Mark O’Connell

De mensmachine

..

Hoe we de dood kunnen overleven

..

..

Uit het Engels vertaald door Jelle Noorman

.

Oorspronkelijke titel To Be a Machine

Oorspronkelijke uitgever Doubleday

© 2017 Mark O’Connell

© 2018 Nederlandse vertaling Jelle Noorman/Uitgeverij Podium

Omslagontwerp gray318/Scherpontwerp

Foto omslag R³bot zeropointtwo Marco Fernandes

Foto auteur Rich Gilligan

Verzorging ePub Michiel Niesen

..

isbn 978 90 5759 863 0

..

www.uitgeverijpodium.nl

..

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, januari 2018

.

Voor Amy en Mike, voor alles

.

Dat is het punt met technologie.

Enerzijds werkt het een verlangen naar onsterfelijkheid in de hand.

Anderzijds dreigt het een einde te maken aan alle leven op aarde.

Technologie is lust die is losgemaakt van de natuur.

..

Don DeLillo, White Noise

Systeemcrash

Alle verhalen beginnen bij ons einde: we verzinnen ze omdat we doodgaan. Al zolang we verhalen vertellen, gaan deze over het verlangen om uit ons menselijke lichaam te ontsnappen, om iets anders te worden dan de dieren die we zijn. In ons oudste verhalende geschrift komen we de Soemerische koning Gilgamesj tegen, die zich in zijn wanhoop over de dood van een vriend niet wil neerleggen bij zijn eigen onontkoombare lot en naar het eind van de wereld reist om een remedie tegen sterfelijkheid te zoeken. Lang verhaal kort: kansloze missie. Iets later zien we hoe Achilles door zijn moeder in de Styx wordt gedompeld om hem onkwetsbaar te maken. Zoals bekend loopt dit ook niet best af.

Zie ook: Daedalus, met zijn zelfgemaakte vleugels.

Zie ook: Prometheus, met zijn gestolen goddelijk vuur.

Wij mensen leven in de vergane resten van denkbeeldige glorie. Zo had het niet moeten gaan: het was niet de bedoeling dat we zo zwak en beschaamd zijn, dat we lijden en sterven. De hele procedure – paradijs, slang, vrucht, verbanning – was een fatale fout, een systeemcrash. We zijn verworden tot wat we zijn door een zondeval, een vergelding. Dat is althans één versie van het verhaal: het christelijke verhaal, het westerse verhaal. Een van de gedachten erachter is dat we daarmee onszelf kunnen verklaren, dat we aan onszelf kunnen uitleggen waarom we zo oneerlijk zijn bedeeld met die onnatuurlijke natuur van ons.

‘De mens,’ schreef Emerson, ‘is een vervallen god.’

Religie komt min of meer voort uit dit goddelijk puin. En ook het van de religie vervreemde halfzusje, de wetenschap, richt zich op dit soort dierlijke ongenoegens. Hannah Arendt liet in The Human Condition, dat ze schreef na de lancering van de eerste ruimtesatelliet door de Sovjet-Unie, haar gedachten gaan over de euforie die ontstond nu de mens was ontsnapt aan zijn ‘aardse gevangenschap’, om een krantenbericht te citeren. Diezelfde ontsnappingsdrang kwam volgens haar naar voren in de pogingen om door bewerking van kiemplasma in laboratoria superieure mensen te creëren en de menselijke levensduur te verlengen tot ver voorbij de huidige limiet. ‘Deze mens van de toekomst,’ schreef ze, ‘die wetenschappers zeggen binnen honderd jaar te zullen voortbrengen, lijkt zich te kenmerken door een verzet tegen het menselijk bestaan zoals ons dat is gegeven – een gratis geschenk uit het niets (vanuit een seculier oogpunt), dat hij bij wijze van spreken wil ruilen voor iets wat hij zelf heeft gemaakt.’

Een verzet tegen het menselijk bestaan zoals het ons is gegeven: het kan uitstekend dienstdoen als poging om samen te vatten wat hierna volgt, om te kenschetsen wat de mensen drijft die ik bij het schrijven van dit boek heb leren kennen. De meesten van hen kunnen worden gerekend tot de transhumanistische beweging, die voortkomt uit de overtuiging dat we technologie kunnen en moeten gebruiken om controle te krijgen over de toekomstige evolutie van onze soort. Volgens transhumanisten kunnen en moeten we ouderdom als doodsoorzaak uitbannen, kunnen en moeten we technologie gebruiken om de mogelijkheden van ons lichaam en onze geest uit te breiden, kunnen en moeten we fuseren met machines, en onszelf daarmee uiteindelijk herscheppen naar het evenbeeld van onze eigen hogere idealen. Die mensen willen het geschenk ruilen voor iets beters, iets kunstmatigs. Heeft dat kans van slagen? Dat valt nog te bezien.

Ik ben geen transhumanist, dat moge zelfs in dit vroege stadium duidelijk zijn. Dat ik toch door de beweging, haar ideeën en doelstellingen gefascineerd ben, komt doordat ik in principe welwillend sta tegenover haar uitgangspunt: het menselijk bestaan, zoals het ons is gegeven, is geen optimaal werkend systeem.

Op een abstracte manier heb ik dat altijd al gevonden, maar vlak na de geboorte van mijn zoon werd het iets wat ik ten diepste ervoer. De eerste keer dat ik hem vasthield, nu drie jaar geleden, werd ik overrompeld door het besef hoe kwetsbaar zijn kleine lijfje was – een lijfje dat zojuist brullend en trillend en met donker bloed besmeurd tevoorschijn was gekomen uit het trillende lichaam van zijn moeder, die urenlang intense pijnen en inspanningen had moeten doorstaan om hem ter wereld te kunnen brengen. Met smart zult gij kinderen baren. Ik kon me niet aan de gedachte onttrekken dat er een beter systeem zou moeten bestaan. Ik kon me niet aan de gedachte onttrekken dat we, in onze vergevorderde ontwikkelingsfase, dit alles toch allang achter ons hadden moeten laten.

Iets wat je niet moet doen wanneer je net vader bent geworden en in een ongemakkelijke houding op een kunstleren stoel op de kraamafdeling naast je slapende kind en zijn slapende moeder zit: de krant lezen. Dat deed ik wel en ik had er onmiddellijk spijt van. Ik zat op de afdeling Verloskunde van het National Maternity Hospital in Dublin met stijgende beklemming The Irish Times door te bladeren en werkte me door een lange lijst van menselijke perversiteiten heen: bloedbaden en verkrachtingen, incidentele en systematische wreedheden – fragmentarische berichten uit een verdorven wereld. Het riep de vraag bij me op hoe verstandig het was om een kind in deze puinhoop, in deze soort, los te laten. (Ik meen me te herinneren dat ik op dat moment een beetje verkouden was, wat ook niet zal hebben geholpen.)

Naast alle andere effecten die het ouderschap op je heeft, dwingt het je ook na te denken over de aard, de natuur van het probleem, wat in veel opzichten neerkomt op het probleem van de natuur. Nog afgezien van alle meer algemene verschrikkingen en perversiteiten van de mensheid, ontkom je plotseling niet meer aan de realiteit van ouderdom en ziekte en sterfelijkheid. Ik tenminste niet. En dat gold ook voor mijn vrouw, wier bestaan die eerste maanden nog zoveel meer verstrengeld was met dat van onze zoon en die in die tijd iets zei wat ik nooit zal vergeten: ‘Als ik had geweten hoeveel ik van hem zou houden, weet ik niet of ik hem wel had willen krijgen.’ Het zit hem in die weerloosheid, die kwetsbaarheid. Die zwakheid, die kwakkelende gesteldheid die we, bij gebrek aan beter, het menselijk tekort noemen. Tekort: een gebrek of een ander medisch probleem.

Want stof zijt gij en tot stof zult gij wederkeren.

Achteraf lijkt het niet zomaar toeval dat ik in die periode geobsedeerd raakte door een idee waarmee ik bijna tien jaar eerder voor het eerst in aanraking was gekomen en dat nu mijn gedachten begon te beheersen: het idee dat dit tekort misschien niet ons onontkoombare lot hoeft te zijn. Dat het net als bijziendheid of de pokken door menselijk vernuft te verhelpen is. In feite was deze obsessie ingegeven door eenzelfde besef als de obsessie die ik altijd had gehad met het verhaal van de zondeval en het idee van de erfzonde: er spreekt een diepe waarheid uit over de grootste eigenaardigheid van het mens-zijn, namelijk ons onvermogen tot zelfacceptatie, onze neiging te geloven dat we van onze natuur kunnen worden verlost.

Toen ik nog maar net was begonnen met het najagen van deze obsessie – op dat moment alleen op internet en nog niet in ‘de echte wereld’, zoals men dat zo naïef noemt –, stuitte ik op een vreemde, provocerende tekst met de titel ‘Een brief aan Moeder Natuur’. Het was, zoals de naam al aangeeft, een manifest in briefvorm, gericht aan de antropomorfische figuur aan wie, duidelijkheidshalve, de schepping en het beheer van de natuurlijke wereld vaak wordt toegeschreven. Op een aanvankelijk licht passief-agressieve toon begon de tekst met het bedanken van Moeder Natuur voor haar tot nog toe overwegend degelijke werk aan het project mensheid, voor het feit dat ze ons van eenvoudige, zichzelf vermeerderende chemische stoffen heeft opgewaardeerd tot biljoencellige zoogdieren met zelfinzicht en empathie. Vervolgens schakelde de brief soepel over naar de j’accuse-modus, met een korte schets van het gebrekkiger vakmanschap dat naar voren komt uit het functioneren van de homo sapiens, zoals zijn geringe weerbaarheid tegen ziekte, letsel en dood, zijn afhankelijkheid van een zeer specifieke leefomgeving, zijn beperkte geheugencapaciteit en zijn notoir slechte beheersing van zijn driften.

De auteur, die zich tot Moeder Natuur richtte als de collectieve stem van haar ‘ambitieuze menselijke nakomelingen’, opperde daarna in totaal zeven verbeteringen aan ‘de menselijke constitutie’. We zouden niet langer de tirannie van ouderdom en dood aanvaarden, maar de middelen van de biotechnologie inzetten om ‘ervoor te zorgen dat we permanent vitaal blijven en worden verlost van een uiterste houdbaarheidsdatum’. We zouden ons waarnemingsvermogen en onze cognitieve functies uitbreiden door onze zintuigen en neurale vaardigheden met technologische hulpmiddelen te verbeteren. We zouden ons er niet langer bij neerleggen dat we het resultaat zijn van toevallige evolutie, maar in plaats daarvan ‘streven naar volledige vrijheid in de keuze van onze lichaamsvorm en -functies, zodat de subtiliteit en omvang van onze fysieke en intellectuele vermogens die van alle mensen voor ons verre zouden overtreffen’. En we zouden niet langer bereid zijn onze fysieke, intellectuele en emotionele vaardigheden te beknotten door opgesloten te blijven in een op koolstof gebaseerde levensvorm.

‘Een brief aan Moeder Natuur’ was de meest uitgesproken en meest provocerende uiteenzetting van de transhumanistische beginselen die ik was tegengekomen, en de hoogmoedige toon ervan ving de essentie van wat ik zo vreemd en fascinerend aan de beweging vond: hij was boud en gedurfd, en voerde het concept van het verlichtingshumanisme zo extreem ver door dat het er bijna helemaal door op de achtergrond werd gedrongen. Er sprak naar mijn gevoel een zekere waanzin uit de hele onderneming, maar die waanzin zei wel iets fundamenteels over ons idee van rationaliteit. Ik zag dat de brief was geschreven door een man met de in dit verband toepasselijke naam Max More, een in Oxford opgeleide filosoof die een van de sleutelfiguren van de transhumanistische beweging bleek te zijn.

Ik kwam erachter dat er niet één algemeen erkende of gezaghebbende versie van de beweging bestaat, maar hoe meer ik erover las en hoe beter ik de standpunten van de aanhangers begreep, des te meer besefte ik dat er een mechanistische kijk op het leven aan ten grondslag ligt, namelijk de opvatting dat mensen apparaten zijn en dat het onze plicht en onze lotsbestemming is om betere versies te worden van de apparaten die we zijn: efficiënter, krachtiger, functioneler.

Ik wilde weten hoe het is om jezelf, en je soort als zodanig, op zo’n instrumentalistische manier te benaderen. En ik wilde ook specifiekere dingen weten: bijvoorbeeld wat je precies moet doen om een cyborg te worden. Ik wilde weten hoe je je brein in een computer of andere hardware kunt uploaden, om eeuwig als een code te kunnen voortleven. Ik wilde weten hoe het zou zijn om jezelf te beschouwen als niets meer of minder dan een complex informatiepatroon, niets meer of minder dan code. Ik wilde erachter komen wat robots aan het licht kunnen brengen over onze ideeën over onszelf en ons lichaam. Ik wilde weten hoe waarschijnlijk het is dat kunstmatige intelligentie onze soort zal verlossen of vernietigen. Ik wilde weten hoe het zou zijn om zoveel vertrouwen te hebben in technologie dat je durft te geloven dat je zelf onsterfelijk zult worden. Ik wilde erachter komen hoe het zou zijn om een machine te worden of jezelf als een machine te beschouwen.

En ik kan je verzekeren dat ik tijdens mijn zoektocht enkele antwoorden op deze vragen heb gevonden. Maar ik moet erbij zeggen dat mijn onderzoek naar de vraag wat het betekent om een machine te zijn me ook meer dan ooit heeft doen twijfelen over wat het betekent om een mens te zijn. De meer doelgerichte lezer wil ik er dan ook op wijzen dat dit boek evenzeer een onderzoek is naar die twijfel als een analyse van mijn bevindingen.

Een brede definitie: transhumanisme is een bevrijdingsbeweging die niets minder bepleit dan een totale onafhankelijkheid van de biologie. Er is ook een andere zienswijze, een gelijkwaardige, tegengestelde interpretatie, namelijk dat die ogenschijnlijke bevrijding in werkelijkheid niets minder is dan een definitieve en complete onderwerping aan de technologie. Deze tweedeling moeten we hierna steeds in het achterhoofd houden.

Hoe extreem de transhumanistische doelstellingen ook mogen zijn – zoals het integreren van technologie in ons lichaam of het uploaden van ons brein in een machine –, ik had het idee dat voornoemde tweedeling iets wezenlijks zegt over de tijd waarin we momenteel leven en waarin ons regelmatig ter overweging wordt gegeven hoe alles dankzij technologie beter wordt; een tijd waarin we geacht worden te erkennen hoezeer de wereld erop vooruitgaat dankzij een bepaalde app of een specifiek platform of apparaat. Als we hoop hebben voor de toekomst – als we ervan uitgaan dat we zoiets hebben als een toekomst – dan zien we die in belangrijke mate bepaald door wat we met onze machines weten te bereiken. In dat opzicht is transhumanisme de versterking van een tendens die toch al inherent is aan een groot deel van wat wij als de heersende cultuur beschouwen, aan wat we zonder omhaal kunnen benoemen als kapitalisme.

En toch kunnen we er niet omheen dat wij en die machines van ons op dit specifieke moment in onze geschiedenis verantwoordelijk zijn voor een enorm vernietigingsproces, voor een verwoesting op ongekende schaal van de wereld die we als de onze zijn gaan beschouwen. Naar het schijnt staat de planeet aan de vooravond van een zesde uitstervingsgolf: een nieuwe zondeval, een nieuwe verdrijving uit het paradijs. In deze uiteengereten wereld lijkt het een beetje te laat om het over een toekomst te hebben.

Een van de dingen die me dan ook in deze beweging aantrok, was de paradoxale kracht die uitgaat van haar anachronistische uitgangspunten. Het transhumanisme mag dan een visie uitdragen die onverbiddelijk is gericht op een toekomstige wereld, toch deed het mij op een bijna nostalgische manier denken aan een menselijk verleden waarin radicaal optimisme ten aanzien van de toekomst een realistische optie leek. Door de manier waarop het vooruitkijkt, wekt transhumanisme op de een of andere manier de indruk achterom te kijken.

Naarmate ik meer over het transhumanisme aan de weet kwam, werd het me steeds duidelijker dat het, ondanks alle extremistische en bizarre aspecten ervan, een zekere sturende uitwerking heeft op de cultuur van Silicon Valley, en daarmee ook op de algemene culturele beeldvorming over technologie. De invloed van het transhumanisme leek af te lezen aan de fanatieke manier waarop veel techondernemers het ideaal van extreme levensverlenging najagen. Zo financiert Peter Thiel, medeoprichter van PayPal en investeerder in Facebook, diverse levensverlengingsprojecten, en heeft Google dochteronderneming Calico opgericht, een biotechbedrijf dat oplossingen probeert te vinden voor het probleem van het menselijke verouderingsproces. De invloed van de beweging komt ook tot uiting in de steeds krachtiger waarschuwingen van Elon Musk, Bill Gates en Stephen Hawking voor de vernietiging van onze soort door een kunstmatige superintelligentie, om nog maar te zwijgen van de aanstelling van Ray Kurzweil, de hogepriester van de ‘technologische singulariteit’, als hoofdingenieur bij Google. Ik zag de invloed van het transhumanisme in beweringen als die van Eric Schmidt, de ceo van Google, die heeft voorspeld dat ‘je uiteindelijk een implantaat zult hebben dat je, zodra je je iets afvraagt, direct het antwoord geeft’. Deze mannen – want het zijn vrijwel uitsluitend mannen – hadden het allemaal over een toekomst waarin mensen zouden versmelten met machines. Elk van hen had het op zijn eigen manier over een posthumane toekomst: een toekomst waarin het technokapitalisme zijn uitvinders zou overleven en nieuwe vormen zou aannemen, waarin het zichzelf in stand zou kunnen houden en zijn belofte zou kunnen waarmaken.

Niet lang nadat ik Max Mores ‘Een brief aan Moeder Natuur’ had gelezen, stuitte ik op YouTube op Technocalyps, een documentaire over het transhumanisme uit 2006 van de Belgische filmmaker Frank Theys, een van de weinige films die ik over het onderwerp heb weten te vinden. Halverwege is er een korte scène waarin een in het zwart geklede jongeman met blond haar en een bril in zijn eentje in een ruimte een merkwaardig ritueel uitvoert. Het tafereel is slecht verlicht en lijkt te zijn vastgelegd met een webcam, waardoor het niet helemaal duidelijk is waar we ons bevinden. Het lijkt een slaapkamer, maar op een bureau op de achtergrond staan computers, dus het zou ook best een kantoor kunnen zijn. Aan de computers te zien, met hun rechtopstaande beige kast en plompe, kubusvormige monitor, is het filmpje rond de eeuwwisseling opgenomen. De jongeman staat tegen deze achtergrond met zijn gezicht naar ons toe en maakt met zijn armen boven zijn hoofd een soort priesterlijk gebaar. Hij begint te spreken met een zangerig Scandinavisch staccato, waardoor zijn stem iets mechanisch krijgt.

‘De data, de code, de verbindingen,’ zegt hij. ‘In alle eeuwigheid, amen.’

Bij die invocaties laat hij zijn armen zakken, steekt ze vervolgens beurtelings uit en drukt ten slotte zijn handen tegen zijn borst. Dan draait hij een rondje door de kamer en maakt in elke windrichting een esoterisch zegenend gebaar, waarbij hij de heilige naam van een profeet van het computertijdperk uitspreekt: Alan Turing, John von Neumann, Charles Babbage, Ada Lovelace. Daarna blijft de jonge priesterfiguur doodstil staan, met gespreide armen, als een gekruisigde.

‘Om mij heen stralen de bits,’ zegt hij, ‘en in mij zijn de bytes. De data, de code, de verbindingen. In alle eeuwigheid, amen.’

Deze jongeman bleek de Zweedse academicus Anders Sandberg te zijn. Ik was gefascineerd door het expliciete karakter van Sandbergs vreemde ritueel, van de sektarisch aandoende uitbeelding van de religieuze ondertoon die eigen is aan het transhumanisme, maar kon niet goed inschatten hoe serieus ik dit moest nemen, of deze vertoning misschien ook bedoeld was als grap, als parodie. Dit nam niet weg dat ik de hele scène op een rare manier aangrijpend en zelfs beklemmend vond.

Kort nadat ik die documentaire had gezien, hoorde ik dat Sandberg aan Birkbeck College een lezing zou geven over cognitieve verbetering. Ik besloot naar Londen te reizen. Het leek me een uitstekende plek om aan de slag te gaan.

..

Een ontmoeting

Toen ik plaatsnam op de achterste rij in een stampvolle collegezaal van Birkbeck en het verzamelde publiek even in me opnam, viel het me op dat de toekomst, voor zover daar al sprake van was, erg op het verleden leek. Dr. Anders Sandbergs lezing was georganiseerd door een gezelschap dat zich de London Futurists noemt, een soort transhumanistische salon die sinds 2009 regelmatig bijeenkomt om onderwerpen te bespreken die voor de mens met posthumane aspiraties van belang zijn: extreme levensverlenging, het uploaden van het menselijk brein, verhoogde geestescapaciteit met behulp van farmacologische en technologische middelen, kunstmatige intelligentie, de verbetering van het menselijk lichaam door middel van protheses en genetische modificatie. We waren hier bijeen om onze gedachten te laten gaan over een complete verandering van onze samenleving, een toekomstige metamorfose van ons mens-zijn, maar ondertussen konden we er niet omheen dat dit een vrijwel uitsluitend mannelijk publiek was. Als we even voorbijgingen aan het feit dat bijna alle gezichten werden verlicht door het bleke schijnsel van smartphoneschermpjes, was dit een gebeurtenis die op praktisch elk moment in de afgelopen twee eeuwen had kunnen plaatsvinden: een groep van voornamelijk mannen die op een tribune in een zaal in Bloomsbury zit te luisteren naar wat weer een andere man over de toekomst te zeggen heeft.

Een middelbare heer met woeste rode wenkbrauwen liep op de katheder af en liet zijn blik door de zaal glijden. Het was David Wood, voorzitter van de London Futurists, vooraanstaand transhumanist en techondernemer. Hij was een van de oprichters van Symbian, het consortium dat het eerste smartphonebesturingssysteem had ontwikkeld dat geschikt was voor massaproductie, en zijn bedrijf Psion was een pionier geweest op het gebied van zakcomputers. Hij vertelde met een onberispelijk Schots accent dat we de komende tien jaar meer ‘fundamentele en ingrijpende veranderingen in ons mens-zijn zouden ervaren dan ooit eerder in tien jaar tijd het geval was geweest’. Hij vertelde over technologische aanpassingen in de hersenen en over de verfijning en verbetering van het kenvermogen zelf.

‘Komen we ooit af,’ vroeg hij, ‘van bepaalde kromme en foute denkwijzen die tot onze biologische erfenis behoren? Van instincten waar we veel aan hadden toen we nog over de Afrikaanse savanne zwierven, maar die nu niet meer in ons voordeel werken?’

Deze vraag leek het transhumanistische wereldbeeld in een notendop: ons brein en ons lichaam zijn in technologisch opzicht achterhaald, verouderde formats die compleet moeten worden gereviseerd.

Hij introduceerde Anders, inmiddels een befaamd futurist en onderzoeker aan het Future of Humanity Institute te Oxford – een organisatie die in 2005 dankzij een schenking van techondernemer James Martin was opgericht en waar filosofen en andere academici geacht worden verschillende scenario’s voor de toekomst van de mensheid te verzinnen en te beredeneren. Anders leek nog op de priesterlijke jongeman die ik in de YouTube-video dat vreemde eenmansritueel had zien voltrekken, maar hij was nu begin veertig, wat molliger en steviger, en had zich min of meer geconformeerd aan de slordige huisstijl van de academische wereld: een kreukelig pak en het air van verstrooide jovialiteit.

Hij sprak bijna twee uur lang over intelligentie en hoe die kan worden vergroot, bij zowel de individuele mens als de soort als zodanig. Hij had het over bestaande en al bijna ontwikkelde methoden om de cognitieve vaardigheden te verbeteren, over onderwijs, smartdrugs, genetische selectie en technologieën voor hersenimplantaten. Hij vertelde hoe de ouder wordende mens zijn vermogen verliest om informatie op te nemen en te onthouden. Levensverlengende technologieën zullen volgens hem weliswaar iets aan dit probleem kunnen doen, maar we moeten ook zelf tijdens ons leven het functioneren van onze hersenen verbeteren. Hij had het over de maatschappelijke en economische prijs die we betalen voor suboptimale mentale prestaties, en stelde dat alleen al het kwijtraken van huissleutels, door de tijd en energie die het kost om ze terug te vinden, jaarlijks 250 miljoen pond afsnoept van het Britse bnp.

‘De maatschappij loopt voortdurend van dat soort kleine verliezen op,’ zei hij, ‘alleen maar door domme vergissingen, vergeetachtigheid, enzovoort.’

Dit leek me een extreme uiting van positivisme. Volgens Anders was intelligentie vooral een instrument om problemen mee op te lossen, iets wat productief en rendabel moest zijn – en daarmee dichter in de buurt kwam van de meetbare processorkracht van een computer dan een strikt menselijke eigenschap. In zijn algemeenheid was ik fel gekant tegen een dergelijke opvatting van ons brein. Maar als ik het op mezelf betrok, kon ik er niet omheen dat ik door mijn eigen verstrooidheid diezelfde ochtend zo’n 150 pond had verspild doordat ik het op de een of andere manier had klaargespeeld een hotelkamer in Londen te boeken voor de avond vóór mijn aankomst en vervolgens dus had moeten dokken voor een nieuwe. Ik was altijd al een beetje onoplettend en vergeetachtig geweest, maar sinds ik vader was geworden begon mijn processorkracht, mijn geheugencapaciteit, zienderogen af te nemen – wat in elk geval deels kwam door factoren die te maken hadden met het prille ouderschap, zoals slaaponderbrekingen, constante afleiding en te veel afleveringen van Thomas de Trein kijken op YouTube. En hoezeer de uiterst instrumentalistische kijk op de menselijke intelligentie die Anders in zijn lezing naar voren bracht me ook tegenstond, toch bekroop me het gevoel dat ikzelf ook voor enige verbetering vatbaar was.

De strekking van zijn betoog was dat we door biomedische cognitieve verbetering efficiënter mentale vaardigheden kunnen verwerven en behouden – iets wat hij ‘menselijk kapitaal’ noemde – zodat we beter kunnen denken en beter functioneren in de maatschappij. Hij kaartte de hieruit voortvloeiende kwestie van maatschappelijke rechtvaardigheid aan – de term die hij bezigde was de ‘eerlijke verdeling van hersenen’ – vanuit de gedachte dat degenen die zich verbeterde hersenen kunnen veroorloven waarschijnlijk toch al een bevoorrechte positie in de samenleving innemen. Hij tekende daarbij echter aan dat minder intelligente mensen uiteindelijk meer van verbeteringstechnologieën zullen profiteren dan zij die al bijzonder intelligent zijn, en dat de gevolgen van een toegenomen gemiddelde intelligentie de samenleving als geheel hoe dan ook voordeel zullen opleveren, een soort doorsijpeleffect van intelligentie.

Dit alles – het hele kader, de situatie – voelde zeer vertrouwd en toch heel vreemd. Ik had nog maar pas het zinkende schip van een academische carrière verruild voor het nauwelijks zeewaardiger vaartuig van de freelanceschrijver. Ik had kostbare jaren van mijn onverlengde levensduur besteed aan het halen van een PhD in Engelse literatuur, om vervolgens mijn vermoeden bevestigd te zien dat een PhD in Engelse literatuur me nooit naar het beloofde land van betaald werk zou leiden. Ik had als twintiger en dertiger jarenlang geprobeerd aandacht te schenken aan mensen die vanachter lessenaars dingen verkondigden. Toch waren de dingen die Anders Sandberg zei heel anders dan de dingen die ik gewend was te horen van mensen achter lessenaars. Ja, ik zat achter in een collegezaal en probeerde me te concentreren op het onderwerp dat werd besproken – een bezigheid waarmee ik meer dan vertrouwd was – maar ik was niet bepaald in vertrouwd gezelschap. En dit was niet bepaald mijn vertrouwde wereld.

Na de lezing verplaatste een bonte stoet van futuristen zich naar een bruine pub in Bloomsbury voor een vroege middagborrel. Tegen de tijd dat ik aanschoof met mijn pint bitter was de hele groep ervan op de hoogte dat ik bezig was aan een boek over transhumanisme en aanverwante zaken.

‘Je schrijft een boek!’ zei Anders, die dat kennelijk een geweldig idee vond. Hij wees op het gebonden exemplaar dat voor me op tafel lag, een cultureel-historisch werk over onthoofdingen, dat ik eerder die dag had gekocht en om die reden bij me had. ‘Is dat het boek waar je aan werkt?’

‘Wat, dit?’ vroeg ik, half in de veronderstelling dat me een of andere ingewikkelde transhumanistische grap over de opslag van gecryoniseerde hoofden of misschien wel tijdreizen ontging. ‘Nee, dit boek is al geschreven,’ zei ik ten overvloede. ‘Ik schrijf een boek over transhumanisme en aanverwante zaken.’

‘O, fantastisch!’ zei Anders.

Ik wist niet goed hoe ik daarop moest reageren. Bijna vertelde ik hem dat het boek dat ik wilde schrijven misschien niet het soort boek was dat hij of transhumanisten in het algemeen zo fantastisch zouden vinden. Opeens voelde ik me een indringer tussen deze rationalisten en futuristen, een rare en misschien zelfs lichtelijk sneue figuur, met mijn voorwereldlijke notitieboekje en pen: een letterbode in de wereld van nullen en enen.

Het viel me op dat Anders een halsketting droeg met een groot medaillon dat deed denken aan zo’n religieuze penning die extreem vrome katholieken wel dragen. Ik wilde er net naar informeren toen zijn aandacht werd opgeëist door een aantrekkelijke Française die met hem wilde praten over het uploaden van ons brein.

Op dat moment draaide de aristocratisch ogende jongeman die links van me zat zich om naar mij en vroeg me naar het boek waaraan ik bezig was. Hij was elegant gekleed en had zorgvuldig gestyled haar. Hij vertelde dat hij Alberto Rizzoli heette en uit Italië kwam. (Naar aanleiding van mijn boek liet hij op een gegeven moment vallen dat zijn familie vroeger in de uitgeverijwereld werkzaam was. Pas later die avond, toen ik mijn aantekeningen doornam, kwam het bij me op dat Alberto een telg moest zijn uit de mediadynastie van de Rizzoli’s, en waarschijnlijk de kleinzoon was van Angelo Rizzoli, de producent van Fellini’s La Dolce Vita en 8½.) Hij studeerde aan de Cass Business School in Londen, maar was ook betrokken bij een techstart-up die in de bètafase verkeerde en 3D-printermateriaal leverde voor gebruik op basisscholen. Hij was eenentwintig en beschouwde zichzelf al sinds zijn tienerjaren als transhumanist.

‘Ik kan me echt niet voorstellen,’ zei hij, ‘dat ik straks op mijn dertigste niet een of andere aanpassing heb ondergaan.’

Ikzelf was vijfendertig, net als Dante toen hij zijn visioen had – halverwege mijn levensreis. En of dat nu gunstig was of niet, ik had geen aanpassingen ondergaan. Hoe verontrustend ik het idee van cognitieve verbetering waarover Anders in zijn lezing had gesproken ook vond, de vraag wat zulke technologieën voor mij zouden kunnen betekenen, intrigeerde me toch. Ik had me bijvoorbeeld de moeite kunnen besparen om tijdens de uitwisselingen met transhumanisten aantekeningen te maken, dankzij de mogelijkheid om die gesprekken via een inwendige nanochip op te nemen en later in hun geheel op te roepen; ook had ik dan – als het ware in realtime – extracontextuele informatie ter beschikking kunnen hebben, zoals het feit dat de grootvader van de jonge Italiaan die ik sprak een aantal Fellini-films had geproduceerd.

Er schoof een man met zilvergrijs haar en een blazer en een duur overhemd aan tegenover Alberto en mij. Hij was heel dicht naast Anders gaan zitten en wachtte tot er een stilte viel in zijn gesprek met de Française. Ondertussen deed hij zich tegoed aan een paar pistachenootjes uit Anders’ schaaltje. Onderweg naar zijn mond glipte er een door zijn vingers en viel in zijn overhemd, waarvan de bovenste drie, vier knopen openstonden, zoals het een geslaagde zakenman betaamt. Ik keek hoe hij een gekromde vinger tussen twee lagere knopen stak en even rondtastte totdat hij de dissidente pistachenoot te pakken had, die hij vervolgens discreet in zijn mond stak. Terwijl hij dat deed, ontmoette mijn blik de zijne en we glimlachten even minzaam naar elkaar. Hij stak me een kaartje toe, waaruit ik opmaakte dat hij zich beroepsmatig met het futurisme bezighield. (Even overwoog ik luchtig op te merken dat zo’n kaartje, zelfs zo’n fraai exemplaar als dit, toch een merkwaardig ouderwets middel was voor een professioneel futurist om zijn status kenbaar te maken, maar ik zag ervan af en propte het in het vakje van mijn portefeuille dat dienstdeed als de overvolle laatste rustplaats van zulke gedrukte varia.)

Hij was ooit begonnen in het onderzoek naar kunstmatige intelligentie, vertelde hij, maar tegenwoordig verdiende hij zijn brood als keynotespreker op zakencongressen, waarbij hij ondernemingen en captains of industry informeerde over de trends en technologieën die op het punt stonden hun specifieke sectoren te ontwrichten. Hij sprak alsof hij inderhaast en niet helemaal geconcentreerd een ted Talk repeteerde; zijn gebaren waren nadrukkelijk maar ontspannen, wat een onwrikbaar optimisme verried tegenover de enorme en verschrikkelijke ontwrichtingen die in het verschiet lagen. Hij vertelde me over de veranderingen en mogelijkheden die eraan zaten te komen, over een nabije toekomst waarin kunstmatige intelligentie of AI (Artificial Intelligence) een revolutie zal veroorzaken in de financiële sector, en heel wat juristen en accountants letterlijk overtollig zullen worden doordat hun peperdure werk zal worden overgenomen door steeds slimmere computers. Hij had het over een toekomst waarin de handhaving van wetten ingebed zal liggen in de mechanismen die ons gedrag en ons leven bepalen, een toekomst waarin auto’s hun bestuurders automatisch zullen bekeuren voor te hard rijden, waarin zelfs helemaal geen bestuurders of autofabrikanten nodig zullen zijn, aangezien voertuigen binnenkort geruisloos als spookschepen uit showrooms zullen zeilen, nog warm van de 3D-printer waaruit ze zojuist zijn verschenen, helemaal volgens de specifieke wensen van de consument, naar wiens huis of werk ze vervolgens automatisch koers zetten.

Ik zei hem dat het enige geruststellende aan mijn beroep als schrijver was dat ik niet zo gauw door een machine zou worden vervangen. Ik mocht dan niet zoveel verdienen, maar in elk geval liep ik niet direct het gevaar om van de arbeidsmarkt te worden verstoten door een gadget dat precies hetzelfde doet als ik, maar dan goedkoper en efficiënter.

De man boog zijn hoofd van links naar rechts en tuitte zijn lippen, alsof hij overwoog of hij me die schrale troost zou gunnen.

‘Natuurlijk,’ gaf hij toe. ‘Ik bedoel, sommige soorten journalistiek zullen waarschijnlijk niet door AI worden vervangen. Zeker opiniejournalistiek niet. Mensen zullen altijd wel opiniestukken willen lezen die door echte mensen geschreven zijn.’

Hoewel persoonlijke commentaren niet meteen gevaar lopen, geldt dat volgens hem zeker wel voor toneelstukken, filmscenario’s en romans, die nu soms al op bestelling door computerprogramma’s worden geschreven. Erg goed waren die toneelstukken, filmscenario’s en romans nog niet, voor zover hij had begrepen, maar daar stond tegenover dat computers doorgaans heel snel beter worden in dingen die ze aanvankelijk niet goed doen. Ik neem aan dat hij bedoelde dat ikzelf en mensen van mijn slag net zo vervangbaar zijn als ieder ander en net zozeer door de toekomst naar de kloten zullen worden geholpen. Ik overwoog hem te vragen of hij dacht dat computers uiteindelijk zelfs keynotesprekers zouden vervangen en of de opiniemakers van het volgende decennium volgens hem in onze handpalm passen, maar besefte dat elk antwoord op deze vraag voor hem hoe dan ook een aanleiding zou zijn voor een zelfingenomen rechtvaardiging van zijn standpunten. In plaats daarvan besloot ik dus in mijn boek te beschrijven hoe hij een gevallen pistachenootje uit zijn dure hemd opviste – een kleinzielige en zinloze wraakactie en het soort absurde irrelevantie dat zeker beneden de waardigheid en professionele discipline van een geautomatiseerde schrijfcomputer zou zijn.

Anders en de aantrekkelijke Française rechts van mij waren verwikkeld in een voor mij ondoorgrondelijke technische discussie over de vooruitgang die was geboekt in het uploaden van de menselijke geest. Ze hadden het nu over Ray Kurzweil, de uitvinder, ondernemer en hoofdingenieur bij Google, die het idee van de technologische singulariteit populair had gemaakt, een eschatologische profetie die betoogde dat de opkomst van AI zou leiden tot een nieuw menselijk stelsel, een versmelting van mens en machine, en de uiteindelijke overwinning op de dood. Anders zei onder meer dat Kurzweils idee van breinemulatie te rudimentair was, dat daarin helemaal geen rekening werd gehouden met wat hij de ‘subcorticale chaos van motivaties’ noemde.

‘Emoties!’ riep de Française emotioneel uit. ‘Hij heeft geen boodschap aan emoties! Dat is de reden!’

‘Dat zou best eens kunnen,’ zei Alberto.

‘Hij wil een machine worden!’ zei ze. ‘Dat is zijn diepste wens!’

‘Tja,’ zei Anders, terwijl hij bedachtzaam door de schaal met lege doppen woelde, tevergeefs op zoek naar een overgebleven pistachenoot. ‘Ik wil ook een machine worden. Maar dan wel een emotionele machine.’

Toen ik uiteindelijk een langer gesprek had met Anders, vertelde hij meer over zijn wens om een machine te worden, zijn letterlijke streven naar een bestaan als hardware. Als een van de vooraanstaande denkers binnen de transhumanistische beweging stond hij vooral ook bekend als voorvechter en theoreticus van het concept mind uploading, het uploaden van onze geest, wat onder ingewijden ‘volledige breinemulatie’ wordt genoemd.

Niet dat hij dit onmiddellijk wilde, zei hij stellig. Zelfs als zoiets in de nabije toekomst mogelijk zou zijn – en hij benadrukte dat we nog lang niet zover waren –, was het beslist niet wenselijk dat mensen opeens in machines werden geüpload. Hij had het over de mogelijke gevaren van een plotselinge convergentie die door technomillennialisten als Kurzweil de ‘singulariteit’ wordt genoemd.

‘Een gunstig scenario zou zijn dat we eerst intelligente medicijnen en draagbare technologieën ontwikkelen,’ zei hij, ‘en vervolgens de technologieën voor levensverlenging. En dat we daarna pas worden geüpload en de ruimte koloniseren, enzovoort.’ Als het ons lukt om onszelf niet uit te roeien of uitgeroeid te worden, zou hetgeen we nu de mensheid noemen volgens hem de basis vormen voor een vele malen omvangrijker en verbluffender verschijnsel dat zich over het universum zou verspreiden en ‘heel veel materie en energie zou omzetten in georganiseerde vorm, in leven in de meest algemene zin van dat woord’.

Dit idee had hij naar eigen zeggen al sinds zijn jeugd, sinds de tijd dat hij de hele inhoud van de sciencefictionafdeling van de bibliotheek van Stockholm verslond. Op de middelbare school las hij louter voor zijn plezier wetenschappelijke handboeken en hield hij een plakboek bij met de wiskundige vergelijkingen die hem de grootste kick gaven. Hij vertelde hoe enthousiast hij werd van de werking van de logica, de gedisciplineerde ontwikkeling van de gedachte erachter – nog eerder van de abstracte symbolen zelf dan van concrete dingen waar ze voor stonden.

Een bijzonder rijke bron van dat soort vergelijkingen was het boek The Anthropic Cosmological Principle van John D. Barrow en Frank J. Tipler. Aanvankelijk had Anders het vooral gelezen vanwege die opwindende berekeningen (‘Maffe formules,’ zoals hij ze zelf noemde, ‘voor zoiets als elektronen die in hogere dimensies rond waterstofatomen draaien’), maar net als een joch met een Playboy die uiteindelijk aandacht krijgt voor het korte verhaal van Nabokov dat erin staat, kreeg ook hij interesse in de omringende tekst. De kijk op het universum die Barrow en Tipler naar voren brachten, was die van een in wezen deterministisch mechanisme waarin ‘het onontkoombaar is dat er iets ontstaat als intelligente informatieverwerking’ die zich in de loop der tijd exponentieel uitbreidt. Deze teleologische hypothese bracht Tipler in zijn latere werk bij de theorie van het omegapunt, een toekomstverwachting waarin intelligent leven alle materie in het universum overneemt, wat leidt tot een kosmologische singulariteit, en dit zal volgens hem toekomstige samenlevingen in staat stellen de doden weer tot leven te wekken.

‘Dat idee was een openbaring voor me,’ zei Anders. ‘De theorie dat het leven uiteindelijk de macht krijgt over alle materie, alle energie, en een eindeloze hoeveelheid informatie zal voortbrengen. Dat was wel heel gaaf voor een tiener die zo geobsedeerd was door informatica. Ik besefte dat dit iets was waar we aan moesten werken.’

En het moment waarop hij dat besefte, was ook het moment dat hij transhumanist werd. Als het doel was zo veel mogelijk leven in de kosmos te genereren, zodat ook zo veel mogelijk informatie kon worden verwerkt, was het hem duidelijk dat de mens de verste uithoeken van de ruimte zou moeten bereiken en extreem lang zou moeten leven. En om dat alles te verwezenlijken, zei hij, konden we beslist niet zonder AI en robots en ruimtekolonies en allerlei andere dingen waarover hij had gelezen in die sciencefictionboeken uit de plaatselijke bibliotheek.

‘Wat is de waarde van een ster?’ vroeg hij, zonder op een antwoord te wachten. ‘Een ster is op zich best interessant, als je er maar eentje hebt. Maar als er biljarden zijn? Dan blijken ze eigenlijk allemaal zo’n beetje hetzelfde. Maar het leven,’ zei hij, ‘en zeker het leven van een individu, is volkomen onvoorspelbaar. Jij en ik hebben een levensverhaal. Als we het verhaal van de kosmos opnieuw zouden afspelen, zouden jij en ik heel andere mensen zijn. Onze uniekheid is iets wat we vergaren. Daarom is het zo erg iemand te verliezen.’

Anders visie op het uploaden van mensen, het omzetten van de menselijke geest in software, speelde een centrale rol in zijn ideaal om de menselijke beperkingen te ontstijgen, om pure intelligentie te worden die zich door de hele kosmos zou verspreiden. In veel opzichten leek hij een volkomen ander mens dan de persoon die ik in die documentaire had gezien, de nogal onheilspellende figuur die als een priester de technologie had staan zegenen; hij zag er niet alleen ouder uit, maar in zijn verlangen een machine te worden, kwam hij veel minder machineachtig over, fascinerend genoeg juist veel menselijker.

Maar de toekomstvisies die hij schetste, vond ik beklemmend in hun ongerijmdheid – ze waren vreemder en meer vervreemdend dan alle bestaande religieuze opvattingen die ik niet deelde, wat nu juist kwam doordat de technologische middelen om ze te verwezenlijken in elk geval theoretisch binnen handbereik waren. Ergens in mijn diepste wezen voelde ik een instinctieve weerzin, zelfs afschuw bij het vooruitzicht een machine te worden. Wanneer je het had over de kolonisatie van het universum – de onderwerping van het universum aan onze plannen – hield dat voor mij in dat aan betekenisloze leegte de nog diepere betekenisloosheid van de menselijke drang naar betekenis werd opgelegd. Dat wil zeggen: ik kon me geen grotere absurditeit voorstellen dan de drang overal betekenis aan toe te kennen.

De hanger die Anders om zijn hals droeg – het zilveren medaillon dat zo verdacht veel leek op een katholieke penning en dat zijn toch al priesterlijke voorkomen benadrukte – bleek gegraveerd met instructies voor de cryogene suspensie van zijn stoffelijk overschot, mocht hij komen te overlijden. Ik begreep dat dit een wens was die hij met tal van transhumanisten deelde: hun lichamen moeten, zodra de dood is ingetreden, worden bewaard in vloeibare stikstof, voor de eventuele dag dat ze dankzij technologische ontwikkelingen weer kunnen worden ontdooid en gereanimeerd, of de dag dat de anderhalve kilo neurale wetware in hun schedel kan worden verwijderd, waarna de daarin besloten informatie zal worden ingelezen, omgezet in code en geüpload in een of ander nieuw soort mechanisch lichaam, dat niet vatbaar is voor aftakeling of voor de dood of voor andere menselijke gebreken.

Volgens de instructies op zijn medaillon moest Anders’ stoffelijk overschot worden gestuurd naar de Alcor Life Extension Foundation, een instelling in Scottsdale, Arizona. En de man die aan het hoofd stond van dit cryonische instituut bleek Max More te zijn, de man die ‘Een brief aan Moeder Natuur’ had geschreven. Alcor is de plek waar transhumanisten na hun overlijden naartoe gaan, in de hoop dat hun dood niet onherroepelijk zal zijn – een plek waar abstracte ideeën over onsterfelijkheid worden vertaald naar de tastbare werkelijkheid. Ik wilde er ook naartoe, om rond te lopen tussen die voorwaardelijke onsterfelijken, of althans hun ingevroren lijken.

Een bezichtiging

Als je naar Phoenix vliegt en vervolgens een half uurtje naar het noorden rijdt, door een landschap dat is teruggewonnen op de schitterende leegte van de Sonorawoestijn, kom je bij een log en grijs gebouw, dat daar is neergezet om lichamen als dat van jezelf te prepareren en te bewaren met het doel ze ooit opnieuw tot leven te wekken. Als je aanbelt en je wordt binnengelaten, stap je een hal binnen met een interieur dat je wellicht doet denken aan die sciencefictionfilms die halverwege de jaren negentig voor de videomarkt werden gemaakt – glanzende muren met metallic behang, chroommeubilair, en dat alles badend in een zachtblauw schijnsel –, waarna je wordt verzocht plaats te nemen op een lange, hoekige bank, in afwachting van je gids naar het hiernamaals.

Op de glazen koffietafel voor je vind je een dun drukwerkje dat je tijdens het wachten even door kunt bladeren: een exemplaar van een geïllustreerd kinderboek met de titel Death Is Wrong, waarop een jongetje staat afgebeeld dat fronsend zijn wijsvinger uitsteekt naar de gekapte figuur uit de titel, met zijn lange gewaad, zijn zeis en zijn immer grijnzende doodskop. Terwijl je zit te wachten, valt het je op hoe stil het hier is: geen zoemende telefoons, ratelende printers of geroezemoes van personeel – de omgevingsruis die je in een kantoor zou verwachten. Er gaan lange minuten voorbij waarin je misschien geen andere geluiden hoort dan het gedempte gejank van kleine vliegtuigen die opstijgen en landen op Scottsdale Municipal Airport, waarnaast dit gebouw, het hoofdkwartier van de Alcor Life Extension Foundation, met het oog op de efficiënte bezorging van de pasgestorvenen zo strategisch is geplaatst.

Alcor is het grootste van de vier bedrijven ter wereld die zich bezighouden met cryonische preservatie, drie in de Verenigde Staten en een in Rusland. (Het is vast geen toeval dat dit de twee landen zijn die in het recente verleden hun toekomst het meest hebben verbonden aan de verkenning van de ruimte, en die het idee van wetenschappelijke vooruitgang tot zo’n drijvende kracht achter hun volkomen tegengestelde ideologieën hebben gemaakt.) Er lopen momenteel honderden mensen rond op aarde die hebben geregeld dat hun stoffelijk overschot zo snel mogelijk nadat ze klinisch dood zijn verklaard hierheen wordt gebracht, zodat hier bepaalde handelingen kunnen worden verricht – waaronder vaak onthoofding – om ervoor te zorgen dat ze in een toestand van cryogene suspensie bewaard blijven tot het moment dat de wetenschap een manier heeft gevonden om ze opnieuw tot leven te wekken.

Tot Alcors klantenkring behoort een klein gezelschap van momenteel 117 personen dat niet meer in het land der levenden verkeert. Zij worden aangeduid als patiënt – niet als stoffelijk overschot, lijk of afgehakt hoofd – aangezien hun leven als ‘opgeschort’ wordt beschouwd in plaats van beëindigd: ze zijn als het ware stilgezet op de drempel tussen deze wereld en wat daar al dan niet op volgt. Ik was naar deze buitenwijk in de woestijn gekomen om zelf te midden van deze opgeschorte zielen te verkeren.

Maar ik was hier ook om Max More te ontmoeten, die niet alleen de zelfbenoemde oprichter van de beweging was maar ook directeur en ceo van Alcor. Ik wilde weten hoe het kwam dat een man die ogenschijnlijk zijn leven had gewijd aan de overwinning van menselijke zwakheden, aan een welbewuste overtreding van de entropiewet, nu omringd door lijken zijn dagen sleet in een kantorenpark, tussen een tegelshowroom en een vloerbedekkingszaak met de naam Big D’s Floor Covering Supplies.

Eerst wilde ik echter weten wat hierbinnen allemaal precies gebeurde, hoe de lichamen van Alcors cliënten werden behandeld om te voorkomen dat ze zouden vergaan en uiteindelijk toch ten prooi zouden vallen aan de tand des tijds. Max, een kolossale gestalte in een strak T-shirt, leidde me door een smalle gang naar de ruimte waar de patiënten werden geprepareerd en vertelde me dat veel afhing van de keuze tussen de twee voornaamste prijscategorieën. Voor 200.000 dollar bewaart Alcor je hele lichaam tot het moment waarop je er eventueel weer iets aan hebt; voor 80.000 dollar kun je een zogeheten neuropatiënt worden, waarbij alleen je hoofd – afgesneden van de romp, gevitrificeerd en in staal verpakt – wordt gecryoniseerd met de bedoeling dat je brein, of je geest, later wordt geüpload in een of ander kunstlichaam.

In het verleden werden die kosten betaald uit de nalatenschap van de cliënt of door hun eigen familieleden, die na de dood van hun dierbaren het geld in vaste termijnen overmaakten. Maar dit bleek algauw onpraktisch, omdat de familie in sommige gevallen niet kon betalen of gewoon geen dringende reden zag om dat te doen, en de betalingen stopzette – met het gevolg dat men in feite zat opgescheept met een verweesd lijk, waarvan de suspensie en uiteindelijke opwekking uit de dood door niemand werden bekostigd. De cliënten van Alcor betalen hun rekeningen daarom tegenwoordig meestal via hun levensverzekering, nadat ze gedurende hun natuurlijke leven jaarlijks hun lidmaatschap hebben voldaan.

Ik begreep dat Max zelf een ‘neuroman’ was, ondanks het duidelijk forse bedrag dat hij in de loop der jaren moest hebben geïnvesteerd in het oppompen en stroomlijnen van zijn ledematen en tors. (Max was een soort belichaming van zijn eigen idealen: een in de sportschool gebeeldhouwd krachtig lijf met beheerste bewegingen. Zijn rode haar begon dun te worden en had zich teruggetrokken op de hoogvlakte van zijn kruin, wat het indrukwekkende effect van zijn ronde voorhoofd, de krachtige bogen van zijn wenkbrauwen en zijn bleke, ondoorgrondelijke ogen nog versterkte.) Zijn argument hiervoor was dat hij nog een jaar of veertig mee wilde en in die tijd kon hij gewichtheffen wat hij wilde, maar uiteindelijk zou zijn lichaam waarschijnlijk niet meer de moeite van het bewaren waard zijn. Wie voor de neurovariant kiest, gaat er mede van uit dat wetenschappers in de toekomst een manier ontdekken om het herstelde brein te voorzien van een nieuw lichaam, in welke vorm dan ook.

Hoewel het Alcor voornamelijk te doen is om de hersenen van de patiënt, kiest het bedrijf er niet voor om die hersenen uit hun benig omhulsel, hun eigen verpakking van spieren en huid te lichten. De schedel fungeert immers als een handige, kant-en-klare behuizing en biedt extra bescherming tijdens de cryonische preservatie; bovendien is het nogal een gedoe om de hersenen in hun geheel te verwijderen, met al het weefsel, alle ligamenten en dergelijke, waarmee ze aan de binnenkant van de schedel vastzitten.

Max had een soepele, zakelijke manier van praten: een huisarts die met een patiënt een ingreep doorneemt en kalm, met de vingertoppen van zijn handen tegen elkaar, de voordelen en mogelijke bijverschijnselen opsomt. Informeer bij uw arts of onsterfelijkheid ook iets voor u is.