goed onder handen en het komt niet vaak voor dat Sonja onder handen wordt genomen. Ze beeldt zich in dat Ellens handen sterker zijn dan die van de meeste mensen. Ze tilt vast veel en het is maar de vraag of haar cliënten wel allemaal zelf op de massagebank kunnen komen. Iedereen heeft behoefte aan lichamelijk contact, heeft Ellen gezegd en Kate heeft ook sterke handen. In het verpleeghuis waar ze werkt gebruiken ze bedliften voor de bejaarden en zieken. Toch moeten ze soms zelf tillen en in dat opzicht is zowel Ellen als Kate sterk en nu is Ellen klaar met Sonja’s billen en masseert ze haar achterhart.

Je achterhart is het stukje tussen je schouderbladen. Ellen noemt dat het achterhart want als je een dolkstoot in de rug krijgt, is dat de plek waar het mes erin gaat. Die plek is gevoelig bij Sonja. Zo gevoelig dat ze naar een knoest op de vloer staart terwijl Ellen aan het kneden is. De knoest lijkt op Mickey Mouse met zijn iets te grote oren en hij houdt zijn handen in zijn zij. Hij heeft handschoenen aan en gouden knopen op zijn broek. Hij roept Pluto, hij wil dat de hond komt. nu. Haar rug doet pijn en haar bovenarmen doen ook pijn; ze zijn één grote blauwe plek.

‘Au, au, dat doet echt pijn,’ zegt Sonja.

‘Hoe denk je dat dat komt?’ vraagt Ellen.

Sonja zegt dat het misschien te maken heeft met die aanvaring op de kruising bij de Vestre Kirkegård. Ze dacht dat ze het Ellen al eerder had verteld tijdens haar klaagzang over Jytte, maar dat is kennelijk niet zo. Het voelt goed om het nu te zeggen en ze vertelt Ellen ook hoe het was om daarna terug te rijden naar Folkes Rijschool. Hoe Jytte toch een stampij had gemaakt. Op een gegeven moment had Sonja zelf proberen te schakelen maar dat had ze niet moeten doen, want meteen beschuldigde Jytte haar ervan dat ze de auto wilde mollen.

‘Ik moest bijna huilen,’ zegt Sonja.

Ellen legt haar warme handen op haar bovenarmen.

‘Dat was ook gemeen van haar.’

Sonja voelt dat de spieren in haar rechterarm een beetje ontspannen. Dat komt door Ellens handen die haar bekloppen en haar vingers masseren een plekje achter haar oor en Sonja is een vrouw van middelbare leeftijd, ze is volwassen nu. Ze hoeft er helemaal niet voor te zorgen dat de mensen er samen uitkomen, dat kan ze niet eens. De mensen willen niet met elkaar in het reine komen, willen zich niet openen. Kate bijvoorbeeld neemt de telefoon niet meer op.

‘Klaar om je om te draaien?’ vraagt Ellen en Sonja probeert te knikken.

Dat is niet makkelijk met haar gezicht in het zwembandje en draaien is sowieso moeilijk voor haar; draaiduizeligheid treedt op bij bepaalde houdingen. De zogenaamde tandartsstand is een van de ergste. Ellen is van mening dat Sonja’s duizeligheid haar gemoedstoestand weerspiegelt en Sonja heeft haar al uitgelegd dat de meeste vrouwen in haar familie dan kennelijk in dezelfde gemoedstoestand verkeren, maar ze heeft geen zin om met een vreemde over haar familie te discussiëren. De manier waarop Ellen andermans lichaam leest doet Sonja trouwens denken aan haar colleges tekstanalyse op de universiteit. De dingen moesten iets anders betekenen, moesten zich verheffen, moesten zich losrukken van het papier en een diepere betekenis krijgen. Ze moesten weg van waar ze waren. De werkelijkheid was niet genoeg. Ellen kan dat verlangen niet verbergen en te oordelen naar de vele engeltjes die overal staan wil ze dat ook helemaal niet. Ze staan op haar bureau en in de vensterbank, zelfs aan de ketting om haar hals hangt een engeltje en nu loopt Ellen naar de andere kant van de massagetafel. Sonja’s voeten zijn aan de beurt, die staan verkeerd. Ze willen niet aarden, heeft Ellen gezegd. Op haar website stond Massagetherapeut en Sonja dacht dat het een vorm van fysiotherapie was, maar bij Ellen is een schouder niet gewoon een schouder maar een gevoel. Sonja’s handen zijn niet gewoon handen, maar ze weerspiegelen haar gemoedstoestand. Als massagetherapeut beschouwt Ellen het als haar taak om Sonja te lezen en van de weeromstuit kan Sonja niets anders doen dan Ellen lezen. Het is één groot interpretatiecircus. Als Sonja pijn heeft aan haar polsen zegt Ellen dat ze ‘de teugels te strak aantrekt’. Als Sonja zegt dat het misschien ook kan komen door de krimi van Gösta Svensson die haar handen aan het toetsenbord gekluisterd houdt, zegt Ellen: ‘Dan zit er toch enige weerstand tegen Gösta Svensson in je handen.’

Dat is niet uitgesloten, maar nu is Ellen niet bezig met haar handen maar met haar voeten die een eind over de rand van de massagetafel uitsteken. Sonja’s zwager Frank noemt haar de Masaï, want hij is een keer in Afrika geweest. Hij moest de zwarten uitleggen wat windmolens waren en Sonja stelt zich voor hoe hij daar in een T-shirt op de savanne stond en tegen de knieën van een Masaï aankeek. Hij oogde klein naast de man die boven hem uittorende en dus leek het hem grappig om Sonja uit te maken voor Masaï omdat ze zo lang is. Ze is zo lang dat Ellen haar krukje een stukje naar achteren heeft moeten schuiven om Sonja’s voeten stevig onder handen te kunnen nemen. Ellen kan uitstekend masseren, dat is een feit. Maar om een lichaamsanalyse heeft Sonja niet gevraagd.

‘Wat een mooi hangertje,’ zegt Sonja met een blik op het engeltje.

Ellen voelt er even aan en zegt dat ze het tijdens een seminar heeft gekocht.

Meer zegt ze niet, maar Sonja weet allang dat er meer is, iets wat Ellen liever voor zich houdt. Ze heeft een hang naar het bovennatuurlijke en Sonja’s vriendin Molly heeft ook zo’n soort hang. In Sonja’s herinnering heeft Molly altijd aan geografische en kosmische rusteloosheid geleden. Hun hele middelbareschooltijd lang hadden ze het erover dat ze weg wilden. Aan Sonja lag het niet. Alleen Molly bedacht steeds iets nieuws, ging ermee aan de haal. Het was een tijd van koortsachtige toekomstdromen en op een dag in 1992 zaten ze ineens in een verhuiswagen. Haar vader met een pruillip achter het stuur en Sonja en Molly met hun blik strak op het oosten, op Kopenhagen gericht. Eerst samen een flatje, dan hun leven in de hoofdstad en een paar jaar geleden was Sonja op een feestje bij Molly in Hørsholm geweest. Daar had ze een waarzegster ontmoet. Sonja stond tegen de koelkast geleund een biertje te drinken, terwijl de waarzegster, gehuld in een kerriegeel gewaad, water dronk en in Sonja’s toekomst kon kijken. Hoewel haar vader altijd tegen haar had gezegd dat ze zich beter verre kon houden van alles wat naar geloof riekte, drong de gedachte zich bij haar op dat de waarzegster een of andere afwijking moest hebben en haar vader had haar ook altijd geleerd dat het zielig was om zieke mensen af te wijzen, dus liet ze de waarzegster haar verhaal doen. En achteraf gezien had de vrouw nog gelijk gehad ook dat Sonja een ongelukkige liefde te wachten stond. Eerst kwam ze Paul tegen. Toen werd ze verliefd. Toen gaf hij de voorkeur aan een meisje van een jaar of twintig dat haar haar nog steeds in een Franse vlecht droeg en de rest van de voorspelling heeft ze verdrongen. Hoe moet je anders leven, vraagt ze zich af en ze graaft in haar geheugen. Maar er komt niets boven.

‘Doet het pijn?’ vraagt Ellen.

Ja, het doet pijn maar dat zegt ze niet tegen Ellen, want ze wil niet dat haar voeten gelezen worden en ze was in Jutland ook een keer iemand tegengekomen die geesten kon zien. Sonja verbleef daar in een vertalershuis omdat thuis zitten met Gösta Svensson te eenzaam werd. Het vertalershuis bevond zich in een oud klooster en algauw klonk er geritsel op de vliering. De plankenvloer kraakte, deuren gingen open zonder dat er iemand binnenkwam. ’s Nachts vlogen er uilen over het gebouw en voor de paar vertalers die er waren, was dit genoeg om een geest in het leven te roepen. ’s Avonds bij een glaasje rode wijn dook de geest weer op in hun gesprekken. Om mee te doen maakte Sonja van de geest een soort Gösta Svensson, met ringbaardje, tweed jasje en krakende schoenen. Dat was een koud kunstje, want ze heeft al zijn krimi’s in het Deens vertaald en hem verschillende keren ontmoet. Maar toen kwam ze iemand van het vertalershuis tegen, een vrouw; Sonja kwam haar tegen in het torentje, ze liep net de trap af en het kamermeisje ging juist naar boven. O, zei Sonja toen het kamermeisje ineens voor haar stond, ik dacht dat je de geest was.

Het was bedoeld als grapje maar het kamermeisje lachte niet. Ze zei tegen Sonja dat ze geesten kon zien. Ze bracht haar hand naar haar linkeroog, dat herinnert Sonja zich nog goed; hoe ze met haar vingers voor haar linkeroog wapperde. Ze zei: Met dit oog kan ik geesten zien. Ze had iets vreemds over zich en dat vreemde werd benadrukt door dat gebaar. Ze wilde Sonja er niet echt langs laten. Ze was nog niet uitgepraat. Zo beweerde ze onder andere dat het klooster in een gebied lag met bijzondere krachten. Het landschap was eeuwenlang onderhevig geweest aan kosmische krachten. In de heuvels ten westen van het klooster was een plek die als een sacrale telefoon fungeerde. Mocht je met het universum willen praten, dan hoefde je daar alleen maar te gaan staan. Ze was erg gedetailleerd, dat kamermeisje en ze beweerde dat Kopenhagen het spirituele gat van Denemarken was. Kopenhagen zoog de duistere krachten van het land naar zich toe.

Ik woon in Kopenhagen, hoor, zei Sonja.

O, oké, zei het kamermeisje.

Ben je weleens in Balling geweest? vroeg Sonja.

Nee, zei het kamermeisje.

Dat is volgens sommigen ook een alleraardigst Deens gat, zei Sonja en de rest van haar verblijf spraken ze elkaar niet meer.

Sonja kijkt naar het linkeroog van Ellen, het is lichtgrijs. Ellen heeft een weemoedige trek om haar mond en zo te zien verft ze haar haar niet meer. Haar handen zijn sterk maar in haar ooghoeken zit iets donkers en ze heeft een poos geleden al bekend dat ze Sonja’s aura kan zien. Met haar handen uitgestrekt boven Sonja, die op de massagetafel lag, had ze geïllustreerd tot waar haar aura reikte. Je energieveld is verzwakt, zei Ellen en ze maakte een snelle beweging met haar hand. Je moet de energie door je kruin binnen laten stromen, zei ze en ze liet zien hoe Sonja met haar handen een trechter boven haar hoofd moest vormen. De energie moest Sonja’s hoofd binnendruppelen als kokend water door een koffiefilter.

‘Trouwens op zondag…’ Ellen geeft Sonja’s voeten een extra kneepje zodat die snappen dat ze klaar zijn, ‘ga ik met een groepje vrouwen naar het park, naar Dyrehaven.’

Sonja knikt.

‘We verzamelen bij station Klampenborg en dan zoeken we een open plek in het bos om te mediteren. Het is de bedoeling dat we eerst een stukje lopen om onze zintuigen te openen. Iets voor jou misschien? Zin om mee te gaan?’

Dat zegt ze omdat ik zei dat ze een leuk hangertje om had, denkt Sonja, die helemaal niet mee wil, maar voor ze het weet zegt ze al dat ze niets heeft op zondag.