Wilfried de Jong

Salto

Sportcolumns

Uitgeverij Podium
Amsterdam

© 2017 Wilfried de Jong

Omslagontwerp Studio Ron van Roon

Foto auteur Lenny Oosterwijk

Verzorging ePub Coco Bookmedia

ISBN e-book 978 90 5759 884 5

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, juni 2017

www.uitgeverijpodium.nl

Trapmachine

Zijn hoofd was weg. Zelfs van de helm geen spoor. Op de tijdritfiets reed alleen een romp met twee armen en benen. Zo van achteren leek Tom Dumoulin op een trapmachine. Nummer 181 reed feilloos en snoeihard.

Even later gleed Nairo Quintana van het startpodium in Monza. Hij droeg de kleur roze waar het maar kon. Roze kousen, roze schoenen, roze helm. Het was iets te veel van het goede, de klassementsleider zag er eerder kinderachtig uit dan onoverwinnelijk.

De strijd om de seconden tussen de twee mannen was in volle gang.

Dumoulin verscheen weer in beeld, vanaf de zijkant nu. Zijn hoofd zat goed weggestopt tussen zijn schouderbladen.

Waar zou hij naar kijken op lange, rechte stukken? Naar het asfalt? Naar zijn benen? Of naar een zweetdruppel die op het stuur valt om met een snelheid van 52 kilometer per uur tot een zoutstreepje te worden geblazen door hete Lombardische lucht.

Drie weken was Dumoulin door Italië geraasd. Altijd maar vooruitkijken. Niet stilstaan bij monumenten en kerken, paarden in de wei, vluchtelingen op Sicilië, onaffe maffiaflats langs de kust of een stadje met aardbevingsschade.

Altijd maar doorrijden, behalve die ene keer. De sanitaire stop kostte hem veel tijd, het dreigde een verhaal te worden dat aan hem zou blijven kleven, zeker als hij de Giro zou verliezen.

Even zag ik door zijn tijdrithouding — de handen gevouwen voor een gebogen lichaam — een biddende man in de Limburgse coureur. Maar eerbied is hem vreemd. Dumoulin had openlijk kritiek geuit op Nibali en Quintana en hij verlangde onderweg hulp van Kruijswijk en Mollema.

Dumoulin buigt alleen voor zijn teamgenoten.

Op hoge snelheid reed hij het historische deel van Milaan binnen en daarmee ook de geschiedenis van de Giro. Dumoulin ging een grote ronde winnen waarin renners elkaar dagelijks hadden bevochten, zelfs als hun lichamen protesteerden. De pijngrens werd keer op keer verlegd.

Vlak voor de finish pakte Dumoulin de stuurgrepen stevig beet; het bloed verdween uit zijn vingers en onder de nagels zag ik wit, afgeknepen vlees. Hij stapte van zijn fiets, deed zijn helm en zonnebril af en ging bij een monitor zitten.

Quintana slingerde te ruim door een bocht. Dat scheelde kostbare seconden. Nog even en de oudjes Jan en Joop konden eindelijk — na zevenendertig jaar wachten — een plek vrijmaken op het erebankje.

Daar was het moment al: de klok tikte door in het voordeel van de Nederlander.

Die kop met dat zwarte haar, de zachte lach, zijn vuisten, de handdoek over het hoofd en dan weer die lach, nu uitbundiger en bevrijd van zenuwen.

Ik moest de woorden opschrijven om ze te geloven: Tom Dumoulin wint op zondag 28 mei de Giro d’Italia 2017.

Poef. Poef. Poef.

De dochter van Muhammad Ali stuurde een bericht de wereld in: nadat alle lichaamsdelen van haar vader op zijn sterfbed waren stilgevallen, bleef zijn hart nog dertig minuten kloppen. De laatste slagen van een sporthart, gedempt door een vierenzeventigjarige borstkas. Als het geluid van een vermoeide bokser die in de gym achter gesloten deuren nog een paar stoten oefent op de zak.

Poef. Poef. Poef.

Zolang zijn hart klopte — hoe zacht ook — leefde er nog iets in Ali en was hij er nog voor de wereld.

Die mooie Ali, met dat prachthoofd waar geen plaats was voor littekens. Zijn hele leven schudde hij van ‘nee’ als hij in de ring geraakt werd. Nee, het deed geen pijn. En de stoten van Frazier en Foreman waren mis. Met zijn shuffle en reactievermogen was hij iedereen te snel af.

Zo leek het.

Maar Ali werd in zijn glorietijd juist veel geraakt. Vooral in figuurlijke zin; door racisten, politici en bestuurders. Die pijn was universeel, vooral voor zwarten. Zijn statements werden uppercuts om het onrecht te bestrijden.

In de nadagen van zijn carrière eiste de bokssport zijn tol. Zijn parkinson werd in verband gebracht met de beuken op zijn hoofd. Ali bleef ontkennen. In de schuddende, verijsde man zat een levendig, wijs, brutaal en grappig jongetje. Bij een uitreiking zei hij, met steeds zachter wordende stem: ‘I’ll be back.’

Hoe lang tikte zijn hart nog?

Poef… Poef.

Ja, ook ik was zo’n jongetje dat midden in de nacht opstond en verdoofd door de slaap keek naar Ali. Tegen George Foreman in Kinshasa. Ali danste niet, hij hing in de touwen. Ik was zo bang dat hij ging verliezen. Een ronde van drie minuten voelde aan als een eeuwigheid.

En dan opeens Ali’s spervuur aan stoten in de achtste ronde.

Hij won.

In de kleedkamer lag Foremans hoofd onder ijszakken. Hij telde terug van 100 naar 0 om zeker te weten dat zijn hersens in orde waren. Hij kon zich niet herinneren hoe Ali hem knock-out had geslagen: ‘Ik denk dat je zo’n stoot niet echt ziet, dat je die niet beseft.’

Na een half uurtje op het sterfbed stopte het hart van Ali voorgoed.

Uitgeteld.

Thuis pakte ik het reuzenboek GOAT, The Greatest of All Time, en keek naar de vierkante foto op het omslag. 1966. We hangen boven de ring. Cleveland Williams ligt verslagen in een hoek op het belopen canvas.

In de andere hoek staat een man met beide bokshandschoenen omhoog. Zwart kroeshaar. Bronzen schouders. Wit satijnen broekje van Everlast, witte schoenen.

Ik zie hem zo staan — toen al een icoon — en denk aan het hart dat nog zoveel jaren bleef kloppen.

Muhammad Ali. Wat een man.

De Klassieker

Feyenoord-Ajax is als het opkloppen van eiwit. Het roeren maakt enorme herrie, je gaat geloven in een almaar rijzende substantie. Zolang je blijft opkloppen is er niets aan de hand. Maar laat het eiwit een tijdje staan en zie: er ligt een onbestemd plasje op de bodem.

Dirk Kuijt sprak vooraf over het kippenvel en over het uitdelen van een doodschop met respect. Davy Klaassen kreeg een kick van schreeuwende Feyenoordsupporters op de eerste rijen rond het veld. Ieder jaar laat ik me weer opnaaien door die praatjes vooraf. Als Rotterdammer bezorgt de Klassieker me bij het opstaan al een verhoogde hartslag. En het bijgeloof speelt op: de laatste jaren scoort Ajax steeds als ik koffiebonen maal in de keuken.

Voor aanvang van het duel keek ik naar Peter Bosz. Een buikje achter een grijs vest. Daar plaatste hij zijn armen voor, als slagbomen die een emotionele eruptie moesten voorkomen. Achter Bosz stond een dikke supporter met een colaflesje. Er zat een rietje in. Een rietje, rudimentair hulpmiddel uit de tijd van Coen Moulijn en Sjaak Swart.

In de eerste helft was het tempo vaak laag. Feyenoord leunde op de verdediging, Ajax speelde slordig. Een spannende wedstrijd met matig voetbal. Ik liet me afleiden door de lage herfstzon; de spelers zaten met hun voeten vast aan lange schaduwen.

Feyenoord ging te wild met de kansen om. Vijftigduizend mensen grepen op identieke wijze naar hun hoofd. Twee handen op het haar of de kale schedel. Het eiwit werd flink opgeklopt, het schuimde zowat over de rand.

Langs het veld wiegde Giovanni van Bronckhorst met zijn heupen in een winterjas die zo strak zat dat de materiaalman na afloop waarschijnlijk moest helpen bij het uittrekken.

De tweede helft was begonnen. Ik had trek in koffie. Durfde ik te gaan malen? Niet aanstellen. Terwijl de koffiebonen sprongetjes maakten om de draaiende mesjes te ontwijken, hoorde ik dat Ajax had gescoord. Kasper Dolberg toonde zich in de herhaling een beheerste spits. Zo op het eerste oog leek hij me een koele espressodrinker.

De glasharde Karim El Ahmadi gaf een Marokkaanse vriendendienst aan de geblesseerde Hakim Ziyech. De Feyenoorder pakte een voet van Ziyech en probeerde de kramp uit het been van zijn Amsterdamse collega te krijgen. Ik zag dit tafereel liever dan het uefa-woordje RESPECT op een reclamebord.

Kuijt kwam los van zijn schaduw en dook naar de bal. 1-1. Het opgeklopte eiwit klotste weer over de rand. De Klassieker was afgelopen. Mijn hart hervond het normale ritme. Ik rekte — afgekeken van Ajax — een beetje tijd, begon aan het tikken van deze column en vroeg me af wat het netto uitlekgewicht was van deze Klassieker.

Beide clubs waren er niets mee opgeschoten.

De buik van Dafne

Vlak voor de start tovert ze een mysterieuze glimlach op haar gezicht. Er zit van alles in: verlegenheid, plezier, sympathie, maar vooral, de ongenaakbaarheid van een kampioene. Op haar ooglid staat: ik ben straks de snelste op de 60 meter indoor.

Atlete Dafne Schippers weet wat ze kan, weet waar ze voor komt. Twijfel blijft achter aan een haakje in de kleedkamer.

Schippers is groot, breed en lang. Dat is voor een sprinter geen voordeel. Je springt moeilijker uit de startblokken. Daarom ligt ze bij iedere wedstrijd achter na de start. Maar haar gezicht spreekt alweer: rustig maar, mijn goede meters zitten aan het einde van de 60 meter. Zeven seconden hardlopen. Meer is het niet. Elke hapering is fataal. Maar Schippers maakt geen fouten, haar motor verzaakt niet.

Er zijn weinig sporters zo zeker van hun zaak als Dafne Schippers.

Ze heeft het predicaat ‘koele kikker’. Als daarmee bedoeld wordt dat ze niet na elke wedstrijd met een schreeuwende stem ‘supergaaf!’ roept, ben ik blij met haar ingetogen manier van doen. En denk nog eens terug aan haar tranen bij het Wilhelmus na de gouden race tijdens de EK in 2014.

Bij de EK indoor in Praag is Schippers op haar gemak. What you see is what you get. Een jonge vrouw die vertrouwt op de kracht van haar pas tweeëntwintigjarige lichaam.

Vlak voor de finale besluit ze even in bed te kruipen. Schippers wordt na een half uurtje wakker. Het hazenslaapje heeft geholpen; ze voelt zich uitgerust en sterk.

Aan de start weer die onaantastbare blik. Benen ontspannen slingerend. Haar schoenen in de startblokken. Vingers vlak voor de witte streep. Het hoofd voorover. Een deel van het blonde haar hangt los en valt als een gordijn voor haar gezicht.

Dafne is afgesloten van de buitenwereld.

Het schot. Het grote lijf richt zich op. De enorme dijen verzetten werk. Ze ligt nog achter. Geen paniek. Het komt, het komt. Ze weet het zeker.

Als de verslaggever tijdens de sprint haar ontspanning roemt, kijk ik in die luttele seconden naar haar afgetrainde buik. In het midden knipoogt de navel als prinses Eenoog. Het dunne vel eromheen gaat lichtjes op en neer: de buik van Dafne heeft het uitstekend naar de zin.

Schuddebuiken, zo kun je het noemen. Van plezier. Weer is er niemand die van haar gaat winnen.

Aan de finish drukt ze haar borst naar voren. Het stootkussen valt bijna flauw als het Schippers opvangt. Ze is Europees kampioen. Natuurlijk. Wij wisten het. Zij wist het.

Dafne Schippers is een feest van zelfvertrouwen.

Vaderpaard

Met een victoriewijsvinger in de lucht reed Jeroen Dubbeldam rond op een paard. Hij was net wereldkampioen geworden. Vreemd, hij zat niet op zijn eigen paard.

Tijdens de finale in het Franse Caen moesten de vier ruiters ook elkaars paard één keer berijden. Moeilijk voor de drie jockeys en de amazone, ze hebben zo’n symbiotische verhouding met hun edele dier.

In mijn leven is het me nog niet gelukt om contact te krijgen met een paard. De twee keer dat ik er tijdens een vakantie op zat, gedroegen de stoffige huurmodellen zich als bokkige ezels.

Met geen stok vooruit te krijgen.

Jeroen Dubbeldam heeft een sensitief zitvlak en dwingende dijen. De handen aan de teugels doen het precisiewerk. In de finale had Dubbeldam maar 180 seconden om te wennen aan een vreemd paard. 180 seconden? Wat is een kennismaking van drie minuten vlak voor een finale?

Als een overtuigd biseksueel zette Dubbeldam de twee merries en twee hengsten naar zijn hand. Hij is de ideale partner voor een paard: duidelijk, ontspannen in de heupen, leidend en lief tegelijk.

Jeroen reed een oefenrondje, sleutelde wat onder het zadel, prikte met zijn sporen in de huid en vervolgens luisterde het paard als een fijn afgestelde auto.

Tot vier keer toe reed Dubbeldam een perfecte ronde. Ogenschijnlijk eenvoudig sprong de Nederlandse stilist foutloos over de hindernissen. De staart van het paard gleed over de oxer; het uiteinde aaide als een vederlichte kwast het stof van de balk.

Hij had een mooi leven, die Jeroen. Optrekken met grote dieren die luisteren en niets terugzeggen. Een paard doet wat het is aangeleerd. Heeft Jeroen liever een zes-galop voor de oxer dan een zeven-galop? Dan voert zijn paard die opdracht perfect uit.

Er was maar één smetje op de finaledag van Dubbeldam: zijn duim had een tikje opgelopen tijdens de tweede rondgang. Het deed pijn rond de nagel. Terwijl zijn tegenstanders sprongen, zoog Dubbeldam aan zijn duim. Misschien was het achteraf de juiste afleiding voor de spanning.

Na de euforie van de overwinning liep Dubbeldam naar de zijkant van de bak. Zijn dochter was van de tribune gekomen en holde in de arena op haar vader af. Na een gestrekte draf sprong ze in zijn armen.

Als een jonge amazone klemde het meisje het vaderpaard tussen haar benen. Papa moest even niets doen. Alleen maar gehoorzamen: stil blijven staan en luisteren naar haar snikken. Hij deed het met verve. Dat maakte Dubbeldam in één dag tot een weergaloze ruiter, een paardenvriend en een ontroerende vader.

Ik blies adem uit tussen mijn lippen. Het klonk als een tevreden hengst na een handje krachtvoer.

Een salto van Sanne

Turnster Sanne Wevers zei: ‘Balk blijft balk.’ Ze doelde op de onvoorspelbaarheid van haar sport. De balk is maar 10 centimeter breed. Of smal, eigenlijk. Hoe moeilijk wil je het mensenvoeten maken? Eén moment van verslapping en je moet eraf springen.

Iedereen heeft herinneringen aan de evenwichtsbalk. Op school lag dat kreng een paar keer per jaar op pootjes klaar in de gymzaal. Van de sportleraar hoefde je niets anders te doen dan eroverheen te lopen. Zelfs dat bleek al een enorme klus.

Sanne Wevers is vierentwintig jaar en heeft in haar turnleven al duizenden meters over de balk gelopen. Ik vermoed dat ze het ook met de ogen dicht kan.

Tijdens de WK-finale nam ze een aanloop en hup, ze stond op haar bekende plek. Op haar balk. Met schoentjes aan, want in Glasgow was het oppervlak van de balk zachter dan in Nederland. Geconcentreerd werkte ze toe naar haar specialiteit: de dubbele Wevers-pirouette.

Halverwege de balk ging Sanne op één voet staan. De hiel ging omhoog. Een forse swing vanuit de heupen. Kaarsrecht draaide Sanne twee rondjes op haar tenen. Met kracht, met gratie. Als een tol bleef de voet op zijn plaats. Nergens twijfel. Dit was wat je ‘evenwichtskunst’ noemde.

Ze kreeg een tussenapplaus en vervolgde haar weg op het smalle pad. Ik zocht naar het plekje waar de pirouette zojuist was gedraaid. Ik verwachtte een paar krulletjes op de balk te zien, van het boren.

Ze moest ook nog even met het hele lijf dicht bij de balk zijn. Dat element was verplicht bij deze oefening. Sanne ging langzaam liggen. In een liefdevolle omhelzing streelde ze met haar vingers het magnesium los van de bovenkant. De balk kreeg er een kleur van.

Sanne ging weer staan. Af en toe verstoorde de zwaartekracht kort het evenwicht. Want: balk blijft balk. Maar ze bleef staan. Het signaal voor de afsprong klonk. Een salto en Sanne landde op de mat.

Terwijl de jury het hoofd boog over haar oefening, ging Sanne op de grond zitten; één been in een knik, het andere uitgestrekt. Ze pakte een schriftje met lijntjespapier en begon met een balpen te schrijven.

Werd dit instant turnpoëzie?

De camera zoomde in. Letters, cijfers. Sanne schreef haar oefening uit en rekende de moeilijkheidsgraad uit. Toen de jury met de uitslag kwam, tekende ze protest aan.

Wie tijdens een turnfinale de strijd aandurft met de jury, kan bij mij niet meer stuk. Sanne had gelijk; de D(ifficulty)-score was 5.7 en niet 5.6. De jury moest overstag.

Sanne behaalde zilver. Ze won van de jury.

‘Dit is historisch,’ zei ze naderhand.

Ja, en dat op een hondsmoeilijk, raar toestel: de balk.

Rijstijl

Alberto Contador en Christopher Froome reden mano a mano de allerlaatste berg op in de Vuelta. De wielrenners gingen samen uitvechten wie de sterkste was na drie weken fietsen door Spanje.

Het was een uitgelezen gelegenheid om de rijstijl van beide mannen eens te bestuderen.

Met een mooie stijl win je geen etappes — ik weet het — maar wielrennen is een sport waarbij de televisiekijker urenlang naar hetzelfde tuurt: trappende renners die keer op keer dezelfde beweging maken. Dan is het plezierig als die beweging een zekere schoonheid heeft.

De stijgingspercentages op de slotklim liepen soms op tot 18 procent. Het uiterste van hun lichamen werd gevergd. Hoe hielden de twee lijven zich bij zo’n uitputtingsslag?

De lange benen van Froome trapten in een snel tempo. De trapfrequentie lag hoog. Allemaal uitgedokterd door wetenschappers. Froome liet regelmatig het hoofd vooroverhangen. Met zijn handen op het stuur bekeek hij zijn eigen benen en de digitale getallen op zijn metertje op het stuur.

Contador kleefde aan het achterwiel van Froome. De Spanjaard reed met een zwaarder verzet omhoog. Contador zweert bij souplesse. Hij gaat veel op de pedalen staan en laat zijn heupen lichtjes heen en weer swingen. Zijn vingers zitten om zijn remgrepen.

Meteen maar zeggen wie ik prefereer? Contador.

Hij komt voort uit de traditie van sierlijke klimmers. Federico Bahamontes, José Manuel Fuente, Lucien van Impe, Marco Pantani. Ze raakten in vuur en vlam zodra het asfalt omhoogliep en hadden de behoefte om te ontsnappen aan het peloton.

Alleen op de top van een berg aankomen, dat is voor een klimmer het hoogste goed.

Op vijf kilometer voor de finish deed Froome zijn zonnebril af en stopte hem in zijn achterzak. Hij keek naar Contador. Froome versnelde voor de zoveelste keer, maar Contador bleef volgen. Ze reden even naast elkaar. Wat een verschil; Froome leek machinaal in elkaar gezet, Contador met de hand.

In de laatste kilometer reed Contador weg van zijn rivaal. Toen hij over de streep kwam, wees hij naar zijn rechterbeen. Onder de huid zat een bot dat twee maanden geleden brak na een val in de Tour de France. Bovendien zat er een diepe wond in zijn knie. Hij mocht weken niet fietsen. Niemand geloofde toen nog dat Contador de Vuelta zou rijden.

Na de finish vochten verslaggevers om een plekje voor hun microfoon bij de mond van Contador. Achter zijn rug probeerde Froome zich een weg te banen door de menigte. Hij moest langs het oploopje.

Over stijl gesproken, Contador kreeg van Froome twee schouderklopjes. Keurig. Zo ga je als verliezer om met de winnaar.

Feyenoorders in het wild

Mijn moeder had het graag over Rinus Israels. En over Theo Laserom. Ze nam een loopje met de spelling van de namen van het oude verdedigingskoppel van Feyenoord. Een s-je meer of minder, wat maakte het uit? Als die stoere mannen maar in de verdediging stonden, kwam alles goed met haar club.

Na een leven in het Zuid-Hollandse boerendorp Hazerswoude was mijn moeder met mijn vader naar de grote stad getrokken. Ze kon moeilijk heel haar leven juichen voor de Hazerswoudse Boys. Ze werd Feyenoord-supporter. Ik werd geboren in de Fortunastraat in Rotterdam. De grootste club uit de stad moest mij een leven lang geluk bezorgen.

En dat geluk kwam vlot.

Op mijn dertiende stond ik met mijn moeder op de Coolsingel te kijken naar mijn favoriete elftal. Op het balkon van het stadhuis ging de cup met de grote oren van hand tot hand. Feyenoord stond inderdaad voor geluk, dacht ik toen.

Ik voetbalde me gek op straat en bij mijn club om zoveel mogelijk op Feyenoord-spelers te lijken. Bij een stevige sliding was ik Theo Laseroms, als middenvelder deed ik net als Willem van Hanegem alles met links en een bal direct uit de lucht op doel knallen, precies: Franz Hasil.

Het hoort bij een onbezonnen jeugd. Helden nadoen. Zoals je een gitaarsolo speelt op een tennisracket.

Tijdens mijn studie kreeg ik een huurwoning in het Oude Noorden, van oudsher vruchtbare bodem voor Feyenoord-voetballers. Wim Jansen, Jan Boskamp. En Coen Moulijn.

Ik woonde in de Bloklandstraat, driehoog. Als ik uit mijn raam hing, zag ik het doodlopende deel van de straat. Aan het einde stond een muurtje. Het muurtje van Coen. Ik interviewde Coens moeder voor een stadsvernieuwingsboekje. Ze woonde vlakbij, op het Zwaanhals in een flatje. Ze toonde foto’s van Coen. De mooiste: Coen trots als een pauw met zijn nieuwe auto — een Simca? — die hij recht voor het Centraal Station heeft geparkeerd. Later zou ik Coen voor mijn televisiewerk ontmoeten. Hij woonde met zijn vrouw aan de Maasboulevard. Ik ben bij hem thuis geweest. Coen met zijn slingerende heup, met een kopje ouderwetse koffie in zijn hand op weg naar mijn stoel. Een en al bescheidenheid. Al was Coen in De Kuip altijd pittig in zijn mening over Feyenoord. Zie hem nog in de gang naar de Braziliaan Leonardo lopen: ’Leo, je weet dat ik een fan van je ben, hè? Meer acties maken.’

Jaren later, op 8 januari 2011, zat ik in de catacomben van het stadion met uitzicht op de kist van Coen. Mister Feyenoord was dood. Lee Towers zong in zijn gouden microfoon. Ik wilde per se op de Coolsingel staan om Coen nog een keer toe te zwaaien. Snel de tram gepakt. Het lukte. Een plek tegenover het stadhuis. Stond ik toevallig naast Ron Fresen, tegenwoordig voor de nos bijna dagelijks in beeld voor het laatste nieuws uit de Haagse politiek. Ik kende hem nog uit mijn studententijd. Ook een Feyenoord-supporter. Vóór Feyenoord zijn schept een band. Altijd en overal.