Titelpagina

Wilfried de Jong

..

Souplesse

..

..

..

..

..

Uitgeverij Podium

Amsterdam

Colofon

© 2019 Wilfried de Jong

Omslagontwerp Studio Ron van Roon

Foto auteur Lenny Oosterwijk

Verzorging e-book Michiel Niesen

..

isbn 978 90 5759 979 8

..

www.uitgeverijpodium.nl

..

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, juni 2019

Medelijden met Messi

Er staan drieëndertig camera’s gericht op het strafschopgebied. Messi is in veelvoud gevangen. De hele wereld ziet hem staan. Hij kijkt naar de grond, met de handen in z’n zij. Geen fijn beeld. Messi hoort op drift te zijn en met korte pasjes onnavolgbaar langs verdedigers te razen.

Messi is een paar meter verwijderd van de penaltystip. De bal ligt er al op. Het kalkrondje oogt onberispelijk, het is nog niet gebruikt in de wedstrijd van Argentinië tegen IJsland.

Zo dadelijk gaat het vonnis voltrokken worden door de beste voetballer ter wereld. Miljoenen televisiekijkers schuiven naar het puntje van hun zitting, als ze al niet zijn gaan staan.

Onder Messi’s voetbalbroek steken witte knokkelknietjes uit; ze maken zijn benen ouder dan ze in werkelijkheid zijn.

Bij zijn acties tijdens een wedstrijd liggen we altijd achter bij Messi. Hij heeft de gave om in split seconds iets te doen wat niemand anders verzint. Hij is de verdediger — en ook de kijker — vaak te snel af met zijn idee en uitvoering.

Waar wij nog nadenken, heeft Messi al gehandeld.

In afwachting van de strafschop is er tijd om te piekeren. Dat is niet in het voordeel van Messi. Wat zal er allemaal door zijn hoofd schieten? Die ene ontbrekende beker in zijn prijzenkast, het audiovolume van de televisies in Buenos Aires, zijn matige spel van de afgelopen 65 minuten?

Niemand kan zijn eigen hersens uitzetten, ook Messi niet. Denkt hij aan de strafschoppen die hij nam op de geheime training, aan de keren dat hij er tijdens wedstrijden eentje miste? Zou de IJslandse keeper al zijn strafschoppen bestudeerd hebben? Of ziet Messi de drie doelpunten van rivaal Ronaldo op dit toernooi voorbijflitsen?

Op zo’n vijf meter van de bal staat Messi nog steeds met de handen in z’n zij. De scheidsrechter loopt naar de keeper en gebaart dat hij netjes op de doellijn moet blijven.

De stilstand is bijna voorbij. De scheidsrechter doet een paar passen opzij en blaast op zijn fluitje.

Tijdens de eerste meters van zijn aanloop kijkt Messi nog naar de bal. Hoe hij gaat schieten zit vermoedelijk in zijn hoofd. De bal vertrekt van de stip, halfhoog, maar niet hard en ook niet ver genoeg in de hoek.

De keeper duikt de goede kant op en stopt de penalty. Het geluid van ongeloof kolkt ongeloof door het stadion, zijn thuisland Argentinië zal in schokstoestand verkeren.

Messi draait zich om en loopt in wandelpas het strafschopgebied uit. Na zo’n desastreus ongeluk moet je eigenlijk direct door naar een trauma-afdeling. Controle van hoofd, hersens, bloeddruk en hart.

Plakkertjes op de borst.

Messi moet door.

Er komt alweer een bal zijn kant op gerold. Een van de televisiecamera’s weet de aangeslagen penaltymisser van dichtbij te vangen. We zien hoe hij over zijn voorhoofd wrijft en dan een pluk haar naar achteren strijkt. Na zo’n mislukte penalty krijgt iedere beweging een nieuwe betekenis.

Het is de allereerste keer in mijn leven dat ik medelijden heb met Messi.

De sprint van de verkramping

Het koningsnummer van de atletiek is in minder dan tien seconden voorbij. Als kijker kom je ogen tekort om alle details goed te zien. Herhalingen doen hun werk; met chirurgische precisie worden de bewegingen van de sprinters ontleed.

Ik keek naar het hoofd van Usain Bolt.

Waar was de ontspanning op zijn gezicht?

Kenners roemen sprinters als ze tijdens de finale in staat zijn hun wangen losjes te laten schudden als zacht rubber.

Vooraf had Bolt nog grappen gemaakt met de WK-mascotte, collega’s, fans en natuurlijk met zijn allergrootste vriend: de televisiecamera. Na de knal uit het pistool merkte hij: ik moet vanavond hard werken. Een paar concurrenten lagen al een metertje voor en helemaal gerust op het snelle, tweede deel van zijn race moet Bolt niet geweest zijn.

In de laatste meters was het gezicht van de kampioen verkrampt. Zijn ogen keken benauwd opzij: er waren kapers op de kust voor het goud.

Ik keek naar de kop van Justin Gatlin.

Waar was de ontspanning op zíjn gezicht?

Zacht rubber? Nee, de verbeten trekken van de Amerikaan deden denken aan strakgetrokken elastieken die op het punt stonden te knappen.

Van ontspanning tijdens inspanning was in deze finale geen sprake: er móést zoveel.

Bolt moest en zou van iedereen gloriëren in zijn losse stijl. Al ver voor de finish zou hij vast gaan lachen, zwaaien wellicht. Hij, het goddelijke icoon met zijn lange benen die pas ophielden bij de navel van andere sprinters.

Gatlin wilde per se revanche op het fluitende publiek in Londen dat hem niet op de baan wilde zien als atleet met een dubbel dopingverleden. De Amerikaanse sprinter heeft jaar in, jaar uit achter Bolt aangelopen en qua persoonlijkheid altijd in zijn schaduw gestaan.

Eén ding moet je Gatlin nageven; het is een doorzetter die het gif van zijn frustraties gebruikte om zich tijdens dit WK op scherp te zetten.

Zo werd het de sprint van de verkramping. Bolt kon niet meer zo heersen zoals vroeger, Gatlin liep niet op souplesse maar op woede.

Na de finish van de honderd meter — normaal toch een extatisch, masculien egomoment — zocht Bolt even naar de manier waarop hij als ‘verliezer’ afscheid moest nemen. Ondertussen spatte een bozige Gatlin uit elkaar van genoegdoening.

De twee sprinters vonden elkaar op de baan. Gatlin ging als een nederige ridder op zijn knieën. Bolt sloeg hem niet tot de nieuwe koning, daarvoor is Gatlin (35) ook te oud. Hij omhelsde de Amerikaan en feliciteerde hem met de winst.

Bolt beschermde een gehate dopingzondaar tegen het striemende fluitconcert en bewees daarmee — naast al zijn onwaarschijnlijk mooie sprints die hij liep — dat hij een van de allergrootste sportpersoonlijkheden van zijn generatie was.

Duits bloed in de Tour

Terwijl het peloton door Duitsland naar Luik reed, stond oud-Tourwinnaar Jan Ullrich in het plaatsje Korschenbroich met een vlaggetje in zijn hand langs het parcours. Jan lachte verlegen. In een flits moet de sprinter Marcel Kittel langs de stilstaande Ullrich gereden zijn. Ullrich en Kittel, twee grote namen uit de Duitse wielercultuur.

Een ‘vieze’ en een schone renner.

Een gevallen held en een aanbeden rolmodel.

Ergens, diep in wielerland, liggen tientallen zakken met zielloos bloed opgeslagen. Er staan geen namen op, alleen vage codes die verwijzen naar renners die zich ooit inlieten met de praktijken van de dopingarts Fuentes.

Twee weken geleden bepaalde het Spaanse gerechtshof dat de namen niet openbaar hoeven worden gemaakt. In 2013 bekende Ullrich dat hij klant was geweest bij Fuentes. Sinds die biecht is hij in zijn land aangeschoten wild. Bij de Tour de France werd geen ereplaatsje vrijgehouden.

Meet de Tourdirectie niet met twee maten? Er zijn genoeg gasten en medewerkers waar ook een smet aan kleeft.

De afgelopen jaren zijn veel dopinggebruikers gestraft. Ze zijn tijdelijk, soms voorgoed, verbannen uit de wielersport. Wielrenners van nu durven te beweren dat het profpeloton — op een paar procent na — vrij van doping is.

Ullrich fietste in een schimmige tijd. Landgenoot Kittel moet iedere dag van het jaar opgeven waar hij verblijft zodat hij door een vliegende brigade gecontroleerd kan worden. Fans nemen dopinggebruik minder nauw. Nog altijd schilderen ze de naam van betrapte renners op een spandoek.

Wielerliefde maakt blind.

Je hoort renners van nu soms verklaren dat ze niet weten hoe ze gehandeld hadden in de wereld van het ouderwetse peloton. Of ze de druk van de stille wetten hadden weerstaan.

Jan Ullrich hoeft niet zielig gevonden te worden. Hij wist welk risico hij nam, heeft in zijn carrière goed verdiend en ging een tijd als held door het leven.

Ik keek naar de sprint van Kittel in Luik. Vlak voor de finish had hij geen helpers meer, in zijn eentje moest hij van achterwiel naar achterwiel. Zijn topsnelheid bedroeg 69 kilometer per uur.

Longen, benen, borstkas, luchtpijp; de winnaar stond in brand.

Terwijl Jan Ullrich ontspannen naar de televisie keek, stapte Kittel doodop van zijn fiets, ging op de grond zitten en jankte van spanning en geluk.

Ik had het niet erg gevonden als Ullrich en Kittel elkaar op het podium ontmoet hadden, in het weekend dat oud-bondskanselier en Duitslandarchitect Helmut Kohl werd begraven. De vieze en de schone renner, gebroederlijk in de Tour. Niet vergeten, wel vergeven. Hun omhelzing had de toch al zo Duitse dagen in de Tour de France nóg meer van stromend, Duits bloed voorzien.

De wedergeboorte van Yuri

De alcohol van Rio de Janeiro is allang vertrokken uit zijn bloed en toch wordt de ringenspecialist nog steeds herinnerd aan zijn nachtelijke escapade tijdens de Olympische Spelen. Het hele land was in rep en roer rond ‘Yuri-gate’. Nu hing Yuri van Gelder voor het eerst sinds de Spelen weer in de ringen, op de NK in Ahoy. Alles leek nog hetzelfde: die monsterlijke spieren in zijn bovenarmen, de vierkante nek en daarbovenop dat afgetrainde hoofd met het glanzende voorhoofd.

Waarom deed hij het nog, waar haalde hij de energie vandaan?

De ringspecialist is inmiddels 34 jaar maar hij wilde zich per se kwalificeren voor de wereldkampioenschappen in Montreal.

Twee seconden horizontaal hangen tussen de ringen, handstand, zwaai-elementen, omgekeerde breedtestand en in een wolk van magnesiumpoeder eindigen met dubbele salto gestrekt.

Yuri kon het nog allemaal.

Een zucht van opluchting toen hij op het scorebord 14.300 achter zijn naam zag verschijnen; hij was Nederlands kampioen.

Op het toernooi turnde ook Epke Zonderland. Hij had de afgelopen maanden voor zijn studie medicijnen met zijn neus tussen de boeken gezeten. Even de gewone wereld opsnuiven, niet alleen maar de geur van een gymzaal.

Die geestelijke afleiding heeft Van Gelder niet. Af en toe zag ik hem in beeld; hij hing mooi stil aan de ringen in theater Carré en deed zijn oefening boven het festivalpubliek van Lowlands.

Gisterochtend zette hij een foto op Instagram. Van Gelder zat in de auto en lachte ontspannen op de selfie. Naast hem zag ik zijn vader achter het stuur, hij reed zijn zoon naar de finale. De stevige buik van meneer Van Gelder zat goed vastgesnoerd in de gordel.

Er stonden twee icoontjes onder de foto: een hartje voor zijn vader — het was vaderdag — en een rollende biceps ter aanmoediging van Yuri zelf.

Na het behalen van de titel sprak de kersverse kampioen op de radio. Voorafgaand aan het toernooi had hij zijn turncollega’s bij elkaar geroepen om het afgelopen jaar te bespreken. Kennelijk moest hij nog wat kwijt. Yuri vertelde dat hij zich weer welkom voelde, ook bij het publiek op de tribune. Na een mislukt jaar deed alle aandacht hem goed.

‘Ik ben weer een soort van herboren,’ sprak de turner. Hergeboorte. Daar zijn therapieën op gebaseerd: je moet proberen weer helemaal terug te gaan naar het prilste begin. Terug naar je eerste levensjaar met je ouders.

Ik zocht Yuri’s foto op Instagram nog eens op. Zijn vader, zo vertrouwd achter het stuur. Boven het portier hing een handgreep, voor als een bocht te scherp wordt genomen. Snel vastgrijpen en vasthouden, dan komt het meestal goed.

Het gebruik van magnesiumpoeder is niet nodig.

Een gevecht tussen onderbroeken

Bep van Klaveren stond in 1955 piemelnaakt op de weegschaal. Een scheidsrechter schoof het contragewichtje langzaam op, net zo ver tot alles in balans hing. In het sportlokaal wachten mannen met serieuze gezichten op de uitslag. Ik kijk nog altijd graag naar die foto van de weging van Nederlands beroemdste bokser. Hoeveel zou Bep gewogen hebben?

Een weging heeft iets devoots, het is een ode aan het sportlichaam. Elke opgepompte spier maar ook elk randje overtollig vet wordt gezien. De bokser is te bewonderen in zijn blootje. Geen grapjes nu, niet flauw naar beneden wijzen. Je kunt gluren naar het nog ongeschonden lichaam dat uren later de ring zal verlaten met blauwe plekken en bloeduitstortingen.

‘Het gevecht van de eeuw’ was tussen de onverslaanbaar geachte Amerikaanse bokser Floyd Mayweather en zijn Ierse ‘mixed martial arts’-opponent Conor McGregor.

Een bokser versus een straatvechter.

Ik zat in de nacht klaar voor een uitzending via mijn betaalkanaal. Zevenduizend mensen in de arena in Las Vegas hadden een kaartje gekocht. De twee boksers kregen een opkomst langs het publiek. Pas na een kwartiertje kreeg ik door dat het alleen maar om de weging ging, het gevecht was pas een etmaal later.

Met lange broeken aan stonden de boksers op het podium. McGregor moest als eerste gewogen worden. Hij gaf zijn hippe zonnebril aan een helper en trok toen zijn trainingsbroek uit. Onhandig gedoe. Altijd lastig, die tweede pijp terwijl je op één been staat.

McGregor stond klaar in een strakke, grijze onderbroek. De bebaarde en getatoeëerde Ierse bokser was een mix tussen een barista en een pitbull. Met een paar vingers legde hij, door de stof van de slip heen, zijn pik in de gewenste richting: recht vooruit. Daarna begon hij als een dier in nood te schreeuwen. De fans jankten mee.

Ook Mayweather moest eraan geloven. Hij kleedde zich uit, fatsoeneerde zijn groene slip en ging ook op de weegschaal staan.

Applaus voor twee onderbroeken.

De weging was commercieel, slecht geacteerd, ordinair en een beetje vies. Het was pure boksporno; ik was blij dat thuis de lamellen van de luxaflex dicht waren.

De dag erop heb ik me — eerlijk is eerlijk — laten verleiden tot het zien van de bokspartij. Het was enerverend. McGregor vocht zich met een anarchistische stijl van boksen kapot op de technisch en conditioneel sterkere Mayweather.

Na afloop omhelsden ze elkaar in de ring. Missie geslaagd: er werden honderden miljoenen dollars bijgeschreven op hun bankrekeningen. De boksers ramden zich nog eens lekker op de borst.

En toch zag ik — dwars door al het machismo heen — steeds weer die twee zo goed als naakte mannen voor me, in hun onderbroek tijdens de weging, onzeker plukkend aan hun zaakje.

Daaf met de Losse Handjes

Het raam van de zolderkamer stond op een kier. Jimmy lag in bed, met alleen een laken over zich heen. Het was broeierig warm voor een zaterdagavond in april.

Een tram ratelde voorbij over de Honingerdijk. Hij woonde hier al heel zijn leven, met zijn vader en moeder. Aan de hoeveelheid passerende auto’s kon Jimmy horen of de avondspits voorbij was. Dan verdween het geronk beneden op straat en werd Kralingen weer de rustige wijk die het doorgaans was.

Vandaag was alles anders, Excelsior speelde thuis.

Om kwart voor negen was de wedstrijd begonnen en zijn vader zat bij de selectie, al was het op de bank. Na een enkelblessure was hij in de versukkeling geraakt. Slaande ruzie met de coach. Akkefietje met een speler in de gym. Twee keer te laat op de training.

Ze noemden hem ‘Daaf met de Losse Handjes’.

Jimmy trapte het laken van zich af, ging op het matras staan en keek naar buiten. De lampen van de vier lichtmasten stonden gericht op het veld dat Jimmy niet kon zien. Een zee van licht, de lucht zilverachtig. Boven de ruis van de stad uit klonk het geluid vanuit het stadion. Een schreeuw, een zucht van het publiek, het fluitje van de scheidsrechter.

Jimmy was nog nooit bij een avondwedstrijd geweest, alleen bij een training. Zijn strenge moeder haatte elke bal die rolde en alleen mocht hij niet naar het stadion; hij moest wachten tot hij na de zomer naar de middelbare school ging.

Staand op zijn bed luisterde hij via zijn mobieltje naar het radioverslag. ‘Een ronduit saaie eerste helft in een traag tempo, nauwelijks uitgespeelde kansen. Nee, hier in Kralingen moet na de rust echt nog iets gaan gebeuren voor de 4300 betalende toeschouwers.’

Het stond nog 0-0. Jimmy’s vader was aanvaller. Als ze samen op het trapveldje verderop de bal naar elkaar speelden, zag Jimmy hoe behendig zijn vader was, al werd Daaf met zijn 34 jaar een beetje strammer. Vooral met links kon hij alles. Maar hij speelde het hele seizoen al niet. Het bezorgde hem een slecht humeur; hij schold op Jimmy’s moeder — zijn tweede vrouw — en werd boos als hij op de PlayStation een partijtje fifa verloor.

Zou zijn vader tijdens de rust in de kleedkamer zitten of mocht hij met de andere invallers een balletje trappen op het veld? Jimmy zag ’m voor zich: balletje in zijn nek stilleggen, over zijn rug laten rollen en met de hak weer over hem heen laten vliegen.

Jimmy staarde naar de lichtmast. Een ranke staalconstructie van drie hoge palen en dwarsbalken, boven eindigend in een open balkonnetje waaraan de rijen lampen bevestigd waren. Nog nooit had Jimmy gezien dat de stadionlampen een keer vernieuwd werden. Hoe lang konden die dingen wel niet branden?

Terwijl hij met zijn neus tegen het raam stond, kreeg hij een idee. Jimmy trok zijn afgetrapte Nikes aan en sloop zijn slaapkamer uit. Behendig omzeilde hij de krakende trede. Even luisterde hij aan de deur van de woonkamer; zijn moeder was aan het bellen. Jimmy nam de trap naar beneden en stak de Honingerdijk over.

Hij trok zijn Excelsior-cap over zijn voorhoofd en nam het zebrapad. Bij het parkeerterrein sloeg hij rechtsaf, naar de korte zijde van het stadion. Behendig klom hij op een witstenen wc-gebouwtje. Hij kwam bij de kunststof omheining van het stadion uit, trok zich op aan de rand en keek naar het veld.

Dat gras, al was het dat stomme kunstgras, was zó groen. Mensen liepen met plastic bekers langs de tribunes. De speaker riep iets over het reizen naar uitwedstrijden. Hij zag het scorebord, 0-0 inderdaad.

De spelers kwamen het veld weer op. Pas heel laat zag hij zijn vader, die naar de reservebank slenterde en in de dug-out ging zitten. Zijn 24ste wedstrijd als reserve, Jimmy hield het thuis bij in zijn schriftje.

Met zijn hoofd net boven de kunststof muur zag Jimmy hoe de scheidsrechter de bal op de middenstip legde en floot. Excelsior ging in de aanval.

Alle toeschouwers keken naar het verre doel. Jimmy trok zich op aan de muur, liep over de rand en kwam zo bij de lichtmast uit. Hij leunde voorover en kon met zijn linkerhand tegen de lichtmast steunen. Hij slingerde zijn rechtervoet door de lucht en kwam met de zool terecht op een spijltje dat dienstdeed als tree. Om de halve meter zat er zo’n spijltje aan de paal. Zo kon je helemaal tot boven in de lichtmast klimmen.

Hij was bij gymnastiek altijd haantje de voorste geweest. Terwijl Excelsior in de verte een corner kreeg, klauterde Jimmy omhoog. In korte tijd was hij al op de helft. Hij nam even rust en zag hoe de keeper van de tegenpartij de bal klaarlegde voor een uittrap.

Op de tribune onder hem hadden ze nog niets in de gaten. Tot hij in de ogen van een man met een knalgeel hesje keek.

Betrapt.

De man pakte zijn mobilofoon en praatte erin.

Jimmy ging door met klimmen, hij was al op driekwart van de mast. Toen hij zich een halve slag draaide, zag hij de toppen van de huizen aan de Honingerdijk. Daar. Zijn kamer. Het licht stond nog aan.

Er klonk een snerpend fluitje. Jimmy zag duizenden mensen zijn kant op kijken. Hij schrok en voelde voor het eerst zijn voeten trillen op de smalle stangetjes. Het was best hoog. En eng. Nog een meter of vijf en hij was boven in de mast.

Beneden klonk geroezemoes. Jimmy keek omhoog en klom verder, tot hij zijn smalle lijf door een uitsparing in het rooster kon duwen.

Boven.

Hij stond achter de rij enorme lampen. Jimmy voelde de hitte en zag de dikke kabels eruit komen. Het moest hier een meter of dertig hoog zijn. Beneden stonden een paar mannen met gele hesjes wild te gebaren.

‘Kom naar beneden!’

Geen denken aan.

Jimmy ging zijn plannetje doorvoeren. Tussen de lampen door zocht hij zijn vader. Hij stond voor de dug-out en hield zijn hand boven zijn hoofd om het licht van de mast uit zijn ogen te houden. Jimmy zwaaide. Zijn vader zag hem niet.

De scheidsrechter had de wedstrijd stilgelegd. Iedereen keek omhoog naar het bakje boven in de lichtmast.

Een van de mannen met een hesje klom ook de paal in. Hij was eigenlijk te dik om het te doen, vond Jimmy, en het ging ook tergend langzaam. Halverwege stopte de man. Hij riep, hijgend: ‘Naar beneden. Meteen. Levensgevaarlijk!’

Jimmy piekerde er niet over, ook al keek het hele stadion toe. Hij maakte een toeter met zijn handen en schreeuwde naar de man: ‘Ik kom als Daaf mag invallen bij Excelsior! Hij is mijn vader, hij moet spelen. Nu. Anders spring ik naar beneden!’

Met rood aangelopen gezicht gaf de man de boodschap door via zijn mobilofoon.

Vanuit zijn hoge positie zag Jimmy tussen de brandende lampen door dat er allerlei mensen naar de dug-out van Excelsior liepen. Er was zelfs politie bij. Zijn vader holde naar de hoek van het veld en tuurde omhoog.

‘Jimmy. Godverdomme! Kom naar beneden. Ben je gek geworden?’

‘Papa!’

‘Kom naar beneden.’

‘Nee, je moet eerst invallen. En scoren.’

Het publiek begon te fluiten. Zijn vader riep weer, maar Jimmy kon hem niet meer verstaan.

De man met het hesje was iets hoger geklommen, nu op tien meter van Jimmy.

‘Zeg dat ze Daaf moeten laten scoren,’ schreeuwde Jimmy, ‘anders spring ik echt.’

‘Hou op met die onzin!’ riep de man.

‘Je gelooft me niet, hè?’

Jimmy zette een voet op de rand van het platform. Onder zich hoorde hij de schrikreactie van het publiek.

‘Terug! Ga terug!’ riep de steward.