Ted Simon

Dromen van Jupiter

..

..

Oorspronkelijke titel Dreaming of Jupiter

© 2007 Ted Simon

© 2007 Nederlandse vertaling Uitgeverij Sirene bv, Amsterdam

Vertaald door Gert-Jan Kramer

Omslagontwerp De Weijer Design bno, gebaseerd op een ontwerp van Duncan Spilling – lbbg

Uitgave in e-rainbow oktober 2011

Alle rechten voorbehouden

ePub: ZetProducties, Haarlem

..

www.mmboeken.nl

www.rainbow.nl

www.jupitalia.com

..

isbn 978 90 5831 635 6

nur 508

..

Van Ted Simon is eveneens in e-rainbow verschenen:

Jupiters reizen

Proloog

In maart 1973 besloot ik op een motor de wereld rond te reizen. Het idee was zoiets als een donderslag bij heldere hemel, ook al was het een bewolkte dag aan de zuidkust van Engeland. Er waren twee goede redenen om voor een motor te kiezen. Ten eerste leek een motor mij het veelzijdigst in gebruik. Ten tweede kende ik niemand die zoiets ooit eerder had gedaan, dus als ik het als eerste zou doen zat er een goed boek in.

Ik was schrijver, geen motorrijder. En hoewel ik vanaf mijn jeugd motors had bewonderd wist ik er niets vanaf, maar dat hield me niet tegen. Miljoenen mensen reden op een motor, dus waarom ik niet? Ik was 42. Sommige mensen zeiden: ‘Jij bent daar toch veel te oud voor!’ Maar ook dat hield me niet tegen, en later bleek het zelfs een prima leeftijd te zijn.

De reis duurde vier jaar. Het was erg zwaar en erg opwindend – stof te over voor Jupiters reizen, een boek dat veel mensen hebben gelezen.

Als mensen toen tegen mij hadden gezegd dat ik als zeventigjarige mijn wereldreis opnieuw zou maken, zou ik ze voor gek hebben verklaard. Zeventig vond ík veel te oud om zoiets te ondernemen.

Vierentwintig jaar later, met 69 jaar op de teller, dacht ik: waarom ook niet? Ik kan nog steeds motorrijden. Zou het niet spannend zijn om te zien wat er allemaal is veranderd op die bijna 125000 kilometer lange route, die ik in de jaren zeventig van de vorige eeuw voor mezelf had uitgestippeld? Om te zien of ik me opnieuw die persoon kon voelen die ik toen was – de man die voor even de nogal verheven bijnaam ‘Jupiter’ kreeg en die sommigen als een bijna mythische figuur zagen.

Ik weet dat er duizenden mensen zijn die ervan dromen om te gaan doen wat Jupiter deed. Wat belette mij hetzelfde te dromen?

1

‘De toekomst is niet meer wat zij geweest is.’

Paul Valery

Hij verschijnt in mijn herinnering als een schim die me blijft achtervolgen, een gestalte zonder silhouet, een aanwezigheid die vervaagt zodra ik mij erop concentreer, en tot leven komt als ik mijn geest afwend. Toen we elkaar dertig jaar geleden ontmoetten, was hij niet meer dan een curiositeit en onbelangrijk voor me, maar nu, opduikend uit een hoekje ergens in mijn onderbewustzijn, houdt hij me in zijn greep.

Hij was dekknecht op de Zoe G., het enige schip dat ik kon vinden om mij en mijn Triumph van Afrika naar Zuid-Amerika te vervoeren. Het was een kleine vrachtzoeker, voorbestemd om niet lang daarna te worden gesloopt op een verre Indiase kust, maar voor mij was het een droomschip dat mij veilig door een angstaanjagende storm naar Brazilië bracht. Ik was al beladen met mijn eigen vracht herinneringen aan de tocht door Afrika en was diep in gedachten verzonken, alles ontledend, waarbij ik dingen ontdekte over mezelf en mijn ervaringen. Misschien had ik niet de tegenwoordigheid van geest hem te zien als meer dan een voorbijgaand verschijnsel. Nu zie ik hem als een voorbode. Als ik beter had opgelet, had ik misschien kunnen voorzien wat er zou komen.

We stonden vaak alleen op het smalle metalen dek, waar ook mijn motor stond vastgesnoerd aan een reling, gehuld in een lijkwade van zeildoek, meelijwekkend en onbeduidend. Als dekknecht bestond zijn voornaamste taak uit het opnieuw schilderen van het opbobbelende ijzerwerk van het schip, in een moedige poging de oude dame toonbaar te maken. Zijn gezicht had van alles wat, een mengeling van vele rassen. Ik herinner het mij alleen omdat ik dat toen dacht en niet omdat ik hem nu voor me kan zien. In Zuid-Afrika onder het apartheidsregime zou hij als ‘kleurling’ zijn bestempeld. In mijn ogen had hij iets Chinees en Indiaas, misschien ook Maleis, maar hij was overwegend zwart Afrikaans. Jong, amper twintig, tenger maar gespierd, met een voorliefde voor kleurige t-shirts en gesprekken. We hadden volop de tijd om te praten.

De reden waarom ik me hem herinner, en wat me vooral raakte, was zijn kijk op de wereld. Op weg van Londen naar Kaapstad had ik meningen verzameld. Wat dachten de pas onafhankelijk geworden zwarte Kenianen? De Tunesische Arabieren? De Afrikaners? De Egyptenaren? De blanke Rhodesiërs? De Sudanese christenen? De leden van de Turkana-stam? Of de jonge Libische moslims zonder werk?

Maar deze man – ik moet ooit zijn naam hebben geweten maar die ben ik vergeten – bezag de dingen buiten hun geijkte kaders. Zijn tegenstrijdige gelaatstrekken straalden een scherpe intelligentie uit, ongehinderd door te veel onderwijs, gevormd door talrijke ontmoetingen in havens over de hele wereld. Hij was de belichaming van de derde wereld, en toch wist hij die te ontstijgen. Een groot optimist, speels, vol humor en inzicht. Hij voelde zich niet minderwaardig, maar stelde scherpe vragen. Hij was niet verbitterd geraakt, had geen angst in zijn ogen of geweld in zijn hart, alleen een duidelijk besef van mogelijkheden. Hij wist intuïtief welke krachten er in de wereld werkzaam waren, en leek daar minachtend tegenover te staan.

Ik kan me zijn exacte woorden niet herinneren, maar ze maakten grote indruk op me. Ik had nooit verwacht iemand te ontmoeten die zo goed in staat bleek aan zijn omstandigheden te ontsnappen. Al realiseer ik me nu dat zijn ware betekenis mij ontging. Ten tijde van onze ontmoeting had ik me juist een beeld gevormd van de bevolking van een werelddeel: mensen die vasthielden aan hun eigen tribale, nationale en religieuze overtuigingen en een diep wantrouwen koesterden jegens hun buren. En verder keek ik niet.

Na twee weken legde het schip aan bij Fortaleza om een lading cash-ewnoten te lossen. Het was een dampende, tropische havenstad waar ik nooit van had gehoord. Al had ik betaald voor een overtocht naar Rio, ik besloot in een opwelling de onverwachte stop te benutten om samen met de noten van boord te gaan. De motor werd afgevoerd naar het voorgeborchte van de douanehel. Terwijl ik wachtte op de afwikkeling van het bureaucratisch proces, legde ik contact met een aantal Ierse priesters en verbleef in hun parochiehuis. Het waren fantastische mannen die de bevrijdingstheologie omarmden en het ouderwetse idee hadden opgevat om materiële hulp te verlenen aan berooide boeren in de regio. Daarmee maakten ze zich niet geliefd bij de autoriteiten.

Het was mei 1974 en Brazilië werd met harde hand geregeerd door een militaire dictator. De politie was verrast door mijn opmerkelijke verschijning (in beide betekenissen van het woord) en besloot al snel om me op te sluiten, omdat ze dachten dat ik een revolutie kwam aanmoedigen. Een tijdlang vreesde ik voor mijn leven en dat zet je geest, zoals Dr. Johnson opmerkte, ‘wonderbaarlijk op scherp’. Ik had dus wel iets anders aan mijn hoofd, en de herinnering aan de dekknecht gleed weg in de diepste diepten van mijn brein.

Toen ik uiteindelijk werd vrijgelaten stak ik al mijn energie in bijkomen van die beangstigende en miserabele ervaring, en ik reed op mijn 500 cc Triumph naar het zuiden, richting Rio, onderweg kracht opdoend, tot ik een maand later als held werd onthaald in Rio.

Vrienden in Londen hadden mij geïntroduceerd bij Baby, en Baby noemde mij als eerste ‘fantastisch’ en gaf mij de sleutel van de stad. Baby Bocayuva, de Braziliaanse miljonair, wiens misplaatste naam mij deed denken aan mijn sobere jeugd toen ik in bioscoopjournaals beelden voorbij zag komen van Latijns-Amerikaanse playboys met decadente trekjes en namen als Porfirio Rubirosa, rondzwierend met polosticks, en erfgenames begeleidend op Ascot.

Bocayuva speelde geen polo, maar het oneerbiedige ‘Baby’ voor een gezette zakenman van middelbare leeftijd gaf de lichte toon van Rio prima weer, en zijn vrouw Dalal kon zich meten met alle erfgenames van Porfirio.

Na mij te hebben gezegend, terwijl ik met mijn motorlaarzen op een onbetaalbaar tapijt in zijn appartement in Ipanema stond, gaf Baby mij over aan de goede zorgen van Dalal om voorbereidingen te treffen voor mijn aanstaande heerschappij over de stad. En zo werd ik overgeleverd aan vier vrouwen die ik in gedachten betitelde als de Arabische, de Portugese, de Duitse en de Slavische.

Dalal kwam uit de betere kringen in Libanon en was balletdanseres. Financieel gesteund door Baby had ze haar leven gewijd aan het verheffen van de dans in Rio, van rondhuppen in tutu’s tot het niveau van internationale voorstellingen. Daarbij had ze de hulp ingeroepen van Marcia Kubitschek, de dochter van de voormalige president van Brazilië die, in de donkere dictatuurdagen, nog altijd de meest bewonderde man van het land was.

Samen richtten ze een dansgezelschap op, het Ballet Dalal Ashcar, en vonden nog twee andere vrouwen bereid om te helpen. Esmeralda, een gereserveerde blondine, nam de administratie voor haar rekening. Een andere danseres, Maria Luisa, geboren in een oude Portugese familie, hield zich bezig met het lesprogramma.

Alle vrouwen waren heel aantrekkelijk. Mijn levendigste herinnering aan Dalal, die niet langer optrad maar nog altijd hard oefende, was na een sessie aan de barre, toen ze zich in handdoeken had gewikkeld en het zweet over haar intelligente, aristocratische adelaarsprofiel gutste. Marcia had de gepolijste schoonheid van een jetsettende beroemdheid. Esmeralda zat geweldig mooi en koel te zijn achter haar bureau, maar in haar smeulde een jaloezie die elk moment kon oplaaien om vrouwen die bij echtgenoot Tito in de buurt kwamen in de as te leggen. En dan was er nog Maria Luisa, ‘Lulu’ voor vrienden, met glanzend zwart haar, het afgetrainde lichaam van een danseres, en een beweeglijk gelaat waarin elke emotie werd weerspiegeld, van de diepste droefheid tot de uitbundigste vreugde.

Aangezien Lulu als enige ongehuwd was, besloot men dat zij mij onder haar hoede moest nemen, een verantwoordelijkheid die ze zeer serieus nam. Ze installeerde me in een ongebruikt eenkamerappartement. We gingen talloze malen samen lunchen en dineren. We bezochten feestjes, concerten en voorstellingen, altijd met vrijkaartjes, en bewogen ons in de hoogste kringen van de Braziliaanse samenleving.

In 1974 had ik het gevoel alsof Rio de Janeiro van mij was. Ik bezat de stranden van Gloria tot Gavea, de bergtoppen die erover uitkeken en alles daartussenin, inclusief de paleiselijke residenties aan de grote boulevards en de sloppenwijken in de overhellende modderige ravijnen, de churrascaria’s en sapbarretjes, de weelderige Franse appartementen, de villa’s, de clubs en, bovenal, het operagebouw. Ik veroverde Rio op grond van mijn motorische wapenfeiten die extra glans kregen doordat ik gevangengenomen was door de gevreesde Policia Federal.

Alles wat ik maar gewild had, had ik kunnen bezoeken, tot iedereen zou ik zijn toegelaten. Mensen bekeken mij met bewondering en ik denk ook met een zeker verlangen. De erotiserende werking van mijn recente avonturen stond buiten kijf. En dat gold ook voor mijn imago als motorrijder, en bovenal voor mijn vuurproef onder de dictatuur, die mijn garantiewaarmerk was. Hoewel ik ervoor waakte me niet te laten meeslepen door al die verering, moet ik bekennen dat ik met de gedachte heb gespeeld of daar niet een soort van vaste plaats binnen de Braziliaanse samenleving uit te halen viel, maar dat was nooit een serieuze overweging. Ik wist dat ik verder moest, en dat deed ik uiteindelijk ook.

De herinnering aan de dekknecht raakte ongemerkt in de vergetelheid, en dook pas weer op toen ik dertig jaar later met dit boek begon. Ik snap nu beter wat hij bedoelde. Hij was op een volstrekt natuurlijke manier een profeet. Hij vertegenwoordigde een toekomst waarin talloze miljoenen anderen weigerden nog langer in een hokje gestopt te worden en de wereld voor zichzelf opeisten.

Als ik beter had opgelet, zou ik misschien ook hebben gezien dat de toekomst die hij symboliseerde een keerzijde had. Want als die talloze miljoenen de mogelijkheden begonnen te zien die hij had gezien en vervolgens werden tegengehouden, zou de hel losbarsten. En ze zijn in het verleden tegengehouden. En waarschijnlijk barst de hel los. Het heeft me jaren gekost voordat het kwartje viel.