Ted Simon

Jupiters reizen

..

Vier jaar om de wereld op een motor

..

..

Oorspronkelijke titel Jupiter’s travels

© 2007 Uitgeverij Sirene bv, Amsterdam

© 1979 Ted Simon

© 1996 Nederlandse vertaling Lennard Kadiks

Omslagontwerp De Weijer Design bno

Uitgave in e-rainbow oktober 2011

Alle rechten voorbehouden

ePub: ZetProducties, Haarlem

..

www.mmboeken.nl

www.rainbow.nl

www.jupitalia.com

..

isbn 978 90 5831 636 3

nur 508

..

Van Ted Simon is eveneens in e-rainbow verschenen:

Dromen van Jupiter

Jupiter

Toen de reservetank ook leeg raakte en de motor begon te stotteren en afsloeg, dacht ik dat ik zo’n twintig of vijfentwintig kilometer van Gaya af was. Dit was bepaald geen prettige gedachte. Het kon betekenen dat ik daar moest overnachten en ik had ergens gelezen dat Gaya de smerigste stad van India was.

Ik liet de motor van het asfalt het gras in rollen en zette hem onder een schaduwboom. De stam van de boom was dik, had een schilferige schors en werd omstrengeld door stevige wortels. Bosjes slaphangende kleine droge bladeren gaven een beetje schaduw. Het was een veel voorkomende boom in India, maar ik kon de naam nog altijd niet onthouden.

Ik stond naast de boom en stopte mijn handschoenen in mijn helm. Ik keek de landweg af over het veld met groene tarwe, terwijl ik me afvroeg wie me deze keer zou helpen en waartoe dat zou leiden. Ik twijfelde er niet aan dat ik hulp zou krijgen en dat mijn lot daardoor zeer waarschijnlijk een onverwachte wending zou nemen. Het had me jaren gekost om een dergelijk vertrouwen en innerlijke rust te bereiken, en terwijl ik wachtte gunde ik mezelf het plezier van dit besef.

Mijn gedachten dwaalden over de jaren en kilometers van de reis. Ik dacht terug aan de angst zoals die onderweg was toe- en afgenomen. Ik trachtte alles op een rijtje te zetten en mezelf ervan te overtuigen dat er echt een begin was geweest. Hoe kon er een einde zijn zonder een begin? Soms, en de laatste tijd steeds vaker, voelde ik de vermoeidheid mijn botten binnendringen en mijn zicht en geest vertroebelen. Daar zou snel een einde aan moeten komen. Er liepen veel mannen langs de weg. De meesten droegen soepelvallende katoenen kleding die ooit wit was geweest, maar nu van boven tot onder was besmeurd met de roodbruine aarde van Bihar. De aarde weerkaatste de zonnestralen zachtjes, waardoor het leek alsof de mensen als bleke schaduwen onder de bomen liepen, schaduwen die geen ruimte innamen.

Op de weg waren een paar motoren te zien. Sommige mannen reden op fietsen, anderen dreven ossenkarren of reden op door pony’s voortgetrokken huurrijtuigen. Er waren ook enkele zoemende auto-riksja’s, driewielige scooters met een cabine voor de passagiers. Het was onwaarschijnlijk dat ze reservebenzine bij zich zouden hebben. In de staat Bihar kon je drie of vier maaltijden krijgen voor de prijs van een liter benzine.

Een volgestouwde taxi kwam op me af. De chauffeur hing over het stuur met zijn sombere gezicht tegen de voorruit gedrukt. Alle expressie werd uit hem geperst. De wielen vlogen op en neer over de hobbels en de taxi schokte en schudde over de golven van teer alsof hij probeerde te ontsnappen, slechts naar zijn bestemming getrokken door de gezamenlijke gebeden van de passagiers. Verschillende mannen waren ondertussen stil blijven staan om me te bekijken en vervolgens schoorvoetend doorgelopen, maar nu kwam er iemand op me af die een beetje Engels sprak. Zijn huidskleur en gelaatstrekken gaven aan dat hij een brahmaan was, alhoewel zijn geknoopte halssnoer, als hij er een had, bedekt werd door zijn sjaal en overhemd. Hij vertelde me meteen dat hij erg arm was. Ik reageerde met te zeggen dat ik geen benzine had.

‘Dorp is daar,’ zei hij. ‘Niet ver.’

Hij hield een andere man aan die langzaam op zijn fiets kwam aanrijden terwijl een boodschappentas aan zijn stuur slingerde. Ze spraken in het Hindi met elkaar.

‘Hij zegt dat ze daar benzine zullen hebben. Het is drie kilometer. Niet ver.’

Ik bedankte hem en wachtte. Ik wist zeker dat er in het volgende dorp geen benzine zou zijn, maar dat kon ik niet zeggen. Er werd nog meer in het Hindi gepraat.

‘Deze man zal op zijn fiets gaan. Hoeveel benzine wilt u hebben?’

Ik had niet de indruk dat de man zich vrijwillig had aangemeld, maar hij scheen het gezag van de brahmaan zonder meer te accepteren.

‘Dat is geweldig,’ zei ik. ‘Ik heb een liter nodig,’ en ik begon in mijn zakken te zoeken.

‘Nee, nee, het is goed zo, meneer. U kunt achteraf betalen. Hij gaat nu.’

De voorspelling van de brahmaan kwam meteen uit. De man draaide zijn fiets om en vertrok. De brahmaan vermeldde vervolgens nogmaals, als een puur theoretische kwestie, dat hij arm was, maar deze keer voegde hij eraan toe dat ik rijk was. Ik voelde dat hij een bepaalde kant op ging die erin zou resulteren dat ik, zelfs zonder dat hij het zou willen, mijn vermogen aan hem zou overhandigen en te voet verder zou gaan. Dit mag dan wel in oude Indiase legendes gebeurd zijn, maar ík was niet de krijger voor wie hij mij hield, en híj was niet wijs genoeg voor mij, alhoewel hij iets sluws over zich had.

Ik trok me dus beleefd terug uit het gesprek en ging aan de voet van de boom zitten om wat te schrijven en van de middag te genieten. Het was februari. Het licht was nog steeds kil en goudkleurig en het was rustig, er hing een soort afstandelijkheid die ik slechts zelden op openbare plaatsen in India had meegemaakt. Het leek een perfect moment om op papier te zetten wat er in mijn hoofd was omgegaan sinds de dag, vier dagen geleden, dat ik een grote fout had begaan.

Tijdens de drie jaar van mijn reis had ik nog nooit zo’n fout gemaakt. Ik was van plan geweest van Darjeeling naar Calcutta te rijden. Het zou een lange tocht van een dag worden over Indiase autowegen, die echter beter zijn dan de meeste andere wegen in India. De weg loopt evenwijdig aan de grens van Bangladesh en voor een gedeelte langs de Ganges. Wat ik had moeten doen om de Ganges te bereiken, was de grote weg nemen die stroomopwaarts naar Patna en Benares loopt. Maar had ik dat gedaan? Ik kon me niet herinneren dat ik een keuze had gemaakt. Ik had de heilige rivier gevolgd en was er stellig van overtuigd geweest dat die aan mijn rechterzijde stroomde. Ik was me er niet van bewust dat ik haar in een wirwar van stromen en bruggen was overgestoken en dat ze aan de westkant, niet aan de oostkant liep. Toen ik mijn fout ontdekte, had ik inmiddels 240 kilometer in de tegengestelde richting van Calcutta gereisd, ver genoeg om mijn leven te veranderen.

Waarom had ik niet opgemerkt waar de zon stond? Of welke kant de rivier op stroomde? Of dat ik Bihar vanuit West-Bengalen was binnengetrokken? Ik was er trots op dat dit soort waarnemingen een tweede natuur voor me waren geworden. Waarom hadden ze me daar in de steek gelaten?

Deze enorme afwijking van de uitgestippelde route had me rechtstreeks naar het hart van India gebracht, naar de geboorteplaats van het boeddhisme en de heiligste hindoe-plaatsen. Bij nadere beschouwing hadden mijn beweegredenen om naar Calcutta te snellen triviaal en banaal geleken, maar ze waren in mijn vermoeide en verwarde toestand toch wenselijk geweest. Vervolgens, in eerste instantie een beetje droevig, had ik me er van losgemaakt en had ik de vreemde wending van mijn lot omhelsd. Het had tot ongewone ervaringen geleid, de laatste was in een zweefvliegtuig, hoog boven Patna, dwarrelend in een hete luchtstroom tussen een zwerm grote wilde bruine roofvogels.

Het duurde even voordat ik dit allemaal had opgeschreven en ik bleef nog altijd het prettige gevoel houden dat ik naar een gewichtige gebeurtenis was geduwd. De brahmaan was verderop gaan staan omdat hij er moe van was geworden aan iedere voorbijganger verklaringen over mij af te leggen. Zijn afgezant was niet uit het dorp teruggekeerd. Ik stond op en om iets te doen te hebben, gebaarde ik naar een naderende auto. Het was een glimmende limousine met chauffeur. Twee dikke vrouwen die achterin hingen, sloegen mij geamuseerd gade, terwijl de chauffeur geconcentreerd op de weg lette en me voorbijreed. Op dat moment kwam er een vrachtwagen vanuit Gaya op hen af. De vrachtwagen schoof verder de weg op en de auto reed met verschrikkelijk piepende remmen een ondiepe greppel in. De vrachtwagenchauffeur lachte naar me en stak zijn duim omhoog. Ik grijnsde waarderend.

Enkele minuten later stopten er een stukje verderop twee mannen op een Enfield en ze kwamen naar me toe lopen. De bestuurder had door willen rijden, maar de duopassagier stond erop te stoppen en hij was, zo bleek later, de eige-naar van de motor. Het was een jonge kerel, klein en gedrongen, zelfs met zijn moderne schoenen met hoge hakken. Hij droeg een strakke broek met wijd uitlopende pijpen, een geel geborduurd vest en een rode tulband, eenzelfde soort tulband als door de leden van de Rajput- of Kshatrya-kaste wordt gebruikt. Op zijn bebaarde gezicht lag een uitdrukking van bijna ondraaglijke ernst, zoals bij een jongen die op een begrafenis eerbied probeert te tonen. Ik dacht eerst dat hij erg verdrietig was, maar de uitdrukking op zijn gezicht veranderde nooit. Hij was zelfs op weg naar de bruiloftsceremonie van zijn broer, een zeer feestelijke aangelegenheid.

Uiteindelijk losten we mijn probleem op. Veel mensen hadden hierin een aandeel, inclusief een gepensioneerde vice-voorzitter van de Magadh-universiteit. Uit zijn carburateur pompten we de vereiste liter benzine en iedereen was buitengewoon tevreden. De verlegen fietser kwam zonder benzine terug uit het dorp en lachte zeer gelukkig toen hij ons allemaal aan het werk zag. Voor zijn moeite wilde hij slechts een warme handdruk hebben. De vice-voorzitter nodigde me uit eens op de thee te komen en vertrok naar Gaya. Daarna ging ik ook, met escorte, op weg naar een Rajput-bruiloft.

..

En toen verschenen de danseressen.

Het waren twee meisjes van wie er slechts één voortdurend danste. Het andere meisje zat tussen de tablaspeler en de violist.

We waren met een paar honderd man en zaten op dikke katoenen doeken verspreid over een oppervlakte van ongeveer zes bij twaalf meter. De avond viel in en de hemel veranderde in een veelkleurig lichtgevend scherm met fluorescerende strepen. De meeste mannen droegen pakken, maar alleen de oudsten hielden hun jasje aan. Natuurlijk had iedereen zijn schoenen uitgetrokken; deze stonden gegroepeerd rond de hoek van de tent. Mijn vriend, die Raj heette, waarschuwde me bedroefd dat ik op mijn spullen moest passen. Hij zei dat er inmiddels al vier paar schoenen en twee koffers waren verdwenen.

De perfecte temperatuur van de lucht was een genot voor de huid. Het rook er naar bewierookte stukken hout die tegenover de bruidegom lagen te smeulen. De bruidegom leunde achterover tegen een troon van kussens en dekens, met aan de ene kant zijn grootvader van vaderskant en aan de andere kant de pandit, beiden alert en rechtop staand met felgele tulbanden op hun hoofd. De bruidegom leek tamelijk afwezig. Hij had zijn ogen nauwelijks open.

‘Hij heeft twee dagen gevast,’ mompelde Raj. ‘Tot morgen na de bruiloft zal hij niets eten.’

Op de kussens tegenover de bruidegom lagen twee geweren. De lopen waren op een punt boven onze hoofden gericht. Op belangrijke momenten zouden ze worden afgevuurd om vijandige stammen af te schrikken. De Rajput is namelijk een krijgerskaste.

De hoofddanseres stond het grootste deel van de tijd op de dansvloer. Ze was ook mijn favoriete danseres, hoewel haar figuur mijn ideaalbeeld bij lange na niet benaderde. Ze had een vol en mooi gezicht. Haar armen en schouders waren volmaakt en bewogen met sierlijke gratie. De rest van haar lichaam was stevig in een onderlijfje en een sari gewikkeld, maar ze toonde trots een enorme en beweeglijke buik, die op de een of andere manier veel ouder leek dan zijzelf. Ik was me ervan bewust dat ik veelvuldig naar die buik keek, verbaasd over de ongedwongenheid ervan. Maar hoe ik ook werd afgeleid door haar buik, haar gezicht kon ik niet negeren. Met een waar kunstenaarstalent had ze voor de mannen een gezichtsuitdrukking van zo’n opperste verachting gecreëerd, dat als ik alleen met haar in een kamer zou zijn geweest, ik ongetwijfeld zou zijn verschrompeld onder haar blik van minachting. Ik wist zeker dat als zij iets minder minachtend naar mij zou hebben gekeken, ik in een staat van opperste gelukzaligheid zou hebben verkeerd.

De blik moet zijn voortgekomen uit bittere persoonlijke ervaringen.

‘Het zijn prostituees, weet je,’ fluisterde Raj op een geheimzinnige toon, en ik begreep dat dit haar belangrijkste eigenschap moest zijn.

De dans zelf was nogal vreemd en er leek nauwelijks samenhang in te zitten. Ik vond hem eerst behoorlijk statisch en nauwelijks de tien-roepiebiljetten waard die ze haar publiek aftroggelde en aan de tabla-speler gaf. Ze stond te tappen met een met henna beschilderde voet, schudde met de belletjes aan haar enkels en zwaaide op de maat van de muziek terwijl ze haar lichaam in verschillende houdingen goot, waarbij ze bijvoorbeeld een heup en schouder naar voren stak, haar benen licht boog en haar hoofd naar een kant liet hangen. Als ze een bepaald stukje van de muziek hoorde, schoof ze precies zes stappen over de doek naar voren en bewoog wat er maar te bewegen viel (haar buik bewoog vanzelf in perfecte harmonie mee). Dan richtte ze zich op, liet haar armen aan weerszijden vallen en wierp ons een enorme pruillip toe waarmee ze duidelijk wilde zeggen: Daar, jullie schoften.

Met die zes stappen beeldde ze alles uit wat er over mannen en vrouwen te zeggen was. De meeste tijd zwaaide en zong ze slechts, ongeïnspireerd gebarend met haar soepele mooie armen, niet in het minst een poging wagend om betekenis en gevoel in het lied te leggen. Sommige mannen schreeuwden beledigingen naar haar, anderen hekelden haar om haar hebzucht of bevalen haar dat ze zich beter moest gedragen. Ze deed steeds wat haar werd opgedragen, maar haar minachting triomfeerde altijd. En ik merkte dat ik ernaar verlangde die zes spottende stappen nog één keer te zien.

Op de momenten dat ze stopte om te rusten en door de andere danseres werd afgelost en ik niet door andere gasten aan een kruisverhoor werd onderworpen over de intiemste details van mijn leven, zochten mijn ogen de vader van de bruidegom. Hij droeg ook een felgele tulband, maar hij zat midden in de menigte. Ondanks zijn gladgeschoren gezicht en minder plechtige uiterlijk dan dat van Raj, had hij toch een hard en onverstoorbaar voorkomen en zijn glimlach was beheerst en gereserveerd. Ik keek naar hem omdat ik me was gaan afvragen of hij de reden was dat ik gedurende de afgelopen dagen zulke onverwachte wegen was ingeslagen. Een van de eerste dingen die Raj me over zijn familie vertelde toen we op weg naar de bruiloft stopten om bier te kopen, was dat zijn vader over grote krachten beschikte. Zijn vader was een helderziende, een profeet, hij kon de ziel en de toekomst van een man lezen.

‘Hij houdt je hand vast en vertelt je dingen over jezelf. Hij heeft dit voor veel mensen gedaan. Het is erg belangrijk. Hij zal het voor je doen.’ Raj raakte licht opgewonden bij dit idee.

‘Handleeskunde,’ zei ik.

‘Nee, nee. Geen handleeskunde. Je zult het zien.’

Meerdere malen nadat hij mij bij zijn vader had geïntroduceerd, vroeg hij me: ‘Heeft mijn vader het je al verteld?’

Maar nee, hij had willen wachten op het juiste moment, op een rustig moment. Aangezien ik in hun ogen een belangrijke gast was geworden, hen door toeval in de schoot geworpen, en hij een reputatie had op te houden, vermoedde ik dat hij waarschijnlijk ook af en toe naar mij keek als ik niet naar hem keek.

Toen de stroom van tien-roepiebiljetten ver na middernacht tot een eind was gekomen en de danseressen waren verdwenen, strekten we ons uit op de vloer en gingen slapen met onze portemonnees onder onze hoofden gestopt. In het huis van de bruid, een boerderij die ongeveer tweehonderdvijftig meter verderop lag en waar andere festiviteiten werden gehouden, werden de luidsprekers uitgezet en stierf onder de maan de laatste Hindi-popsong weg over de grote heldere vlakten van Noord-India. De lichten in de tent gingen uit, maar het gordijn van gekleurde lichtjes dat een hele kant van het huis van de bruid van het dak tot de grond bedekte, bleef schijnen, in ieder geval totdat ik naar bed ging.

Nadat we de volgende ochtend allemaal naar een geschikt veld waren afgedwaald, ons bij de pomp hadden gewassen en hadden ontbeten, kwamen de bruid en de bruidegom eindelijk bij elkaar. Ze werden naar een smalle binnenplaats geleid die het middelpunt vormde van het huis van de familie van de bruid. Daar gingen ze op kussens zitten met de pandit van de bruid tussen hen in. De pandit van de bruidegom zat aan de andere kant van de bruid. Wij probeerden ons zoveel mogelijk in de overgebleven ruimte te proppen. Tot mijn verbazing en verrassing was de hoofddanseres daar ook met haar muzikanten. De bruid was verborgen onder sluiers, bloemen en een fonkelende trouw-sari. De bruidegom droeg een papieren hoed waaraan een vreemde reeks opzichtige dingen hing. Voor mij als westerling leek hij op een kruising tussen een kerstboom en een ouderwetse Marsbewoner. Zijn gezicht was onzichtbaar achter de dingen die aan zijn hoed bungelden.

De pandit van de bruid had vellen papier uit een schrift gescheurd. Hij had er heilige teksten op geschreven en las ze met een krassend gemompel voor. Hij pauzeerde regelmatig om een onleesbaar woord te ontcijferen of om de andere pandit te raadplegen. De danseres en de muzikanten zongen en speelden ondertussen dezelfde opwindende liedjes als de vorige nacht, en de mensen praatten luid tegen elkaar om zichzelf verstaanbaar te maken. Op bepaalde tijdstippen tijdens de ceremonie moest de bruidegom ook verschillende handelingen uitvoeren, zoals met een gevouwen blad melk uit een aardewerken kan scheppen en die op een stuk smeulende koeienmest gieten. Op een gegeven moment moest hij dit doen met een doek voor zijn gezicht, alhoewel hij waarschijnlijk zonder die doek toch al weinig kon zien. Ik vond zijn beproeving vrij afschuwelijk. Ik vroeg me af of hij half uitgehongerd, half blind, verstikt door veel te veel kleren, omgeven door afmattend lawaai en voortgedreven door deze gecompliceerde symbolische handelingen, nog enig deel over had dat rustig genoeg bleef om de betekenis van dit alles te begrijpen. Het kwam op mij over als een ceremonie die was beraamd door vrouwen die wraak wilden nemen op alle aanmatigende autoriteit en gewichtigheid waartoe een Indiase echtgenoot in staat is.

Na een halfuur leek er nog geen einde in zicht te komen en ik ging weg om een tijdje buiten te wandelen. Alles en iedereen verkeerde in een toestand van rust en vrede. Ik zag hoe alle door mensen gemaakte bouwsels, de lemen huizen en koeienstallen, graanschuren, reservoirs, irrigatiekanalen en hooibergen één waren met de aarde en de bomen. Een arme en achtergebleven harmonie, zouden sommigen zeggen, het meest te waarderen vanaf een afstand, maar er moet zeker een soort middenweg zijn...

Mijn afspraak met mijn lot naderde. Rajs vader was zich gereed aan het maken om naar zijn kantoor in Patna te vertrekken.

‘Kom,’ zei hij. ‘We gaan in de auto zitten.’

We zaten naar elkaar toe gekeerd en hij zei: ‘Geef me je hand.’

Ik stak mijn hand uit en hij greep hem alsof hij mij een handdruk wilde geven, maar hield hem enkele momenten stevig vast. Toen hij mijn hand losliet, gaf hij mijn duim een snelle achterwaartse tik en mompelde: ‘Achcha! Jij hebt een vastbesloten ziel. Dit wordt ook weerspiegeld in je geest. Jij bent Jupiter...’

Waarom niet? dacht ik. Het klinkt goed.