Johan Harstad

..

Heterdaad

..

Verzamelde werken

..

..

geannoteerde uitgave

..

..

..

..

Uit het Noors vertaald door Paula Stevens

De vertaling van Ferskenen werd mede mogelijk gemaakt door het Noorse letterenfonds norla.

..

Oorspronkelijke titel Ferskenen

Oorspronkelijke uitgever Gyldendal Norsk Forlag AS

© 2018 Johan Harstad

© 2018 Nederlandse vertaling Paula Stevens/Uitgeverij Podium

Omslagontwerp Johan Harstad/bij Barbara

De Nederlandse vertalingen van de gedichten uit Laat op aarde van Gunnar Ekelöf zijn van H.C. ten Berge en Marguérite Törnqvist (Meulenhoff, Amsterdam 1975).

Foto auteur Lars Myhren Holand

Verzorging ePub Michiel Niesen

..

..

isbn 978 90 5759 937 8

..

www.uitgeverijpodium.nl

..

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, november 2018

.

That there

..

..

..

..

..

..

..

..

..

..

..

..

..

..

..

..

..

..

..

..

..

..

..

..

..

..

..

That’s not me

BIOGRAFIE

Frode Brandeggen (1970-2014) werd geboren in Stavanger en groeide op in de wijk Tjensvoll. Hij was enig kind. Brandeggen toonde al op vroege leeftijd belangstelling voor literatuur en schreef op elfjarige leeftijd zijn eerste novelle, het dertien pagina’s tellende verhaal ‘Knutsen vindt iets spannends in de tuin’. De tekst, opgetekend in fraaie krulletters en met zorg voorzien van een titelblad, werd helaas weggegooid door zijn vader tijdens een van diens woede-uitbarstingen en is dientengevolge nooit door iemand gelezen. In 1990, tijdens zijn studie Literatuurwetenschap aan de Universiteit van Oslo, publiceerde Brandeggen zijn eerste werk, de novelle ‘Een anomalie’ in het literatuurblaadje Kakofonie. Twee jaar later debuteerde hij met de avant-gardistische roman Konglomeratische adem, bij uitgeverij Gyldendal. De omvang en complexiteit van die roman droegen er waarschijnlijk toe bij dat het boek nergens werd besproken en daardoor snel in de vergetelheid raakte. Ook de verkoopcijfers waren minimaal, hetgeen verklaart waarom het boek heden ten dage nauwelijks te vinden is in boekhandels of antiquariaten. Uitgeverij Gyldendal heeft de restoplage in de herfst van 1993 vernietigd.

Het jaar na zijn teleurstellende romandebuut keerde Brandeggen terug naar Stavanger, waar hij diverse baantjes aannam, onder andere als vuilnisman; ondertussen probeerde hij verwoed, maar in stilte, een nieuwe manier van schrijven te ontwikkelen die voor hem artistiek gezien interessant was maar ook een groter publiek zou aanspreken. Dit resulteerde uiteindelijk in de vijftien boeken over de privédetective Heterdaad, allemaal vormgegeven als een soort microroman, geïnspireerd door de Franse Mouvement artistique du banalisme, een literaire beweging die het weglaten, het vermoorden van de spanning en het benadrukken van het onbetekenende hoog in het vaandel had staan. De romans zijn nooit aan Gyldendal of een andere uitgever aangeboden.

Frode Brandeggen overleed in de herfst van 2014 in zijn flatje in Stavanger aan de gevolgen van ondervoeding.

De nagelaten romans worden nu voor het eerst uitgegeven, geannoteerd door Brandeggens vriend en professioneel annotator Bruno Aigner (1934), die Brandeggen niet alleen erg goed kende, maar die ook toegang had tot de nagelaten papieren van de auteur.

HETERDAAD ZIT ERBOVENOP

Hoofdstuk 1

Drijfnatte straten. Een van de onverlaten van de stad tuimelde voorbij, als een blad in de wind.1 In de oude Opel met de Haugesund-nummerborden zat Heterdaad, privédetective. Hij nam een slok uit een heupflacon met het opschrift voor mijn lieve man.2 Heel even zag hij zijn ex-vrouw voor zich, toen spoelde de alcohol die pijnlijke herinnering weg in de riolen van de vergetelheid.3 Hij zette de autoradio aan. Uit de luidsprekers stroomden de klanken van Glenn Goulds opname van de Goldbergvariaties.4 De latere opname. Die hij begin jaren tachtig had gemaakt.

Heterdaad sloot zijn ogen en liet zijn oren strelen door het eminente pianospel.

Hoofdstuk 2

Opeens hoorde hij een geluid. Maar hij zag niets. Hij deed zijn ogen open. Dat hielp.5 Iemand probeerde een eindje verderop een deur open te breken.6

Heterdaad sprong uit zijn auto. Er ontstond een korte achtervolging. Toen was het voorbij. Voordat de dief tijd had om te protesteren, had Heterdaad hem tegen de grond gewerkt.

‘Kip, ik heb je,’ fluisterde Heterdaad.

De dief wist dat het spel uit was.7

Hoofdstuk 3

Het was opgeklaard. De stad was weer veilig.

Heterdaad stak een sigaret op en stapte weer in zijn auto. Na zijn scheiding was dit het enige pleziertje dat hij nog had. In zijn eigen auto roken zonder dat zijn vrouw meteen begon te zeuren.8

Hij zette de autoradio op zijn hardst. Er werd een soort rumba gespeeld.9 Dat heb je soms.

..

HETERDAAD STRUIKELT EROVER

Hoofdstuk 1

De wolken leken op gestold bloed.10 Voor de meeste mensen was dit een zomerdag die ten einde liep, maar voor Heterdaad was dit het begin van wéér een nacht in dienst van het volk, tussen de morsige criminelen van deze stad.11 De misdaad hing al in de lucht.

Hoofdstuk 2

Hij beende door de hoofdstraat, vastbesloten om een zakje mintsnoepjes te kopen voordat de avond losbarstte, toen hij opeens zijn evenwicht verloor;12 zijn voeten kwamen los van de grond, zijn bovenlichaam leek te vliegen en bleef één, twee seconden in de lucht hangen voordat hij bruut op het grauwe trottoir landde, met een harde klap.

Hij was gestruikeld.13 Terwijl hij zich op zijn zij draaide, zag hij de schuldige. Een gat in het trottoir waar iets of iemand het beton kapot had geslagen. Deze stad verloedert helemaal, dacht hij verbitterd.

Zijn rechterknie bonkte. De meeste mensen zouden er een koud kompres op gelegd hebben en gecheckt hebben of er iets gebroken was. Zo niet Heterdaad. Voor hem was pijn niets anders dan zwakte die zijn lichaam verliet.14

Hij wilde net opstaan toen hem het openstaande kelderraam opviel, op slechts een halve meter van zijn gezicht. Daar stond een moordenaar over zijn slachtoffer gebogen, lachend.

Zonder ook maar een seconde aan zijn eigen veiligheid te denken, zette Heterdaad zich met handen en voeten af en dook door het kelderraam. Met de precisie van een tijger greep hij de moordenaar bij de keel en trok hem met zich mee naar de vieze keldervloer.15 Er volgde een kort gevecht. Dat was dramatisch.16 Toen slaagde Heterdaad er in een rechtse directe te plaatsen en een paar ferme tikken uit te delen. De moordenaar had geen schijn van kans tegen deze ontketende krachten.17

‘Kip, ik heb je!’ riep de detective terwijl hij de moordenaar overeind hielp zodat hij hem in de boeien kon slaan.

‘Damn it!’ fluisterde de moordenaar, vooral tegen zichzelf.18

Hoofdstuk 3

Heterdaad schudde zijn hoofd. Hij had al veel meegemaakt, maar het deed hem altijd weer pijn om een leven dat was uitgedoofd te aanschouwen. Hij dwong de moordenaar om naar zijn slachtoffer te kijken.

‘Dit is jouw werk, of niet soms?’

De moordenaar aarzelde zolang als hij durfde. ‘Je bent te goed, Heterdaad. Ja…’

‘Dat betekent de gevangenis, kameraad. Je zult tegen de muren opvliegen voordat je er weer uit komt. Maar goed, je hebt tenminste bekend. Ik zal zorgen dat dat ook in je dossier komt te staan, dat kan alfa en Omega voor je betekenen.’

De moordenaar leek opeens doodsbang.

‘… ook Omega? Weet je het zeker?’

‘Helaas,’ zei Heterdaad ernstig. ‘Na alfa komt Omega.19 Zo is dat nou eenmaal. Je weet wel, causaliteit.’

‘Dat is een moeilijk woord,’ verzuchtte de moordenaar.

‘Het is een moeilijke stad,’ riposteerde Heterdaad.

‘Daar kan ik het mee eens zijn.’

‘Kom eens hier.’

Heterdaad sloeg een troostende arm om de schouders van de moordenaar terwijl hij hem de kelder uit leidde, de brandende avond in. Ze stonden dan misschien wel ieder aan een andere kant van de wet, maar ze waren ook twee kanten van dezelfde zaak.20

HETERDAAD EN DE GLIMP

Hoofdstuk 1

Niemand kon met zekerheid zeggen waar hij vandaan kwam. Er werd gezegd dat hij uit Haugesund kwam, met de auto.21 Dat hij een verleden had. Dat hij oorspronkelijk niet uit Haugesund kwam, maar dat hij daar zijn schepen achter zich had verbrand. Lang was dat nu geleden.22 Wie hij ook ooit geweest was, dat speelde nu geen rol meer.23 Nu was hij de man die doorlopend moordenaars en misdadigers op heterdaad betrapte, avond aan avond, gedurende eindeloze, merkwaardige nachten en mysterieuze ochtenduren. De man die nooit opgaf of moe werd. Nu was hij alleen nog maar Heterdaad. De man die gekomen was om op deze stad te passen.24

Hoofdstuk 2

Heterdaad trok zijn jas aan en griste de sleutels mee die in de gang op de krant van die dag lagen. ‘Moordenaar op Heterdaad betrapt – wederom!’ stond er. Zoals er de afgelopen maanden elke dag had gestaan, in diverse varianten. Hij liet de krant liggen, waarom zou hij het stuk lezen, hij was erbij geweest, en sommige dingen moesten achter je oogleden verborgen blijven en verdrongen worden met alcohol. Hij nam een slok. Eén. Dat moest genoeg zijn, hij moest scherp blijven. Hij zou alle tijd hebben om dat in te halen wanneer het ochtend werd. Dan zou hij drinken en langzaam op de bank voor de tv wegzakken in de slaap en de bewusteloosheid. Tot het allemaal weer van voren af aan begon.25

Hij deed de deur open en stapte naar buiten.26

Aan de andere kant van de stad deed een man precies hetzelfde.27 Zijn sleutels lagen op een krant met dezelfde kop, maar die sloeg niet op hem, dat wist hij maar al te goed. Maar na vanavond zou dat anders zijn, zei hij tegen zichzelf. De man stapte de deur van zijn enorme appartement uit en wreef het naambordje op de deur op met de mouw van zijn dure maatpak. de glimp, stond er.28 Hij had dat zelf opgehangen, niemand noemde hem zo.

Nog niet.

Hoofdstuk 3

In een overdadige villa ergens halverwege de plekken waar de twee mannen zich bevonden, in een wijk waar ze zich geen van beiden een huis konden veroorloven en waar ze waarschijnlijk nog nooit een voet hadden gezet: de mooie vrouw liet haar negligé vallen en zweefde bijna de inloopkast binnen waar ze langzaam een geschikt badpak uitkoos en daar in glipte. Nonchalant pakte ze een Flirtini mee van de salontafel en slenterde naar het zwembad en de ligstoelen.29 Ze liet zich in een ervan vallen en nipte van haar cocktail, terwijl ze haar blik op het water liet rusten. Ze moest weggedoezeld zijn, want ze had de detective in zijn regenjas, die opeens in de ligstoel naast haar zat, niet zien aankomen.

De vrouw dook ineen. ‘Godallemachtig, wie ben jij?’ gilde ze.

Heterdaad stond op en keek uit over de tuin. ‘Ik denk dat je dat wel weet,’ zei hij met zijn rug naar haar toe.

Ze knikte. Dat zag hij. Hij had ogen in zijn nek.30

Heterdaad pakte haar glas op en bestudeerde het. ‘Een Flirtini, neem ik aan?’31

‘Is er ook iets wat je niet weet?’

‘Alleen dit,’ antwoordde hij terwijl hij haar recht aankeek.’Waarom lig je op dit uur van de dag te zonnebaden?’

De vrouw keek hem verbijsterd aan. Ze was niet de eerste die dat deed.

‘Bij mijn weten is het niet verboden om in je eigen tuin te zonnebaden,’ zei ze sarcastisch.

Heterdaad knikte. ‘Maar er zijn niet veel mensen die dat om drie uur ’s nachts doen,’ zei hij bedaard terwijl hij een slokje van haar cocktail nam. Shit. Ze was mooi, dat zou nog weleens een probleem kunnen worden.

‘Ik kreeg een telefoontje,’ ging hij verder. ‘Een bezorgd telefoontje. Een buurman heeft geschreeuw en schoten op jouw terrein gehoord.’

‘Daar weet ik niks van.’

‘Nee?’

‘Noppes, nada.’

Heterdaad pakte haar arm beet, dat deed blijkbaar een beetje pijn. Ze kreunde.32

‘En dat dan?’ zei hij terwijl hij naar het lijk wees, dat met zijn gezicht naar beneden in het zwembad ronddobberde. De koele wind duwde de overledene in langzame, rode cirkels rond.

‘Hè?’ Ze deed alsof ze niet goed begreep wat hij bedoelde.

‘Je weet heel goed waarover ik het heb. Heb jij hem vermoord?’

De vrouw stond op en dronk het laatste restje Flirtini in één teug op. Ze likte haar lippen af.

‘O, die daar? Tja, die lag er al toen ik kwam.’33 Nu pakte zíj Heterdaads arm beet.

‘Waarom kom je niet even mee naar binnen, ik heb behoefte aan een…’

‘Flirtini?’

‘Onder andere.’

Hoofdstuk 4

Na afloop: hij was er niet erg trots op. Ze waren met elkaar naar bed geweest. Alles verliep zoals het hoorde. Daar had hij geen problemen mee. Hij had het nog een keer kunnen doen, als het moest. Een en ander smaakte, zoals dat heette, naar meer.34

Hoofdstuk 5

Maar hij moest een zaak oplossen.35

Hij stapte uit bed en kleedde zich aan. Terwijl zij douchte, nam hij een kijkje in de villa.

Toen holde hij terug naar de badkamer, rukte het douchegordijn opzij en pakte de vrouw beet die hij net had bemind. Bemind ja, maar van wie hij nooit had gehouden… Als hij dat überhaupt nog kon.

‘Je gaat mee naar het bureau, jongedame.’

‘Hè, wat zeg je nou!?’

‘Ik zeg dat ik je arresteer wegens de moord op je man.’

Ze leek vooral gelaten, levensmoe. Ze stribbelde niet tegen.

‘Djeezus. Laat me elk geval eerst wat kleren aantrekken.’

Heterdaad trok zijn jas uit en sloeg die om haar heen.

‘Dit moet maar genoeg zijn,’ zei hij resoluut en hij leidde haar naar buiten.

Ze sloeg haar ogen neer en vroeg: ‘Hoe… hoe ben je er achter gekomen, ik…’

Heterdaad hielp haar op de achterbank van de Opel en glimlachte laconiek.

‘Ik heb je computer even bekeken terwijl jij aan het douchen was. Je zoekgeschiedenis liet zien dat je de afgelopen weken deze drie dingen het vaakst hebt gegoogled: 1) hoe vermoord je je man en laat je het eruitzien alsof iemand anders het gedaan heeft of nog liever alsof hij gewoon aan het zwemmen was, 2) hoe reinig je een zwembad en 3) hoe maak je snel een goede Flirtini?’36

De vrouw schudde stilletjes haar hoofd. ‘Je bent te goed, Heterdaad. Veel te goed.’37

‘Bedoel je nu of een half uur geleden?’ antwoordde hij en hij sloeg het portier dicht voordat ze iets had kunnen antwoorden.38

Hoofdstuk 6

Hij zat achter het stuur en staarde naar de weg voor hem terwijl hij door de laan reed die naar de hoofdweg voerde. De vrouw op de achterbank zweeg, ze wist dat er niets was wat ze kon zeggen om te zorgen dat hij zich zou bedenken en haar zou redden van heel wat jaren achter tralies. Ze zou de aandelenportefeuille van haar man dus toch niet in handen krijgen.39

Heterdaad draaide met een ervaren stuurbeweging de weg op.40 Achter hem sloeg een auto de laan in waaruit hij net gekomen was, hij ving een glimp op van de bestuurder, die het gaspedaal in trapte en naar het verlaten huis raasde waar het lijk nog steeds in eenzaamheid baadde. Maar hij was te laat.

Heterdaad keek de auto nog een poosje na in zijn achteruitkijkspiegel. Hij wist niet wie de man was, maar begreep het toch onmiddellijk.

Mijn Nemesis, dacht hij stilletjes, mijn Nemesis.41

HETERDAAD EN DE GROTE DIAMANTROOF

Hoofdstuk 1

Hij heette Heterdaad. Hij werd wakker van een hels kabaal van zijn mobiele telefoon. Die ging af. Nog half slapend bedacht hij dat hij moest leren hoe hij het volume van het ding instelde. Toen werd hij echt wakker en zag zijn technische incompetentie onder ogen. Niemand kan alles, troostte hij zichzelf. Maar ik kan praten.42

‘Hallo?’ zei hij in de telefoon.

Een mysterieuze, raspende stem zei: ‘Pssst. Er wordt nu net een inbraak gepleegd in de diamantwinkel in jouw straat. Hou je ogen open.’

‘Met wie spreek ik?’

‘Dat maakt niet uit. Zie me maar als iemand die het goed met je voor heeft.’

Het zou Bernt kunnen zijn.43 Typisch iets voor hem.

De mysterieuze beller hing op voordat Heterdaad meer vragen had kunnen stellen.

Hoofdstuk 2

Heterdaad trok de gordijnen opzij en keek naar de straat. Die was verlaten, het was nog vroeg. Hij slenterde naar de keuken, zette water op voor de koffie en pakte de broodrooster. Hij was een man die waarde hechtte aan een goed ontbijt.44 Terwijl hij sinaasappelmarmelade op zijn brood smeerde, schoot hem weer te binnen wat de mysterieuze stem had gezegd: Hou je ogen open.45 Heterdaad zette zijn ontbijt op het dienblad dat hij met Kerstmis van zichzelf had gekregen en ging voor het raam zitten. Op het moment dat hij zijn eerste slokje koffie wilde nemen,46 zag hij iemand komen aanrennen door de straat. Heterdaad stond op en riep tegen hem: ‘Hé, jij daar? Blijf staan!’

De man stopte, keek nerveus omhoog naar de in ochtendjas gehulde detective die zich uit het open raam boog.47

‘Ben jij de dief?’ riep Heterdaad.

‘Nee,’ antwoordde de man. ‘Sorry.’48

Heterdaad moest hem laten lopen. Dat was uiteraard een tegenvaller. Deze zaak zou moeilijker worden dan hij in eerste instantie had gedacht.49

Hoofdstuk 3

Hij nam een hapje van zijn toast met marmelade. Dat schoot hem meteen in het verkeerde keelgat. Help! Hij kreeg geen adem meer. Het was dramatisch.50 Heterdaad moest de toast zachter maken met koffie. Toen ging het weer wat beter.51 Het was kantje boord geweest.52 Hij haalde opgelucht adem, liep naar de keuken en staarde naar de broodrooster. Precies wat hij al dacht. Hij had het brood te heet en te lang geroosterd.53 Wederom. Dat, of zijn tante had het op hem voorzien.54 Ze droeg altijd een gele jurk als hij haar zag.55 Dat kon maar één ding betekenen. Maar daar kon hij zich vandaag niet om bekommeren. Alles op zijn tijd.

Hoofdstuk 4

Weer terug bij het raam zag Heterdaad een andere man door de straat rennen.

‘Stop!’ De vogels vlogen op van de daken toen ze Heterdaads stem hoorden galmen.

De man bleef abrupt staan.

‘Ben jij de diamantdief?’ vroeg Heterdaad ernstig.

De dief liet de zakken met de buit vallen en stak zijn armen in de lucht.

‘Dat kan ik niet ontkennen, helaas.’56

‘Dat dacht ik al. Neem de buit maar mee naar boven, dan kan ik je arresteren.’

‘Shit.’

Hoofdstuk 5

De dief trad met hangende pootjes Heterdaads woning binnen.

‘Ik zou je graag een ontbijt aanbieden,’ begon Heterdaad, ‘maar ik heb helaas maar één bestek. Of heet dat dan een set bestek?’

‘Ik weet het niet,’ antwoordde de dief bedremmeld. Taal was niet zijn sterke punt. ‘Ik dacht dat het misschien gewoon mes en vork heette.’57

‘Laten we niet gaan muggenziften,’ zei Heterdaad, terwijl hij naar een lege stoel wees. ‘Laten we het gewoon couvert noemen.58 En ik heb helaas geen schoon couvert.’

‘Dat geeft niet,’ antwoordde de dief. ‘Ik heb gegeten voordat ik op rooftocht ging.’59

‘Verstandig. Maar dat is dan ook het enige verstandige dat je vandaag gedaan hebt. Zodra ik mijn ontbijt op heb, gaan we naar het politiebureau. Je kunt op een paar jaar in de bak rekenen.’60

De dief knikte veelbetekenend. Hun ogen ontmoetten elkaar boven de tafel.

‘Misschien zou ik een kop koffie kunnen krijgen terwijl ik wacht?’ vroeg de dief.

Heterdaad legde zijn armen over elkaar en bestudeerde de gedaante aan de overkant van de tafel.

‘Ik heb ook geen schone kopjes meer,’ zei hij langzaam.

Maar de dief gaf het niet op.

‘En een mok dan? Heb je die?’61

Met een woeste handbeweging maaide Heterdaad alles van de keukentafel, zodat koffie en toast en marmelade en bord en kop op de vloer vielen en alles aan diggelen ging. Zo kwaad was hij niet meer geweest sinds zijn tante hem die helse broodrooster had gegeven.62

Hoofdstuk 6

Ze liepen samen de wrede ochtend in, Heterdaad en de dief. De maag van de detective knorde. De dag was voor geen van beiden zo begonnen als ze hadden gepland.

HETERDAAD EN DE MUZIKALE BANDIET

Hoofdstuk 1

Het regende. Het regende tegenwoordig steeds vaker. Heterdaad zat achterovergeleund in zijn Opel en luisterde naar het samenspel van Goulds late Goldbergvariaties en de druppels die met doffe tikken op het dak sloegen, terwijl hij het leven aan de andere kant van de autoruit bestudeerde. De mensen liepen aan alle kanten gejaagd langs hem heen, kromgebogen onder paraplu’s en kranten die ze krampachtig boven hun hoofd hielden, alsof ze bang waren dat ze zouden smelten als ze nat werden.63 Hij moest denken aan een film die hij ooit had gezien.64

Hoofdstuk 2

Opeens trok een gedaante Heterdaads aandacht.65

De man wandelde over het trottoir, zonder paraplu en zonder rubber laarzen, maar in een net pak en met een zonnebril op. De persoon wurmde zich behendig tussen de mensen door en de regen leek hem totaal niet te deren, ook al kwam het water met bakken uit de hemel. Heterdaad besloot hem in de gaten te houden en het een paar minuten aan te zien. Hier was duidelijk iets niet in de haak.66

Maar voor hij verder had kunnen denken, glipte het lichtschuwe personage de hoek om en verdween uit Heterdaads gezichtsveld.67

Heterdaad zuchtte, deed met tegenzin het portier open en stapte de regen in. Hij werd vast verkouden, dat kon niet missen.

‘Verdomme.’ Hij holde naar de hoek van de straat en vervloekte het feit dat de man zich niet even ietsje langer koest had kunnen houden. Bij gebrek aan een paraplu trok hij de kraag van zijn jas omhoog en – 68

Het verdachte personage aan het uiteinde van de straat draaide zich plotseling om en keek Heterdaad aan. Recht in zijn ogen. Hij zette zijn zonnebril af. Er werd geen woord gezegd. Toen draaide hij zich weer om en zette het op een lopen, in de richting van de kermis onder de brug.

Heterdaad draafde achter hem aan, de eindeloze regen in.69

Hoofdstuk 3

De man in het nette pak rende. Hij rende als een bezetene naar het grote reuzenrad dat hypnotiserend flikkerde in het broeierige avondduister voor hen. Zijn stropdas wapperde over zijn schouder en zijn colbertje fladderde om hem heen en onthulde een revolver in een schouderholster.70 Heterdaad voelde hoe de regen zijn gezicht geselde, maar liet zich niet van de wijs brengen.71 Daar had hij nu geen tijd voor.72 Hij zat de bandiet op de hielen, vocht zich naar voren tussen tombolakraampjes en draaimolens door en duwde kinderen in oliepakken en met stralende gezichten opzij.73 Die wisten niet hoe wreed het leven was. Nog niet.

Toen zag hij het. De man bleef opeens staan bij het reuzenrad en wisselde een paar woorden met een man en een vrouw. Het volgende moment haalde hij zijn wapen tevoorschijn.

Het schot deed de meeuwen opvliegen tegen de grauwzwarte hemel die zich nog nooit had bekommerd om de wereld onder hem.74 De vrouw zakte in elkaar als een zware zandzak en bleef onbeweeglijk op het natte asfalt liggen.

De moordenaar sprong in een gondel van het reuzenrad en steeg op naar de hemel.

Hoofdstuk 4

Hij had geen keus. Heterdaad sprintte naar het reuzenrad en ging in de eerste de beste gondel zitten. Toen werd de stad klein onder hem. Hij kon tot aan de haven kijken, hij zag de eilanden en de plek waar de oceaan begon. Hij kon zijn huis zien, dacht hij. In elk geval een rood huis. En hij kon de moordenaar zien, met de rokende revolver in zijn hand. De moordenaar was op weg naar beneden.75

Even later volgde Heterdaad hem. Maar toen was de moordenaar alweer op weg naar boven.

Zo ging het een poosje door. Het reuzenrad was een fikse uitdaging, puur vangtechnisch gezien. De afstand tussen hen was gewoon te groot. De korte ogenblikken dat de mannen zich op gelijke hoogte bevonden, staarden ze elkaar kil aan. Dit ging hem niet worden. Niet op deze manier. Dat was wel duidelijk.

Maar in een reuzenrad zitten had ook zo zijn prettige kanten. Het was te lang geleden dat hij dit voor het laatst gedaan had, besefte hij. Het kietelde zo heerlijk in zijn buik als hij naar beneden ging. De moordenaar verdween naar boven. Daarna was Heterdaad aan de beurt. Omhoog! De moordenaar zeilde naar beneden, langs het lijk, voordat hij weer de lucht in ging. Heterdaad hield hem bij het naar beneden gaan in de gaten. Hij dacht na. Toen schoot hij weer omhoog. Hm. De moordenaar kon toch nergens naartoe vluchten.

Heterdaad leunde achterover en liet de wind door zijn haren woelen. Even vergat hij het drama dat zich afspeelde bijna en droomde hij weg naar Noord-Jutland en de badhuisjes op het strand van Løkken. Wat was dat een heerlijke zomer geweest. En winter. Het was al bijna Kerst toen hij er wegging. Een fijne tijd. Hij was er die keer te lang gebleven. Veel te lang. Maar wie kon hem dat kwalijk nemen?76

Hoofdstuk 5

Hij kwam weer tot zichzelf. Terug in de gruwelijke werkelijkheid. Hij was op weg naar beneden.

‘Stop het rad!’ riep Heterdaad en hij schoot weer naar boven. Shit! Maar kijk, daar was zijn huis weer. Misschien.

‘Stop het rad, kermisman!’ riep hij nogmaals toen hij weer beneden was. De morsige, Oost-Europese man van duidelijke kermisklantenafkomst deed meteen wat hem gevraagd werd en het knarsende reuzenrad kwam tot stilstand.77 De tocht was voor hen allebei ten einde.

Hoofdstuk 6

Voorzichtig klauterde Heterdaad uit de gondel en gaf de kermisexploitant het bevel de moordenaar te laten zakken. Even later stonden ze eindelijk oog in oog. Heterdaad dwong hem naar de gevolgen van zijn daad te kijken.

‘En, wat heb je daarop te zeggen?’78

De moordenaar gaf geen antwoord.

‘Ik zei: wat heb je daarop te zeggen?’

Nog steeds niks. De moordenaar keek hem alleen maar aan.

‘Heb je hier niks op te zeggen?’ Heterdaad voelde dat hij lichtelijk geïrriteerd begon te raken.

Langzaam, ontstellend langzaam tilde de moordenaar zijn armen op en trok de oordopjes uit zijn oren. Heterdaad had de zwarte snoeren niet gezien tegen de achtergrond van het zwarte, dure pak.79

‘Sorry,’ zei de moordenaar. ‘Zei je iets? Ik luister naar de Goldbergvariaties, zie je.’

Heterdaad was perplex. Dat gebeurde niet vaak. Maar nu wel. Hij was perplex.

‘Ik vroeg, wat heb… De Goldbergvariaties, zeg je?’

De moordenaar knikte, er verscheen een grijns rond zijn mondhoek.

‘Ja, maar… Glenn Gould?’

‘Wie anders?’

‘De korte… of de lange versie?’

De moordenaar rolde met zijn ogen vanwege zoveel onbenul.

‘De korte, zonder al dat getreuzel.’80

Heel even was het alsof Heterdaad zichzelf in de bandiet zag. Een andere versie van zichzelf.

‘Zo speel ik ze zelf ook het liefst,’ ging de moordenaar verder. ‘Ik ben concertpianist.’

Heterdaad stak een sigaret op.

‘Nu niet meer, kameraad. Binnenkort ben je alleen nog maar een nummer en een gevangenisuniform. Heb je daar nog iets op te zeggen?’ Heterdaad liet een veelzeggende rookkring boven het lijk zweven.81

‘Dat is mijn vrouw.’

‘Je bedoelt, dat wás je vrouw?’

De moordenaar barstte in huilen uit.

‘Mijn god, je hebt gelijk. Wat heb ik gedaan?’

‘Je hebt je voorlopig je laatste danse macabre gespeeld, dat kan ik je wel zeggen.’

‘Ik… ik was gewoon zo jaloers,’ snikte de moordenaar. ‘Op hém daar.’