Mohamed Leftah

De laatste strijd van captain Ni’mat

ROMAN

Vertaald uit het Frans door Henne van der Kooy

De in dit boek opgenomen fragmenten van Charles Baudelaire zijn afkomstig uit De bloemen van het kwaad en werden vertaald door Peter Verstegen.

e-editie oktober 2013, naar de eerste druk augustus 2013

Oorspronkelijke titel en uitgave Le dernier combat de captain Ni’mat, Éditions de la Différence, 2011

© 2013 Allied Authors Agency /Mohamed Leftah

© 2013 Nederlandse vertaling Henne van der Kooy / Uitgeverij Van Gennep

Nieuwezijds Voorburgwal 330, 1012 RW Amsterdam

Ontwerp omslag Erik Prinsen

ISBN 9789060126790 / NUR 302

www.uitgeverijvangennep.nl

I. Dubbelzinnige schoonheid

Of gij van God komt of van Satan is om ’t even,

O Schoonheid! Monsterbeest, schrikbarend en naïef!

Als maar uw oog, uw lach, uw voet mij toegang geven

Tot een Oneindigheid, mij vreemd maar innig lief.

CHARLES BAUDELAIRE, uit ‘Hymne aan de schoonheid’

1

Sinds het begin van die verzengende augustusmaand was het volwassenenbad van de Ma’adiclub het decor van een ongekende, stilzwijgende maar wrede confrontatie.

Omdat aan het jongerenbad reparaties nodig waren, kwam het juniorenzwemteam van de club er iedere middag trainen. Zodra vanuit het park de jeugdige stemmen, het gelach en geroep te horen waren, nog voor de junioren zich met veel kabaal van hun tot dan toe vredige, in rust gedompelde wereld meester hadden gemaakt, begonnen de volwassenen, voor het merendeel ouderen, de een na de ander het bad te verlaten, als soldaten van een leger dat verslagen is nog vóór het slag heeft geleverd.

Het water lag er dan rimpelloos en glad bij, in afwachting van wat komen ging. Na zich in de kleedkamers in zwembroek gestoken te hebben doken de jonge indringers er met een aanloop in, doorkliefden als zwaardvissen het schitterende egaalblauwe waterkleed en versierden het over de hele lengte met slingers van schuim.

Het water – opnieuw in beweging, levend – werd in alle richtingen doorsneden door lichamen waarvan sommige de blankheid en de elegantie bezaten van de heilbot. Een miniatuurzee. Of liever, de oerzee, de moederzee, waarin het prille jonge leven trillend ontluikt, reeds voorbestemd om zich met zijn schoonheid en overdaad in de loop der eeuwen, door de geologische tijdvakken heen, over de hele aarde te verspreiden. Bij de aanblik van de volwassenen aan de wal leek de confrontatie er niet alleen een tussen twee leeftijden, maar bijna een tussen twee evolutiestadia.

Vandaag had captain Ni’mat, als de stoutmoedige, of onvoorzichtige, amfibie die hij was, besloten om niet naar de kant te gaan en nu zag hij zich van alle kanten opgesloten in deze oerzee. Omdat zwemmen onmogelijk was te midden van de soepele, spartelende lijfjes, keerde hij zich op zijn rug en probeerde eenvoudig te blijven drijven door met ingetrokken armen en benen kleine bewegingen te maken. Het felle augustuslicht, dat hem rechtstreeks afkomstig scheen van de lichamen waartussen hij gevangen was, verblindde hem. Hij sloot zijn ogen en dobberde rond als een waterplant.

Plotseling hoorde hij de vertrouwde aanroep: ‘Captain Ni’mat!’ Zo noemde iedereen hem, ook al was hij al heel lang weg uit het leger. Het waren zijn oude vrienden, zijn gewezen wapenbroeders die hem riepen en hij kon nu al de grap horen waarmee ze hem waarschijnlijk zouden begroeten als hij uit het water kwam: ‘Zo, oude zeehond, heb je je ogen goed de kost gegeven bij het poedelen in die spartelende school sardines?’

Hij had niet de minste zin om zich bij hen te voegen aan de tafel waar ze altijd zaten, onder die pergola waar, in roze en witte trossen, de bougainville groeide.

Toen hij zich op zijn buik probeerde te draaien raakte zijn hand net de dij van een jonge zwemmer. Die dij was zo zacht dat er een schok door hem heen ging. Op hetzelfde moment deed het krachtige getrappel van twee voeten vlak voor zijn gezicht met geweld water en schuim opspatten. De jonge zwemmer, die als een pijl door het water schoot, was al weer ver weg. In zijn woordenschat ontbrak vast en zeker, net als in die van zijn makkers, het beschaafde ‘sorry’ dat captain Ni’mat en de mensen van zijn generatie automatisch riepen als hun lichaam dat van een andere zwemmer raakte.

Ten slotte besloot captain Ni’mat het water uit te komen. Hij zwom, met moeite, naar het metalen trapje dat zich het dichtst bij de pergola bevond, terwijl hij binnensmonds het bestuur van de club vervloekte, dat op het ongelukkige idee was gekomen hun bad prijs te geven aan jonge barbaren. Vóór die inbreuk op hun territorium had hij zich te midden van zijn kameraden volkomen prettig gevoeld in zijn zeehondenvel, terwijl ze de middag doorbrachten met gepoedel en eindeloos gebabbel doorspekt met grappen, eerst in de droge hitte van de sauna en daarna onder de pergola, in de frisse, weldadige schaduw van de bougainville.

De drie-vier treden van het trapje kraakten en kreunden onder het gewicht van captain Ni’mat. Terwijl hij zich op een ligstoel uitstrekte om op te drogen, probeerde hij, tevergeefs, te voorkomen dat flarden van het gesprek van zijn makkers – als je tenminste het onophoudelijk herkauwen van dezelfde uitdrukkingen en dezelfde grappen een gesprek kon noemen – zijn oren binnendrongen en erin slaagden zijn hersens te bereiken. Op een gegeven moment drong door die barrière toch de naam van een land, Jemen, onmiddellijk gevolgd door oorverdovende lachsalvo’s die hem deden grimlachen. Generaal Midhat had vast voor de zoveelste keer het verhaal verteld van die Egyptische Migpiloot wiens bom van tweehonderd kilo een schurftige ezel verpletterde, terwijl in hun grotten de Jemenitische krijgers van de Imam[1] in hun vuistje lachten, hun baarden gladstreken en qat kauwden. Soms slaagde de infanterie erin een van die rare herbivore strijders te pakken te krijgen, met een kalasjnikov over zijn schouder en zijn middel omhangen met granaten waartussen de edelstenen op de schede van zijn khanjar schitterden. Als enige antwoord op het strenge verhoor waaraan hij werd onderworpen, wees die hoerenzoon slechts op zijn door het eindeloos qat kauwen monsterlijk gezwollen wang, om aan te geven dat hij een gruwelijk abces in zijn mond had dat hem het spreken onmogelijk maakte.

Alsof het ectoplasma van een van die qatkauwende strijders zich na deze oude grap van generaal Midhat had gematerialiseerd voelde captain Ni’mat plotseling een heftige steek in zijn wang, die terstond opzwelde. Hij was gestoken door een van de vele wespen die in het park rondvlogen.

Captain Ni’mat beledigde en vervloekte naast de vliesvleugelige en diens voorgeslacht tot vier generaties terug, zowel de vlieg die haar onmiddellijk daarna had afgelost als de raaf die net was geland en met een triomfantelijk, onheilspellend gekras aan de andere raven de laatste nieuwtjes verkondigde. O! Waar waren de houtduiven van voorheen, die zich met zo veel gratie door de diepblauwe lucht van Caïro bewogen, er de bekoring van vergrootten, maar nu praktisch verdwenen waren! Op welke geheime plek schuilde de schoonheid nog, in deze lawaaiige, smerige megalopolis, waar het leven steeds moeilijker werd, maar die haar bewoners liefdevol en trots Oem-ad-Doenja – moeder van het universum – bleven noemen?

Captain Ni’mat wierp zijn makkers een boze blik toe toen ze hem opnieuw riepen. Hij had niet de minste zin om zich bij hen te voegen, maar hij wist dat hij uiteindelijk, simpelweg door de sterkst mogelijke reflex, die van de gewoonte, aan hun roepen gehoor zou geven. Ze waren uitgepraat over de weinig glorieuze episode van de Jemenexpeditie, die niettemin was uitgelopen op een nederlaag voor de Imam en de consolidering van de door de militaire staatsgreep van 1962 gestichte zusterrepubliek. Ze hadden vrolijk de tragedie van juni 1967 overgeslagen, maar niet zonder dat generaal Behjat met welgekozen beledigingen de nagedachtenis had bezoedeld van de farao onder wie ze gediend en deze ramp beleefd hadden. Ze waren nu toe aan de meest aangrijpende aflevering van hun historische feuilleton, de onsterfelijke overwinning van 1973, die ze, afhankelijk van welke kalender ze gebruikten, nu eens de overwinning van oktober, dan weer die van de ramadan noemden, waarmee ze het onsterfelijke karakter ervan versterkten.

Captain Ni’mat had van zijn kant altijd een wat gematigder, objectiever oordeel gehad over die glorieuze gebeurtenis. Gezien de politieke ontwikkelingen die eruit voortvloeiden, maar, op militair gebied, zeker ook gezien het feit dat de Israëlische troepen het Suezkanaal in tegengestelde richting waren overgestoken en het derde Egyptische legerkorps in de rug hadden aangevallen en omsingeld hadden gehouden tot de ondertekening van het staakt-het-vuren, vond hij die onsterfelijke overwinning feitelijk niet meer dan een bescheiden, om niet te zeggen halve overwinning. Maar hij had dat oordeel nooit durven uitspreken, want aan die oorlog had hij niet deelgenomen. Hij was een paar maanden na de pijnlijke nederlaag van 1967 uit het leger ontslagen. In de grote reorganisatie van de luchtmacht die op die nederlaag was gevolgd, waren niet alleen incompetente officieren verwijderd, maar ook diegenen die, zoals hij, van de Jemenexpeditie waren teruggekeerd met socialistische, zo niet marxistische overtuigingen die heel wat verder gingen dan die van de toen heersende eenheidspartij.

Enerzijds gehinderd door het feit dat hij niet betrokken was geweest bij een oorlog waarin zijn gewezen wapenbroeders, nu bijna alle gepensioneerde generaals, de schande van 1967 hadden uitgewist en anderzijds bang om uit de groep te vallen, had captain Ni’mat zijn oordeel altijd voor zich gehouden.

Hij krabde al een tijdje aan zijn wang en hield uiteindelijk tussen duim en wijsvinger de angel van de wesp die hem had gestoken. Ashwak al hayat, de doornen des levens! dacht hij droevig en hij nam dat klassieke Arabisch haar holle, clichématige uitdrukkingen kwalijk die je gedachteloos over de lippen kwamen, alsof zij, de taal, een eigen leven leidde en dacht in jouw plaats.

Gelukkig kende het leven ook rozen. Want captain Ni’mat realiseerde zich plotseling, en dat was voor hem als een openbaring, dat de schoonheid, waarvan hij zich enkele ogenblikken tevoren – denkend aan de houtduiven die in het verleden met hun sierlijke vlucht de luchten van Caïro hadden doorsneden en betoverd – had afgevraagd waar ze zich nu verschool, dat die schoonheid zich binnen handbereik bevond. Een wonderbaarlijk geschenk voor zijn ogen.

Na de intensieve training lagen de junioren nu met hun armen wijd op hun rug. Hun lichamen dreven als waterlelies op een inmiddels weer sereen wateroppervlak. De hemel vertoonde de gloed die de schemering aankondigt, de oproep van de muezzin voor het eerste avondgebed zou weldra klinken vanaf de minaret van de moskee in het park.

Blijf daar, blijf daar drijven op het water, wilde captain Ni’mat roepen naar die jeugd in de bloei van haar leven. Blijf daar, in dat oerelement dat zo goed bij jullie past, blijf ver van onze oevers van nederlagen, lelijkheid en leugens. Maar captain Ni’mat wist dat zijn stille, wanhopige oproep vergeefs was.

Net als hij, net als zijn makkers, zouden die adolescenten met hun aureolen van schoonheid, die met onweer en elektriciteit geladen torpedovissen, vroeg of laat voet aan wal zetten. Ze zouden zwaarder worden. Hun elastische kattenschreden zouden zich omvormen tot het komische waggelen van pinguïns of het moeizame kruipen van zeehonden.

De laatste snijdende, weemoedige tonen van de roep van de muezzin stierven weg toen captain Ni’mat eindelijk besloot op te staan en zich bij zijn makkers te voegen, die zich opmaakten om het zwembad te verlaten. Terwijl hij naar hen toe liep, kon hij het niet laten zich om te draaien om nog een keer, met dezelfde verwondering, te kijken naar de junioren die het bad uitgekomen waren en lachend naar de kleedkamers holden.

Op de schunnige grappen van zijn makkers antwoordde hij slechts met een van die vaste formuleringen die diezelfde Arabische taal, nog zo vol sacrale termen, je automatisch op de lippen bracht: ‘Vervloek Satan!’

Maar in zichzelf herhaalde captain Ni’mat de vraag, waarvan hij niet meer wist of de auteur ervan een zedeloze libertijn was of een verblinde soefi: ‘O God, u hebt voor ons de schoonheid geschapen als een fitna en u hebt ons bevolen alleen u te aanbidden. Maar u bent schoon en hebt de schoonheid lief, hoe kunt u dan verwachten dat uw schepselen er ongevoelig voor zijn en er niet voor bezwijken?’

In klassiek Arabisch betekent fitna tegelijk verleiding en chaos, burgeroorlog, iets wat evenzeer een individu als een stad kan verscheuren.

1.

Imam Al-Mansur Bi’llah Muhammad al-Badr was van 19 september tot 27 september 1962 de laatste sjiitische imam en koning van het Koninkrijk Jemen. [terug]

2

Van wie die vraag met betrekking tot de schoonheid ook afkomstig was, toen ’s nachts, in zijn dromen, aan captain Ni’mat hetzelfde werd geopenbaard als die middag in het zwembad, was dat ongetwijfeld het werk van Satan. Toen hij ontwaakte, vervloekte hij hem dan ook ogenblikkelijk driemaal en kon niet zeggen of hij een wonderbaarlijke droom had gehad of een nachtmerrie, of beide.

De junioren van die middag waren in zijn slaap verschenen, maar hadden een verontrustende gedaanteverandering ondergaan. Ze droegen nu allemaal dezelfde hemelsblauwe nauwsluitende zwembroek, strakke badmuts en zwembril met ondoorzichtige glazen. Uit welk azuur waren deze hemelse schepselen met hun eivormige hoofden – heilbrengende wezens of engelen des doods – komen vallen? Ze leken allemaal op elkaar, alsof ze klonen waren van eenzelfde adolescent. Een adolescent van een bijzondere, ijzige, androgyne schoonheid.

Ondanks hun brilletjes met ondoorzichtige glazen merkte captain Ni’mat, die als enige in het zwembad was en zijn toevlucht had gezocht onder de pergola, dat hun blikken op hem gericht waren. Het onheilspellende gekras van een raaf die langzaam boven zijn hoofd cirkelde, maakte zijn gevoel van machteloze eenzaamheid en bedrukkende angst steeds sterker. Plotseling wezen de klonen met hun eivormige hoofd en onbewogen gezicht allemaal tegelijk beschuldigend naar hem. Op hetzelfde ogenblik vloog de raaf met een duizelingwekkend snelle draaibeweging en oorverdovend gekras omhoog en verdween uit het zicht. Maar de wieken van het vreemde bleven geluidloos slaan boven het zwembad. In doodsangst besefte Captain Ni’mat dat zijn voeten weigerden hem te gehoorzamen. Hij stond als versteend.

Plotseling voelde hij, bijna onmerkbaar, een lichte verandering; het licht dat flikkerde misschien, een trilling in de lucht, hij wist niet goed wat het was, maar voor zijn gevoel had het al een bres geslagen in de gruwelkerker van die citadel van vreemdheid waarin hij, tot onmacht veroordeeld, zat opgesloten.

En inderdaad, weldra zag hij het onmerkbare, geheimzinnige iets in beweging komen. In het bad ontstond een heel lichte rimpeling; watertongetjes – je kon ze nog geen golven noemen – verwierven met duizelingwekkende snelheid zo’n amplitude, zo’n intensiteit dat ze in het midden van het bad een fantastische kolom water vormden, die de lucht in schoot. In die wilde, bruisende opstuwing meende captain Ni’mat een vreemde, prachtige vis te ontwaren, tot hij een menselijke gedaante ontdekte die, toen hij in het water was teruggevallen, krachtig in zijn richting kwam zwemmen. Toen die het bad uitkwam, zag hij stomverbaasd een prachtig lichaam, druipend in zijn stralende naaktheid. Dat van Islam, zijn jonge Nubische bediende Islam!

Zonder een woord of een blik tot zijn meester te richten, zette Islam een knie op de grond en nam hij de houding aan van een boogschutter die zijn boog spant en op het punt staat zijn pijlen af te schieten. Hij droeg noch kleding noch wapen. Niettemin deed deze eenvoudige maar strijdbare houding als bij toverslag het legioen androgyne, dreigende klonen in het niets oplossen. Daarna richtte de wonderbare, uit onbekende waterdiepten opgerezen boogschutter zich op en schonk zijn meester een stralende glimlach.

Wat eerst een nachtmerrie had geleken was nu een vreemde, wonderbaarlijke droom en captain Ni’mat vroeg zich af hoe hij zo blind had kunnen blijven voor een schoonheid die hij dagelijks, sinds bijna een jaar, onder ogen kreeg. In zijn droom vroeg hij zich af of hij soms droomde, want de boogschutter met de trekken van zijn bediende, die als een wonder uit de golven omhoog gekomen was, liep weer naar de rand van het bad, kennelijk vastbesloten terug te gaan naar het mysterieuze Atlantis waaruit hij verrezen was. Radeloos bij de gedachte dat de klonen zouden terugkomen zodra zijn jonge redder in het water dook, brak captain Ni’mat los uit zijn verstening en rende op hem af. De stralende naaktheid van Islam, die weldra weer één zou worden met die van het water, werkte zo aanstekelijk dat captain Ni’mat onwillekeurig ook zijn vormeloze zwembroek van zijn benen liet glijden. Toen hij als door een magneet aangetrokken achter het naakte lichaam aan dook, vervulde de wereld die hij ontdekte hem met verbazing en verbijstering. Waar was het water van het zwembad, dat zo vertrouwde water, dat op sommige dagen zo helder was als kristal? Het water waaraan altijd wat chloor werd toegevoegd en dat constant werd ververst met behulp van een ingenieus systeem, het water dat de lichamen ontving en hun vrijgevig, gedienstig zijn frisheid schonk. Waar was dat buitengewone, glasheldere water gebleven? Captain Ni’mat was gedoken in het vertrouwde water van een vertrouwd zwembad, maar de substantie waarin zijn lichaam was terechtgekomen, was geconcentreerd, onaangenaam.

[...]