Huib Stam

..

Tien jaar lichter

..

..

Maagverkleining: noodgreep of wondermiddel?

..

© 2018 Huib Stam

Omslagontwerp Scherpontwerp

Verzorging e-book Michiel Niesen

Foto auteur Ruud Pos

..

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, mei 2018

..

isbn 978 90 5759 907 1

..

www.uitgeverijpodium.nl

Dit boek is voor iedereen die worstelt met overgewicht.

Het helpt je anders naar jezelf te kijken.

Want het is niet jouw schuld dat je dik bent.

Na eindeloos diëten is er een oplossing,

waardoor je je leven terugkrijgt.

Vooraf

Een echte health hack

Hoeveel grote stappen neem je in je leven? Studie, werk, trouwen, kinderen krijgen, een huis kopen. Of juist niet. Dat zijn de beslissingen die je leven bepalen. Als je ouder bent kijk je in de spiegel en besluit je te stoppen met roken en drinken. Om gezond te gaan eten en weer te gaan sporten. Om af te vallen, als het lukt.

Gezondheid is in deze tijd de heilige graal. Kanker en hart- en vaatziekten zijn de grote killers. Een gezond gewicht zien te houden is van het grootste belang. Maar elke week een uurtje yoga of biologisch eten is niet genoeg. Het roer moet om, een echte health hack is gewenst.

Vorig jaar heb ik de drastische beslissing genomen een vermageringsoperatie te ondergaan. Goedbeschouwd was dat een preventieve ingreep. Ik was wel dik, maar nog niet heel ziek. Ik ben inmiddels veertig kilo afgevallen, voel me tien jaar jonger, ben weer topfit en ik ben van plan fluitend negentig te worden. Van de honderd mannen die net zo oud en dik waren als ik neemt misschien nog één die stap. De andere achtennegentig blijven achter hun pens aan lopen tot ze omvallen als ze vijfenzeventig zijn. Ik heb een zoon van elf, die afstudeert als ik vijfenzeventig ben. Daar wil ik lopend heen kunnen.

Ik weet het, sorry lieve mensen. Niets is erger dan zo’n believer die je komt vertellen hoe geweldig het is om je leven om te gooien. Overtuigde stoppers zijn irritant. Ik ben bang dat dit boek ook het verhaal van zo’n blije eikel is. Ik ga enthousiast getuigen over mijn ervaringen met mijn operatie, de aanloop erheen en de achtergronden van de bariatrische chirurgie. Zo bevrijdend als een vermageringsoperatie is voor heel zware mensen, zo lastig kan het zijn om het idee te accepteren voor wie niet geconfronteerd wordt met obesitas. Het is natuurlijk ook geen geringe stap, zo’n operatie.

Ook zal ik in de komende hoofdstukken het obesitasprobleem in een breder perspectief plaatsen. Kijk op straat, in de klas, op kantoor. Naast de verschrikkingen van oorlog, ongelijkheid, global warming en slecht landsbestuur is er nog een wereldramp: de mondiale obesitasepidemie. Nu al zijn er meer overvoede dan ondervoede wereldburgers. De wereld verandert heel snel door de globalisering, de urbanisatie en de stijgende welvaart. Daardoor groeit ook de markt van de voedingsmiddelenindustrie. Overal waar de middenklasse groeit, ook in de armste landen, neemt de consumptie van dikmakend ‘westers’ voedsel schrikbarend toe.

De kans dat een dikke man weer op zijn normale gewicht komt door te diëten is 1 op de 210, een vrouw 1 op de 124. Voor zeer dikke mensen is dat 1 op de 1290 en 1 op de 677. Die ontmoedigende cijfers komen van een Brits onderzoek uit 2015. Maar die werkelijkheid staart ons in Nederland ook al enige tijd aan.

De enige echte oplossing is preventie. Voorkom dat iedereen dik en ziek wordt, te beginnen bij de kinderen. Hier ligt een taak voor de overheid. Want obesitas is geen probleem van de voedingswetenschappen of van de gezondheidszorg, maar van de politiek.*

En als het niet anders kan, als het kwaad is geschied, wacht dan niet te lang met de last resort. Behalve een lofzang op de bariatrische chirurgie is dit boek ook een pleidooi voor ruimere en tijdige toepassing ervan.

Bariatrie

De tak van de medische wetenschap die zich met mensen met overgewicht bezighoudt, wordt bariatrie genoemd. ‘Baros’ betekent ‘gewicht’ in het Grieks. Bariatrische chirurgen opereren patiënten zodat ze gewicht verliezen en weer gezond worden. Bij die operaties worden (blijvende) veranderingen aan het maag-darmkanaal aangebracht.

Deze tak van chirurgie is ongeveer een halve eeuw oud en volop in ontwikkeling. Het biologische principe waarop de ingrepen berusten zijn het verminderen van de voedselopname door het verkleinen van de maag en door het omleiden van het darmkanaal, waardoor minder voedingsstoffen opgenomen kunnen worden.

Bij de ‘sleeve’ wordt de maag verkleind en bij de ‘bypass’ wordt ook een stuk van de dunne darm overgeslagen. Daardoor kan de patiënt minder eten, worden er minder voedingsstoffen opgenomen en vermindert het hongergevoel. Bovendien verandert de samenstelling en daardoor de werking van de darmhormonen en de darmflora. Opmerkelijk is dat de gezondheid vaak al direct na de operatie verbetert, nog voor het gewichtsverlies.

Het aantal gewichtsverliesoperaties neemt wereldwijd sterk toe, ook in Nederland. Het is het meest effectieve middel in de strijd tegen obesitas.

In Nederland worden per jaar ongeveer twaalfduizend operaties uitgevoerd. Geschat wordt dat er driehonderdduizend Nederlandse mannen en vrouwen in principe in aanmerking komen voor een operatie.

1. Dik zijn is ongezond

de ‘gezonde dikkerd’ is een mythe

de aanleg om dik te worden verschilt sterk tussen mensen

wie dik is heeft meer kans op hartkwalen en kanker

Ping! De liftdeur schuift open en een mevrouw betreedt de centrale hal van de achtste verdieping. Als ze de lift uit stapt, zie ik die een stukje opveren. Ze weegt dan ook tweehonderd kilo, schat ik. Hier is de afdeling bariatrische chirurgie gevestigd. Daar zal de vrouw straks aanwezig zijn bij een voorlichtingsbijeenkomst, net als ik.

Arm mens, is het eerste dat er in mij opkomt als ik haar voor me uit zie waggelen. Ze is echt monsterlijk dik. De ritsen van haar halfhoge laarsjes gaan niet meer dicht. Haar bovenarmen beginnen haaks op het ellebooggewricht en hebben de omvang en de kleur van biggetjes. Wat heeft zij allemaal moeten meemaken voordat ze hier terechtkwam? Waarom heeft het zo lang moeten duren voordat ze geholpen wordt?

De definitie van ‘dik’ is relatief. Op de voorlichtingsbijeenkomst wordt mij dat duidelijk. Naast mij zit een man van twee meter met een buik die tot de stoel voor hem reikt. Een echte reus. Zijn overhemd van denim kan alleen door een zeilmaker zijn genaaid. Sinds tijden voel ik me weer een ventje, ondanks mijn 133 kilo.

Ik beweeg nog vrijwel ongehinderd, hoef maar een enkele keer te pauzeren als ik onze drie trappen thuis met boodschappen op loop. Snurken doe ik niet, alleen na een te gezellige avond. Ik zag vooral verbaasde gezichten als ik vertelde een maagoperatie te overwegen. Zo dik ben je toch niet?

Jawel, dat was ik wel. Er moest wat gebeuren. Daar was ik over aan het nadenken geslagen toen ik de eerste bestelling voor een paar xxxl-overhemden had gedaan. De directe aanleiding voor een bezoek aan mijn huisarts was mijn behoefte om mijn bloed weer eens te laten controleren, meer uit nieuwsgierigheid dan uit gevoelde noodzaak.

Over een te hoog cholesterolgehalte maakte ik mij geen zorgen. Diabetes type 2 komt in mijn familie bijna niet voor en ook mijn bloedsuikerwaarden waren altijd prima. De resultaten van de bloedtests die ik geregeld liet doen waren nooit verontrustend, maar wel altijd slechter dan tevoren.

Op je zestigste ben je niet meer dezelfde als op je vijftigste of je veertigste. Dat denkt iedereen tenminste. Dat de ouderdom altijd met gebreken komt, omdat het lichaam slijt. De bloedvaten worden harder, de spieren dunner, de botten brozer, de organen zwakker. Maar dat hoeft niet zo te zijn. Op je zeventigste en je tachtigste kun je nog keurige laboratoriumuitslagen krijgen. Niet alleen fanatieke sporters op leeftijd, juist ook ouderen met een redelijk actief leven, goede eetgewoonten en een vrolijk humeur kunnen gezond oud worden.

Een paar jaar terug deed opeens het fenomeen van de dad bod zijn intrede, het papalijf. Jonge vaders kregen een buikje en tietjes, ze werden mollig en dat mocht van de Vogue. Het werd toegeschreven aan het gezinsleven dat hun voorzag van een gezond maar ook rijk dieet. Ze kregen een huiselijk leventje met weinig lichaamsbeweging. Doordat de man een zorgtaak krijgt, verandert zijn hormoonhuishouding. Het testosteronniveau daalt, waardoor de vetmassa toeneemt. Ook ik als oudere vader werd na de geboorte van zoonlief in tien jaar tijd dertig kilo zwaarder.*

Er is in de medische wetenschap veel discussie of er zoiets bestaat als de ‘healthy obese’, de gezonde dikkerd. Is dik zijn altijd schadelijk voor de gezondheid? Het is moeilijk vast te stellen of slanke mensen gezonder zijn dan (iets) dikke. Actieve, jonge mensen met een muffinrolletje boven de broekband blaken van gezondheid. Magere leeftijdgenoten daarentegen zouden weleens iets onder de leden kunnen hebben. Het helpt zeker om sportief en fit te blijven als je zwaarder wordt. Maar gezond blijven lukt niet als je veel te zwaar bent. Dan wint de fatness het van de fitness.

Er zijn ook theorieën die willen dat een randje vet juist bescherming biedt. Dat vet is dan bedoeld als reservebrandstof voor als je een tijdje geen mammoet weet te verschalken. Het zal een duidelijk doel moeten hebben, dat vet, anders was het er in de achterliggende duizenden jaren wel uit geëvolueerd. En wie wil het beter weten dan de evolutie?

Metaboolsyndroom en insulineresistentie

Wie dik wordt, heeft grote kans om verschijnselen van het metaboolsyndroom te krijgen. Maar ook personen met een gezond gewicht lopen dit risico.

Het metaboolsyndroom is een verstoring van de regulering van de stofwisseling. Dat systeem raakt van slag als er te veel voedsel wordt opgenomen en er te weinig wordt verbruikt door de activiteit van het lichaam. Jarenlang te veel eten en te weinig verbranden leiden op den duur tot een reeks afwijkingen, tezamen het metaboolsyndroom.

Deze afwijkingen zijn:

- te hoog gehalte vetdeeltjes in het bloed (dyslipidemie);

- te weinig van het goede cholesterol HDL;

- te hoge bloeddruk (hypertensie);

- te hoge glucose in het bloed in nuchtere staat (hyperglykemie).

Niet iedereen heeft al deze afwijkingen tegelijk en in gelijke mate. Er is ook een sterke genetische factor. De kwalen nemen toe in ernst en aantal naarmate de persoon ouder en dikker wordt.

Uit het metaboolsyndroom ontwikkelen zich vaak diabetes type 2, aderverkalking (atherosclerose) en bepaalde vormen van kanker.

In de ontwikkeling van diabetes uit het metaboolsyndroom bij een obees persoon is de insulineresistentie cruciaal. Dit verschijnsel heeft als evolutionair bewaard doel glucose te sparen voor de hersenen als er weinig voeding is, maar het raakt ontregeld als er te veel voeding is en het lichaam dik wordt. Het lichaam is ingesteld op schaarste, niet op overdaad.

Door het teveel aan glucose, over vele jaren aangevoerd, functioneert het systeem dat die glucose verwerkt niet meer. Het hormoon insuline, dat aangemaakt wordt in de alvleesklier, brengt de glucose uit het bloed in alle cellen waar het als brandstof dient. Veel glucose betekent een hoge productie van insuline. Op den duur worden de cellen ongevoelig voor die grote hoeveelheid insuline en nemen ze onvoldoende glucose op. De insulineproductie is overbelast, diabetes type 2 is het fatale gevolg.

De lever wordt ook minder gevoelig voor insuline door het vet dat erin opgeslagen wordt. Dat vet is door de lever zelf gemaakt uit overtollige glucose en fructose. Hierdoor kunnen ernstige leverziekten (cirrose, kanker) ontstaan.

Het hoge niveau van insuline en het verwante groeihormoon igf-1 in dikke mensen wordt ook in verband gebracht met bepaalde soorten kanker, met name borstkanker en darmkanker.

Het metaboolsyndroom kan voorkomen en genezen worden door gezond en niet te veel te eten, op gewicht te blijven en actief te zijn, zodat de glucose en het vet uit het bloed verbrand worden in de cellen. Bij bariatrische patiënten wordt dit in feite afgedwongen door de operatie.

Maar wat is nu wijsheid over gezond eten? Wat levert al het wetenschappelijke onderzoek op? Vooral meer onduidelijkheid en schijnbare tegenstrijdigheden. Als er in de voedingskunde de afgelopen jaren iets duidelijk is geworden, dan is het wel dat de manieren waarop mensen op voeding reageren heel erg kunnen verschillen. Daardoor spreken persoonlijke ervaringen en wetenschappelijke uitkomsten elkaar vaak tegen. Daardoor kan de een eten wat hij wil en wordt de ander al dik van water.

We hebben een periode achter de rug waarin dieetgoeroes en voedingswetenschappers elkaar de tent uit vochten. Ze lieten de consument, die wilde afvallen en gezond eten, in verwarring achter. De discussie ging vaak over de effecten op de gezondheid van de drie hoofdvoedingsmiddelen, die de bestanddelen zijn van elke maaltijd, de macronutriënten koolhydraten, eiwitten en vetten.

De discussie over wat gezonde voeding is, is niet bepaald geluwd, maar er zijn toch wel een paar heldere inzichten bij gekomen die het debat deels beslecht hebben. Inzichten die een einde gemaakt hebben aan vaag getheoretiseer en regelrechte fabeltjes. Het is belangrijk die meer aandacht te geven.

Een essentieel inzicht is dat er niet één bepaalde voedingsstof is die ons dik en ziek maakt. Jarenlang was verzadigd vet van vlees en zuivel de grote boosdoener. Daar zouden we dik van worden, omdat vet zoveel calorieën bevat. We zouden hartaanvallen krijgen van cholesterol, dat ook in vlees zit. Het is allemaal niet waar gebleken. Er is geen oorzakelijk verband tussen het eten van dierlijk verzadigd vet en het krijgen van hart- en vaatziekten. Dat hebben we veertig jaar te horen gekregen en het wordt door sommigen nog steeds verkondigd. Maar veel nieuw onderzoek laat het verband, dat vroeger stellig bewezen werd geacht, niet zien.*

Ook koolhydraten zijn niet de boosdoeners. Het low-carb-dieetgeloof is gebaseerd op de aanname dat de glucose uit koolhydraten ons stofwisselingssysteem zou overbelasten. We zouden te veel insuline moeten aanmaken om de overtollige glucose te verwerken en als vet op te slaan. Alleen daardoor zouden we dik worden. In theorie klopt het, dat mechanisme werkt inderdaad zo. Maar in de praktijk is deze zogenoemde insuline-koolhydraathypothese ontkracht, nog niet eens zo lang geleden. Een low-carb-dieet heeft zeker voordelen, maar werkt niet beter dan een low-fat-dieet, in ieder geval niet op de lange termijn.*

Ook suiker (een koolhydraat) is op zich niet schadelijk. Het lichaam heeft behoefte aan glucose, het is een belangrijke brandstof voor spieren die in beweging zijn en voor de hersenen. Iemand die fit en actief is kan per dag best honderd gram suiker verwerken. Maar als zich problemen met de stofwisseling gaan voordoen, kan de toevoeging van weinig suiker aan de dagelijkse voeding al schadelijk zijn. Dat geldt voor heel veel mensen die verschijnselen van obesitas en/of het metaboolsyndroom hebben.

Feit is dat er gemiddeld door Nederlanders 120 gram suiker per dag wordt geconsumeerd. Dat is twee keer zoveel als het advies van de World Health Organization. Het terugdringen van het suikergebruik uit de dagelijkse voeding is dan ook zeker een verstandige, in veel gevallen zelfs een noodzakelijke stap.*

Pre- en probiotica

Met nieuwe gentechnieken is het mogelijk de duizenden verschillende micro-organismen (vooral bacteriën) in de dikke darm te onderscheiden en te bestuderen. Gezondheid staat of valt met een gezonde darmflora en darmwand. Deze darmwand neemt, als een selectieve, actieve zeef, de stoffen uit de voeding op en brengt ze in de bloedbaan. Een zieke (of ‘lekke’) darmwand kan gifstoffen doorlaten en ontstoken raken.

De darmflora produceert zelf stoffen om de darmen gezond te houden. Daarvoor zijn voedingsstoffen nodig. Dit zijn vooral voedingsvezels, taaie koolhydraatproducten, die niet afgebroken worden door het maagzuur en de spijsverteringssappen in de dunne darm. Deze voedingsstoffen voor de darmbacteriën worden prebiotica genoemd.

Met het begrip ‘darmtuinieren’ wordt het goed voeden en verzorgen van de darmen aangeduid. Het werkt twee kanten op. Door goede voeding verbetert de darmflora en een gezonde darmflora verwerkt de voeding beter.

Dat is voor iedereen belangrijk, maar zeker voor bariatrische patiënten, die maar weinig kunnen eten. Gevarieerd, vers en vezelrijk voedsel draagt bij aan een grote biodiversiteit van de darmflora. Eenzijdig, bewerkt, vet en zoet voedsel verarmt de darmflora en leidt tot darmkwalen en een verstoorde glucoseregulatie. Dat kan leiden tot diabetes, obesitas, hart- en vaatziekten en kanker. Vezelrijk eten is bovendien goed voor de stoelgang, want die is bij bariatrische patiënten vaak verstoord.

Probiotica zijn supplementen die bepaalde bacteriën bevatten, levend of gedroogd. Het idee is dat door grote hoeveelheden (miljoenen) bacteriën in te nemen, er genoeg in de dikke darm komen waar ze de bestaande flora kunnen aanvullen en versterken. Met heel gerichte toepassingen van preparaten met bepaalde bacteriën worden soms goede resultaten bereikt. Ernstige besmettingen van de ziekteverwekkende bacterie Clostridium difficile, die diarree en colitis veroorzaakt, worden bestreden met (gezuiverde) feces van gezonde donoren. Dit is echter nu nog de enige succesvolle probiotische therapie met een specifiek doel.

Zuiveldrankjes zoals Yakult en Activa bevatten ook bacteriekolonies. Veel effect hebben die echter niet, en ze mogen dan ook niet verkocht worden als geneeskrachtige producten. Ook kefir, kimchi, zuurkool, yoghurt en andere gefermenteerde producten met veel bacteriën hebben geen aantoonbaar heilzaam effect. Hierbij dient aangetekend te worden dat de wijsheid van grootmoeders uit de diverse eetculturen niet veronachtzaamd mag worden. Baat het niet, het schaadt ook niet.

Het onderzoeksterrein van pre- en probiotica maakt een enorme bloei door omdat de kennis van de darmflora zo snel toeneemt. De verwachtingen zijn hoog, vooral op het terrein van de personalized nutrition. Door toediening van de juiste biotica zal het mogelijk zijn per individu de werking van de darmflora en daarmee de gezondheid te beïvloeden.

Het is niet één van de afzonderlijke hoofdvoedingsmiddelen die het lichaam overbelast. Het is de overdaad van alles. In de praktijk is dat een overvloed aan gemaksvoedsel: alles in knisperende zakken, felgekleurde dozen, hippe wikkels en aluminium blikjes. En alles uit het hete frituurvet en de walmende bakkersoven.

De kwaliteit en de diversiteit zijn ook van belang. Eten volgens de ouderwetse Schijf van Vijf is het beste. Omdat je dan van alle stoffen genoeg binnenkrijgt en niet te veel suiker en vet eet. Maar ook omdat gevarieerd voedsel, met groente, fruit en granen, rijk is aan vezels.

Dat is een inzicht van de laatste tijd: de darmen dienen goed gevoed te worden. Niet alleen de dunne darm, waar het voedsel eerst doorheen gaat, maar ook de dikke darm, waar de meeste darmbacteriën zitten. De vezels dienen als voedsel voor de darmbacteriën.

Door het gebruik van nieuwe onderzoekstechnieken is meer inzicht gekomen in de darmbacteriën. Het wordt steeds duidelijker dat die darmflora goed onderhouden moet worden. We moeten aan darmtuinieren doen. Voor de glucoseregulatie, voor de productie van allerlei stoffen, waaronder hormonen, en voor een gezonde darmwand. Gezonde darmen zijn essentieel voor de algehele gezondheid. Het blijkt dat dikke mensen een ongunstiger en minder gevarieerde bacteriesamenstelling hebben dan dunne. Dat is vooral het gevolg van slecht, eenzijdig voedsel.

Het misverstand dat vet eten slecht is voor de slanke lijn, is begrijpelijk. Het beeld van ‘vet op je bord, vet op je billen’ is in alle simpelheid heel voorstelbaar, maar niet juist. Vet is natuurlijk een dikmaker als je er te veel van eet. Maar het meeste lichaamsvet bij obese personen is afkomstig uit het vele koolhydraatrijke eten, niet uit vette voeding.* De glucose uit koolhydraten die niet wordt gebruikt als brandstof, wordt omgezet in vetzuren en opgeslagen in de vetcellen. Het hormoon insuline heeft hierbij een spilfunctie.

Het idee dat overtollig lichaamsvet is opgeslagen als een levenloze klodder, verdeeld over goedgevulde vetcellen, is ook een misverstand. Het vetweefsel, dat bij dikke mensen tientallen kilo’s beslaat, is een actief weefsel dat zich in menig opzicht als een orgaan gedraagt. De vetcellen hebben een rol in de stofwisseling, maar niet alleen een gunstige.

De talloze vetcellen zijn betrokken bij de uitwisseling van brandstof in het lichaam. De extra voorraad vet wordt voortdurend aangesproken en aangevuld. Naast glucose is ook vet een belangrijke brandstof, die als vetzuren in het bloed door het lichaam circuleert. De glucose in het bloed is de gemakkelijke, snelle brandstof, het vet de tragere. Behalve vet zitten er in de actieve vetcellen nog veel meer werkzame stoffen.

Signalen uit de vetcel: adipokines

Vetcellen heten ook wel adipocyten, waar het woord adipeus in te ontdekken is, potjeslatijn voor ‘dik’. Adipocyten scheiden stoffen af, cytokines, die een rol hebben in het immuunsysteem. Als ze uit vetcellen komen, heten ze ‘adipokines’.

Er zijn de afgelopen decennia meer dan zevenhonderd verschillende adipokines ontdekt. Veel daarvan zijn signaaleiwitten, die het vetweefsel laten communiceren met andere organen.

De als eerste (in 1994) ontdekte en belangrijkste van die stoffen is leptine. Omdat leptine het hongergevoel vermindert, leek het een veelbelovend middel tegen obesitas. Bij muizen werkte extra toediening goed, maar helaas bleken dikke proefpersonen er ongevoelig voor te zijn. Hoe deze leptineresistentie precies werkt, is onbekend.

Veel van de adipokines verhogen de inflammatie (zie kader Inflammatie op pag. 22). Buikvet, in de buikholte en om de organen, is actiever en daarom gevaarlijker dan vet op billen, armen en dijen. Mannen hebben vaak meer last van buikvet, bij vrouwen zit het vooral op de andere plekken. De individuele verschillen in de afscheiding van adipokines is heel groot, hetgeen voor een deel het verschil in gevoeligheid per individu voor obesitas verklaart.

Door het dik worden, met andere woorden: als de vetcellen gevulder raken, verandert de uitscheiding van die stoffen. Dat draagt bij aan de ontwikkeling van ziekten die met de stofwisseling te maken hebben. Het onderliggende mechanisme daarvan is de toename van de zogenoemde ‘lage-graad-inflammatie’, de voortdurende lichte ontsteking in het hele lichaam. Het gevolg daarvan op den duur is het metaboolsyndroom, een verzameling kwalen: hoge bloeddruk en verstoorde cholesterol-, vet- en suikerniveaus in het bloed.

Inflammatie

Zwaarlijvigheid kan een groot aantal zogenaamde ‘westerse’ ziekten tot gevolg hebben. Dat zijn niet-overdraagbare, niet-besmettelijke ziekten die verband houden met leefstijl en voeding. Vooral hart- en vaatziekten en bepaalde soorten kanker vinden hier voor een belangrijk deel hun oorzaak. Ze hebben een gemeenschappelijke onderliggende oorzaak: de chronische systemische lage-graad-inflammatie.

De stofwisseling en het immuunsysteem zijn nauw verbonden. De verstoring van de een leidt tot een reactie van de ander. Het immuunsysteem ziet het vele vet (vooral het buikvet) als een vijandelijke aanwezigheid en brengt als afweer het lichaam in een permanente, lichte staat van ontsteking. Dat gebeurt door middel van het afscheiden van cytokines en andere stoffen door onder meer het vetweefsel (zie kader Signalen uit de vetcel: adipokines op pag. 21).

Het immuunsysteem heeft verschillende wapens om het lichaam gezond te houden. Dat gebeurt onder meer door het handhaven van de balans tussen de stoffen en de cellen die de ontstekingsreactie veroorzaken of die juist afremmen. Bij obese personen is die balans verstoord. Wat bedoeld is als verdediging tegen een ongewenste aanval op de gezondheid, keert zich ertegen. Het speelt een rol in het ontstaan van insulineresistentie.

Factoren die inflammatie veroorzaken zijn: langdurig slecht eten, roken, alcoholgebruik, stress, te weinig lichaamsbeweging, slaapgebrek en verstoring van het dag-en-nachtritme. (zie kader Metaboolsyndroom en insulineresistentie op pag. 16-17)