Verschenen bij Uitgeverij Van Gennep van Stéphane Hessel

Neem het niet!

Doe er iets aan!

De weg van de hoop

Alles welbeschouwd

Stéphane Hessel

Neem het niet!

Vertaald uit het Frans door Hannie Vermeer-Pardoen

e-editie maart 2013, naar de eerste druk april 2011

Oorspronkelijke titel en uitgave Indignez vous!, Indigène éditions, Montpellier 2010

© Indigène éditions, 2010

© 2011 Nederlandse vertaling, Hannie Vermeer-Pardoen / Uitgeverij Van Gennep

Nieuwezijds Voorburgwal 330, 1012 RW Amsterdam

Ontwerp omslag Léon Groen

ISBN 9789060122471 / NUR 740

www.uitgeverijvangennep.nl

Stéphane Hessel verwijst in zijn tekst naar dit werk van Klee en de manier waarop de Duitse filosoof Walter Benjamin het interpreteerde. Benjamins visie is terug te vinden in zijn Geschichtsphilosophische Thesen (These IX), een werk dat hij schreef in 1940. Hij was toen diep geschokt door het niet-aanvalsverdrag tussen nazi-Duitsland en de Sovjet-Unie.

Benjamin was de eerste eigenaar van deze aquarel. Hij zag er een engel in die een storm afweert. ‘Dat wat wij vooruitgang noemen, is deze storm.’

NEEM HET NIET!

93 jaar. Dat is zo’n beetje de allerlaatste etappe: het eind is niet ver meer weg. Wat een geluk dat ik de kans heb om u nog eens te herinneren aan wat het fundament van mijn politieke engagement is geweest: de jaren van het verzet en het programma dat zesenzestig jaar geleden door de Nationale Raad van het Verzet is opgesteld![1] Jean Moulin is degene geweest die in het kader van deze Raad het initiatief heeft genomen tot het houden van een vergadering van alle organen van het bezette Frankrijk, bewegingen, partijen, vakbonden, teneinde adhesie te betuigen aan het strijdende Frankrijk en aan de enige leider die het als zodanig erkende: generaal de Gaulle. Vanuit Londen, waar ik me in maart 1941 bij de Gaulle had gevoegd, vernam ik dat deze Raad een programma had uitgewerkt, het op 15 maart 1944 had aangenomen en voor het eenmaal bevrijde Frankrijk een aantal principes en waarden had voorgesteld die het fundament moesten vormen van de moderne democratie in ons land.

Deze principes en deze waarden hebben we nodig, vandaag meer dan ooit. Het is aan ons om ervoor te zorgen dat onze maatschappij een maatschappij blijft waar we trots op kunnen zijn: niet deze maatschappij van illegalen, van uitzettingen, van achterdocht als het gaat om immigranten; niet deze maatschappij waar de pensioenen weer ter discussie worden gesteld, en de verworvenheden van het sociale stelsel, niet deze maatschappij waar de media in handen zijn van de welgestelden, allemaal dingen waarmee we zouden hebben geweigerd in te stemmen, als we de ware erfgenamen van de Nationale Raad van het Verzet waren geweest.

Vanaf 1945, na een gruwelijk drama, manifesteren de krachten die schuilen in de Raad van het Verzet zich in nieuwe, grootse toekomstplannen. Laten we niet vergeten dat er toen een sociaal stelsel in het leven is geroepen zoals het verzet dat wenste, zoals het in zijn programma was vastgelegd: ‘Een allesomvattend plan voor een sociaal stelsel met het doel om alle burgers te verzekeren van middelen van bestaan in al die gevallen waarin ze niet in staat zijn zich die door middel van hun werk te verschaffen’; ‘een pensioen dat de oude werknemers voorziet van een waardige oude dag’. De energiebronnen, elektriciteit en gas, de steenkoolmijnen en de banken worden genationaliseerd. Ook die aanbeveling stond in het programma, ‘Teruggave aan het volk van de grote gemonopoliseerde productiemiddelen, die de vrucht zijn van de collectieve arbeid, van de energiebronnen, de bodemschatten, de verzekeringsmaatschappijen en de grote banken’; ‘de invoering van een echte economische en sociale democratie met uitschakeling van de economische en financiële aristocratie in de leiding van het economische bestel’. Het algemeen belang moet voorrang krijgen boven het individueel belang, de rechtvaardige verdeling van de door de werkende mens opgebouwde rijkdom boven de macht van het geld. Het verzet stelt ‘een rationele organisatie van de economie voor, die ervoor zorgt dat de persoonlijke belangen ondergeschikt blijven aan het algemeen belang, en die bevrijd is van de beroepsdictatuur die werd ingevoerd naar voorbeeld van de fascistische staten’, en de voorlopige Regering van de Republiek neemt dat voorstel over.

Een echte democratie kan niet zonder een vrije pers; het verzet weet dat, en eist die in zijn verdediging van ‘de vrijheid van de pers, haar eer en onafhankelijkheid ten opzichte van de staat, van de macht van het geld en van buitenlandse invloeden’. Ook dat wordt al in 1944 overgenomen in de verordeningen aangaande de pers. Welnu, juist dat is tegenwoordig in gevaar.

Het verzet riep op tot het scheppen van ‘de daadwerkelijke mogelijkheid voor alle Franse kinderen om de meest geperfectioneerde vorm van onderwijs’ te genieten, zonder discriminatie; welnu, de hervormingen die in 2008 zijn voorgesteld, zijn in strijd met dit plan. Jonge leraren, wier actie ik ondersteun, zijn zelfs zover gegaan dat ze hebben geweigerd die toe te passen, en ze hebben moeten toezien hoe ze bij wijze van straf in hun salaris werden gekort. Ze hebben het niet genomen, ze zijn ongehoorzaam geweest, ze waren van oordeel dat deze hervormingen te ver verwijderd waren van het ideaal van de republikeinse school, te veel in dienst stonden van een maatschappij die geregeerd wordt door het geld, en dat ze de creatieve, kritische geest niet meer voldoende tot ontwikkeling brachten.

Nu wordt heel het fundament van de sociale verworvenheden van het verzet ter discussie gesteld.

_____

1. De Nationale Raad voor het Verzet (CNR = Conseil National de la Résistance) werd in 1943 in het bezette Parijs clandestien opgericht door de twee grote Franse vakverenigingen van voor de oorlog: de CGT (Confédération Générale du Travail) en de CFTC (Confédération Française des Travailleurs Chrétiens) en de zes voornaamste politieke partijen van voor de oorlog. Het doel was een betere coördinatie van het verzet in Frankrijk. De eerste vergadering vindt plaats op 27 mei 1943 onder voorzitterschap van de bekende verzetsheld Jean Moulin. Er wordt een regeringsplan opgesteld voor na de bevrijding, dat in mei 1944 wordt aangenomen en dat in augustus 1944 officieel in het stadhuis van het inmiddels bevrijde Parijs aan De Gaulle wordt aangeboden. [terug]