Oorspronkelijke titel Letters of Note: Love

Oorspronkelijke uitgever Canongate

© 2020 Shaun Usher

© 2020 Nederlandse vertaling Bert Meelker/Uitgeverij Podium

Omslagontwerp bij Barbara

Verzorging e-book Coco Bookmedia

ISBN e-book 978 90 5759 991 0

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, februari 2020

www.uitgeverijpodium.nl

Een brief is een tijdbom, een boodschap in een fles, een betovering, een schreeuw om hulp, een verhaal, een uitdrukking van bezorgdheid, een opscheplepel van liefde, een manier om contact te maken. Deze eenvoudige en briljante democratische kunstvorm blijft een krachtig communicatiemiddel. En ongeacht de technologische revolutie waarin we ons bevinden — de brief leeft en zal dat, net als de literatuur, altijd blijven doen.

Shaun Usher

Inleiding

Niets in ons leven is zo sterk als de liefde. Het is de kracht die ons bindt. Op onze donkerste momenten, wanneer we de wanhoop nabij zijn, is er altijd nog de roep van de liefde, die ons dwingt vol te houden en ons de moed geeft om door te gaan. In de ban van de liefde, tot in je vezels verbonden met iemand anders, voel je je bereid en in staat om elke hindernis die het leven voor je opwerpt te overwinnen — en als het moet, je leven te wagen om alles wat je lief is te beschermen.

Liefde komt misschien wel het dichtst in de buurt van een bovenmenselijke kracht. Maar geen pieken zonder dalen, en zo kan een liefde die is verzuurd iemand snel en meedogenloos op de knieën dwingen en kan zij een leven verwoesten dat door diezelfde liefde eerder zo werd verrijkt. Het genadeloze en overweldigende verdriet dat de lege plek van een verloren liefde kan innemen lijkt op geen enkele andere emotie, en wat het aanricht is bijna niet te beschrijven. Het is als een leven zonder kleur, een film zonder geluid. Wie zich met huid en haar aan de liefde overgeeft, laat alle reserves varen. En dat we ondanks de enorme emotionele risico’s toch op zoek blijven naar liefde, is het bewijs van haar onschatbare waarde.

Daarom is het ook niet verrassend dat de brief, de intiemste vorm van communicatie die we kennen, zo’n populair middel is gebleken om liefde te uiten. En ook om liefde af te tasten als iets uitzonderlijks wat zich op papier moeilijk laat vangen, ook al wordt liefde door velen omschreven als onze enige échte universele taal.

Dit brievenboekje bevat een selectie brieven die bij elkaar een indruk geven van onze complexe verhouding met deze betoverende levenskracht. Zo is er de brief van een vader aan zijn smoorverliefde zoon, vol wijze woorden voor alle leeftijden. Ook is er een uitgesproken onromantisch huwelijksaanzoek opgenomen van een Engelse boer uit 1866, goed voor een hartelijke lachbui of ook een zucht van medeleven. Verder is er de radeloze brief van een ontroostbare ontsnapte slaaf aan de man die hem hielp zijn baas te ontvluchten, waarin hij smeekt om hulp bij het terugkrijgen van zijn geliefde vrouw.

En dan zijn er de vele voorbeelden van de oude vertrouwde liefdesbrief — brieven aan geliefden, brieven aan overledenen, brieven aan nieuwe exen. Tezamen geven ze gestalte aan een specifieke vorm van correspondentie, waaraan miljoenen mensen, onder wie ikzelf, zoveel te danken hebben.

In september 2002 stak mijn obsessie voor brieven voor het eerst de kop op. Dat kwam door een briefwisseling met een kersverse vriendin die genoodzaakt was honderden kilometers verderop te gaan wonen. Van sociale media had nog niemand gehoord en e-mail was in die tijd nog iets heel bijzonders, zodat onze beslissing om met een ouderwetse brief contact te houden bijna vanzelfsprekend was. Wat we niet hadden voorzien, was hoezeer we ervan zouden genieten en hoe goed we elkaar erdoor zouden leren kennen. Wat een perfect begin van onze ontluikende verhouding.

Karina en ik zijn getrouwd in 2012. Dit boek is voor haar.

Shaun Usher

Minder van je houden kan ik niet

Simone de Beauvoir aan Nelson Algren

30 SEPTEMBER 1950

De Franse filosofen Simone de Beauvoir en Jean-Paul Sartre zijn het grootste deel van hun leven samen geweest. Na hun eerste ontmoeting, in 1929, begonnen ze een tot op zekere hoogte open relatie die eenenvijftig jaar standhield, tot Sartres dood in 1980. Partners kwamen en gingen, maar in 1947 ontmoette Simone dan toch de schrijver Nelson Algren, die ze onweerstaanbaar vond. Omdat ze in verschillende werelddelen woonden, begon een langeafstandsverhouding die drie jaar zou duren. In 1950, op weg naar huis na een liefdeloos bezoek aan Nelson in diens woonplaats Chicago, dat onmiskenbaar het eind inluidde van de verhouding die zo belangrijk voor haar was geweest, schreef Simone hem een brief.

Hotel Lincoln, New York

30 september 1950

Nelson mijn zoetelief,

Je was net weg toen een man op me af stapte die me met een glimlach die prachtige rare bloem met de twee kleine vogeltjes gaf, en met liefs van Nelson. Dat bedierf bijna mijn goeie gedrag: het was moeilijk om mijn ‘niet meer huilen’ vol te houden. Maar toch, ik ben beter in droog verdriet dan in kille woede, want tot nu toe heb ik mijn ogen drooggehouden, zo droog als gerookte vis, maar binnenin is mijn hart een soort kleffe custardpudding.

Ik ben niet bedroefd. Eerder verdoofd, heel ver verwijderd van mijzelf, terwijl ik niet echt kan geloven dat jij nu zo ver, zo heel ver bent, jij die zo dichtbij was. Ik wil je slechts twee dingen zeggen voor ik wegga en dan zal ik het er niet meer over hebben, dat beloof ik. Ten eerste hoop ik vurig dat ik je nog eens terugzie, ooit op een dag. Dat wil ik en ik heb het nodig. Maar weet alsjeblieft dat ik je nooit meer zal vragen of ik je kan ontmoeten — niet uit enig gevoel van trots, want dat heb ik niet als het om jou gaat, zoals je weet. Een ontmoeting zal alleen iets betekenen als jij het wilt. Dus zal ik wachten. En wanneer jij het wilt, wil ik het. Ik zal er niet van uitgaan dat je opnieuw van me zal houden, zelfs niet dat je met me naar bed wilt, en we hoeven dan ook niet zo lang bij elkaar te zijn: net zolang als jij wilt. Maar weet dat ik altijd zal blijven hopen dat je me dat vraagt. Nee, ik kan me niet voorstellen dat ik je nooit meer zal zien. Jouw liefde heb ik verloren, en dat deed (doet) pijn, maar jou raak ik niet kwijt.

Hoe dan ook, jij hebt mij zoveel gegeven, Nelson, wat je me gaf betekende zoveel voor me, en dat kun je me nooit meer afnemen. En daarbij waren jouw tederheid en vriendschap mij zo dierbaar dat ik er nog steeds warm en gelukkig van word en wrang dankbaar ben wanneer ik naar jou in mezelf kijk. Ik hoop dat ik die tederheid en vriendschap nooit, nee nooit meer kwijt zal raken. Wat mij betreft, is het verbijsterend dat ik het zeg en ik schaam me ervoor, maar het is de enige echte waarheid: ik hou nog steeds evenveel van je als toen ik in jouw teleurgestelde armen viel. Dat wil zeggen met alles wat ik in me had en heel mijn ellendige hart; minder van je houden kan ik niet. Maar laat dat alles je niet tot last zijn, lieve, en voel het vooral niet als een plicht om me wat voor briefje ook te schrijven; schrijf alleen als je zin hebt en weet dan dat mij dat telkens weer heel gelukkig zal maken.

Goed, alle woorden lijken dwaas. Je voelt zo dichtbij, zo dichtbij, laat mij ook dicht bij jou zijn. En laat me, net als voorheen, laat me voor altijd in mijn eigen hart.

Je Simone

Wat goed is loopt niet zomaar weg

John Steinbeck aan Thom Steinbeck

10 NOVEMBER 1958

John Steinbeck, geboren in 1902 in Californië, is dankzij zijn klassiek geworden romans De druiven der gramschap, Ten oosten van Eden en Van muizen en mensen nog altijd een grootheid in de wereld van de fictie. Op zijn zestigste ontving hij de Nobelprijs voor de Literatuur. Net als de meeste schrijvers in de jaren 1950 was Steinbeck een hartstochtelijk briefschrijver die genoot van het spel van woord en wederwoord: hij onderhield briefwisselingen met de meest uiteenlopende mensen — van medeauteurs tot de president van Amerika — en altijd in zijn eigen ongedwongen stijl. In 1958, vier jaar voor de grote prijs, schreef Steinbeck misschien wel zijn beste en zeker zijn meest waardevolle brief: aan zijn toen veertienjarige zoon. Thomas zat op een kostschool en hij was verliefd geworden op een meisje. Het was tijd voor enige vaderlijke adviezen.

10 november, 1958

Lieve Thom,

Vanochtend kregen we je brief. Ik zal je schrijven wat ik ervan vind en dan hoor je natuurlijk van Elaine haar mening.

Allereerst: als je verliefd bent, dan is dat iets goeds — het is zo ongeveer het beste wat iemand kan overkomen. Laat je door niemand wijsmaken dat het iets kleins is of niets voorstelt.

Ten tweede: er zijn twee soorten liefde. De een is een zelfzuchtige, valse, hebberige en egoïstische toestand waarin de liefde in dienst staat van eigendunk. Dit is de lelijke en verlammende soort. De andere is een uitbarsting van al het goede in jezelf: van vriendelijkheid, aandacht en respect — niet alleen het sociale respect, in de zin van goede manieren, maar een hogere vorm van respect, met erkenning van de ander als uniek en waardevol. Van het eerste soort kun je ziek, klein en zwak worden, maar het tweede soort kan meer kracht, moed en goedheid en zelfs wijsheid in je naar boven halen dan je dacht dat je in je had.

Het is geen kalverliefde, zeg je. Als je het zo diep vanbinnen voelt, dan is het vanzelfsprekend geen kalverliefde.

Maar ik geloof niet dat je me vroeg wat jij voelt. Dat weet je zelf het best. Wat je van mij wilde horen is hoe je ermee verder moet — en dat kan ik je wel vertellen.

Wees er om te beginnen trots op, en verder zou ik maar blij en dankbaar zijn.