Deze uitgave werd mede mogelijk gemaakt door NORLA.

Eerste druk mei 2011

Tweede druk februari 2019

Oorspronkelijke titel DARLAH. 172 timer på månen

Oorspronkelijke uitgever Cappelen Damm

© 2008 Johan Harstad

© 2011 Nederlandse vertaling Paula Stevens/Uitgeverij Podium

Omslagontwerp Johan Harstad/bij Barbara

Foto auteur Lars Myhren Holand

Verzorging e-book Coco Bookmedia

Illustraties: p. 22, 69, 70, 115, 361 The Lacktr Prpgnda Community, p. 49 Ryan McVay/Getty Images, p. 71 Terry Schmidt, p. 139, 145 John Erik Riley, p. 187 NASA, p. 219, 220, 302 Rodeo arkitekter AS, p. 367 Hisaharu Motoda

ISBN e-book 978 90 5759 973 6

Deze digitale editie is gemaakt naar de tweede druk, februari 2019

www.uitgeverijpodium.nl

This ain’t no party, this ain’t no disco.
This ain’t no fooling around.

Talking Heads

Proloog

februari 2000

‘Mijn heren, het is zover.’ Dr. keek op naar de zeven mannen in pak die rond de grote vergadertafel zaten. Ze bevonden zich in de grootste vergaderzaal van het hoofdkwartier van de NASA, de Amerikaanse ruimtevaartorganisatie, in Washington D.C. Het was bijna elf uur ’s avonds en ze waren al sinds die ochtend bijeen. De zeven mannen hoorden tot de machtigste mensen van het land, en alleen al de gedachte dat ook maar één krant lucht kreeg van hun bijeenkomst, bezorgde hun koude rillingen. Een grote kop op de voorpagina zou een ramp betekenen in deze woelige tijden. De zeven mannen waren op verschillende manieren naar de stad gekomen, op verschillende tijdstippen. Een aantal van hen was al dagen of zelfs weken in Washington, om de schijn te wekken dat ze hier eigenlijk om andere redenen waren. In werkelijkheid hadden ze alleen maar in hun hotelkamers zitten wachten. Ze hadden voor de televisie gezeten en geprobeerd de tijd te doden. Uiteindelijk hadden ze allemaal naar de klok boven hun bed zitten staren, hopend dat de tijd sneller zou gaan. Sommigen waren met het vliegtuig naar de stad gekomen, anderen met de auto of de bus. Een van hen was zelfs te voet gekomen, vermomd als zwerver. Voor allemaal gold dat ze niet hun echte naam gebruikten. Ze hadden ervoor gezorgd dat ze onherkenbaar waren, en volkomen onverdacht. Ze waren op verschillende manieren op afgesproken plekken in de stad opgepikt en zo discreet mogelijk naar het hoofdkwartier gebracht. Daar zaten ze nu, en de tijd begon te dringen. Ze zouden snel een besluit moeten nemen.

‘En, wat wordt het?’ vroeg Dr. ongeduldig. De sigarettenrook hing dik en ondoordringbaar in de zaal en maakte de stemming nog somberder.

‘Nou,’ zei een van de zeven mannen, terwijl hij op een potlood kauwde, ‘het is een riskant voorstel. Terugkeren naar de maan, bedoel ik. En ik vraag me af: is dat het echt waard?’

‘We moeten niet vergeten dat de mensen die hele maan al voor de laatste maanreis in 1972 spuugzat waren,’ zei een ander. Hij had zijn zonnebril nog op, ook al was het vrij donker in de kamer. ‘Waarom denken jullie dat ze het een goed idee zullen vinden dat we weer teruggaan?’

‘Dat is wel te regelen,’ zei een derde. ‘Vergeet niet: als wij de mensen kunnen uitleggen dat het onderzoek dat in de jaren zeventig werd gedaan in werkelijkheid niet meer is geweest dan krassen aan de oppervlakte, zullen ze er misschien anders tegenaan kijken. Als we hun iets vertellen wat ze willen horen. Bijvoorbeeld dat er een grote kans bestaat dat er ijs is op de zuidpool van de maan. Dat zou alles kunnen veranderen. Ze zullen ons bedelven onder financiële steun.’

‘Dus we gaan naar water zoeken, ik dacht…’

Dr. onderbrak hem. ‘Nee. Dat gaan we niet.’ ‘Maar,’ begon de man die de vraag had gesteld, hij leek in de war en slecht op zijn gemak. Hij hield zijn handen in zijn schoot om te verbergen dat ze kletsnat waren van de zenuwen. Iemand schraapte zijn keel. Alle ogen werden gericht op een man aan het uiteinde van de tafel. Het was de chef van de Amerikaanse defensie. Hij had een stoppelbaardje en zag er moe uit. Hij was bijna drie weken onderweg geweest om hier te komen. Hij was van de ene stad naar de andere gebracht, op alle tijdstippen van de dag, in een ingewikkelde poging ervoor te zorgen dat niemand hem volgde. Het was meer dan 24 uur geleden dat hij een paar uur had geslapen.

‘Laat ik open kaart met jullie spelen. Het kan ons helemaal geen bal schelen of er water op de maan is of niet.’

Verwarring in de kamer. Vingers trommelden ongeduldig op het tafelblad.

‘Ik neem aan dat sommigen van jullie Project Horizon kennen?’

Er klonk wat gemompel in de zaal.

De man die als eerste gesproken had, nam het woord. ‘Je bedoelt het onderzoek aan het eind van de jaren vijftig? De plannen om een militaire basis op de maan te bouwen? Ik dacht dat dat plan al na een jaar in de ijskast was gezet?’

De chef Defensie schudde zachtjes zijn hoofd en glimlachte.

‘Dus er is daarboven echt een basis?’

‘M-mm.’

‘Maar het is geen militaire basis,’ benadrukte Dr., al klonk dat niet erg overtuigend. ‘Het is een onderzoeksstation. Een puur onderzoeksstation. Dat klopt toch?’

De chef Defensie antwoordde niet. Hij keek de man vriendelijk aan. ‘De basis heet DARLAH 2, en is in de jaren zeventig gebouwd en geassembleerd.’

‘Maar waarom… in godsnaam… waarom heeft niemand van ons daar ooit een woord over gehoord?’

‘Alle informatie daarover was tot voor kort geheim. Uit veiligheidsoverwegingen.’ Hij hield even in terwijl hij leek te overwegen of hij meer zou zeggen of niet. Dr. was hem voor en ging verder: ‘DARLAH is tussen 1972 en 1974 gebouwd. Gedurende de gewone maanlandingen. De basis bevindt zich in de Zee der Stilte, waar Armstrong en Aldrin zoals bekend in 1969 landden. Dat is de enige landing die daar heeft plaatsgevonden.’

‘Mag ik vragen waarom die basis gebouwd is?’ vroeg een van de mannen die tot nu toe niets gezegd had.

‘We hadden iets ontdekt.’

‘Iets?’

‘Ja, iets,’ antwoordde Dr..

‘Kun je iets specifieker zijn?’

‘Nee. We weten niet wat het is. Het plan was om door te gaan met het onderzoek en personeel op de maan te stationeren, maar zoals jullie allemaal weten, raakten we in 1976 het grootste deel van onze financiële steun kwijt en…’

‘Dit is onzin. Als jullie, ik bedoel, als wij de natie hadden verteld dat er belangrijke ontdekkingen op de maan waren gedaan… dan zouden we absoluut de steun hebben gekregen die we nodig hadden. Waarom werd er niets gezegd? Waarom zijn zelfs wij daarvan niet op de hoogte gebracht?’

‘Zoals al is aangestipt, was het ontbreken van financiële steun niet de enige reden dat het programma werd gestopt,’ zei Dr.. ‘Het was wel doorslaggevend, en dat kwam ons eerlijk gezegd heel goed uit. Want de waarheid is dat… tja, wat zal ik zeggen? Wat we daarboven ontdekten, was niet het soort ontdekking waar je geld voor krijgt om het verder te onderzoeken. Ze zouden ons gevraagd hebben het te laten rusten. Geloof me. En dat hebben we ook gedaan. We deden alsof het niet bestond, en na een paar jaar verdwenen ook de signalen.’

‘Tot het vorig jaar herfst weer opdook,’ zei de chef Defensie.

‘Het? Het? Wat betekent het, verdomme? WAT HEBBEN JULLIE GEVONDEN?’ riep een van de verbijsterde aanwezigen.

‘Iets ongewoons,’ antwoordde Dr.. ‘Iets… onverklaarbaars. Iets wat daar niet hoort te zijn.’

‘Wat wil je nou eigenlijk zeggen? Kun je me alsjeblieft in duidelijke taal uitleggen waar we het hier in hemelsnaam over hebben?’

Dr. keek naar de man die gesproken had, bukte zich en pakte zijn diplomatenkoffertje. Hij legde het op tafel, maakte het open, haalde er een foto uit en legde die voor de man neer.

‘Deze foto is op de maan gemaakt, door James Irwin van de Apollo 15. De astronaut op de foto is David R. Scott.’

‘Maar… wie is die andere man, op de achtergrond?’

‘Dat weten we niet.’

‘Dat weten jullie niet? Wat is hier verdomme aan de hand?’

‘Alles op zijn tijd, Johnson. We zullen alle benodigde informatie beschikbaar stellen zodra we unaniem besloten hebben hiermee verder te gaan. Eerder niet. Maar laten we het over iets anders hebben. Hoe leggen we uit dat we dertig jaar lang een ongebruikte basis op de maan hebben gehad zonder dat iemand daar iets van afwist?’

‘Ongebruikt? Wil je daarmee zeggen dat er nog nooit iemand op die basis is geweest?’ vroeg een van de aanwezige astronauten. ‘En de mensen die haar gebouwd hebben dan?’

‘Die zijn nooit binnen geweest. Ze monteerden de modules, plaatsten ze op het maanoppervlak en kwamen terug.’

Een van de mannen stond op en glimlachte schaapachtig: ‘We lanceren het als een cadeautje. En vertellen dat we bijna dertig jaar lang bezig zijn geweest om de basis te testen om er zeker van te zijn dat ze perfect functioneert.’

‘En doet ze dat?’ vroeg iemand.

‘In principe wel.’

‘In principe is niet goed genoeg, of wel?’

‘Het moet maar. Voor iets anders hebben we geen tijd. We kunnen niet echt een nieuwe bouwen, of wel? We moeten binnen vijftien jaar teruggaan, anders is het te laat.’

Een flink aantal deelnemers aan de vergadering was nog steeds sceptisch, om niet te zeggen geschokt.

‘Maar wie wil je daar naartoe sturen? Wat moeten ze daar doen?’

‘De eerste expeditie hoeft maar twee simpele dingen te doen. Eén: ze gaat de basis testen om er zeker van te zijn dat die naar behoren functioneert. En twee: ze moet de aandacht van de media trekken. Door interviews, televisiereportages en dat soort dingen zijn we verzekerd van voldoende financiële steun om het onderzoek voort te zetten en… ons te ontdoen van het eventuele… probleem.’

‘Welk probleem?’ vroeg de man die als eerste het woord had genomen.

Dr. hield zijn hand omhoog, alsof hij de woorden wilde tegenhouden. ‘Daar komen we zoals gezegd later wel op, Johnson,’ zei hij.

‘Denken jullie nou echt dat mensen de moeite zullen nemen om een nieuwe maanexpeditie te volgen, alleen omdat er een basis is waar de astronauten rond kunnen hobbelen? Alleen omdat wij hun vertellen dat er misschien, misschien water is? Dat is zinloos.’

‘Het idee is om er een soort jubileumtentoonstelling van te maken. We bouwen nieuwe, verbeterde versies van de klassieke Apollo-ruimteraketten uit de jaren zestig en zeventig. Dat zal gegarandeerd heel wat nostalgische gevoelens losmaken bij de mensen.’

‘Dat is niet genoeg. Dat kan geen mens iets schelen.’

Dr. wachtte een hele poos voordat hij weer het woord nam.

‘Mijne heren, stel dat we een paar jongelui naar boven sturen?’

Niemand gaf antwoord. Niet meteen. Ze bleven zitten wachten en dachten dat hij een geintje maakte.

Maar hij maakte geen geintje.

‘Kinderen? Waarom zou je in hemelsnaam kinderen naar de maan sturen?’

Dr. glimlachte hautain en antwoordde: ‘Als we drie jongeren uitkiezen die met de astronauten mee mogen, dan zou dat een sensatie van formaat zijn, of niet?’

‘Maar… maar dat is toch waanzin!’ riep de meest sceptische. ‘Jullie zitten ons hier te vertellen dat er daarboven iets is. Of, nog erger, iemand. En niemand van jullie kan mij een zinnig antwoord geven op de vraag waar het hier om gaat of welke consequenties dat voor ons kan hebben. En dan willen jullie daar ongetrainde, onschuldige jongeren naartoe sturen, als proefkonijnen? Zijn jullie nou helemaal gek geworden?’

‘Jij ziet blijkbaar niet dat de voordelen groter zijn dan de nadelen,’ antwoordde Dr.. ‘Bovendien, de kans dat er iets gebeurt is klein. En de astronauten zullen de kans krijgen om belangrijke apparatuur te installeren en de noodzakelijke testen te doen. Om het simpel te houden denk ik dat we dit het beste kunnen zien als twee expedities in één. De ene, ons deel, is de situatie onderzoeken. En de tweede, die om de jongeren en de media-aandacht draait, moet je zien als een soort Disneyland voor gevorderden. Het is zo goed als ongevaarlijk, en de reclame-inkomsten zullen ons ongetwijfeld de middelen kunnen bezorgen die we nodig hebben voor expeditie nummer twee. Jongeren op de maan, mijne heren, is de geheime sleutel waar we naar gezocht hebben. De sleutel tot alle succes.’

De andere mannen in de zaal begonnen voorzichtig te knikken.

‘Stel je voor, we sturen drie jongeren naar de maan, ze krijgen elk een camera, ze moeten daarboven eigen opdrachten uitvoeren. De hele wereld zal het volgen, de televisiezenders zullen staan te dringen, de expeditie zal zich vrijwel zelf betalen.’

De mannen knikten nu heftiger.

‘Maar hoe beslissen we wie er mee mag?’

Dr. glimlachte weer, nog samenzweerderiger.

‘We schrijven een loterij uit.’

Dat was het einde van de discussie. Even later werd er gestemd en iedereen stak zijn hand omhoog. Ze waren voor de expeditie. Daarna werden er dikke enveloppen uitgedeeld waarin de situatie tot in detail beschreven stond. Twee rapporten uit 1974 vertelden over de ontdekkingen die destijds waren gedaan, en nog meer foto’s – de meeste erg donker en onscherp – bewezen dat er daarboven echt iets niet in de haak was.

Dr. wierp een laatste blik op de mannen voordat hij de zaal verliet en de deur achter zich dichttrok. Hij nam de lift naar de begane grond, liep via de achterdeur naar buiten en stapte in de auto die op hem stond te wachten. Een paar seconden later reed hij weg, de stad uit.

Deel 1

DE AARDE

Våland

‘Dat is het stomste wat ik ooit heb gehoord.’

Mia Nomeland keek haar ouders vermoeid aan en voegde eraan toe: ‘Geen sprake van.’

‘Maar Mia, dit is toch een unieke kans, vind je niet?’

Haar ouders zaten dicht tegen elkaar aan op de bank met de advertentie voor zich op het tafeltje.

‘Kans om wat? Om mezelf voor gek te zetten?’

De advertentie was uit Dagbladet geknipt. Deze advertentie was al doorgedrongen tot in de verste uithoeken van de wereld. De reclamecampagne was al weken aan de gang, via televisie, radio, internet en de kranten. De naam NASA begon net zo bekend te worden als Coca Cola en McDonald’s.

‘Kun je er niet ten minste over nadenken?’ probeerde haar moeder. ‘De deadline is pas over een maand.’

Mia werd hier zo moe van.

‘Nee! Ik heb er geen zin in. Ik heb er absoluut geen behoefte aan, ik heb daar niks te zoeken. Eigenlijk, als ik er goed over nadenk, heb ik echt overal iets te zoeken, behalve op de maan. Het is niet anders.’

‘Als ik jou was, zou ik me meteen opgeven.’

‘Nou, ik denk dat mijn vriendinnen en ik erg blij zijn dat jij mij niet bent.’

‘Mia!’

‘Ja, sorry hoor. Zo was het niet bedoeld. Het is alleen zo dat ik… het boeit me niet. Is dat zo moeilijk te begrijpen? Bovendien, jullie zeggen toch altijd dat de wereld vol kansen is en dat je sommige moet grijpen en andere moet laten lopen? Omdat je niet alles kunt hebben? Was het niet zo? Dat er sowieso genoeg kansen voor een heel leven waren, en meer dan dat? Papa?’

Haar vader mompelde een vaag antwoord en keek een andere kant op.

‘Nou, ja,’ zei haar moeder. ‘Ik laat de advertentie hier op de piano liggen, dan kun je je altijd nog bedenken.’

Zo gaat het nou altijd, dacht Mia terwijl ze de kamer uit liep. Ze luisteren niet naar wat ik zeg. Ze wachten alleen maar tot ik klaar ben met praten.

Ze liep naar haar kamer op zolder, plugde haar gitaar in in de versterker, zette de grote koptelefoon op haar hoofd en begon te oefenen. Als het om muziek ging, deed ze altijd erg hard haar best. Ze speelde nu twee jaar gitaar en was sinds anderhalf jaar ook zangeres van de band Rogue Squadron. Ze was allang vergeten wat de naam betekende, maar ze wist nog wel dat de oudere broer van Leonora hem had bedacht en dat die uit een of andere oude sciencefictionfilm uit de jaren zeventig kwam. Hoe dan ook, het klonk goed en daarom was er geen enkele reden om de naam te veranderen. Bovendien paste zo’n verwijzing naar de jaren zeventig goed bij een punkband die sowieso klonk alsof hij uit een andere tijd kwam, misschien 1982 of zoiets. Of misschien 1984. Al nam ze niet de moeite om haar huiswerk tot in de puntjes te leren, ze zorgde er in elk geval voor dat ze haar muziekgeschiedenis beter kende dan wie dan ook. Na eindeloos veel uren op internet was ze inmiddels in staat om het verschil te zien tussen zulke korte perioden als twee jaar in de jaren tachtig, en terwijl haar leeftijdsgenoten luisterden naar kauwgumpop zoals The Hold Ons en The Aching Hearts, ging Mia terug in de tijd en ontdekte bands als Joy Division, Siouxsie and the Banshees en Throbbing Gristle. En dan had je nog de Talking Heads, haar grote nieuwe ontdekking waar ze langzaam maar zeker verliefd op was geworden. Of, dat wil zeggen, ze deed haar best om verliefd te worden op die band, domweg omdat ze wist dat ze goed waren. Maar het kostte haar nog wat moeite om er lang naar te luisteren. Hun muziek had iets glads waar ze niet goed vat op kreeg. Nog niet. En verder wist ze niet helemaal zeker of dit postpunk of rock of gewoon pop was, en dat maakte het allemaal nog ingewikkelder. Maar ze hadden zo’n kille, elektronische jaren-80-sound die goed bij haar zou passen, dat wist ze, als ze eerst de muziek maar leuk leerde vinden. Ze was zelfs van plan om de andere bandleden voor te stellen een coverversie van ‘Psycho Killer’ te maken. Maar daar had ze nog met geen woord over gerept. Ze wist dat hoewel de anderen op haar muzieksmaak vertrouwden, dit met de Talking Heads wel heel veel gevraagd was. Bovendien wist ze diep in haar hart niet helemáál zeker hoe goed ze hen vond. Maar ze werkte er in elk geval aan.

Ze bleef een uur lang op haar gitaar oefenen en schreef een eerste versie van een nieuw nummer dat gebaseerd was op een loopje dat ze had gepikt van een zanger van wie niemand ooit gehoord had, daar was ze van overtuigd. Het zou leuk zijn om daar bij de repetitie van morgen mee aan te komen. Toen ze het vijf keer had gespeeld en er vrij zeker van was dat ze de akkoorden uit haar hoofd kon spelen, legde ze de gitaar weg, plugde de koptelefoon in haar mp3-speler en drukte op play. De muziek van de band die ze besloten had leuk te gaan vinden, vulde haar oren. Ze liet zich achterover op bed vallen en deed haar ogen dicht.

*

‘Waar luister je naar, Mia?’

Haar vader tilde een kant van haar koptelefoon op en vroeg het op een manier alsof hij de vervelende stemming van eerder die dag wilde wegpoetsen.

‘Talking Heads,’ antwoordde ze.

‘Alweer?’

‘Mmm.’

‘Die waren erg populair toen ik jong was, wist je dat?’

Mia keek hem schuin aan, maar gaf geen antwoord.

‘Het is een unieke kans, Mia. Je weet wel, de maan. En jij, jij bent de meest unieke persoon die ik ken. Ik, wij, hebben gewoon het beste met je voor, weet je.’

Ze kreunde, maar probeerde toch naar hem te glimlachen.

‘Pap, alsjeblieft, hou er nou maar over op, ja?’

Maar haar vader hield er niet over op.

‘En voor je band, weet je… heb je daar al aan gedacht? Jullie willen toch bekend en groot worden? Ik denk dat het niet bepaald een nadeel is voor de Rough Squadron als hun zangeres al een wereldberoemde astronaut is.’

‘Rogue Squadron,’ verbeterde ze hem. ‘Het is Rogue.’

‘Ook goed,’ antwoordde hij. ‘Je snapt wel wat ik bedoel.’ En toen liep hij de kamer uit en deed de deur voorzichtig achter zich dicht.

Mia ging weer op bed liggen en dacht na. Zat er iets in, in wat hij zei? Nee, daar zat niets in. Ze was muzikant. Hoe dan ook. Ze zette haar mp3-speler weer aan, deed haar ogen dicht en deed haar best om te wennen aan haar favoriete band. Terwijl zanger David Byrne zong:

No visible means of support and you have not seen nothing yet. Everything’s stuck together.
I don’t know what you expect staring into the TV set.
Fighting fire with fire

*

Het was bijna mei, maar de lucht was nog best kil. De bomen aan weerszijden van de laan waren naakt en levenloos, met uitzondering van een paar bladeren die zich hadden vergist en die te vroeg waren uitgekomen. Er waren twee weken verstreken sinds Mia’s ouders dat belachelijke plan bij haar gelanceerd hadden. Nu stond ze op het schoolplein met haar laarzen over de grond te schrapen terwijl ze wachtte tot Silje terugkwam van het toilet. De middagpauze was bijna voorbij en om haar heen holden leerlingen naar binnen, bang om te laat te komen. Maar Mia maakte geen aanstalten. Ze wist heel goed dat het zinloos was om je te haasten. De leraren kwamen sowieso altijd een paar minuten te laat in de les. Ze bleven in de lerarenkamer zitten en aten droge mariakaakjes, dronken zurige koffie, roddelden over de leerlingen en staken de draak met hoe ze eruitzagen of wat ze hadden gezegd.

Mia was van mening dat de school waar zij op zat zo’n school was waar de leraren, enkele uitzonderingen daar gelaten, alles behalve leraren hadden moeten zijn. Schoonmakers, bijvoorbeeld. Of doodgravers. In elk geval iets wat niet met levende mensen te maken had. De meesten van hen hadden ooit, honderd jaar geleden, met moeite de lerarenopleiding afgemaakt en hun diploma’s waren zorgvuldig verstopt en vergeten in de onderste laatjes van hun lessenaars. Ze leden ook bijna allemaal aan dezelfde kwaal: ze hadden te lang als leraar gewerkt en waren vastgeroest in hun routines. De vloeren vertoonden blijvende sporen van hun schoenen en ze leken het iets te goed naar hun zin te hebben in de microwereld die de school vormde. Hier hadden ze bijna oneindige macht en ze deden ook hun best om de leerlingen daar zodra ze de kans kregen aan te herinneren. Maar dat deden ze eigenlijk niet om de tieners in het gareel te houden. Ze deden het omdat ze allemaal wisten dat deze ogenschijnlijke macht en autoriteit als sneeuw voor de zon zouden verdwijnen zodra ze zich buiten het terrein van de school begaven, in de echte wereld, waar ze gedwongen werden om te gaan met mensen van hun eigen leeftijd.

Silje kwam uit de toiletten. Zij waren als enigen nog buiten.

‘Coole laarzen,’ zei Silje.

‘Die heb ik de hele dag al aan,’ merkte Mia droogjes op. ‘Dacht je dat ik op blote voeten naar school kwam?’

‘Ik zie ze nu pas. Waar heb je die op de kop getikt?’

Mia keek naar haar laarzen. Het waren zwarte, versleten leren laarzen met veters tot op haar enkels.

‘Internet. Italiaanse parachutistenlaarzen.’

‘Cool. Heel cool.’

‘Zullen we naar binnen gaan?’

‘Wat heb jij nu?’

‘Wiskunde.’

‘Deutsch. Van Het Haar.

‘Ik dacht dat jij bij Øvrebø in de groep zat.’

‘Nee, ik heb Het Haar.’

‘Nou, ja. Laten we maar gaan dan.’

Ze liepen naar binnen en namen de trap naar de eerste verdieping.

‘Gaan we nog repeteren vanavond?’ vroeg Silje vlak voordat ze uit elkaar gingen.

‘Ga ik wel vanuit. Leonora belt me zodra ze weet of ze kan.’

‘Laat me even weten dan, oké? Ik kan om zeven uur. Op z’n vroegst.’

‘Zeven uur is prima. Ik heb gisteren trouwens een nieuw nummer geschreven.’

‘Echt waar? Hoe heet het?’

‘Weet ik nog niet goed. “Bomb Hiroshima Again”, denk ik.’

‘Cool,’ lachte Silje. ‘Zie je later.’

Mia liep door naar de tweede verdieping, stapte het klaslokaal binnen. De lerares was er nog niet toen ze achter haar tafeltje op de op een na achterste rij ging zitten en ze het Duitse boek scande om te kijken wat ze in vredesnaam van te voren had moeten lezen.

Alsof ze wilde illustreren hoe monomaan de wereld de laatste tijd was geworden, kwam Het Haar het lokaal binnenzeilen met een opblaasbare strandbal in haar handen, die de maan voorstelde.

Mia sloeg haar ogen ten hemel. Jezus, zij niet ook al!

Maar jawel, ook Het Haar, deze piepkleine lerares met het merkwaardig hoog opgestoken haar, had maankoorts gekregen. Ze verdween achter haar lessenaar en begon aan een lange tirade in het Duits over hoe spannend het allemaal was en hoe geweldig het zou zijn als een van haar leerlingen zou worden uitgekozen. Dan zouden ze hun Duitse vrienden in hun eigen taal kunnen begroeten. De meeste leerlingen zagen eruit als één groot vraagteken toen ze dat zei. Voor zover ze wisten hadden ze geen vrienden in Duitsland. Sommigen waren er weliswaar een of twee keer op vakantie geweest, maar dat was toch niet helemaal hetzelfde. Maar voor Het Haar waren alle mensen die dezelfde taal spraken vrienden. Zo was dat gewoon. Ze spoorde niet helemaal, die dame. Het was algemeen bekend dat Het Haar al te lang lesgaf op deze school. Veel te lang. Dat was voor niemand goed. Bovendien gaf ze alleen Duits en verzorging, een merkwaardige combinatie die de zaak er ongetwijfeld ook niet beter op maakte. En dan was er nog haar grote geheim, dat iedereen kende, maar waarvan ze zelf dacht dat het een goed bewaard geheim was: Het Haar was nooit in Duitsland geweest. Nooit. Helemaal niet. Ze was in Zweden geweest, en dat was het dan wel. Dat was in de zomer van 1986 of daaromtrent geweest en toen was ze na vier dagen alweer naar huis gegaan.

Dat ze nu met een opgeblazen maan onder haar arm stond was minder raar dan je zou denken. De wereld was deze winter sowieso volledig het spoor bijster geraakt. Via de kranten, radio en televisie en internet werden ze elke dag overspoeld met maaninformatie en met experts en professoren en astronomen die allemaal hun zegje wilden doen. Waar je ook kwam, overal waren er prijsvragen waar je van alles kon winnen door een paar simpele ruimtevaartvragen te beantwoorden. En dan had je nog de debatten. De even talloze als eindeloze debatten in de pers over deze maanbasis waar niemand tot nu toe ooit van gehoord had. Waar was die? Waarom was die daar? Wat voor betekenis had die en welke functie? Kon je erop vertrouwen dat de basis voor vreedzame doeleinden was gebouwd? Was de NASA te vertrouwen, of was het Amerikaanse leger er ook bij betrokken? Kon je überhaupt ook maar iemand vertrouwen?

De enigen die niet deelnamen aan de vele kritische debatten, waren de jongeren. Die logden de hele dag door in op de site of ze stonden in ellenlange rijen voor de aanmeldingsloketten in ongeveer elke stad van de hele wereld, om er zeker van te zijn dat hun naam werd geregistreerd.

De NASA had om veiligheidsredenen besloten dat de drie jongeren die zouden worden uitgekozen minstens veertien moesten zijn om mee te kunnen en ze mochten niet ouder zijn dan achttien. Dat beperkte het aantal enigszins, maar toch waren er al miljoenen namen binnengekomen voor de grote trekking, en naarmate de dagen en weken verstreken, dreigden de mensen bijna te barsten van de spanning. Er werd om grof geld gegokt uit welke landen de gelukkigen zouden komen. Er werd gewed of er ook meisjes bij de winnaars zouden zijn, of alleen jongens. Presentatoren nodigden experts uit voor debatten waarin werd gesproken over wat voor consequenties het voor zulke jonge mensen zou hebben om de aarde vanuit de ruimte te zien. Ze tekenden diagrammen en lieten grafieken zien, mensen discussieerden tot ze schor werden en geen zin meer hadden om met elkaar te praten.

Het Haar was aan het einde van haar betoog gekomen en ging ongemerkt over in steenkolen-Noors. Dat gebeurde elke keer dat ze te lang Duits had gepraat, ze leek haar moedertaal vergeten te zijn en moest haar best doen om zich te herinneren hoe ze normaal praatte.

‘Maar nu moeten jullie toehoren. Ik heb iets interessants voor jullie gedaan. Willen jullie horen? Goed. Ik heb mij aan de telefoon gehangen met de NASA. Ja, dat is correct. De NASA. Dat deed ik om te uit te vinden hoeveel leerlingen van onze school zich tot nu toe hebben geregistreerd voor de loterij. En er zijn in jullie jaar maar liefst 91 die dat gedaan hebben. Maar slechts vijf daarvan zitten in mijn Duitse klas. Dat is niet veel, of wel?’

Niemand gaf antwoord.

‘Petter, Stine, Malene, Henning, goed gedaan.’

De vier die zich hadden opgegeven glimlachten voldaan naar Het Haar.

‘En Mia. Dat was een positieve verrassing. Gefeliciteerd.’

Mia verstijfde.

‘Wat zegt u nou, ik heb me helemaal nergens voor opgegeven.’

Ze voelde dat iedereen haar aanstaarde. Wat was er aan de hand? Dit was niet goed, dit was helemaal niet goed.

‘Nou, volgens de NASA heb je dat dus wel.’

Mia leunde over haar tafel heen en zei luid: ‘Dan zullen ze er wel een zootje van gemaakt hebben. Zou dat niet kunnen, dat ze een foutje hebben gemaakt?’

‘Kom, kom, je hoeft je er niet voor te schamen. Het is geen schande.’

‘Ik schaam me helemaal niet. Het is gewoon niet waar.’

Het Haar wapperde afwerend met haar hand en knipoogde naar haar, alsof ze samen een geheim deelden. ‘Nou ja, we hoeven er niet over te praten. Iedereen mag zelf beslissen of hij het voor zich wil houden of niet.’

Mia was zowel verbijsterd als boos. Wat probeerde Het Haar te zeggen? Dat ze zich aangemeld had, maar het niet durfde toe te geven? Ze werd woedend.

‘Wat wilt u van me? Ik zeg toch dat ik me niet heb opgegeven voor dat gedoe, snapt u dat niet? Wat zou ik in godsnaam op de maan moeten doen? Kom op zeg! Denkt u soms dat ik niks beters te doen heb? Verdomme!’

‘Zo praten we niet tijdens mijn lessen, Mia!’

‘Nee, we praten helemaal niet tijdens uw lessen, u houdt sowieso alleen maar urenlange monologen over allerlei onzindingen. Het is verdorie net of je naar de Duitse radio luistert!’

De lerares stond op en legde de maan op haar lessenaar. Ze wees met een stijve wijsvinger naar de deur.

‘Jij kunt de rest van de les buiten dit lokaal doorbrengen. Ik wil je hier niet meer zien. Je mag op de gang wachten.’

Mia protesteerde niet, ze maaide haar Duitse boek over de rand van haar tafeltje zodat het in haar rugzak belandde, stond op en liep de klas uit. De gang was leeg en stil. Vanuit de verschillende klaslokalen klonken brokstukken van lessen Noors, wiskunde en Engels. Zonder erbij na te denken deed ze de deur weer open en staarde Het Haar aan.

‘Trouwens: iedereen weet dat u nooit in Duitsland bent geweest, hoor. Misschien moet u zich ergens voor schamen?’ Het gezicht van de lerares veranderde binnen een halve seconde, werd lang en verdrietig, alsof ze tot levenslang werd veroordeeld voor een misdaad die ze zich niet meer kon herinneren ooit begaan te hebben. Mia hoorde nog net het gejoel van haar klasgenoten losbarsten, toen sloeg ze de deur dicht en liep de trappen af, naar het schoolplein. Ze slenterde naar de atletiekbaan naast de gymzaal, ging op het hek zitten en haalde haar telefoon tevoorschijn. Er rees een akelig vermoeden bij haar op.

Ze zocht in haar contactpersonen, vond het nummer van haar moeders werk en belde. Achter haar op de baan rende een stuk of dertig leerlingen rond alsof hun leven ervan afhing. En in feite was dat ook zo. Mia hoefde haar niet eens te zien om te weten dat dit het werk was van die gestoorde gymlerares. Ze was bijna vijftig, had een snor en was net als Het Haar een van de leerkrachten die al sinds het ontstaan van de wereld in dienst was, en haar methoden leken uit een film over nazi-Duitsland te komen. Voor haar bestond het begrip excuus niet, of je nu dik was of twee lamme benen had, ze verlangde prestaties van olympisch niveau van je. Mia draaide zich om en keek naar de uitgeputte leerlingen die zich door een van de gebruikelijke drie-kilometer-lopen heen worstelden. Van de mensen die achteraan liepen had een heel stel duidelijk bleke en een paar zelfs lichtgroene gezichten en het was slechts een kwestie van tijd voordat ze in elkaar zouden zakken en gingen kotsen. Wat de gymlerares automatisch als een teken van luiheid zou opvatten, en daarom dreigde ze de desbetreffende leerlingen meestal met een onvoldoende als ze niet opstonden en de loop binnen de tijdlimiet afmaakten.

Mia’s moeder nam op op het moment dat de eerste maag zich op de baan binnenstebuiten keerde en de gymlerares iets onverstaanbaars brulde.

‘Dag, Mia. Wat is er? Ben je op school?’

Mia kwam meteen ter zake.

‘Mam. Heb jij mij opgegeven voor dat maanreisgedoe?’

Het werd stil aan de andere kant van de lijn. Erg stil.

‘Mam.’

‘Nou, ik…’ klonk het bedremmeld.

‘Wat?’

‘Ik, wij, je vader en ik, wij… we dachten dat je er spijt van zou krijgen. Later. Dus, ja, wij, eh…’

Mia onderbrak haar en zei scherp: ‘Heb jij mij opgegeven?’

Er viel weer een stilte, maar deze keer korter.

‘Ja.’

‘Waar zijn jullie eigenlijk mee bezig?’

‘Mia, iedereen van jouw leeftijd vindt dit een fantastische kans. Waarom moet…’

‘Maar ik ben niet iedereen, of wel? Jullie luisteren helemaal niet naar wat ik zeg. Jullie respecteren absoluut niet dat ik een andere mening heb dan jullie. Ga toch lekker zelf, als je daar zo krankzinnig veel zin in hebt. Want daar gaat dit om, of niet soms? Omdat jullie niet zelf kunnen gaan, geven jullie mij maar op. Wat denken jullie nou eigenlijk, dat we met z’n allen rijk en beroemd zullen worden, is dat het?’

‘Mia, ik vind dat je nu onredelijk bent…’

‘Onredelijk, weet je wat onredelijk is? Dit achter mijn rug om te doen, snap je dat niet?’

‘Mia…’

Maar Mia had al opgehangen. Achter haar vielen twee leerlingen om en smakten met een doffe klap in het gras. Een paar seconden later was de gymlerares ter plekke en sleurde hen overeind terwijl de kots over hun gymkleren stroomde.

Gymnastiek.

Alleen al aan het woord had Mia een hekel. En dat had niet eens iets met haar eigen conditie te maken. Ze zou zonder problemen de meeste leerlingen op de baan eruit kunnen lopen. Ze kon met kleren aan rondzwemmen in het zwembad en die stomme poppen van de bodem opduiken of wat ze ook maar moesten doen, zonder uitgeput te raken.

Gymnastiek. Lichamelijke oefening. Bewegingsonderwijs. Vernederingsonderwijs.

Een van de meest overbodige uitvindingen in de geschiedenis, in leven gehouden door mensen die nog nooit van hun leven een boek hadden gelezen, maar die toch met alle geweld wilden kunnen zeggen dat ze les gaven. In werkelijkheid was het zo dat ze nog geen bovenkant van de onderkant van een kaart konden onderscheiden en geen som konden oplossen, maar er wel van overtuigd waren dat je wonderen kon bewerkstelligen als je maar hoog genoeg over de bok sprong, duizend rondjes op de baan liep en je tegenstander versloeg met trefbal.

Vergeleken met gymnastiek leek zelfs een reis naar de maan zinvol.

Ze bleef nog een paar minuten op het hek naar de hardlopers zitten kijken, toen sprong ze eraf, had er lak aan dat haar rugzak nog in het lokaal lag, en ging naar huis.

Meneer Himmelfarb

De oude man zat bevend op de stoel bij het raam en keek niet-begrijpend de kamer rond. Overal zaten oude mensen, op de banken, op de stoelen. Een vrouw van bijna honderd sleepte zichzelf achter haar rollator over de linoleumvloer.

Wat doen al die oude mensen in vredesnaam in mijn huis? dacht de man.

Hij heette Oleg Himmelfarb. En als hij niet zo diep was weggezakt in de seniliteit, zou hij begrepen hebben dat hij niet meer thuis was en dat de oude mensen hier waren omdat ze in hetzelfde bejaardentehuis woonden als hijzelf. En hij had uiteraard begrepen dat hij zelf ook oud was en dat hij nog maar een klein jaar te leven had.

Maar dat wist hij niet.

Oleg Himmelfarb wist bijna niets meer.

Ooit, minder dan zes jaar geleden, was meneer Himmelfarb een goed functionerende man geweest, een lieve opa en een echtgenoot die nog steeds van zijn vrouw hield en die elke zaterdag bloemen voor haar meenam. In zijn lange werkzame leven was hij een goedopgeleide conciërge geweest op onderzoeksbasis Area 51 van de Amerikaanse luchtmacht in de Nevada-woestijn. De basis was vanaf het begin geheim geweest. Zo geheim dat de federale autoriteiten pas in 2004 hadden toegegeven dat ze bestond. Als je op internet naar informatie zocht, vond je niets officieels, alleen speculaties. Zelfs Wikipedia, dat anders als uiterst betrouwbaar te boek stond, kon geen precieze informatie geven. Of beelden. Op alle kaarten en satellietbeelden van de Nevada-woestijn was het gebied waar Area 51 waarschijnlijk lag, gewist en vervangen door een witte vlek.

Maar Himmelfarb wist dat de basis er was. Dat wil zeggen, dat had hij geweten. En hij had de hoogste top security clearance gehad, waardoor hij zich overal op de basis kon bewegen.

Maar dat was hij nu dus allemaal vergeten.

Veilig geparkeerd en opgeborgen in verzorgingstehuis Parsons in de buurt van Miami was de ooit zo intelligente Himmelfarb gereduceerd tot een zak met ogen, een doos waarvan niemand goed wist waar ze die naartoe moesten sturen.

Hij bleef een paar minuten met zijn handen op schoot op zijn stoel zitten, tot de verzorgsters de kamer binnenkwamen. Dat deden ze vaak. Ze kwamen als het tijd was om te eten, als het tijd was om televisie te kijken. En als het tijd was om te slapen. Meneer Himmelfarb wist niet waar het dit keer om ging. Het was meer dan een jaar geleden dat hij in staat was geweest om te begrijpen wat de wijzers op zijn horloge betekenden. Een van de verzorgsters hees hem uit zijn diepe stoel. Ze pakte hem onder zijn armen beet en trok hem omhoog tot hij stond.

‘Kunt u zo blijven staan?’ vroeg ze zonder op antwoord te wachten. Himmelfarb bleef rechtop staan met zijn handen langs zijn zij terwijl hij wachtte op het bevel om zich te bewegen. De verzorgster wenkte hem en hij begon te lopen in de richting die ze aanwees. Dat was het gemakkelijkst zo. Niet in opstand komen, gewoon doen wat ze zeiden. Dan hoefde hij in elk geval niet na te denken, want elke keer dat hij dat deed, kreeg hij hoofdpijn. Het was alsof zijn hersens de belasting van het beslissen wat zijn lichaam moest doen niet langer aankonden.

‘Komt u, meneer Himmelfarb?’

De verzorgster draaide zich naar hem om. Hij schroefde het tempo wat op, liep naar de woonkamer.

Hij rook geen etensgeuren, dus zou het wel geen tijd voor het avondeten zijn. Hij wist sowieso niet of hij honger had of niet.

De oudjes werden de kamer in gerold en in een halve cirkel voor de televisie geïnstalleerd. Een verzorgster zette die aan. Een paar oude mensen schrokken ongerust op toen de bewegende beelden verschenen. Zo ging het elke dag. Maar Himmelfarb schrok niet. Hij had een televisie op zijn kamer, en ook al begreep hij niet meer dat het alleen maar een kastje was dat beelden liet zien van dingen die ergens anders gebeurden of waren gebeurd, hij was er niet bang voor. Hij voelde zich alleen af en toe een beetje ongemakkelijk als hij ernaar keek, vooral als er beelden van grote mensenmassa’s te zien waren. Hij had het nooit prettig gevonden ergens te zijn waar veel mensen waren, en omdat hij de televisie niet meer van de werkelijkheid kon onderscheiden, dacht hij vaak dat al die mensen zich op onverklaarbare wijze in dezelfde ruimte bevonden als hijzelf.

Een van de oudste bejaardenverzorgsters nam het woord.

‘Lieve mensen, vandaag is het een belangrijke dag. En omdat het een belangrijke dag is, gaan we naar iets anders kijken dan normaal. Is dat goed?’

Niemand gaf antwoord op die vraag. Er was wat gemor onder de bewoners, maar of dat kwam door wat de verzorgster gezegd had of door iets wat zij alleen wisten, was niet met zekerheid te zeggen.

‘Jullie herinneren je vast nog wel de maanlanding van 1969, toch?’

Gemor.

‘Mooi zo,’ ging ze verder, alsof ze haar antwoord hadden gegeven. ‘Nou, we gaan daar nu naar terug. Naar de maan. In deze dagen, op dit moment, is er een grote loterij aan de gang, een wereldwijde loterij voor alle tieners ter wereld. De NASA heeft namelijk drie plekken op de ruimtereis gereserveerd voor jongeren. Mijn zoon Scott heeft zich al opgegeven. Dus jullie moeten allemaal duimen, dames en heren! Mijn zoon kan in de loop van dit jaar tot astronaut worden uitgeroepen!’

Ze keek de kamer rond. De respons was niet overweldigend. Hadden ze haar begrepen? Ze dacht het wel.

‘Voor de eerste keer sinds de bekendmaking van de loterij zal de president ons toespreken over de komende ruimtereis. Vandaag krijgen we de details te horen. Dus dit is een ongelooflijk spannend en historisch moment,’ voegde ze er voor de zekerheid aan toe.

‘Zet Weather Channel op!’ piepte een van de oudjes.

De verzorgster deed alsof ze het niet hoorde en glimlachte. Maar ze balde haar vuisten in haar zakken. De toespraak van de president, en vooral de kans dat haar zoon een van de gelukkige winnaars zou kunnen worden, betekende veel voor haar. Bovendien, waarom moesten deze mensen in vredesnaam naar het weerkanaal kijken? Wat maakte het uit wat voor weer het werd? Mijn god, dit was Florida! En alsof ook maar een van de oudjes zijn neus buiten de deur zou steken, tenzij er familie op bezoek kwam die hen een paar minuten uitliet in de tuin.

Meteen daarna verscheen het gezicht van de president op het scherm. Hij praatte over het nieuwe tijdperk dat zou aanbreken in de Amerikaanse ruimtegeschiedenis, ja, in de geschiedenis in het algemeen. Hij praatte over de drie jongeren die met het ruimteveer Ceres mee mochten naar de maan, en hij liet schetsen zien van de maanbasis DARLAH waar ze tijdens hun verblijf zouden bivakkeren en hij deed zijn best om te doen alsof het helemaal niet stuitend was dat de regering de basis al die jaren geheim had gehouden.

Meneer Himmelfarb ging rechtop in zijn stoel zitten en concentreerde zich op de man die de toespraak hield. Het verheugde hem dat hij deze keurig geklede heer op bezoek had. Het was duidelijk dat hij een belangrijk man was, en dat hij de waarheid sprak. Maar Meneer Himmelfarb kon niet helemaal volgen waar hij het over had. Toch was het alsof er een kleine, piepkleine koppeling plaatsvond ergens diep in zijn hersenen toen de president de tekeningen van de maanbasis liet zien. Even was het alsof Himmelfarb weer zichzelf werd. Hij had die tekeningen eerder gezien. Maar waar? En waarom werd hij daar zo nerveus van? Toen was het moment voorbij en zonk hij weer weg in de diepe put van de seniliteit.

Op de televisie praatte de president verder tegen de wereldbevolking over de unieke ruimtereis die over krap veertien maanden zou beginnen.

Meneer Himmelfarb merkte dat zijn broek een beetje opbolde. Dat gebeurde af en toe. Dat wil zeggen, hij wist niet zeker of het echt eerder was gebeurd of dat dit de eerste keer was. Er was sowieso niet veel wat hij tegenwoordig zeker wist. Toen vergat hij het weer.

De minuten verstreken en de president beëindigde zijn toespraak door iedereen een goede avond te wensen, in het teken van het optimisme voor de toekomst. Meneer Himmelfarb zat scheef en ongemakkelijk in zijn stoel.

‘Nee hè, hij heeft het weer gedaan!’ De stem kwam van vlak achter hem. Hij draaide zich om en zag iemand in witte kleren en met haar armen over elkaar achter hem staan. Ze keek kwaad, maar hij wist niet waarom.

‘Wat is er, Rosemary?’ hoorde hij iemand anders roepen.

‘Himmelfarb heeft weer in zijn broek gepoept!’

Het volgende moment was hij omringd door mensen in het wit. Hij vroeg zich af of hij hen al eerder had gezien. Maar hij dacht het niet.

‘Neem jij hem mee naar de badkamer?’

Over wie hadden ze het? Over hem?

‘Oleg, zullen we even naar het toilet? Kom maar. Je hoeft je nergens voor te schamen.’

Maar Oleg Himmelfarb schaamde zich niet. Want schaamte is een luxe product, voorbehouden aan mensen die zich bewust zijn van wat ze doen. En het was lang geleden dat hij zich ook maar ergens voor geschaamd had. Dat leidde alleen maar tot problemen. Meer gepieker. Meer zelfmedelijden. In plaats daarvan had hij op een gegeven moment alles losgelaten, was opgehouden zich vast te klampen aan zijn verstand en zijn geheugen, en was weggezonken in de behaaglijke toestand die onwetendheid heet. Een plek waar je geen besef meer had van honger of dorst, waar je je blaas leegde als dat nodig was, ongeacht waar je je bevond. Voor de volkomen seniele demente bestaat er geen beleefdheid. Er bestaat geen beschaving, geen consideratie en voorzichtigheid. Er bestaat geen schaamte. Er bestaat alleen een nu.

Hij was het simpelste schepsel ter wereld.

Maar ergens daar diep in zijn binnenste bestond nog steeds een kleine kern van wie hij ooit was geweest. En af en toe, slechts heel, heel zelden, gebeurde het dat een signaal uit dat diepste binnenste zich een weg door alle hindernissen heen baande en zijn bewustzijn bereikte. Dat was er gebeurd toen hij televisie had zitten kijken. En dat was wat er nu gebeurde.

Hij stond voorovergebogen in de badkamer terwijl een verzorgster rubber handschoenen aantrok en hem uitkleedde. Ze gooide zijn vieze onderbroek in de afvalbak en wrong een washandje uit in de wastafel.

En net toen ze hem wilde gaan wassen, schoot hem de tekening van de maanbasis die hij op televisie had gezien te binnen.

Zijn hele lichaam verstijfde.

Hij kreeg geen adem meer.

Opeens wist hij volkomen duidelijk waar hij de tekeningen eerder had gezien.

In een oogwenk veranderde zijn gezicht, de lege, onverschillige uitdrukking maakte plaats voor een verpletterende, naakte angst.

Hij schreeuwde.

En zijn schreeuw was tot op straat te horen.

Het was het geluid van iemand die zojuist begrepen had dat alle hoop verloren was.

Shibuya

Midori Yoshida stond voor winkelcentrum Shibuya 109 in Tokyo met haar boodschappentassen tussen haar voeten. Ze checkte of ze nog sms’jes had gekregen terwijl ze wachtte tot haar vriendinnen Mizuho en Yoshimi klaar waren met shoppen. Het was even na vijven en de warme aprillucht was een welkome afwisseling van de klamme, bedompte paskamers. Dit was haar favoriete maand. De lente had net vaste grond onder de voeten gekregen na de lange, kille wintermaanden en dat kon je aan de mensen zien: hun gezichten stonden vriendelijker en ze glimlachten vaker. En er waren overal mensen. Dat herinnerde haar eraan dat er meer dan 35 miljoen mensen woonden in Groot-Tokyo. Alleen ’s winters waren er minder mensen op straat. De meesten gingen dan alleen van en naar hun werk of school. Verder lieten ze zich nauwelijks zien, alsof ze allemaal een winterslaap hielden. Maar nu waren ze er weer, iemand had de stad nieuw leven ingeblazen, en waar ze zich ook bevond, overal waren er hordes mensen. Ze keek weer op haar mobieltje. Haar moeder had gebeld. Ze wilde net terugbellen toen ze zich bedacht. Nee. Ze kon haar later wel bellen. Het was vast toch niet belangrijk. Dat was het nooit. Als haar ouders haar belden, was het alleen maar om te zeuren over iets wat zij volgens hen had moeten doen. Zo voelde het in elk geval. Of ze belden omdat ze kwaad waren dat ze nog niet thuis was. En dat gebeurde de laatste tijd best vaak. Niet zo vreemd trouwens, als je bedacht dat ze helemaal in Yokohama woonden en dat dat bijna veertig minuten met de trein was vanaf station Shibuya of Shinjuku. En dat was dan nog buiten de spits.

Sinds ze dertien was geworden, bijna anderhalf jaar geleden, maakte Midori de tocht naar het centrum van Tokyo bijna twee keer per week, ’s woensdags en ’s zondags. Op woensdag ging ze na schooltijd op jacht naar kleren, tweedehands en nieuwe, waar ze thuis verder mee aan de slag kon, tot zondag. Ze kocht ook stof in verschillende kleuren en kwaliteiten, en schoenen, mutsen, armbandjes en frutsels die ze niet nodig had, dat wist ze, maar die ze toch wilde hebben. Elke yen die ze ’s avonds met haar bijbaantje in het magazijn van de supermarkt van haar oom verdiende, ging op aan deze inkopen. Haar ouders schudden hun hoofd en vonden dat ze geld over de balk smeet dat ze over een paar jaar nodig zou hebben, als ze ouder werd en zichzelf moest zien te redden. Maar Midori vond het volkomen belachelijk om zo te denken. Wat had ze eraan om over vijf, zes jaar het hoofd boven water te kunnen houden, als ze zich nu niet kon redden? De hele problematiek was op zijn zachtst gezegd zinloos, in haar ogen.

Het was al het eerste jaar van de basisschool begonnen. En daarna was het doorgegaan, in meerdere of mindere mate. Midori had nooit goed begrepen waarom zij nu juist het slachtoffer was van pesterijen, want er was echt geen enkele reden toe. Ze was, zonder valse bescheidenheid, veel mooier dan de meeste meisjes in haar klas. En ze kwam uit een gegoede familie. Ze praatte net zoals de anderen en viel ook niet op door haar gedrag. Ze hield misschien van iets andere muziek dan de anderen, maar daar maakte ze nooit een punt van. Het was haar een groot raadsel en ze had zich vaak afgevraagd of het aan het feit lag dat er domweg geen andere duidelijke potentiële slachtoffers in haar klas zaten. En dat daarom een van de meisjes had besloten dat Midori maar als pispaaltje dienst moest doen, tot er iemand anders opdook. Maar er dook niemand anders op. Natuurlijk niet. Want niemand heeft zin om verder te zoeken als er al iemand gevonden is om je eigen gevoel van onbelangrijkheid op bot te vieren. Zo ging het de hele basis-school door, en toen ze naar de middelbare school ging, volgde het haar gewoon, als een deel van haar identiteit. Niet dat ze heel erg gepest werd, ze werd niet geslagen of fysiek lastig gevallen, en het waren alleen de meisjes die hun frustraties op haar afreageerden. De jongens kon het meestal niks schelen, of ze vonden haar juist aardig en betrokken haar bij hun activiteiten. Maar toch was het erg genoeg om ervoor te zorgen dat ze nooit helemaal ontspannen was op school, ze was nooit degene die ze wilde zijn, en dat zat haar dwars. Maar sinds ze dertien was geworden, was er veel veranderd.

Ze had gehoord over de plek in het centrum van Tokyo waar jongeren ’s zondags bij elkaar kwamen om het gebied een paar uur lang helemaal over te nemen. Ze kwamen uit alle wijken van de stad en het enige wat ze gemeen hadden, was de behoefte om te laten zien dat ze anders waren, unieke individuen. Het merendeel droeg zelfgemaakte kleren en outfits, een chaos van kleuren en kostuums. Sommigen zagen eruit alsof ze uit de toekomst kwamen, anderen waren gekleed als Europese bedienden uit de negentiende eeuw. Hier zag je rockers uit de jaren vijftig, superhelden en hippies en tieners strak in het pak of in kinderkleren of gewoon opgedoft volgens alle regelen der kunst, met alle mogelijke kapsels, in alle kleuren van de regenboog. Iedereen was hier. Iedereen die nergens anders paste. Dat had Midori al begrepen de eerste zondag dat ze de trein naar Harajuku had genomen en ze de andere jongeren daar ontmoette. In het gebied rond Takeshita-dori kon ze precies zijn wie ze wilde, en hier zat iedereen in hetzelfde schuitje. Of ze nu van muziek hielden waar niemand ooit van gehoord had of gepest werden op school of gewoon rare hobby’s hadden, hier was iedereen welkom. En hier vond ook Midori gelijkgestemden. Al na een paar maanden had ze meer vrienden dan ze ooit had durven dromen, en zo veranderde haar leven radicaal.

Wat de anonieme meisjes in haar klas van haar vonden of tegen haar zeiden, kon haar niet meer schelen. En nog beter – ze begon terug te slaan. Ze pakte hen terug op hun zwakke punt – jongens. Midori’s vriendschap met de jongens waar deze grijze muisjes in hun saaie kamertjes in de voorsteden van droomden, was een goed wapen, dat ze ten volle benutte. Ze deed geen pogingen meer om zich in te slijmen bij de meisjesgroepjes en sloot zich in de pauzes alleen maar aan bij de jongens. En aangezien ze de school niet meer als het belangrijkste in haar leven beschouwde, maar als een noodzakelijk kwaad waar ze doorheen moest, had ze ook geen zin om zich te bekommeren om de jongens die hun uiterste best deden om nog betere maatjes met haar te worden. Ze vond het prima om tijd met hen door te brengen, het was leuk om met hen te baseballen of in de middagpauze met hen naar een café te gaan. Bovendien kon ze met hen over muziek praten en nieuwtjes uitwisselen over bands die naar Tokyo zouden komen (en waar ze allemaal naartoe zouden gaan – ook al kreeg in werkelijkheid niemand van hen toestemming om dat echt te doen). Maar als puntje bij paaltje kwam, waren zij ook niet de moeite waard. Ze wist maar al te goed dat ook deze jongens een heel ander leven zouden krijgen dan waar ze op hoopten. Ze zouden stuk voor stuk mannen in pak worden die tussen negen en vijf stapels papier van A naar B schoven voordat ze uitgeput in slaap vielen in de treinen op weg naar hun verbitterde vrouwen. En die verbitterde vrouwen? Nou, dat waren al die grijze muisjes in haar klas die hun leven sowieso al vergooiden door naar deze school te gaan. Want wat zou er van hen worden? In hun hart wisten ze dat met hen hetzelfde zou gebeuren als met bijna alle Japanse vrouwen. Er werd van hen verwacht dat ze voor hun vijfentwintigste trouwden. Er werd van hen verwacht dat ze ophielden met werken om voor het huishouden te zorgen. En daar zaten ze dan in hun veel te kleine appartementjes te koekeloeren in hun dure woonbladen met reclames voor spullen die ze zich nooit zouden kunnen veroorloven. Daar zaten ze dan te wachten tot ze een ons wogen, tot hun mannen eindelijk thuiskwamen na uren overwerken en een kort bezoekje aan een goedkope minnares die geen hangtieten tot op haar knieën had. Daar zaten ze dan te wensen dat ze heel ergens anders waren en dat ze een heel ander leven hadden en niet alleen maar klaar moesten staan met het eten en moesten luisteren naar ondraaglijk slaapverwekkende verhalen over wat er allemaal in een kantoor ergens in de stad was gebeurd.

Midori zou niet worden zoals zij. Geen sprake van.

Zij had andere plannen.

En de jongeren in Harajuku waren haar entreekaartje. Een entreekaartje dat ze elke zondag die ze met hen doorbracht verlengde. Die uren in de stad, waarin ze eigenlijk niets anders deden dan praten en gefotografeerd worden door nieuwsgierige toeristen of scouts van de mode-industrie, waren de belangrijkste in haar leven. Die herinnerden haar eraan dat iedereen een keuze had en dat het je vrij stond met je leven te doen wat je maar wilde. En dit nogal bonte gezelschap, deze jonge mensen in extreme outfits, die ogenschijnlijk doelloos om elkaar heen draaiden, waren allemaal bezig weg te gaan van hier. De rest van de week leidden ze misschien net als Midori doodgewone leventjes in de wijken en voorsteden van de stad. Maar iedere zondag kwam hun ware ik boven. En misschien kleedden ze zich daarom wel zo opzichtig: ze wilden dat het mensen zou opvallen als ze op een dag verdwenen.

Want ze verdwenen echt.

In de loop van de zestien maanden dat Midori hier nu rondhing, had ze gemerkt dat erg veel mensen van de oudere garde niet meer verschenen. Het was moeilijk te zeggen waar ze bleven, maar ze was ervan overtuigd dat ze niet gewoon kantoorbaantjes en appartementen hadden gekregen en ze voorgoed terug waren gegaan naar de ambitieloze leventjes die ze hadden geleid voordat ze hier kwamen.

Midori’s zeven jaar oudere zus Kyoko had zelf weliswaar nooit deel uitgemaakt van het Harajuku-milieu, maar ze had wel al het mogelijke gedaan om te voorkomen dat ze verstrikt raakte in wat zij de ‘Japanse val’ noemde. En die Japanse val bestond volgens haar uit trouwen met een man die verwachtte dat zij het huishouden bestierde en geduldig met de dampende nikujaga op tafel zat te wachten terwijl híj deed waar hij zin in had.

En het was Kyoko gelukt. Ze was ontsnapt. Ze was al op haar negentiende naar Londen vertrokken om daar te studeren, en kwam sindsdien maar twee keer per jaar naar huis. Maar er was ook iets anders. Ze leek elke keer dat ze kwam gelukkiger, en ze had Midori verteld waarom. Het is heel simpel, Midori, had ze gezegd. Er is meer dan Japan, zie je. Er is daarginds een hele wereld. Je kunt overal naartoe gaan, waar je maar wilt. Je hoeft alleen maar te besluiten dat je dat gaat doen.

En dat was precies wat Midori had gedaan. Ze had haar besluit genomen. De dag dat ze achttien werd en ze klaar was met school, zou ze weggaan uit Yokohama, uit Tokyo, uit heel dit lawaaiige land dat zo wanhopig probeerde modern te zijn terwijl het tegelijkertijd muurvast zat in het conservatieve verleden.