audur a. ólafsdóttir

..

Rosa candida

..

Vertaald door Kim Middel

..

..

This book has been published with a financial support of Bókmenntasjódur / Icelandic Literature Fund

..

Dit boek is ook verkrijgbaar als paperback ISBN 978 90 5831 551 9

..

Oorspronkelijke titel Afleggjarinn

Oorspronkelijke uitgave Salka Publishing, IJsland

© 2008 Audur Ava Ólafsdóttir

© 2011 Nederlandse vertaling Kim Middel en Uitgeverij Maarten Muntinga bv, Amsterdam

Omslagontwerp Studio Jan de Boer

Foto voorzijde omslag © Cecilia Jardemar / Getty Images

Uitgave in Rainbow september 2011

Alle rechten voorbehouden

ePub: Z-Producties, Haarlem

..

www.mmboeken.nl

www.rainbow.nl

..

ISBN 978 90 5831 590 8

NUR 302

Uitspraak van de IJslandse letters d, p en æ

..

De IJslandse medeklinker d wordt ongeveer uitgesproken zoals de stemhebbende th in het Engelse father.

De IJslandse medeklinker p wordt ongeveer uitgesproken zoals de stemloze th als in het Engelse thought.

De IJslandse tweeklank æ wordt uitgesproken zoals ai in het Duitse Mainz.

Opgedragen aan mijn moeder

..

En God zei: ‘Hierbij geef Ik alle zaadvormende gewassen op de hele aardbodem aan jullie, en alle bomen met zaaddragende vruchten; zij zullen jullie tot voedsel dienen.’ (Gen. 1, 29)

1

..

Omdat ik naar het buitenland ga en nog niet weet wanneer ik terugkom, wil mijn vader van 77 een gedenkwaardig laatste avondmaal verzorgen door een van mijn moeders recepten te gebruiken, iets wat zij bij zo’n gelegenheid mogelijk gemaakt zou hebben.

‘Ik dacht aan gebakken schelvis en daarna chocolademousse met slagroom,’ zegt hij. Ik haal Jósef met onze zeventien jaar oude Saab op van het gezinsvervangend tehuis, terwijl mijn vader een poging doet chocolademousse te maken. Jósef staat al op de stoep te wachten en is zichtbaar blij me te zien. Omdat ik naar het buitenland vertrek, heeft hij zijn zondagse kleren aan: een paars overhemd met een vlinderpatroon, het laatste dat mijn moeder voor hem gekocht heeft.

Terwijl mijn vader uien staat te bakken en de vis gepaneerd op zijn beurt ligt te wachten, loop ik de kas in om de stekjes – ik noem ze afleggers – van de rozen te halen die ik wil meenemen. Mijn vader komt achter me aan om wat bieslook te knippen. Jósef volgt hem zwijgzaam, maar sinds de storm in februari, toen hij zag dat alle ruiten van de kas aan diggelen gingen, gaat hij de kas niet meer in; in plaats daarvan blijft hij buiten bij de sneeuwduinen staan kijken wat wij binnen doen. Mijn vader en hij dragen hetzelfde soort gilet: bruin met geel geruit.

‘Jullie moeder deed ook altijd bieslook op schelvis,’ zegt mijn vader. Ik pak de schaar van hem aan, buk over een groene pol in een hoek van de kas om wat bieslook af te knippen en geef die aan hem. Ik ben de enige erfgenaam van mijn moeders kas, iets waaraan mijn vader me regelmatig herinnert. Niet dat we het over teelt op grote schaal hebben: er gingen nog geen driehonderdvijftig tomatenplanten en vijftig komkommerplanten over van moeder op zoon. Eigenlijk alleen de rozen – die min of meer voor zichzelf zorgen – en nog een stuk of tien overgebleven tomatenplanten. Mijn vader heeft beloofd ze tijdens mijn afwezigheid water te geven.

‘Ik ben nooit een groot liefhebber van groente geweest, jongen: dat was de hobby van je moeder. Ikzelf krijg per week hooguit één tomaat door mijn keel. Hoeveel tomaten denk je dat er van je planten te oogsten vallen?’

‘Dan geef je ze toch weg?’

‘Ik kan toch niet de hele tijd met tomaten bij de buren aankloppen?’

‘En Bogga dan?’

Dat zeg ik, al vermoed ik dat Bogga, mijn moeders beste vriendin, er dezelfde smaak op nahoudt als mijn vader.

‘Je denkt toch niet dat ik elke week met drie kilo tomaten bij Bogga langsga? Want dan wil ze natuurlijk dat ik blijf eten.’

Ik weet al wat hij nu gaat zeggen.

‘Ik had dat meiske en haar dochtertje willen uitnodigen,’ gaat hij verder, ‘maar ik ging ervan uit dat je dat niet zou willen.’

‘Dat klopt: dat meiske, zoals jij haar noemt, en ik zijn geen stel en dat zijn we ook nooit geweest, ook al hebben we samen een kind. Dat was een ongelukje.’

Ik heb het al menigmaal uitgelegd en het moet mijn vader inmiddels toch duidelijk zijn dat het kind de vrucht van één ogenblik onoplettendheid is. Mijn relatie met haar moeder besloeg welgeteld een halve nacht of waarschijnlijk nog minder.

‘Je moeder zou er anders niets op tegen hebben gehad om dat meiske en haar dochtertje voor je laatste avondmaal uit te nodigen.’ Elke keer dat mijn vader zijn woorden extra gewicht wil geven, roept hij mijn moeder op vanuit het graf, zodat zij haar mening kan geven.

Ik voel me een beetje vreemd nu ik hier, als je het zo mag noemen, op de plaats van het delict sta, met mijn oude vader naast me en mijn verstandelijk gehandicapte tweelingbroer aan de andere kant van de ruiten.

Mijn vader gelooft niet in toeval; tenminste, niet wanneer het om de belangrijkste gebeurtenissen in het leven gaat, zoals geboorte en overlijden. Het leven begint niet zomaar en het houdt evenmin zomaar op, zegt hij. Hij snapt niet dat één enkele ontmoeting tot een geboorte kan leiden of dat je zomaar ineens bij een vrouw in bed terecht kunt komen, net zomin als dat de dood veroorzaakt kan worden door losse gravel op een nat wegdek in een bocht, wanneer ook andere factoren – getallen en statistieken – een rol kunnen spelen. Mijn vader denkt er anders over: de wereld hangt samen van getallen die de kern van de schepping vormen, en uit de datum waarop dingen gebeuren, kun je diepe waarheden en schoonheid aflezen. Dat wat ik – afhankelijk van de omstandigheden – toeval of geluk noem, maakt voor mijn vader deel uit van een ingewikkeld systeem. Te veel toeval is geen toeval meer, zegt hij; één enkele gebeurtenis misschien, maar niet drie op een rij: de verjaardag en de sterfdag van mijn moeder en de geboorte van zijn kleinkind, allemaal op dezelfde dag – 7 augustus. Zelf begrijp ik de berekeningen van mijn vader niet: mijn ervaring is juist dat er, wanneer je denkt dat je ergens een verklaring voor hebt, iets heel anders gebeurt. Ik heb niets tegen de manier waarop deze gepensioneerde elektricien zijn tijd verdrijft, zolang zijn berekeningen maar niets te maken hebben met mijn achteloosheid ten aanzien van anticonceptie.

‘Je loopt toch niet ergens voor weg, jongen?’

‘Nee. Ik ben gisteren al langs geweest om afscheid te nemen,’ voeg ik eraan toe.

Met dit thema komt hij bij mij niet verder, dus verandert hij van onderwerp: ‘Weet jij soms waar je moeder haar recept voor chocolademousse heeft verstopt? Ik heb slagroom gekocht.’

‘Geen idee, maar misschien komen we er met z’n tweeën wel achter hoe het ook alweer moest.’