De poncho must go on

Enkele stukken verschenen in een eerdere versie in
NRC Handelsblad.

© 2018 Tosca Niterink

© 2018 Voorwoord en foto’s omslag Anita Janssen

Omslagontwerp Loudmouth

Verzorging e-book Coco Bookmedia

Foto auteur Ruud Pos

ISBN e-book 978 90 5759 943 9

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, november 2018

www.uitgeverijpodium.nl

Voorwoord

‘Schrijf jij die inleiding maar Annie…’

‘Mmm dat zou jij toch doen, al twee maanden geleden. Heb je geen zin of zo?’

Zo gaan onze gesprekken heel vaak.

Ik ken niemand die zo moeilijk aan het werk te krijgen is als Tosca Niterink. En ik kan het weten, als haar dans- en wandelpartner. Ik was erbij in Patagonië, Brazilië, India en Zuid-Korea, toen ze deze reishalen schreef, altijd op het allerlaatste moment met de hete adem in haar nek van de deadline voor de Achterpagina van de NRC of een tijdschrift. Dus ze vindt het allang best dat ik het voorwoord schrijf, dan heeft ze niet zo’n buikpijn, zegt ze.

Ze vindt mij vaak bloedirritant omdat ik totaal het tegenovergestelde van haar ben, met mijn onstuitbare werklust.

‘Ik vind je erger dan Oblomov,’ brom ik. De fictieve edelman in het boek van Gontsjarov die niet in staat is besluiten te nemen of tot actie over te gaan. De eerste 150 bladzijden van het boek komt hij zelfs zijn bed niet uit.

Nou ja, zo erg is het nog niet met Tosca, ze komt haar bed wel uit maar ze begint niet.

Laat ik dan maar beginnen... dit boek zit vol wandelverhalen.

Mensen vinden ons daarom heel sportief maar dat zijn we eigenlijk helemaal niet. Elke bank die we tegenkomen is voor ons. Vooral Tosca vindt het lekker om te zitten, maar dat had ik al verteld.

Ze zegt altijd: ‘Ik ben aan het denken, ik heb het in mijn hoofd zitten. Jij ziet helemaal niet wanneer ik werk.’

We blijven amateurwandelpelgrims.

De poncho must go on en andere afritsverhalen is het resultaat van heel veel reizen die we samen hebben ondernomen en avonturen die we hebben beleefd. Van putkop tot prutkop, we zagen het verbrande hoofd van Dr. Phil aan de Ganges. Van de wereldvreemde amish tot de zeevrouwen op het eiland Jejudo voor de kust van Zuid-Korea.

Ach mensen je maakt wat mee op reis: vechtpartijen, onverdoofde operaties, speciale ontmoetingen, irritante pelgrims, wonderschone natuur, afzien, blaren. O ja, het had niet veel gescheeld of dit boek was er nooit gekomen omdat we bijna in de gevangenis in India waren beland wegens het beledigen van de minister-president en het hele Indiase volk.

Als ik het zelf niet had meegemaakt zou ik de verhalen niet geloven. De ware werkelijkheid is vaak zo bizar dat je het thuis vanuit je luie stoel niet kunt verzinnen.

Hoewel Tosca absoluut geen makkelijke reispartner is, had ik deze avonturen met niemand anders willen beleven en ik hoop dat nog heel wat jaren te kunnen voortzetten. Lieve lezers, reis en wandel lekker met ons mee…

Anita Janssen

Ruigoord 2018

Sultanstrail

SOFIA-ISTANBUL, BULGARIJE, 630 KM

Het klokkenspel van de Sultan

Het nadeel van Sofia is dat ze hier Bulgaars praten en daar is geen touw aan vast te knopen, verder is het een mooie stad. Wat trouwens ook een beetje moeilijk is, is dat Cyrillisch schrift! Een soort hiërogliefen, maar dan in het Bulgaars, de uithangborden en de etalages staan er vol mee en hoelang en intensief we er ook naar turen, het blijft geheimschrift! Dat belooft wat voor onze op stapel staande verdwaaltocht naar de Turkse grens, waar we morgen mee aanvangen.

Annie zegt dat we gewoon eerst een beetje moeten indalen in deze cultuur en dat we dan vanzelf wel woorden en begrippen gaan herkennen op de menukaart. Ik hou vooralsnog mijn hart vast.

Vanmorgen naar de wereldberoemde Banya Bashi-moskee geweest (met ventilatoren dwars door de fresco’s heen geprikt, moet kunnen) om te bidden voor een behouden vaart. We deden dit op onze blote voeten, in een groene pij met puntmuts. Want wij zijn vrouwen met blote armen zonder hoofddoek, dus daar moest iets aan gebeuren. Ik had mijn dure Ecco gore-tex wandelschoenen wel onder mijn arm, want ik durfde ze niet buiten te laten staan tussen al die afgetrapte teenslippers.

In Bulgarije leeft 41,3 procent onder de armoedegrens en dat is duidelijk te merken. Er wordt wat afgebedeld en gehandeld in gestolen parfums en andere luxe waar op de terrasjes hier. Ik had vanmorgen bijna, voor slechts 10 euro, een elektrische neustrimmer op batterijen gekocht. Het was Annie die me ervan weerhield: ‘Wat moet je ermee? Hebben we niet al genoeg ballast te versjouwen door dit onduidelijke land!’ Daar had ze dus zeker wel een puntje!

De weegschaal op Schiphol leerde ons dat onze eenwielige wandelkar, nog zonder water, met alleen maar de tent en andere kampeerartikelen, al ruim 12 kilo weegt. Dan hebben we nog twee rugzakjes van elk 6 kilo met kleding en zo, en apparatuur, laptop, camera’s, telefoons, GPS, harde schijven, opladers en 0,5 kilometer aan snoeren.

We hadden een tussenlanding in Wenen. Daar zijn we ook nog een dagje geweest. De wandelkar had een rechtstreekse vlucht naar Sofia (vraag me niet hoe, maar dat kan tegenwoordig). Annie en ik hoopten allebei stiekem dat de wandelkar kwijt zou raken ergens tussen Wenen en Sofia, maar dat is jammer genoeg niet gelukt.

We waren onder andere in Wenen om het klokkenspel van de sultan te bekijken. De Sultanstrail begint officieel in Wenen, omdat de sultan daar twee of drie keer met zijn leger vanuit Istanbul naartoe is gemarcheerd. Hij had in 1529 het ambitieuze plan om Wenen in te nemen en dat is niet gelukt. Het koper van zijn kanonnen hebben de Oostenrijkers lachend omgesmolten tot kerkklokken voor de Stephans Dom. Annie is helemaal de toren in geklommen om ze bezichtigen (die lekkere wentelteef van mij), Annie bereikte hyperventilerend een souvenirwinkel op de plek waar eens de klokken hadden gehangen. Ik had al zo’n vermoeden, dus ik bleef beneden wachten.

Welnu, morgen gaan we beginnen aan ons 615 kilometer lange wandelavontuur naar Istanbul, met als eerste reisdoel het stadje Novi Han…

‘We hebben er zin an!’

De berenboot

We zijn nu al een week onder de snikhete Bulgaarse zon aan het langeafstandswandelen. Dat valt om verschillende redenen niet echt mee: temperatuur, gewicht van onze eenwielige wandelkar met kampeerbenodigdheden. Wie of wat bracht ons ook weer op het onzalige idee om tijdens deze wandeltrip ook nog zo nodig de padvinder uit te willen hangen, met alle lichtgewicht rompslomp van dien: tent, slaapzakken, gasje, pannetjes. Het weegt allemaal niks behalve als je het onder een 35 graden brandende Bulgaarse koperen ploert vals plat op en af moet zeulen, want we mijden het Rilagebergte en lopen door een dal (dachten wij) naar de Turkse grens, maar het reliëft toch nog onverwachts behoorlijk. Dat merk je evengoed duidelijk aan de zure spierpijn in de kuiten.

Maar nu niet zeuren! We doen dit voor ons plezier! Al vergeten we dat zo nu en dan helemaal! Dan loop ik mij dingen af te vragen in de trant van: wie wat waar welke beul waarom, stuurde mij op deze wandelstraf et cetera. Maar alras schaam ik me mijn arrogante ogen uit mijn kop als ik zie hoe mooi het leven hier is. De Bulgaarse nazomer met alle rijpe vruchten aan de bomen, zoals appels en peren. Maar ook tomaten, komkommers, tabak en wijn, en hoe gastvrij en royaal men is. Want ook al heeft de doorsnee Bulgaar, zonder pet en met woeste stekels op het platte achterhoofd, geen nagel om zijn gat te krabben, toch worden wij almaar overladen met loodzware zakken fruit (alsof we het al niet moeilijk genoeg hebben) en moeten we overal logeren en midden in de nacht barbecueën met mensen die wij niet verstaan, laat staan dat we kunnen uitleggen dat we Nederlandse vegetarische potten zijn.

Dit even in zijn algemeenheid, want gut, wat went het allemaal snel. Vorige week had ik nog geen idee wat Bulgarije inhield en nu is het alreeds een logische realiteit voor mij. En heb ik ook geen zin om uit te leggen wat Bulgarije is, want Bulgarije is gewoon Bulgarije, iets wat we allemaal diep vanbinnen donders goed weten en altijd al geweten hebben.

Bulgarije, het woord zegt het al, is Bulgarije! Ze hadden ons al gewaarschuwd, Bulgarije, boe! Bah! Eng! Wolven en beren! Kijk maar uit!

Derhalve hadden wij bij Perry Sport een ‘berenbel’ gekocht. Een rond irritant tingelend geval dat je met klittenband aan je rugzak kunt vastmaken en waar beren niet tegen kunnen. Mensen trouwens ook niet, want het tingeling Kerstfeest verdraag je ook niet langer dan twee dagen per jaar.

De eerste nacht dat wij gingen kamperen, stikte het meteen van de beren. Dat komt, je kan hier niet kamperen, als mensen je zien stuntelen met tentstokken moet je meteen komen logeren.

De eerste Bulgaarse vrouw die ons bij haar thuis uitnodigde, had voor de gezelligheid een berenbootbloes aangetrokken, een bloes met Dick Bruna-achtige beertjes in roeibootjes met ankertjes op hun petjes, beetje kinderachtig, maar toch weer die gastvrijheid!

Even voor de duidelijkheid, we zitten in Pazardzhik. Via Sofia — Kostenets — Pazardzhik naar Plovdiv. Ezelsbruggetje, volgens Annie: ‘Ik eet maar door want het “kostniks” en daarom “pastniks” en als ik dit een tijdje volhou, dan volgt “plofdik”.’

De koeienkarkasroute

‘Do you speak English?’ vroegen we aan het meisje achter de balie van de Tourist Information te Plovdiv.

‘Yes!’ riep ze trots (en heel terecht, want er zijn nauwelijks Bulgaren te vinden die een woord over de grens spreken).

‘We are walking from Sofia to Istanbul and we want to know…’

Op dit punt onderbrak ze ons en vroeg stomverbaasd: ‘You want walkink to Izsjtanbulk?’

‘Yes!’ riepen wij trots.

Ze schudde haar hoofd en riep: ‘No!’ (of eigenlijk knikte ze, want knikken en schudden wordt in deze contreien omgekeerd gebezigd). ‘That’s impossible!’

‘That’s not impossible, because we already do!’ riepen wij.

‘O no,’ zei ze beslist, ‘it’s impossible!’

‘But we do!’ probeerden we nog, maar nee, ze vond het zo’n onzin dat ze terstond afhaakte.

Annie probeerde het nog door de kaart onder haar neus te drukken en te vragen of er een pad was langs de rivier waarlangs we Plovdiv uit konden wandelen. Maar ze keek er alleen glazig naar en sprak ineens geen Engels meer.

‘We proberen het gewoon,’ zeiden we tegen elkaar, zoals altijd, want dat is de enige manier om erachter te komen in dit land.

Plovdiv is een prachtige stad, de mooiste die we hier tot nu toe gezien hebben, het staat bol van kunst en cultuur, ze hebben er zelfs een soort Montmartre, waar je van die Jip en Janneke-silhouetjes van jezelf kan laten knippen, en een enorme Romeinse arena, die bijna door het hele centrum loopt.

We zochten ons een weg de stad uit richting Istanbul, langs de rivier de Maritsa. Bulgaarse steden kunnen uitblinken in hartverscheurende deprimerende troosteloosheid, wisten wij al, maar dit sloeg alles! Ik had het gevoel ergens in een buitenwijk van Calcutta te lopen. Afgebladderde hoogbouw. Op instorten staande, op elkaar gestapelde krotten, eindeloos op rij. Ook eindeloos op rij mensen in de rij, voor fonteintjes om gratis water te drinken en te tappen. Het pad langs de rivier mondde uit in een vuilnisbelt. Daar hield het pad op en toen zakten we tot onze knieën weg in de koeienkarkassen. We kwamen moeizaam vooruit tot we tegen het talud van een snelweg op liepen en niet verder konden.

‘Zal ik er wel of niet een sticker op plakken,’ vroeg ik Annie. We hebben namelijk met de organisatie van de Sultanstrail afgesproken dat we een alternatief wandelpad uitzetten en bestickeren.

‘Het zit ons ook niet mee,’ zuchtte Annie. ‘We hebben nog niet één fatsoenlijk wandelpad uitgezet, alles loopt dood in troosteloosheid.’

Als je in dit gebied Sultanstrailstickers ziet hangen, kan je er de donder op zeggen dat Annie en ik er verdwaald zijn geweest.

We hebben er ook eentje geplakt op de lekkende kerncentrale van Dimitrovgrad waar we via Parvomay naartoe zijn gespoorzoekt. Hebben gezellig in het motel ernaast geslapen, samen met een ploeg Engelse ‘kernreactorhuurlingen’. Die repareren over de hele wereld lekkende kerncentrales en dat zijn er volgens hen meer dan je denkt.

Kerncentraletrail

Rectificatie

Ach lieve mensen, ik heb me ontzettend vergist. Misschien was het een spraakverwarring of hoorde ik gewoon wat ik wilde horen. Hoe het ook zij, in Dimitrovgrad (Bulgarije) staat helemaal geen lekkende kerncentrale! Daar staat slechts een lekkende kolencentrale! En hij zag er ook uit als een echte kerncentrale met een paar van die grote beslagen betonnen diabolo’s. Dus ik heb mijn sticker op de verkeerde centrale geplakt. Maar ik ga het goedmaken, want dit euvel bracht mij op een idee. Een nieuw wandelproject! Volgend jaar doen wij een kerncentraletrail. Dan wandelen wij voor straf van Borssele via Petten, Wunderland Kalkar over Tsjernobyl naar Dimitrovgrad (tegenwoordig heet dit Melekess) in Rusland, want daar staat er wel één, althans daar is een opslagplaats voor nucleair afval, dat is net zoiets.

Over straf gesproken, we zitten hier aan de Turkse grens, via Svilengrad en Kapitan Andreevo. Ik vind het hier afschuwelijk vanwege die tientallen dubbele opleggers met koeien die hier in de brandende zon staan te wachten. Internationale dierenrechtenorganisatie Eyes on Animals had ons opmerkzaam gemaakt op de wantoestanden met veetransporten in dit Bulgaars-Turks gebied. Dus we zijn eens even gaan kijken of dat wel klopt. Tja ik wil immers niet nog meer vergissingen maken. En ja hoor, enig speurwerk leerde ons dat er wagens vol dieren staan in hun eigen stront en bloed. Dappere Annie heeft er foto’s van gemaakt terwijl ik op de hotelkamer laf zat te snotteren, nog helemaal beroerd omdat ik met eigen ogen had gezien hoe de koeien bij een ruststation met ijzeren staven de transportwagens in werden geslagen.

Het is de bedoeling dat de dieren hier uitgeladen worden om vierentwintig uur te kunnen rusten en eten en drinken. Daar wordt met de pet naar gegooid, het is erin en eruit en ze worden een beetje natgespoten Er zijn nauwelijks voorzieningen en dat terwijl ze al dagen onderweg zijn. Ze komen soms zelfs helemaal uit ons eigen gezellige Nederland!

Jawel! Alleen al deze week, hoorde ik van de eigenaar van Royal Haskovo, een Animal station point in Stamboliyski dat zich wel aan de regels houdt, kwamen op een van de vijf overlaadpunten tweeëntwintig dode stieren aan. Ik zou zeggen: neem nog een Turkse worst! Wat? Of je nog Turkse worst lust!

Ten slotte nog wat leuks! We zijn Nederlanders tegengekomen. Ik zei tegen Annie: ‘Kijk die hoed die die vent opheeft.’ Het was een soort luchtige cowboyhoed van kunststof met gaatjes erin, je hebt er ook schoenen van. ‘Zo’n hoed wil ik ook, waar zou hij die gekocht hebben?’

‘Op Zuidplein in Rotterdam,’ zei zijn vrouw. Het bleken Jehova’s Getuigen te zijn, die twee weken fanatiek tekeergingen in de portalen van Svilengrad. Als je de blijde boodschap brengt in dit weer, vond de man, heb je zo’n hoed wel nodig.

Ik heb ook een blijde boodschap, vanwege de hitte zijn we er een paar dagen tussenuit gepiept, naar de Zwarte Zee. Daar hebben we een vriendin gemaakt met een pompoen van 114 kilo. Nou jij weer.

Grote gele onderbroek

We lopen door een goudglanzend glooiend landschap. Naar alle windrichtingen uitstrekkende velden met dode zonnebloemen. De pitten zijn eruit geschud en de stengels worden straks verzameld om in de winter de kachel mee aan te maken.

Wat een opluchting, al die prachtige landweggetjes na al die kamikazewandelingen langs de Bulgaarse snelwegen.

Sedat Cakır (vader van de Sultanstrail en schrijver van de wandelgids over dit Turkse deel) verdient een standbeeld! Deze route is werkelijk prachtig en voert ons over zandpaden en karrensporen van het ene gastvrije gehuchtje naar het andere.

Wat ook een opluchting is (en wel een zeer grote), is dat we de kampeerspullen naar huis hebben gestuurd. Inclusief tent, want dat scheelt 7 kilo aan ballast in de eenwielige wandelkar.

We begonnen dat ding te haten, beurtelings moesten we een uur met dat almaar zwaarder wordende ding zeulen, alsof je een dood paard achter je aan trekt. En we kregen er ook wandelblessures van, zoals blaren en voetbalknieën!

Nu we geen tent meer hebben moeten we ons regelmatig verlaten op de gastvrijheid van de Turken. Dat maakt dat we op de meest uiteenlopende plekken slapen. Soms gewoon bij mensen thuis.

Vannacht, in Kaynarca, in zo’n kraakheldere Turkse logeerkamer geslapen, met roze en lichtblauwe kanten beddenspreien en stukken behang van allerlei verschillende wilde bloempatronen over elkaar heen geplakt. Ze hadden zelfs een tulen kapmantel om de wasmachine gedrappeerd zag ik vannacht tot mijn schrik toen ik slaapdronken de vlotter kapottrok. Je maakt altijd wel iets stuk in zo’n poppedeine setting!

Een paar dagen terug in Ortakci mochten we van de imam in de tuin van de moskee slapen. Niet in zijn huis, want zijn vrouw was er niet en dat zou alleen maar aanleiding geven tot geklets! ‘Kom Annie,’ zei ik, de lommerrijke tuin inspecterend, ‘we gaan daar in dat glazen prieeltje liggen met al die kraantjes.’ De volgende ochtend vernamen wij dat wij in de heilige voetenwasruimte hadden geslapen, iets wat volstrekt niet de bedoeling was. De politie had nog aan de deur gestaan om ons eruit te gooien, maar ze kregen ons niet wakker.

Dat gebeurde pas toen we opgeschrikt werden door keiharde toetermuziek en getrommel. Een uitgelaten menigte stond hand in hand om een wit kinderprinsje heen te dansen. Zo waren we ongemerkt getuige van een besnijdenisfeest.

In Kirklareli hebben we de uit dertien zoveel stammende hamam bezocht. Die sinds dertien zoveel ook niet meer gelucht en gepoetst was zagen en roken wij.

De moderne vrouw maakt er geen gebruik meer van vertelde men. Zeer begrijpelijk! Maar wij hadden helaas al een afspraak gemaakt voor een authentieke wasbeurt. Er werd een levensgevaarlijke vrouw besteld, een dikke reuzin in een jas tot op de grond met een hoofddoek waar een bril uitstak. Ze beval ons om ons uit te kleden, in onze handdoeken gehuld begaven we ons trillend naar de eeuwenoude wasruimte. Een ronde ruimte met kraantjes en in het midden een grote platte steen van antiek marmer.

Wie dacht dat de Turkse vrouw preuts is heeft het mis. Even later verscheen onze vriendin in enkel een enorme gele onderbroek zwaaiend met haar dubbel D-tieten. Wat er toen gebeurde zal ik u besparen want het was een nachtmerrie. We zijn op dat hakblok verschrikkelijk door haar te pakken genomen. Hebben met z’n tweeën uren in het zeepsop en onze dode huidcellen liggen glijden terwijl wij als stootkussen fungeerden en zij op ons inbeukte. We waren blij toen we buiten stonden.

Je maakt wat mee!

Hou je eendenbek

Ik zit op het kantoortje van de muthar (burgemeester) van Akalan te schrijven. Het internetcafé was dicht en toen hebben ze dit voor ons geregeld. De burgemeester zelf is een beetje aan het rommelen met de lamellen. Er schieten mij alleen teksten van Bromsnor (uit Swiebertje) te binnen: Jazeker meneer de burgemeester, jawel meneer de burgemeester, komt in orde meneer de burgemeester.

Toen ik vannacht wakker werd, had ik geen idee waar ik was, totdat ik omhoogkwam en mijn kop stootte aan de onderzoekstafel en de eendenbek met een klap op de grond viel! Toen wist ik het weer, we hadden gistermiddag van iemand van de jandarmerie (gendarme) de sleutel van het gezondheidscentrum gekregen om aldaar de nacht door te kunnen brengen. Niks geks hoor, in deze contreien, we hebben al tweemaal eerder in een dokterskamer geslapen en eenmaal op het politiebureau. De muthar regelt overal altijd een fijne slaapplaats voor je, dat is hij als dorpshoofd en moslim verplicht.

We hebben trouwens gisteravond bij de muthar in de vestibule met zijn vrouw en zijn moeder gedanst, op muziek uit hun mobieltje. Opoe ging ook spontaan paprika’s voor ons bakken in de houtoven buiten in de tuin! Want de gastvrijheid kent nog steeds geen grenzen, tot op het verstikkende af. We moeten ons regelmatig losrukken.

Je kunt hier in de bossen trouwens levensgevaarlijk verdwalen. Dat is Annie en mij dan ook al een keer overkomen. Gelukkig zijn we gered door een houthakker. Nu durven we niet goed meer die bosetappes uit de wandelgids te doen. Vooral als erbij staat: ‘Het pad is in de zomer vaak moeilijk te vinden, zorg dat je voldoende water bij je hebt en een goed kompas.’ Of er staat: ‘Als je vast komt te zitten in het bos kun je de veldwachter bellen’, met zijn mobiele nummer erbij. De schrijver van het wandelboek vergeet weleens dat hij wel Turks spreekt en wij niet, en dat de Turken hier in deze streek behalve ‘hello’ geen woord Engels of Duits spreken.