De Schaduwdokter

Adrian Plass 

Copyright © 2018 Uitgeverij Plateau, Hilversum

Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een databank, of doorgegeven in welke vorm dan ook – elektronisch, mechanisch, gekopieerd, gescand of op enige andere wijze – behalve voor korte citaten in recensies of artikelen, zonder de voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

ISBN 978 90 5804 139 5

NUR 302

Vertaling: Ton van Mourik

Omslag: Geert de Koning

Typografie: Scriptura

Copyright © 2017 by Adrian Plass

Originally published in Great Britain by Hodder & Stoughton under the title The Shadow Doctor.

Dit boek, waarschijnlijk het moeilijkste dat ik ooit heb
geschreven, draag ik op aan mijn vrienden Liz, Ren en Chase.

Bedankt voor jullie steun en inspiratie.

Inhoud

Proloog

1. De vlam

2. Alice

3. De brief

4. Contact

5. Leren vliegen

6. Een duivelse pleister

7. Het ontbijt

8. Rod

9. Tunbridge Wells

10. Vragen en antwoorden

11. De vrouw die bang was om uit elkaar te spatten

12. The Wayfarer

13. Losse eindjes

14. De duizendpoot

15. Het geheim van de ui

16. De ontgoochelde Victor

17. Een vleugje blauw

18. Ontboezemingen

19. Over de duivel dromen

20. Het onderpand

Citaten

Proloog

Om twee uur ’s nachts verliet de man zijn plattelandshuisje en deed de voordeur behoedzaam achter zich op slot. Na een paar passen bleef hij staan, stak zijn gehandschoende handen in zijn zakken en boog zich achterover om naar de heldere nachthemel te staren. Flonkerende speldenknoppen bevolkten in groepen de hemel. Het woud aan bomen dat het kleine onderkomen plichtsgetrouw beschutte, bleef waakzaam maar donker, schijnbaar onberoerd door het sterrenlicht.

Enigszins rillend liep de man kordaat de licht hellende tuin uit, over het oneffen grasveld, langs de lege kippenren en de groentetuin, in de richting van een opening tussen de bomen, waar een smal pad toegang gaf tot het verborgen hart van het bos. Geen aarzeling. Hij kende de weg op zijn duimpje, was niet bang om te verdwalen.

Dat was niet zijn angst.

Vijftien minuten later bleef hij staan op een plek waar het pad geen andere keus had dan zich met een wijde bocht om een enorm brok kalksteen in de vorm van een kikker te slingeren. Na een klopje met de vlakke hand op de rots, week hij op het uiterste punt van de bocht van het pad af en baande zich, behendig buigend en duwend, een weg door een wirwar van min of meer horizontaal hangende takken, naar een spoor dat veel weg had van een hertenpaadje. Na zich opnieuw zorgvuldig georiënteerd te hebben, betrad hij al gauw een vrijwel cirkelvormige open plek.

Midden op de bescheiden open ruimte sloeg de man zijn armen om zich heen en hief zijn ogen op naar het natuurlijke planetarium boven zijn hoofd.

Een minuut verstreek. Hij voelde iets in zich opwellen. Begon over zijn hele lichaam te beven. De uiteindelijke wanhoopskreet sloeg tegen de zielloos weerbarstige stammen van de omringende bomen, om weer terug te kaatsten naar de eenzame gestalte.

‘Ik ben bang! Het is te veel – ik kan dit niet langer aan!’

Er kwam geen antwoord. Veel geluiden, maar geen ervan was op hem gericht. De man kende de stemmen in het bos goed. De fluisterende, kermende taal van de bomen. Kleine wezentjes die het in hun eigen kleine wereld uitschreeuwden van ellende of extase. Hij kende de gedempte vleugelslag van een uil, door de bijzondere vleugelranden in staat om vrijwel geluidloos op kleine dieren en vogels op de bosgrond te jagen. Hij herkende het harde gesnor van de nachtzwaluw, in zijn ogen de geheimzinnigste en meest intrigerende bewoner van deze schemerwereld. Al deze stemmen kende hij. Maar hij was er niet bang voor. Voor de duisternis evenmin.

Dat was niet zijn angst.

Hij was zo afgestemd op de gewone geluiden van de nacht, dat het gekraak van een brekend takje aan de rand van de open plek hem verbaasd deed omkijken. Niets te raden over. Onnodig om het vereiste gewicht voor dat geluid te raden. Maar het was een onaangename onderbreking. Het was een schok.

Er was maar één persoon die hem het bos in gevolgd kon zijn.

1

De vlam

Op een druilerige ochtend strandde Jack Merton, na een lange rit uit het zuiden en een mislukte afspraak, in het stadje Ripon in Yorkshire. Aan het eind van een hobbelig straatje dat vanuit het kleine centrum liep, doemde opeens St. Peter’s Cathedral voor hem op. Hij stak de Minster Road over en dook door de deur aan de westzijde naar binnen om te ontsnappen aan de irritant aanhoudende motregen. Terwijl hij het middenschip betrad, kwam er een vredig gevoel over hem. Een soort weldadige schok. Het was veel meer dan het simpele verschil tussen nat en droog zijn. De dunne scheidslijn tussen de ene staat en de andere viel onmogelijk te bepalen. Het was magie. Pure magie.

‘Verderfelijk magisch,’ fluisterde hij bij zichzelf, volop genietend.

Jacks vader had zijn zoon al op jonge leeftijd liefde voor Engelse kathedralen bijgebracht. Hij zei altijd dat hun overdaad een teken van ontoereikendheid was. Hier in deze kathedraal staan, was alsof je je in een grote luchtbel bevond, vol zacht vriendelijk licht, en een keur aan schaduwen in elke grijstint die, van schuchter tot nadrukkelijk, moeiteloos in elkaar overliepen. Niet langer gestrand maar gewoon in het hier en nu doorkruiste Jack het bouwwerk als in een droom totdat hij, aan de voet van een zuil tegenover de zuidelijke muur, bij een soort miniatuur alp van smeedijzeren kaarsenhouders kwam.

De aanblik van kaarsen verontrustten hem een beetje. Sinds hij op zijn zestiende tot geloof was gekomen, had Jack geprobeerd om dergelijke stuitende symbolen geen extra dimensie van zijn gebedsleven te laten uitmaken, hoe verleidelijk hypnotiserend de aanblik van een kaarsvlammetje ook mocht zijn. Er werd binnen zijn kringen van uitgegaan dat spiritualiteit alleen maar authentiek kon zijn als deze losstond van vermeend sacrale objecten. Onlangs was hij zich echter vaag bewust geworden van de tegenstelling in deze gedachte. De kerkelijke gemeente die hij een paar jaar had bezocht, was bijvoorbeeld bij het avondmaal overgegaan op kersensap. Maar voor zover Jack kon zien, veranderden brood en wijn er niet zichtbaar door.

In een vlaag van onafhankelijkheid stopte hij een muntstuk in de gleuf onderaan het rek, pakte een nieuw waxinelichtje uit de kartonnen doos ernaast en hield het bij een brandende kaars, een snik van ellende vlug maskerend met een kuch, terwijl het lontje vlam vatte.

De snik voelde op de een of andere onverklaarbare manier aan als een gebed. Schandalig genoeg was het voor zichzelf. Het was waarschijnlijk de vaagste maar krachtigste smeekbede die hij ooit had gedaan.

Hij keek een paar seconden voldaan naar het brandende lichtje, alsof het een persoonlijke prestatie was. Zou het kunnen, dacht hij, dat de nauwelijks waarneembare, maar ontegenzeggelijk onvoorspelbare beweging van de piepkleine vlam een symbool van bevrijding behelsde, de mogelijkheid van iets nieuws – als hij maar de wil of moed had om het te grijpen? Maar wat zou dat in vredesnaam kunnen zijn? Op dit moment, en op deze plek, had hij geen idee.

Twee weken later zou hij de brief van zijn grootmoeder lezen. Het zou zijn leven veranderen.

2

Alice

Jacks grootmoeder was drie maanden eerder overleden, een paar dagen voor haar negentigste verjaardag. Barbara, de thuishulp van Gouden Handen die Alice doordeweeks elke ochtend hielp bij het opstaan, had de oudere dame gevonden, met haar gezicht op haar handen rustend, ogenschijnlijk even vitaal en vredig als anders. Barbara had gehuild. Ze was gesteld geraakt op de spitsvondige, levenslustige Alice. Moeilijk om te accepteren dat zij in deze wereld nooit meer wakker zou worden.

Jack had altijd van zijn grootmoeder gehouden en haar gewaardeerd. Zij op haar beurt adoreerde hem en genoot ervan om anderen te vertellen dat haar kleinzoon een knappe jongeman was die, met zijn charmante glimlach en jongensachtige gezicht, gemakkelijk voor een bekend populaire acteur gehouden kon worden. Ze was een helder, onaantastbaar licht in de donkere tunnels van Jacks leven, vooral nadat hij na de dood van zijn vader moederziel alleen was achtergebleven. Ze was altijd opgetogen geweest zodra ze hem weer had gezien. Altijd vriendelijk. Altijd gunnend. Ook had hij goed met haar kunnen praten. Meer dan goed zelfs. Een gesprek met Alice Merton kenmerkte zich door humor en prikkels, wat haar innerlijk onzekere kleinzoon stimuleerde om aarzelend enkele waarheden over zichzelf te onderzoeken, die beslist niet voor de openbaarheid bestemd waren.

Zijn grootvader William kon Jack zich nauwelijks herinneren. Er stonden foto’s van hem op het bureau in de zitkamer van de flat, op de begane grond in Eastbourne, waar Omaatje was ingetrokken toen traplopen haar te veel was geworden. Ze toonden een lange, in stijlvolle outdoorkleding gestoken pientere man met slordig haar, een vastberaden glimlach en, op vrijwel elke foto, een beschermende arm om zijn vrouw heen. Het had Jack getroffen dat Omaatje op elke foto met wijdopen ogen stralend en geluidloos ‘Wat een voorrecht!’ leek te zeggen. Hij had het haar een keer gezegd, onder het genot van een kop thee en een stuk zelfgemaakte Battenberg-cake, die tot zijn verbazing en lichte verontrusting ook een scheutje rum bleek te bevatten.

Er verscheen een floers op de ogen van de oude dame. Ze boog zich opzij, pakte een van de zilveren fotolijstjes en staarde er met een schuin hoofd naar. Nadat ze het omgekeerd op haar schoot had gelegd, depte ze haar ogen met een zakdoek uit haar mouw.

‘Het spijt me, Omaatje,’ zei Jack, met licht gebroken stem. ‘Ik wilde u niet overstuur maken.’

‘Lieve help, welnee. Het ligt niet aan jou,’ antwoordde ze, terwijl ze zich voorover boog en hem een klapje op zijn knie gaf. ‘Het komt door hem, God hebbe zijn egoïstische ouwe hart, met dat doodgaan en er zomaar tussenuit knijpen.’

‘U mist hem nog steeds?’

Alice nipte van haar thee en had nu een twinkeling in haar ogen. Jongelui stelden soms zulke ongelofelijk stomme vragen.

‘Hij was heel goed in bed.’

Jack staarde hulpeloos naar de cake. Battenberg, al dan niet met rum, was interessanter dan ooit. Wat een kleur. Wat een fascinerende symmetrie.

Ze had met hem te doen.

‘Het spijt me, Jack. Ik bedoelde niet alleen seks, hoewel ik inderdaad, nou ja, intimiteit mis. Nee, ik bedoelde dat hij letterlijk goed was – een goed mens. Zelfs in bed.’

Haar stem werd zachter.

‘Het waren de… boekensteunen in mijn leven.’

‘Wie? Wat?’

‘Kusjes. Kleine kussen. Hij kuste me elke ochtend vlak nadat we wakker waren geworden en elke avond vlak voordat we gingen slapen. Boekensteunen. Houden alles op hun plek. Elke ochtend. Elke avond.’ Ze leunde achterover in haar stoel. ‘Mag ik je iets over mijn man vertellen, Jack?’

De jongeman ging ongemakkelijk verzitten. Alice grinnikte en tikte even op de foto op haar schoot, alsof deze de grap zou kunnen begrijpen.

‘Maak je niet druk, ik zal het netjes houden. Het betreft iets wat jouw grootvader een keer zei. Ongeveer drie maanden voordat hij stierf, toen hij al erg ziek was. We kenden een aardige man toen we nog in Nutley woonden, net over de heuvel na dat Indiase restaurant. Je herinnert je deze Steve waarschijnlijk niet, hoewel je hem volgens mij een paar keer hebt ontmoet. We sturen elkaar nog steeds kerstkaarten. Hij was een van die geweldige ambulancemedewerkers die je weleens op tv ziet. Als zijn dienst erop zat, kwam hij soms na de thee met William keuvelen. Hij vertelde ons op een avond dat zijn vrouw die dag bij een supermarkt grof bejegend was, door een beveiliger.

“Ik was er behoorlijk nijdig om, maar wist niet wat ik ermee aan moest,” zei hij. “Maar misschien weet William het, dacht ik. Dus, stel dat iemand Alice belaagde, wat zou jij dan doen?”

Mijn arme echtgenoot was op dat moment beneden aan bed gekluisterd en kon zich nauwelijks bewegen. Maar ja, hoe zal ik het zeggen? Het was een soort mini-wederopstanding. Hij greep de zijstangen van het bed, hees zich overeind, met dat haar wat wilder dan ooit als bij een egel alle kanten op piekte, en blafte: “Wat ik zou doen? Ik zou uitzoeken waar hij woonde, erheen gaan, hem naar buiten roepen en een dreun verkopen!”

En ik zweer je, Jack, dat hij zich ervoor uit dat bed gesleept zou hebben. Hij was een ouderwets man. Een plichtsgetrouwe ridder. William was alles voor me. Dus of ik hem nog steeds mis?’ Ze staarde even in de verte, met de foto tegen haar borst gedrukt. ‘Het kon niet eeuwig duren, Jack. Niet eeuwig.’

Het enige ongemak tussen Jack en Alice was voortgekomen uit gesprekken, of beter gezegd het gebrek eraan, over zijn overtuigingen. Jack vond dat lastig. Hoewel Omaatje een steunpilaar in zijn leven was, was hem nooit duidelijk geworden hoe zij over zulke dingen dacht. Haar goedkeuring en bemoediging hadden hem altijd gesterkt. Maar ook was daar zijn angst dat zij een stralende eeuwigheid zou mislopen als ze er niet in slaagde de waarheden te begrijpen die zo’n groot onderdeel van zijn wezen waren gaan uitmaken. Hij krabde tot bloedens toe aan de korstjes van dit evangelisch eczeem.

Het was niet dat ze de dingen die hij zei bestreed. Dat deed ze niet. Ook stak ze nooit de draak met zijn ideeën en stokpaardjes. Het was het volledig uitblijven van een reactie dat hij het frustrerendst en verwarrendst vond. Ze zat daar dan alleen maar en keek hem met gefronst voorhoofd aan. Onduidelijk belangstellend. Dat was haar houding op dergelijke momenten. Hij vroeg haar een keer om eerlijk te vertellen waarom ze zo magertjes reageerde op dingen die hij juist zo belangrijk vond. Alice schudde haar hoofd en knipoogde verontschuldigend, wat Jack aan Daphne uit The Eggheads deed denken wanneer deze op een dwaalspoor kwam door een onjuist feit. Toch gaf ze hem een soort antwoord.

‘Vergeef me, Jack. Alsjeblieft. Maar het is gewoon… Nou, wanneer jij het over dat soort dingen hebt, probeer ik aandachtig te luisteren. Maar hoe ik ook mijn best doe, het lukt me maar niet om er iets van te begrijpen…’

Jack viel stil, zijn adem afgesneden door verbijstering en zielenpijn. Dit week beangstigend af van de Jack-en-Omaatje norm. Vanaf dat moment verwaterde en verstomde de conversatie over dit onderwerp. Sinds die dag hing deze enige wanklank in hun relatie bij elke ontmoeting in de kamer. Ze sloegen soms de ogen neer of ontweken elkaars blik zelfs. Het had nauwelijks invloed op hun wederzijdse genegenheid, maar het was er wel. Sindsdien spraken Alice en Jack nooit meer over geloof. Na de dood van zijn grootmoeder, was deze onopgeloste kwestie Jack vanaf het eerste rouwmoment een doorn in het oog.

Alice liet haar enige kleinzoon een aanzienlijk bedrag na. Het kon van pas komen, als een buffer in magere tijden. Hij schreef een cheque voor zijn kerk uit met vier nullen achter de komma – 10% van het totaalbedrag – en liet de envelop in de brievenbus om de hoek bij zijn huis vallen, voldaan in zijn handen wrijvend toen hij hem zacht flappend in de duisternis naar beneden hoorde dwarrelen.

Alice liet haar kleinzoon ook een brief na.

Jack nam een week vrij van zijn werk bij het Kerkelijk Centrum in Bromley voor het uitruimen van het appartement van zijn grootmoeder. Het was de tweede keer dat hij de bezittingen van een dierbare moest uitzoeken. Het was net zo ongemakkelijk en akelig als de eerste keer. Het was alsof elke reden voor hun bestaan de spullen van Omaatje op dezelfde manier had verlaten als haar ziel haar lichaam. Decoratieve voorwerpen, foto’s of meubels, alles stond of hing er zielloos, onthecht en akelig steriel. Als bewoners van een of andere ontoegankelijke wereld. William keek hem aan vanuit de fotolijstjes op het bureau. Omaatje en hij waren nu samen, aan de andere kant van dat glas.

Aan het eind van een sombere, ingespannen week zat Jacks werk er bijna op. Emotioneel uitgeput draaide hij de voordeur van Alice’s appartement voor het laatst op slot en liep, onder het invallen van de schemering, moeizaam over de strandboulevard en de daaropvolgende heuvel, terug naar zijn hotel. Links van hem spoelde de lagergelegen zee af en aan, zoals ze altijd had gedaan. In zijn hoofd zong een strofe uit een of ander gedicht rond, elk spoortje geestelijk optimisme na zo’n treurige week met gemak overschaduwend.

Alles dient zich af te meten aan de golven van de zee

Onverstoorbaar af en aan brengen zij geen antwoord mee

Het was een opluchting om, na vanaf High Cliff de Mount Road ingeslagen te zijn, het vertrouwde en uitnodigende aanzicht van het Hydro Hotel te herkennen, volgens Jack het mooiste verblijf ter wereld. Het Hydro was een gedegen traditioneel Edwardiaans etablissement, met weelderig gemeubileerde ontvangstruimten met hoge plafonds. De karakteristieke Engelse sfeer werd tegenwoordig in stand gehouden door nogal wat personeel uit Oost-Europa. En absoluut ten goede, voor zover hij kon zien. In Omaatjes flat slapen was uitgesloten. De welluidende stilte in het holklinkende appartement was bijna beangstigend.

Na het avondeten zette Jack zich aan een tafel in de grote conversatiezaal, met uitzicht op het croquetveld en de onzichtbare zee erachter, bestelde een kan met de sterkst mogelijke koffie en haalde een dikke envelop uit zijn schoudertas. Hij had ermee gewacht tot alles als het ware aan kant zou zijn. Een kans om zijn grootmoeder voor het laatst iets tegen hem te horen zeggen.

Op de envelop stond, in het keurige handschrift van Alice: ‘Voor mijn lieve Jack’. Hij opende hem met een lichte zucht, haalde de kantjes gevouwen briefpapier eruit, streek ze op tafel glad en begon te lezen.

Ergens in de schemer, achter het croquetveld en de weg en de lagergelegen hoofdstraat en de promenade en het kiezelstrand, bleven de golven af- en aanrollen.

3

De brief

Allerliefste Jack,

Gegroet, heerlijke kleinzoon van me. Voor het geval je het wilt weten, ik begin deze brief aan jou op mijn uitgeklapte secretaire bij dat heerlijke grote raam met uitzicht op zee. De zon schijnt (wist je dat dit stadje is uitgeroepen tot zo ongeveer de zonnigste plek in Engeland?), de lucht is blauwer dan het ei van een heggenmus en de zee dobbert rustig achterover op zichzelf, blakend van schoonheid en getooid met haar mooiste diamanten.

Herinner jij je mijn achtenzestigste verjaardag nog? Een van onze heerlijkste momenten samen, nietwaar? ’s Morgens verleende ik je het voorrecht me uitgebreid dat hele stuk over de lagergelegen promenade naar Holywell te duwen wat, zoals we opnieuw merkten, altijd verder is dan je denkt. Onder een redelijk goede kop koffie bespraken we de vastgeroeste politiek en, wat belangrijker was, de eigenaardige uitwerking van het gekrijs van zeemeeuwen op de menselijke geest. Weet je nog? Daarna, na thuis nog een middagdutje te hebben gedaan, nam je me mee voor een vroeg etentje in mijn Thaise lievelingsrestaurant aan de nieuwe jachthaven. Ik weet niet goed meer wat we bestelden, behalve dan die verrukkelijke vlindergarnalen van hen. Het water loopt me zelfs onder het schrijven weer in de mond.

Waar hielden we ons nog meer mee bezig dan eten? O ja. Een van onze aardigste liefhebberijen: seriemoordenaars tussen de andere gasten uitpikken. Er waren een paar serieuze kandidaten, weet ik nog. Vooral die man in zijn eentje, twee tafels verderop. Hij zat, met vooruitgestoken onderkaak en de grimmige gezichtsuitdrukking van een roofdier, onderuitgezakt op zijn stoel. Hij bewoog zijn forse hoofd de hele tijd als een loerende buizerd. Op zoek naar potentiële slachtoffers, meenden we. Tot het plaatje uiteenspatte toen zijn knappe vrouw met twee opgewekte kinderen binnenkwam en hij op wonderbaarlijke wijze veranderde in een aardige, vrolijke en vriendelijke man die slechte moppen tapte en duidelijk geliefd was bij zijn gezin. Wat een teleurstelling. Ons plezier een beetje bederven. Sommige mensen houden ook nooit rekening met anderen, is het wel? Of je gedraagt je als een heuse seriemoordenaar, of je maakt meer werk van je zonnige kant. Vind ik tenminste.

We hadden genoten, Jack. Waarna jij er op stond om te betalen. Ik was natuurlijk uitstekend gezelschap, dus we waren allebei tevreden.

Maar er was één heikel moment. Weet je nog dat we met ons Thaise bier nogal vrolijk op je ouders proostten? Niets mis mee. Totdat ik er iets ondoordachts uitflapte.

‘Hopelijk hebben ze het naar hun zin, waar ze zich op dit moment dan ook mogen bevinden.’

Zoiets. Er viel een akelige stilte. Het voelde erg ongemakkelijk. Natuurlijk wist ik waarom. Geen van ons beiden zal dat afgrijselijke dieptepunt vergeten waarop jij me vroeg waarom ik nooit echt geïnteresseerd leek in de dingen die jij gelooft – jouw toewijding aan het christendom.

Excuses voor mijn gebrek aan moed die dag, Jack. Mijn antwoord op jouw vraag was pathetisch, en bovendien maar voor de helft waar. Volgens mij zei ik dat ik jouw woorden, of je manier van spreken, te weinig inhoudelijk vond. Zoiets. En vanaf dat moment ontweken we, zoals je weet, alles wat ook maar in de verste verte met dat thema te maken had. Het was misschien dan een kleine olifant, maar hij banjerde altijd wel ergens door de kamer. En zoals ook jij waarschijnlijk besefte, de grap is dat dergelijke monstruositeiten des te groter worden naarmate ze minder gevoed worden. Die avond in dat Thaise restaurant moeten we allebei die zware, dreunende stappen gehoord en gevoeld hebben. Het maakte me diep ongelukkig.

Ik vrees dat dit een lange brief wordt, Jack. Maar ik moet hem schrijven en wel om twee redenen. De ene is een poging tot een soort genoegdoening voor mijn lafheid en gebrek aan bereidwilligheid. Ik wil eindelijk uitleggen wat ik bedoelde, toen ik je zo’n onbevredigend antwoord gaf. En de andere reden, misschien een erg vreemde en opzichzelfstaande, komt voort uit iets dat me is overkomen. Een onverwachte belevenis. Ik ben erg slecht in het benoemen van dingen, en ik kan op dit moment de woorden even niet vinden om te verduidelijken waar ik het nu over heb. Laat ik dat dan ook maar niet proberen. Ik volsta met de mededeling dat het gaat over de geboorte (bij gebrek aan een betere term) van iets nieuws, iets wat jij misschien ‘geloof’ zou noemen. En dat ik ermee in aanraking kwam door toedoen van de man waarover ik verderop in deze brief zal vertellen. Ook de suggestie die ik je later aan de hand zal doen, heeft alles met hem te maken. Het betreft iets waar jij wat aan zou kunnen hebben.

Maar eerst, wat bedoelde ik met mijn opmerking over de manier waarop jij tegen me sprak over je geloof? Lieve help. Dit is niet makkelijk. Ik moet erover nadenken, het opnieuw voelen en het dan op papier zien te krijgen. Wacht dus gewoon even.

Oké, ik ben er weer. Ik heb erover nagedacht en het opnieuw gevoeld. Dus rest me nog één ding. Daar gaan we.

Ik had de vage indruk dat ik, wanneer jij over je geloof sprak, eigenlijk helemaal niet bij het gesprek betrokken was. Het leek eerder alsof jij het tegen jezelf had, in plaats van tegen mij. Jij wilde me alleen maar overhalen, zodat ik op de een of andere manier van pas kon komen bij de belangrijkste taak die jij jezelf ogenschijnlijk onwillekeurig had gesteld: jezelf ervan overtuigen dat jij echt geloofde wat je zei. Ik raakte niet alleen verward, ik was ook bezorgd. Hoe was jij in vredesnaam in die zelfgecreëerde gevangenis van angst en verwarring terechtgekomen, waarin jij als een razende rondliep in een benauwende ruimte, terwijl je anderen luidkeels attendeerde op de noodzaak om van diezelfde “vrijheid” te gaan genieten? Het raakte allemaal kant noch wal. Maar bezieling die gevoed wordt door angst duldt vrijwel geen tegenspraak. Dus hield ik me er angstvallig buiten. Ik had me erop kunnen storten, een doordachte poging kunnen wagen. Dat deed ik niet en het spijt me. Ik wilde niet het risico nemen om, nou ja, ons allebei te beschadigen. Ik wilde dat jij en ik gewoon op de oude vertrouwde manier met elkaar zouden blijven omgaan. Ik hoop dat jij net als ik het gevoel hebt, lieve Jack, dat we daar in ieder geval meer dan in geslaagd zijn. Maar ik besef maar al te goed dat die schaduwkant er ook was. Tot nu, hoop ik. Want het spijt me echt, Jack. Vergeef me alsjeblieft.

Over schaduwen gesproken, ik wil je iets vertellen wat me vorig jaar overkwam. Bepaalde dingen in mijn relaas zijn vreemd en, voor mijzelf dan, nogal gênant om te onthullen. Bovendien ben jij de enige, naast iemand anders, die dit vreselijke geheim hierna kent. Ik vrees dat ook jij het ietwat ongemakkelijk zult vinden. O jee. Laat ik maar even stoppen en er morgen aan beginnen.

Daar ben ik weer. De ontbijtspullen zijn aan de kant, de zon schijnt nog steeds en ik heb geen excuus meer om het verder uit te stellen. Daar gaan we.

Het was in januari. Je weet wat januari met je kan doen, Jack. Het lijkt een beetje op intercontinentale vluchten. Die heb ik maar één keer ondernomen: samen met William naar zijn oudere broer in Australië. Toen we op de heenreis aan boord gingen van het Qantas-toestel op Gatwick Airport, voelde ik de zijkant van de stoel tegen mijn knie. Niet vervelend, gewoon een lichte druk. Maar tegen de tijd dat we op Changi Airport in Singapore arriveerden, voor een onderbreking van vier uur, was dat onschuldige stukje stoel veranderd in een gloeiende stang die zich in mijn been boorde alsof hij naar olie zocht. Het enige wat ik me van Changi herinner, afgezien van de grootte van dat vliegveld, is het euforische gevoel dat ik bevrijd was van die aanval op mijn weerloze lijf. William moet meer gevoeld hebben, natuurlijk. Hij was veel forser dan ik. Maar hij klaagde nauwelijks. Erg lastig. Hij liet het helemaal aan mij over. Egoïstisch als altijd.

Hoe het ook zij, vooral die januari was precies zo. Je weet hoe veel ik van je grootvader hield en hoe moeilijk ik het vond om geconfronteerd te worden met, of het me zelfs maar kunnen indenken van, een toekomst zonder hem. Rouw is vreselijk, Jack. Jij hebt het zelf meegemaakt, dus ik weet dat je het begrijpt. Jij en ik zijn weliswaar nogal verschillend met het verdriet over je vaders dood omgegaan, maar toch bleef het vertrouwd, zowel bij de dingen die we tegen elkaar zeiden als tijdens onze stiltes. Zo was het het beste voor ons allebei en het kwam goed. We hebben het op de een of andere manier gered, nietwaar?

Maar weet je, rouw verdwijnt nooit. We leren misschien ons leven wat beter te structureren. Gewoon overeind blijven. Gewoon maar witte bonen in tomatensaus en brood om de hoek halen. Maar het monster met de vlijmscherpe tanden staat altijd achter een boom of om de hoek, klaar om ons te bespringen, ons te grijpen en ons eraan te herinneren dat, diep vanbinnen, de pijn eigenlijk nooit minder wordt.

Nu ik het daarover heb, eind december was ik behoorlijk trots op mezelf. In plaats van tijdens de feestdagen thuis depressief te gaan zitten worden, had ik allerlei constructieve plannen gemaakt om mensen te bezoeken en te ontvangen die ik mocht (waaronder jou, Jack) en naar dingen te gaan die initiatief vereisten. Waarvoor ik me flink moest opdoffen, vervoer moest regelen en dergelijke. Het leek te werken. Tot ik een vergissing maakte.

Ik ging op oudejaarsavond, de vreselijkste avond van het jaar voor veel mensen zoals ik, naar een feestje voor ouderen in een van de Anglicaanse kerken in Eastbourne, in het centrum van de stad. Het was inderdaad zo vreselijk en gênant als je zou verwachten. Een hoop kouwe kak met zenuwachtige lachjes, onder een half glas lauwe witte wijn, uitgebreide verhandelingen over de staat van onze benen, een bingo waarbij ik een half afgemaakt wollen eiermutsje won en een zee aan geveinsde opwinding rond tienen, het tijdstip waarop we volgens het programma al deden of het twaalf uur was en elkaar op de wangen kusten. Ik weet niet of jij ouderen elkaar ooit bij zo’n gelegenheid hebt zien kussen, Jack. Senior A houdt het hoofd van senior B uiterst behoedzaam tussen twee bevende handen, voor het geval het hoofd door de kracht van de naar leverpastei geurende kus eraf zou rollen als de stenen bol van een sierzuil bij een statige oprit of oude poort.

Ik weet dat het grof klinkt. Aardige mensen en allemaal goed bedoeld, natuurlijk. Maar dit specifieke uitje was een vergissing – een fiasco. Het voelde als een loden dominosteen die, terwijl hij omviel, alle kleine positieve stapeltjes omgooide die ik rond de feestdagen had weten op te bouwen. Achteraf gezien waren ze blijkbaar toch niet stevig genoeg. Later die avond, achterin een dure taxi op de terugweg naar mijn flat, stak de pijn van het leven zonder William me zo, dat ik bijna dubbelklapte en zowat geen adem meer kreeg. Doordat ik al zo’n tijd alleen had geleefd, leek het ook voor altijd zo te zullen blijven. Er was geen enkele reden om aan te nemen dat de omstandigheden zouden verbeteren of dat de pijn minder zou worden.

Dat deed hij inderdaad niet. De pijn verergerde zelfs naarmate die sombere maand zich voortsleepte. Ik raakte gevangen in een van die cirkels waaruit geen ontsnapping mogelijk is. Hoe depressiever ik werd, hoe minder behoefte ik had om mensen te zien die ik mocht. En hoe minder contact ik met hen had, hoe lager ik boven de put kwam te bungelen, zoals die arme man in dat verhaal van Edgar Allan Poe. Wees niet boos, Jack. Jij bent een goed mens, los van wat je gelooft. Ik weet zeker dat je alles had laten vallen en me onmiddellijk had opgezocht, als je ervan had geweten. Maar ik had nergens vertrouwen meer in. Ik kroop ellendig rond in een kleine donkere wereld zonder William. Meer was er niet. Meer was ik niet.

Vergeef me als ik je laat schrikken en kwets, Jack, maar ik nam het besluit om niet langer te willen leven. Ik wist niet op welke manier ik een eind aan mijn leven zou maken, maar ik was vastbesloten er niet lang mee te wachten. Ook maar de geringste kans om met mijn lieve echtgenoot herenigd te kunnen worden, was in mijn ogen elke prijs waard. En als er aan de andere kant van het graf niets was, zou het niets uitmaken. Ik zou verlost zijn van de pijn en opgaan in het niets.

Toen gebeurde het.

Het was op een donderdag. Het weer was precies het tegenovergestelde van wat ik nu door mijn raam zie, terwijl ik dit schrijf. Regen en wind hadden de kust al vanaf de vroege ochtend geteisterd. Toen ik het gordijn in de woonkamer om zes uur ’s avonds openschoof, was de lucht zo zwart als de leegte in mijn leven. De wind wierp met vlagen hele plassen op de stoep, aan de overkant van de straat. Afgezien van de door regenstralen doorsneden lichtbundels van een incidentele auto, kwam het enige schijnsel van de roomwitte sierlampen die het jaar ervoor op de hele promenade waren neergezet. En zelfs die stevige knapen leken zich schrap te zetten en te beven in de storm.