Titelpagina

Barry Hines

Kes

..

Uit het Engels vertaald door Harm Damsma en Niek Miedema

..

..

..

..

..

Uitgeverij Podium

Amsterdam

De Engelse titel van dit boek, A Kestrel for a Knave, is ontleend aan een passage uit een vijftiende-eeuws manuscript (zie pag. 5). De verfilming van Ken Loach uit 1969 heet kortweg Kes, naar de naam die de hoofdpersoon aan zijn valk geeft. Die naam is afgeleid van kestrel, het Engelse woord voor torenvalk.

Omdat Kes inmiddels een soort merknaam is geworden, konden we hier als titel voor de vertaling in feite niet omheen. Hopelijk komt door deze toelichting de voor Engelse lezers vanzelfsprekende naam voor Nederlandse lezers op pag. 26 niet uit de lucht vallen.

De vertalers

Colofon

De uitgever ontving voor deze uitgave in het kader van schwob.nl een subsidie van het Nederlands Letterenfonds. Niek Miedema ontving van hetzelfde fonds een projectwerkbeurs.

..

Oorspronkelijke titel A Kestrel for a Knave

Oorspronkelijke uitgever Penguin Books

© 1968, 1999 Barry Hines

© 2019 Nederlandse vertaling Harm Damsma en Niek Miedema/Uitgeverij Podium

Omslagontwerp bij Barbara

Foto auteur British Library Board

Verzorging ePub Michiel Niesen

..

isbn 978 90 5759 955 2

..

www.uitgeverijpodium.nl

..

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, januari 2019

Voor Richard

Een Adelaar voor een Keizer, een Giervalk voor een Koning, een Slechtvalk voor een Prins, een Sakervalk voor een Ridder, een Smelleken voor een Dame, een Havik voor een Vrijboer, een Sperwer voor een Priester, een Buizerd voor een Pape, een Torenvalk voor een Knaap.

..

Ontleend aan The Boke of St Albans, 1486, een manuscript uit de Harley Collectie van het British Museum

Er hingen geen gordijnen voor het raam. Dat was een scherp afgetekend vierkant met de kleur van de nachthemel. Binnen, in de slaapkamer, was het donker korrelig van structuur. De kleerkast en het bed waren vage vormen in het donker. Stilte.

Billy schoof naar de rand van het bed. Jud schoof met hem mee, zodat het halve bed nu leeg was. Hij snurkte en wreef over zijn neus. Billy maakte een kreunend geluid. De twee schikten zich. Buiten geselde de wind het raam en vlaagde langs de muur.

Billy draaide zich om. Jud deed hetzelfde en hoestte een paar keer in zijn nek. Billy trok de lakens tot aan zijn oren omhoog en veegde er zijn nek mee af. Het grootste deel van het bed was nu leeg en het onbezette stuk koelde snel af. Stilte. Toen ging de wekker. Bij het gerinkel schoot Billy overeind en begon met zijn ogen stijf dicht in het donker rond te tasten. Jud kreunde en kroop terug over het koude laken. Hij graaide over de vloer naast het bed, sloeg de wekker omver, probeerde hem te pakken te krijgen, maar sloeg hem nog verder weg.

‘Kom hier, kreng.’

Hij reikte verder en greep het uurwerk met beide handen beet. En met het bolle glas in zijn ene hand, friemelde hij met de vingers van zijn andere aan de knopjes en hendeltjes aan de achterkant. Hij vond het juiste knopje en het lawaai hield op. Daarna nestelde hij zich weer in bed. De wekker liet hij op zijn rug op de grond liggen.

‘Dat rotkreng.’

Hij bleef op zijn eigen helft van het bed liggen, waar hij zich om de paar minuten kreunend omdraaide. Billy lag er met zijn rug naar hem toe naar te luisteren. Toen tilde hij zijn wang een klein stukje van het kussen.

‘Jud?’

‘Wat?’

‘Je moet opstaan.’

Geen reactie.

‘De wekker is gegaan, hoor.’

‘Alsof ik dat niet weet.’

Hij trok de dekens strakker om zich heen en drukte zijn hoofd dieper in het kussen. De twee jongens lagen roerloos naast elkaar.

‘Jud?’

‘Wat?’

‘Straks kom je te laat.’

‘Hou je kop.’

‘De wekker loopt achter, hoor.’

‘KOP HOUWEN, zei ik.’

Onder de lakens haalde hij uit met zijn vuist en gaf Billy een stomp in zijn nieren.

‘Schei uit! Dat doet zeer!’

‘Hou dan ook je kop.’

‘Ik zeg het tegen mama.’

Jud haalde opnieuw uit. Billy trok zich snikkend terug naar de koude rand van het bed. Jud kwam overeind, bleef even op de rand van het bed zitten, ging toen staan, liep de kamer door en zocht op de tast het lichtknopje. Billy kroop weer naar het midden van het bed en verdween onder de dekens.

‘Zet jij de wekker even voor mij, Jud. Op zeven uur.’

‘Doe het lekker zelf.’

‘Toe nou, jij bent d’r al uit.’

Jud haalde Billy’s trui en bloes uit elkaar en trok de trui aan bij wijze van onderhemd. Billy nestelde zich op Juds plekje, zodat de bedvering kraakte. Jud keek naar de bult in de dekens, stapte weer naar het bed en trok het dek weg, helemaal tot aan het voeteneinde.

‘Geen geruk en getrek daar op mijn plek.’

Even bleef Billy in foetushouding liggen met zijn handen stijf tussen zijn dijen geklemd. Toen kwam hij overeind en kroop naar het voeteneinde van het bed om de dekens te pakken.

‘Rotzak. Alleen maar omdat jij zo vroeg op moet.’

‘Nog maar een paar weken en dan moet jij ook om deze tijd op.’

Hij liep de kamer uit, de overloop op. Billy kwam half overeind, steunend op een elleboog.

‘Doe je ’t licht nog uit?’

Jud liep naar beneden. Billy ging op de rand van het bed zitten, zette de wekker opnieuw, schoot over het zeil en knipte het licht uit. Toen hij weer in bed stapte was de meeste warmte al weg. Hij rilde en schoof heen en weer over het onderlaken, op zoek naar een warm plekje.

Toen hij opstond en naar beneden liep was het buiten nog altijd donker. In de woonkamer zaten de gordijnen nog dicht, en toen hij het licht aandeed was het mistroostig en koud omdat de haard nog niet brandde. Hij zette de wekker op de schoorsteenmantel, pakte de trui van zijn moeder van de divan en trok die aan over zijn bloes.

Net toen hij bezig was de asla in de vuilnisemmer te legen ging de wekker. Hij liet het deksel van de vuilnisbak dichtvallen, waardoor de as hem in het gezicht wolkte, en rende weer naar binnen, maar het gerinkel was al gestopt voordat hij bij de wekker was. Hij ging op zijn knieën voor het lege haardrooster zitten, maakte van oude kranten losse proppen, die hij als een boeket hortensia’s op het rooster schikte. Daarna pakte hij de bijl, zette een houtblok in de haard en trof het precies in het midden. Het blad verdween in het hout en bleef daar steken. Hij hief de bijl, met het houtblok eraan, weer op en sloeg nogmaals, zodat het blok in tweeën spleet en hij met het blad een scherfje van de tegel sloeg. Hij spleet de beide helften nog eens, en daarna de kwarten, en daarna de achtsten, totdat er zestien aanmaakhoutjes lagen, die hij tegen het papier schikte als de stokken van een wigwam. Vervolgens rondde hij de constructie af met stukken cokes, waar hij een soort geraamte van maakte waar de houtjes en het papier doorheen schemerden. Meteen bij de eerste lucifer begon het papier al te branden, waarna de vlammetjes zich er snel onder verspreidden, zodat de cokes begon te roken en de houtjes begonnen te knetteren. Hij wachtte tot de eerste grote vlammen achter in de constructie oplaaiden, kwam toen overeind, liep naar de keuken en deed de deur van de bijkeuken open. Op de planken stonden alleen een zak gedroogde erwten en een halfvolle fles azijn. De broodtrommel was leeg. Vlak achter de deur draaide de schijf van de elektriciteitsmeter langzaam rond achter het glas. Dan weer verscheen de rode pijl, dan weer verdween hij. Billy deed de deur dicht en opende de buitendeur. Op het opstapje stonden twee lege melkflessen. Hij sloeg met de zijkant van zijn vuist tegen de deurpost.

‘Elke ochtend hetzelfde liedje. Ik ga voortaan ’s avonds een deel verstoppen.’

Hij maakte aanstalten om weer naar binnen te gaan, maar stopte halverwege de draai om nog eens goed te kijken. De deur van de garage stond open. Hij rende over de strook beton en keek bij het licht uit de keuken naar binnen.

‘Wat een rotstreek!’

Hij schopte een olieblik dwars door de garage en rende het huis weer in. De cokes was gaan branden en de gele vlammetjes gaven een bescheiden warmte af. Billy trok zijn gympen aan zonder de veters eerst los te maken en pakte zijn windjack. De rits was stuk en de stof wapperde achter hem aan toen hij over het tuinmuurtje sprong en de straat op rende.

De lucht was egaal grijs, bleekgrijs boven de velden achter de wijk, maar hij werd boven zijn hoofd steeds dreigender en was boven de stad zelfs pikdonker. De straatlantaarns brandden nog en door een paar ramen scheen licht in de kleur van de gordijnen naar buiten. Billy passeerde twee mijnwerkers die na hun nachtdienst zwijgend onderweg waren naar huis. Een man in een overall fietste met trage pedaalslagen voorbij. Even kwamen de vier samen om direct weer uiteen te gaan, elk in een ander tempo op weg naar een andere bestemming.

Billy kwam bij de speelweide. Het hek zat op slot, daarom nam hij een aanloopje, sprong tegen het gaas van de afrastering op, klom omhoog en zette een voet op de bovenrand, klaar om omlaag te springen. Het hele hekwerk tussen de betonnen palen schudde heen en weer onder zijn gewicht. Met één hand en één voet boven op het gaas probeerde hij maaiend met zijn vrije arm zijn evenwicht te bewaren, maar hoe meer hij molenwiekte hoe meer het hekwerk heen en weer bewoog, tot het hem ten slotte afschudde en aan de andere kant in het lange gras wierp. Hij krabbelde overeind. Zijn schoenen en spijkerbroek waren drijfnat en er zat hondenpoep aan zijn hand. Hij veegde hem af aan het gras, rook aan zijn vingers en stak vervolgens op een draf het voetbalveld over. Achter het hoger gelegen doel waren alle schommels om de dwarsbalk waaraan ze hingen gewonden. Aan de andere kant van het veld zat vlak boven de grond een gat in de afrastering, waar hij doorheen kroop naar de City Road. Er reed een dubbeldekker langs, met vlak daarachter twee personenauto’s. Het geluid van hun motoren stierf weg en er kwam verder niets aan. De straatverlichting floepte uit, en heel even was het soppende geluid van Billy’s gympen toen hij de weg overstak het enige wat er die donkere ochtend te horen was.

Toen hij de winkel binnenging klingelde er een belletje. Meneer Porter keek even op, maar ging meteen weer door met de kranten dakpansgewijs op de toonbank te schikken.

‘Ik dacht dat je niet meer zou komen.’

‘Hoezo, ik ben toch niet te laat?’

Porter haalde een horloge uit zijn vestzak en hield het als een stopwatch in de palm van zijn hand. Hij keek erop en borg het toen weer weg. Billy pakte de canvastas van de toonbank en dook wat in elkaar om hem over zijn schouder te kunnen hangen. De tas viel tot op zijn heup. Hij trok de riem, die gedraaid zat, recht, deed de klep open en keek in de tas naar het pak kranten en tijdschriften dat erin zat.

‘Maar het scheelde niet veel.’

‘Hoe bedoel je?’

‘Of ik was te laat geweest. Jud is op mijn fiets naar de mijn gegaan.’

Porter stopte met het sorteren van de kranten en keek hem over de toonbank aan.

‘En hoe ga je het nou doen?’

‘Lopend.’

‘Lopend! En hoelang denk je daarover te doen?’

‘Niet zo lang.’

‘Maar sommige mensen willen graag hun krant lezen op de dag dat-ie uitkomt, weet je.’

‘Ik kan ’t niet helpen. Ik heb ’m toch zeker niet gevraagd of-ie m’n fiets wou meepikken?’

‘Nee, en ik heb jou niet gevraagd om me een grote mond te geven. Begrepen?’

Billy begreep het.

‘Voor jou tien anderen, hoor, als je dat maar weet. En daar zitten prima knapen tussen. Jongens uit Firs Hill en die buurt.’

Billy schuifelde wat met zijn voeten en wierp weer een blik in de tas, alsof daarin een van die prima knapen zat te wachten.

‘Zoveel meer tijd kost ’t me niet. Ik heb ’t al vaker gedaan.’

Hoofdschuddend maakte Porter van een stapeltje tijdschriften een keurige rechthoek door de vier zijkanten van de stapel een voor een tegen de toonbank te tikken. Billy schuifelde zijdelings naar de convectorkachel, waar hij met zijn handen op zijn rug wijdbeens voor ging staan. Porter keek hem aan, waarop Billy zijn handen langs zijn zij liet vallen.

‘Ik weet het niet. Het is weer echt wat voor jou.’

‘Hoezo? Ik heb u toch nooit laten stikken?’

De bel klingelde. Porter rechtte zijn rug en glimlachte.

‘Goeiemorgen, meneer. Het weer belooft weer niet veel goeds vandaag.’

‘Een doosje Players.’

‘Natuurlijk meneer.’

Hij draaide zich om en ging met een vinger langs het schap met sigaretten. Toen zijn vinger bij de Players was aangekomen ging die omhoog langs de doosjes. Op dat moment snaaide Billy twee chocoladerepen van een tafeltje met reclameartikelen naast de toonbank. Toen Porter zich weer omdraaide liet hij ze snel in zijn tas vallen. Porter rekende de sigaretten af en liet de kassalade openspringen.

‘Dan-ku,’ zei hij, en bij de laatste lettergreep ging zijn stem precies tegelijk met het klingelen van de bel omhoog.

‘Prettige dag nog, meneer.’

Hij keek de man na toen die de winkel uit liep, en wendde zich toen weer tot Billy.

‘Je weet wat ze zeiden toen ik jou aannam, hè?’

Hij wachtte, alsof hij verwachtte dat Billy het antwoord zou geven.

‘Ze zeiden, die moet je goed in de smiezen houden, weet je, want die uit de wijk zijn allemaal hetzelfde. Die pikken nog je asem als je niet uitkijkt.’

‘Ik heb toch nog nooit wat van u gepikt?’

‘Daar heb ik je ook nooit de kans toe gegeven.’

‘U hoeft geen moeite te doen. Ik heb m’n leven gebeterd.’

Porter opende zijn mond om iets te zeggen, knipperde met zijn ogen, haalde vervolgens zijn horloge tevoorschijn en keek hoe laat het was.

‘Komt er nog wat van?’

Hij schudde het horloge heen en weer en hield het tegen zijn oor.

‘Dalijk word ik de hele tijd gebeld omdat iedereen wil weten waar de krant blijft.’

Billy liep de winkel uit. Het verkeer op de City Road was inmiddels een ononderbroken stroom geworden, en bij alle haltes van de bussen die de stad in gingen stond een rij mensen. Billy liep ze voorbij, de andere kant op, de stad uit. Hij begon zijn bezorgronde in een straat met vrijstaande huizen en bungalows van steen en grindpleister en met glas-in-loodramen. Aan het einde van de straat sloeg hij af, Firs Hill op. Het was een steile heuvel. Op regelmatige afstand van elkaar waren bomen geplant langs een gemaaide berm en de huizen stonden een flink eind van de weg af, keurig afgeschermd van de straat en van elkaar door bomen en hoge rieten schuttingen. Voor een smeedijzeren hek met bovenop scherpe punten bleef Billy staan. Aan een van de betonnen hekpalen hing een bordje waarop stond: AAN DE DEUR WORDT NIET GEKOCHT. Billy keek de oprit af en stopte twee blokjes chocola in zijn mond. Hij liet het hek half openstaan en liep in de richting van het huis. Aan weerszijden van de oprijlaan stonden rododendrons, helemaal tot aan de voordeur. Hij deed de brievenbusklep omhoog. Die ging stroef en de veer knerste. Hij keek naar de hoeken van het huis, schoof de krant door de gleuf en liet daarna de klep weer zakken zodat de krant werd vastgeklemd. Bij alle ramen aan de voorkant zaten de gordijnen nog dicht. De tuin was een wildernis en op de oprit namen mos en gras het over van het asfalt. Tot aan de laatste meters gebruikte Billy de plekken mos en gras als stapstenen, daarna sprintte hij weg en sloeg het hek achter zich dicht. Hij pakte de laatste twee blokjes chocola uit de wikkel en keek achterom. Van onder een rododendron kwam een lijster aangerend die tussen de stukjes asfalt aan een worm begon te trekken. De vogel stond boven de worm en trok hem recht omhoog, zodat zijn gespikkelde keel goed zichtbaar was en zijn snavel omhoogwees. De worm werd ver uitgerekt, maar bleef vastzitten. De lijster boog zijn kop en begon achteruit te lopen, zodat hij nu onder een scherpere hoek trok. De worm zat nog steeds vast, daarom deed de lijster een stapje naar voren en rukte aan het slaphangende deel. De worm schoot de grond uit en de lijster maakte zich ermee uit de voeten, terug onder de struiken. Billy gooide de wikkel van de reep door de spijlen van het hek en liep verder.

Er kwam een melkwagen met jankende motor de heuvel op gereden, vlak langs de stoeprand. Elke keer dat de wielen over een rooster gingen rammelden de flessen in hun kratten. De wagen stopte en de chauffeur sprong fluitend uit de cabine. Hij trok een krat achter uit de wagen en droeg het naar de overkant van de straat. Billy keek om zich heen terwijl hij dichterbij kwam. Er was verder niemand op de heuvel. Hij pakte een flesje sinaasappelsap en een doosje eieren en liet die in zijn tas glijden. Toen de chauffeur terugkwam stopte Billy net een krant bij het volgende huis in de bus. De melkwagen reed hem weer voorbij en stopte iets verderop opnieuw. De chauffeur stak een sigaret op en wachtte tot Billy bij hem was.

‘Alles goed, jochie?’

Billy bleef staan en leunde tegen de melkauto.

‘O, gaat wel.’

‘Wou je soms meerijden?’

Hij grijnsde en klopte op de carrosserie.

‘Het gaat sneller als lopen.’

‘Nou, zoveel scheelt ’t anders niet.’

Billy schopte tegen de achterband.

‘Die dingen gaan niet harder als een kilometer of tien.’

‘Da’s toch nog altijd beter dan lopen, hè?’

‘Op een step zou ik harder gaan.’

De melkboer kneep zijn sigaret uit en blies op de peuk.

‘Weet je weet ik altijd zeg?’

‘Nou?’

‘Een ritje derde klas is altijd nog beter dan eerste klas met de benenwagen.’

Hij stopte de peuk in het borstzakje van zijn overall en stak de straat over met in elke hand twee flessen. Billy keek hem over de open achterkant van de wagen heen na en viste in één beweging het sinaasappelsap uit zijn tas. Hij nam het flesje horizontaal tussen duim en pink en hield het langzaam schuin, zodat de luchtbel door het hele flesje trok, en vervolgens weer terug ging. Zo liet hij de bel een paar keer heen en weer gaan, van de flessenhals naar de bodem en terug, tot de flintertjes vruchtvlees zo woest door het sap warrelden als de vlokken in een sneeuwbol. Met zijn duim drukte hij de dop stuk, dronk het flesje in twee grote slokken leeg, zette het terug in het krat en liep verder de heuvel op.

De straat die naar de top van Firs Hill liep eindigde bij een dwarsweggetje. Op de kruising sloeg Billy links af. Langs het weggetje liep geen stoep, en telkens als er een auto aankwam ging hij aan de andere kant lopen of stapte hij in het lange gras van de berm en wachtte tot de wagen gepasseerd was. Langs de helling die afliep naar het dal lagen velden met hier en daar houtwallen. Over de City Road bewoog zich een stroom speelgoedautootjes, en aan de andere kant van de weg, beneden in het dal, strekte de wijk zich uit. In de richting van de stad staken een schoorsteen en het tandwiel van de mijnlift boven de daken uit, en achter de wijk lag een lappendeken van velden, zwart, grijs en bleek, winters groen, die overging in een bos dat zich als een inktvlek aftekende op de tegenoverliggende helling.

Billy trok zijn jack dichter om zich heen toen de wind die over de heuvels streek het weggetje op woei. Maar de rits was kapot en het jack viel weer open. Hij stak het weggetje over en ging gehurkt met zijn rug tegen de muur zitten. De stenen waren nat en glommen in verschillende tinten bruin en groen, als opgewreven leer. Billy maakte zijn tas open en bekeek snel de inhoud. Hij haalde het stripblad Dandy eruit en bladerde meteen door naar ‘Desperate Dan.’

Dan gaat naar een trouwerij. Zijn neefje en nichtje helpen hem met aankleden. Zijn nichtje legt zijn hoge hoed zolang op de stoel. Platsj! doet de hoed als Dan erop gaat zitten. Hij gaat een nieuwe hoed kopen, maar ze zijn allemaal VEEL TE KLEIN. Dit is de grootste van de hele winkel, zegt de verkoper. Dan zet de hoed op om hem te passen. Hij is bijna groot genoeg, zegt hij, maar wanneer hij hem ietsje verder omlaag probeert te trekken, scheurt de rand af, helemaal over zijn gezicht. O, NEE! roept hij, terwijl hij over de rand heen kijkt. Eenmaal weer buiten, krijgt hij een idee. Hij wijst naar iets wat niet op het plaatje te zien is. Ah! Dat is precies wat ik nodig heb! zegt hij, maar eerst moet hij ervoor zorgen dat het plein leeg is, want niemand mag zien wat hij gaat doen. Hij slaat de hoek om, buigt zich over een brandkraan en blaast daarin. Op het plein spuit de fontein alle mensen onder, zodat ze allemaal naar huis moeten voor droge kleren en het plein leeg achterblijft. Mooi, nu kan ik pakken wat ik wil, zegt Dan. Op het volgende plaatje past Dan een grote, grijze hoge hoed. Hij ziet er tevreden uit en zegt: Perfect! Hij zit als gegoten. Hij gaat naar de trouwerij en in de feestzaal geeft hij zijn hoed af bij de garderobe. De man van de vestiaire kan de hoed niet houden en die valt Platsj! op zijn voet. Ai, roept de man. Hij wil hem oprapen, maar zegt: Help! Wat is dit voor een hoed? Hij is helemaal van steen! Op het laatste plaatje zien we waar Dan de hoed vandaan heeft, namelijk van het hoofd van het standbeeld midden op het stadsplein, van WILLIAM SMITH, BURGEMEESTER VAN CACTUSVILLE 1865-86. IN EEN VUURGEVECHT GEDOOD DOOR BLACK JAKE.

Billy ging weer rechtop staan in de wind en schudde zijn knieën los toen hij de weg weer op stapte. Hij begon te rennen met de tas onder zijn arm om te voorkomen dat die tegen zijn heup sloeg of schuurde. Samen met de krant en een stel tijdschriften bezorgde hij de Dandy bij een boerderij. De hele tijd dat hij op het erf was, op de heen- én de terugweg, liep er een collie achter hem aan te blaffen. Het beest volgde hem zelfs nog een tijdje over de weg, en bleef hem staan nablaffen toen hij achter een helling uit het zicht verdween. Billy begon weer te rennen. Hij rolde een krant op tot een verrekijker, waar hij al hollend doorheen keek. Tot hij een stenen huis in het vizier kreeg dat een eindje van de weg af stond. Hij ging weer gewoon lopen, streek de krant glad en rolde hem een keer andersom op om de eerste bolling ongedaan te maken.

Opzij van het huis stond een grijze Bentley voor een open garage. Billy kon zijn ogen er niet van afhouden terwijl hij de oprit op liep, en toen hij aan het eind was gekomen, naar de auto om naar het dashboard te kijken. Toen de voordeur van het huis openging deed hij snel een paar stappen terug en draaide zich om. Er kwam een man in een donker pak naar buiten, gevolgd door twee kleine meisjes in schooluniform. Ze stapten alle drie voor in de auto en de meisjes zwaaiden naar een vrouw in een peignoir die in de deuropening stond. Billy gaf haar de krant en keek langs haar heen naar binnen. Er lag vloerbekleding in de hal en op de trap. Langs een van de muren stond een radiator onder een glasplaat en op die plaat stond een vaas met versgeplukte narcissen. De auto reed kalmpjes de oprit af en draaide de weg op. De vrouw zwaaide met de krant en sloot de deur. Billy liep terug, lichtte de klep van de brievenbus op en gluurde naar binnen. Hij hoorde het geluid van een bad dat volliep. En van een radio die aanstond. De vrouw liep de trap op met een transistor in de hand. Billy liet de klep weer zakken en liep weg. De banden van de auto hadden op de oprit twee sporen achtergelaten met een profiel dat hem deed denken aan de tekening op de rug van een slang.

Buiten voor de winkel bracht Billy het doosje met eieren uit de schoudertas over naar de grote zak die in de voering van zijn jack zat genaaid. De zak bolde uit door het gewicht, maar toen hij zijn jack dichtdeed was er aan de buitenkant geen bult te zien.

Porter keek om toen hij de bel hoorde. Hij stond op een trapleer achter de toonbank en was bezig nieuw papier op de schappen te doen.

‘Ook goeienavond.’

‘Ik zei toch dat het me niet veel tijd zou kosten?’

‘Heb je soms de helft van de kranten over een heg gekieperd?’

‘Was nergens voor nodig. Ik weet hoe ik op de terugweg hier en daar wat stukken kan afsnijden.’

‘Dat zal wel, ja. Over andermans land zeker.’

‘Nee, over de velden. Ik snij echt kilometers af.’

‘Maar goed dat de boer je niet gezien heeft, anders had je nu een schot hagel in je donder gehad.’

‘Hoezo? Het was alleen maar grasland.’

Billy vouwde de tas dubbel en legde hem op de toonbank.

‘Niet daar. Je weet waar hij hoort.’

Billy liep om de toonbank heen en wrong zich langs de ladder. Porter hield zich stevig vast tot hij voorbij was en keek vervolgens hoe hij aan de achterkant van de toonbank een la opentrok en de tas daarin propte.

‘Nog even en je wilt dat ik ze voor je ga bezorgen.’

Billy duwde met zijn knie de la weer dicht en keek naar hem op.

‘Hoe laat is het?’

‘Tijd om op school te zitten.’

‘Is het al zo laat?’

Porter keerde zich langzaam met zijn hoofd schuddend weer naar de schappen.

‘Ik moet er niet aan denken dat ik jou iets zou moeten bijbrengen.’

Terwijl Billy zich weer langs de ladder wrong, schudde hij die heen en weer en greep Porter bij zijn benen.

‘Voorzichtig, meneer Porter!’

Porter viel met gespreide armen naar voren tegen de schappen, waaraan zijn graaiende vingers wanhopig houvast probeerden te vinden.

‘Niks aan het handje! Ik heb u goed vast.’

Billy hield de benen van Porter vast terwijl die zich tegen de schappen afzette en zijn evenwicht hervond. Zijn gezicht en de kale plek op zijn hoofd glommen vettig van het zweet.

‘Kijk uit, kluns. Wou je mij soms dood hebben?’

‘Ik struikelde.’

‘Ik zie je er anders best voor aan.’

Hij kwam voorzichtig de ladder af, zich met beide handen stevig vasthoudend.

‘Ik dacht dat ik het bestierf.’

Toen hij de onderkant van de ladder had bereikt, legde hij zijn hand op het borstzakje van zijn colbert. Gerustgesteld zette hij zich op de kruk achter de toonbank en ademde luidruchtig uit.

‘Gaat het weer, meneer Porter?’

‘Ja, ik voel me tiptop.’

‘Goed, dan ga ik.’

Hij liep de winkel door naar de deur.

‘En zorg dat je vanavond op tijd bent.’

In de wijk wemelde het van de kinderen. Peuters aan de hand van hun moeder, peuters alleen of samen met andere peuters, groepjes peuters en lagereschoolkinderen. Middelbare scholieren, alleen, met z’n tweeën of drieën, in groepen en op de fiets. Zonder iets te zeggen, over muurtjes lopend, onderling pratend, zachtjes, hard, lachend. Hollend, elkaar nazittend, spelend, vloekend, rokend, bellend en scheldend. Allemaal op weg naar school.

Toen Billy thuiskwam zaten de gordijnen van de ramen aan de voorkant nog altijd dicht, maar er brandde wel licht in de woonkamer. Toen hij de voortuin door liep verscheen er aan de zijkant van het huis een man die over het paadje naar het hek liep. Billy keek hem na terwijl hij de straat uit liep en holde daarna naar de achterdeur en de keuken in.

‘Ben jij dat, Reg?’

Billy sloeg de deur dicht en liep door naar de woonkamer. Daar stond zijn moeder in haar onderrok met een lippenstift bewegingloos voor haar mond, terwijl ze via de spiegel naar de deur keek. Toen ze zag dat het Billy was bracht ze de stift naar haar lippen.

‘O, ben jij het, Billy. Moet jij niet al op school zijn?’

‘Wie was die vent?’

Zijn moeder drukte haar lippen op elkaar en zette de houder als een kogel rechtop op de schoorsteenmantel.

‘Da’s Reg. Je kent Reg toch?’

Ze pakte een sigarettendoosje van de schoorsteenmantel en schudde het heen en weer.

‘Verdorie! Nou ben ik vergeten hem eentje te vragen.’

Ze gooide het doosje in de haard en keerde zich naar Billy.

‘Jij hebt niet toevallig een peuk voor me, hè schat?’

Billy liep naar de tafel en legde zijn handen om de theepot. Zijn moeder trok haar rok aan en probeerde hem over haar heup dicht te ritsen. De rits bleef halverwege steken en dus moest ze de rokband met een veiligheidsspeld dichtmaken. Maar zodra ze een beweging maakte gleed de rits weer omlaag en trok de split open tot de vorm van een rugbybal. Billy stak zijn vinger in de tuit van de theepot.

‘Is hij die vent met wie u gisteravond kwam aanzetten?’

‘Als je thee wilt, ik heb gezet. Ik weet alleen niet of er melk is bezorgd.’

‘Nou?’

‘Zeur me nou niet de hele tijd aan mijn kop! Ik ben toch al aan de late kant.’

Ze frommelde haar trui tot een soort autoband en probeerde voorzichtig haar hoofd door het gat te steken zonder dat haar haar erdoor in de war raakte.

‘Zou jij wat voor me willen doen, schat? Loop even snel naar de winkel voor een pakje sigaretten.’

‘Die is nog niet open.’

‘Dan ga je maar achterom. Dat vindt meneer Hardy niet erg.’

‘Kan niet. Dan kom ik te laat.’

‘Hè toe nou, schat. En neem dan gelijk nog wat andere dingen mee: brood, en boter, en een paar eieren, dat soort dingen.’

‘Ga zelf maar.’

‘Ik heb geen tijd. Zeg maar gewoon dat-ie ’t moet opschrijven en dat ik ’m aan ’t eind van de week betaal.’

‘Hij zegt dat u niks meer krijgt voordat u betaald hebt.’

‘Dat zegt-ie altijd. Je krijgt een kwartje als je ’t doet.’

‘Ik hoef geen kwartje. Ik moet d’rvandoor.’

Hij liep naar de deur, maar zijn moeder stapte naar voren en versperde hem de weg.

‘Billy, jij gaat naar de winkel en doet wat ik je gezegd heb.’

Hij schudde zijn hoofd. Zijn moeder deed nog een stap naar voren, maar hij deed er eentje achteruit, zodat de afstand tussen hen gelijk bleef. Hoewel ze te ver van hem af stond haalde ze toch naar hem uit, en hoewel hij haar hand aan zag komen en voorbij zag gaan, ruim voor zijn gezicht langs, trok hij toch zijn hoofd instinctief terug.

‘Ik ga niet.’

Hij trok zich terug achter de tafel.

‘O nee? Dat zullen we nog wel ’s zien.’

Ze keken elkaar aan over de tafel, met hun vingers gespreid op het tafelkleed, als twee pianisten die op het punt staan te beginnen.

‘We zullen nog wel ’s zien of jij gaat of niet, brutale aap.’

Billy bewoog naar rechts, zijn moeder naar links. Hij stond iets achter de hoek, zodat ze slechts een tafellengte van elkaar gescheiden waren. Zijn moeder probeerde hem vast te grijpen. Billy schoot achter langs de tafel, de andere hoek om, maar zijn moeder stond hem alweer op haar oude plek op te wachten. Ze graaide opnieuw naar hem. Billy sprong achteruit, waarna ze weer in hun oorspronkelijke positie tegenover elkaar stonden.

‘Als ik je in m’n vingers krijg vermóórd ik je.’

‘Schei nou uit, ma, anders kom ik te laat.’

‘Als je niet doet wat ik zeg kom je zeker te laat.’

‘Hij zei dat ik de volgende keer met het rietje krijg.’

‘Wacht maar tot ik je te pakken krijg, dan piep je wel anders.’

Billy dook weg. Zijn moeder deed hetzelfde, waarbij ze zich om haar evenwicht te bewaren vasthield aan de tafel. Ze keken elkaar onder de tafel door aan, en toen maakte Billy een schijnbeweging naar voren. Zijn moeder dook, naar niets. Billy sprong overeind en rende om de tafel heen, terwijl zijn moeder nog languit op de vloer lag.

‘Billy, kom hier! Hoor je me? Híér komen, zei ik!’

Hij gooide de keukendeur open en holde de tuin in. Hij was halverwege het paadje toen zijn moeder verscheen en hem hijgend en met een priemende vinger nawees.

‘Wacht maar, jongetje! Wacht maar tot vanavond!’

Ze liep weer naar binnen en sloeg de deur achter zich dicht. Billy draaide zich om en keek door de tuin, over het hek naar de velden. Daar steeg een leeuwerik op, zingend bij zijn opwaartse vlucht. Hoger en hoger steeg de vogel, tot hij alleen nog een lied in de lucht was. Billy deed zijn jack open en voelde in de binnenzak. Het eierdoosje was gedeukt. Hij maakte het open. Twee van de vakjes zaten vol geel slijm en stukjes eierschaal. Hij haalde de goede eieren voorzichtig uit de doos en legde ze naast elkaar op het paadje. Hun schalen waren kleverig, dus veegde hij ze stuk voor stuk zorgvuldig schoon, waarna hij ze herschikte tot een nest van vier, waar hij zich overheen boog om het goed te bekijken. Daarna pakte hij een ei, woog het in zijn hand en gooide het vervolgens met een grote boog naar het huis. Het ei beschreef een parabool in de lucht en viel op de dakleien. De andere eieren gooide hij er in rap tempo achteraan, waarbij hij zich alweer bukte en het volgende ei gooide als het vorige nog onderweg was. De keukendeur ging open en zijn moeder kwam naar buiten. Billy liep verder het paadje af terwijl hij met zijn linkerhand zijn rechterbiceps masseerde. Ze deed de deur op slot en draaide zich om.

‘Denk maar niet dat ik ’t vergeten ben, jongetje, want dat is niet zo!’

Ze schoof de sleutel onder de uitstekende rand van het opstapje en trok daarna de punten van haar hoofddoek strak onder haar kin.

‘En je moet nog voor Jud naar de bookmaker. Vergeet dat niet.’

‘Ik ga daar niet heen.’

‘En óf je dat gaat doen, jongetje.’

‘Ik ben ’t spuugzat. Laat-ie ’t zelf doen.’

‘Dat kan-ie toch niet, sukkel, daarvoor is-ie niet op tijd thuis.’

‘Kan mij wat schelen. Ik ga niet.’

‘Dan moet je ’t zelf maar weten…’

Ze liep om het huis heen en snel het tuinpad over. Billy stak zijn middelvinger op in de richting van het pad terwijl hij een lipscheet liet. Toen hij het tuinhek hoorde dichtslaan draaide hij zich om en liep het paadje af naar een schuurtje dat achter in de tuin stond. Voor het schuurtje lag een klein, vierkant lapje grond, dat bedekt was met grind en was afgezoomd met gewitte bakstenen, die zigzag in de grond waren gezet. Het dak en de zijkanten van het schuurtje waren netjes bekleed met stroken geteerd zeildoek. De deur was pas geschilderd, en uit het bovenste gedeelte was een vierkant stuk gezaagd dat was betralied met verticale latjes. Op een plank achter de spijlen zat een torenvalk.

Rossig bruin, met spikkels op de borst en donkere strepen op haar rug en vleugels. Gepunte vleugels die over haar romp en gevlekte staart gekruist waren. Billy klakte met zijn tong en neuriede zachtjes: ‘Kes, Kes, Kes, Kes.’ De valk keek hem aan en luisterde, haar elegante kop fier en sterk op de schouders, haar bruine kraalogen waakzaam.

‘Heb je d’r gehoord, Kes, met dat getier van d’r…? Stomme schreeuwlelijk. Doe dit, doe dat. Ik moet alles hier in huis doen… Nou, ze kunnen de pot op. Ik ben dat gecommandeer spuugzat… Ze zitten me altijd op m’n nek.’

Hij stak langzaam een hand op en begon met zijn wijsvinger over een van de latjes te wrijven. De valk keek de hele tijd strak toe.

‘En Jud is de ergste van allemaal, die zit me altijd te jennen… altijd. Net als afgelopen zomer, toen ik jou vond, toen zat-ie me ook steeds te jennen…’

…Jud zat aan het ontbijt toen Billy beneden kwam. Hij wierp een blik op de klok. Het was vijf over half zes.

‘Wat moet jij zo vroeg, broekpoeper?’

‘Ik ga nesten uithalen, met Tibby en Mac.’

Hij trok de gordijnen open en knipte het licht uit. Het ochtendlicht stroomde helder als water de kamer in, waardoor ze onwillekeurig allebei naar het raam keken. De zon was nog niet op, maar de lucht voelde al warm aan, en boven de daklijn van het huis aan de overkant tekende de schoorsteen zich scherp af tegen een wolkeloze hemel.

‘Het wordt weer een prachtige dag.’

‘Dat zou je niet zeggen als je moest zijn waar ik heen ga.’

Hij schonk zichzelf nog een kop thee in. Billy zag het laatste beetje thee uit de tuit druppelen, liep naar de keuken, pakte een lucifer en stak het gas aan. De fluitketel begon onmiddellijk te rommelen.

‘Denk je ’s in, als wij straks het bos in gaan, ga jij de liftkooi in.’

‘Ja, denk het je maar in, volgend jaar ga je met me mee.’

‘Niks hoor.’

‘O nee?’

‘Nee, want ik ga niet in de mijn werken.’

‘En waar ga jij dan wel werken?’

Billy goot het kokende water op de vlekkerige theeblaadjes in de pot.

‘Weet ik nog niet. Maar ik ga niet in de mijn werken.’

‘Mooi wel, en zal ik je ’s zeggen waarom?’

Hij liep weer naar de keuken en kwam terug met zijn jack in de hand.

‘…om te beginnen moet je kunnen lezen en schrijven voor ze je ergens anders aannemen. En verder zouden ze nooit zo’n slap lulletje als jij willen hebben.’