MAARTEN BAX

Wat een kutvoetbal, hè?

Het turbulente jaar na de dood van grensrechter Richard Nieuwenhuizen

U kunt de Stichting Richard Nieuwenhuizen ondersteunen door geld over te maken op: rekeningnummer 11.25.13.808. Dit geld wordt uitsluitend aangewend voor initiatieven die het respect op de amateurvoetbalvelden moeten bevorderen.

e-editie oktober 2013, naar de eerste herziene druk oktober 2013

© 2013 Maarten Bax / Uitgeverij Van Gennep

Nieuwezijds Voorburgwal 330, 1012 RW Amsterdam

Ontwerp omslag Léon Groen

ISBN 9789461642776 / NUR 489

www.uitgeverijvangennep.nl

Inhoud Wat een kutvoetbal, hè?

In memoriam

Aanbeveling Frank de Boer

Voorwoord

1. Radeloos

2. Mediacircus bij Buitenboys

3. Bazooka

4. De foto

5. Meer reacties

6. ‘Verbijsterend’

7. De verdachten

8. Bezinning

9. Misbruikt?

10. Stille tocht

11. Meteen weer mis…

12. Moordenaarsclub

13. Sportiviteit en respect

14. Cijfers voetbalgeweld

15. Meldpunten

16. Hartverwarmend

17. Eerbetoon

18. Nieuwe incidenten

19. Verkeerde signalen

20. Grenzen opzoeken

21. Profvoetbal rolmodel

22. Partijdigheid

23. Spelregels

24. Spelerspassen

25. Ouders

26. Marokkanenprobleem?

27. Onderzoek EenVandaag

28. Cijfers scheidsrechters

29. Ontwikkelingen bij Buitenboys

30. Nog meer geweld

31. Buitenland

32. Nog meer incidenten

33. Actieplan KNVB

34. Acties van profs

35. De benefiet

36. Weer geweld in Almere

37. De rechtszaak

38. Het vonnis

39. Dinsdag 13 augustus

40. Morele vorming

41. Disproportioneel?

42. Heeft zwaar(der) straffen wel zin?

43. Wat voor soort probleem?

44. Psychologie voor de scheids

45. Nieuwe kansen, nieuwe prijzen

46. Buitenboys en familie: wat nu?

47. De toekomst / oplossingen

Afsluiter

Fotokatern

Bijlage 1

Bijlage 2

Bijlage 3

Bijlage 4

Dankwoord

Verantwoording

Ter nagedachtenis aan de op 3 december 2012 overleden grensrechter Richard Nieuwenhuizen

Voorwoord

Nog nooit eerder zal het amateurvoetbal zo in de spotlights hebben gestaan als in de eerste weken van december 2012. De aanleiding was dan ook niet mis: grensrechter Richard Nieuwenhuizen werd na afloop van een wedstrijd bij de junioren door leden van het bezoekende team dusdanig mishandeld dat hij later in het ziekenhuis aan zijn verwondingen overleed.

Nu, een jaar later, is de belangrijkste vraag of ‘we’ er met z’n allen wat van hebben geleerd. Wat is de trend? Neemt de agressie tussen spelers en/of leidsmannen op de amateurvoetbalvelden af? Of zijn we, ondanks allerlei eerdere initiatieven, de dood van grensrechter Nieuwenhuizen en allerlei (re)acties daarop niets opgeschoten en is het wachten op het volgende slachtoffer? Hoe heeft het zover kunnen komen? Is geweld in het amateurvoetbal van alle tijden? Spelen de problemen meer in de voetballerij dan in andere sporten, of lijkt dat alleen maar zo omdat voetbal nu eenmaal op veel grotere schaal wordt beoefend?

Velen achten de kans groot dat men na een korte bezinning gewoon weer tot de orde van de dag zal overgaan. De competitie gaat verder en in de hitte van de strijd wordt al gauw weer van alles getolereerd dat niet volgens de regels is, dan wel ten strengste verboden. We schudden het hoofd, bedekken het met de mantel der liefde of delen hoogstens een waarschuwing of gele kaart uit. Voetbal is immers emotie. En strijd hoort erbij. Zal het noodlottige voorval in Almere worden bijgezet in de reeks van incidenten die wekelijks plaatsvinden? Zo is het in de afgelopen jaren immers altijd gegaan.

De KNVB vraagt om respect, maar is de voetbalbond niet een roepende in de woestijn? Of is de KNVB – door velen omschreven als een log, conservatief monster – juist die laatste jaren niet veel te slap in haar optreden geweest? En wat behoort de rol van politiek Den Haag, de amateurclubs en hun spelers zelf te zijn? Bernard Fransen, voorzitter Amateurvoetbal KNVB, noemde de dood van Nieuwenhuizen op de persconferentie op dinsdag 4 december een signaal dat als ‘een bazooka’ bij de KNVB was binnengekomen. ‘We zullen er alles aan doen om dit traject tot een goed einde te brengen. Wij schuwen geen enkele maatregel.’ Wie brengt en wat is de juiste oplossing? KNVB-voorzitter Michael van Praag zegt dat de bond door mensen met initiatieven is ‘platgebeld’.

Dit boek is een zo chronologisch mogelijk overzicht van wat er vanaf dat verschrikkelijke moment op 2 december 2012 is gebeurd. Wat bracht die pikdonkere voetbalzondag allemaal teweeg? Wat gebeurde er de uren, dagen en maanden erna? Wat overkwam de familie van Nieuwenhuizen allemaal? Wat waren de meningen van de diverse insiders en deskundigen? Het boek beoogt een zo volledig mogelijk beeld te geven, maar kan dat tegelijk onmogelijk. Werkelijk iedereen ‘bemoeide’ zich ermee. Ja, de wereld stond op zijn kop…

1. Radeloos

Grensrechter Richard Nieuwenhuizen vlagt op zondagochtend 2 december 2012 bij een wedstrijd van ‘zijn cluppie’ Buitenboys B3 uit Almere tegen Nieuw Sloten B1. Ook zijn zoon Mykel speelt mee. Hij wordt regelmatig op zijn hakken getrapt. Er ontstaan woordenwisselingen tussen zijn vader en de spelers van de Amsterdamse club. De wedstrijd eindigt in 2-2 na een 2-0 achterstand voor de gasten uit Amsterdam. Een aantal voetballers van tegenstander Nieuw Sloten, van vijftien en zestien jaar oud, belaagt de grensrechter direct na het laatste fluitsignaal. Hij wordt geschopt en geslagen en zet het op een lopen. De jongens achterhalen de grensrechter en mishandelen hem opnieuw. De jongens worden daarna weggehouden bij de Almeerder, die op eigen kracht weet op te staan. Nieuwenhuizen zegt er geen politie bij te willen halen. Hij toont zich geraakt, maar brengt nog zeker twee uur door op de club. Hij gaat zelfs nog kijken bij wedstrijden van andere teams. Mueller: ‘In eerste instantie leek het goed met hem te gaan.’ Dan ziet een jeugdspeler van de club van dichtbij hoe de duizelige Almeerder in elkaar zakt. Onmiddellijk wordt een ambulance gebeld. Deze rijdt niet veel later het veld op en vervoert Nieuwenhuizen met spoed naar het ziekenhuis in Almere. De volgende middag komt het spijkerharde bericht ieders huiskamer binnen. Grensrechter Richard Nieuwenhuizen, pas 41 jaar oud, is aan zijn verwondingen overleden.

Die avond hangt bij SC Buitenboys de vlag halfstok. Er is een besloten bijeenkomst voor de B-junioren. Samen proberen ze het verdriet te dragen. Verbijstering en woede heersen. Op Twitter en Facebook is de verontwaardiging over de brute agressie losgebarsten, het regent berichten als: ‘Was voetbal niet als spelletje bedoeld? Keihard aanpakken.’ De pers is massaal uitgerukt. De dood van Nieuwenhuizen is letterlijk wereldnieuws. In de kantine van de voetbalclub in Almere barst het van de journalisten en cameraploegen. In een eerste reactie zegt Buitenboys-voorzitter Marcel Oost, na het trieste bericht van de zoon van Nieuwenhuizen te hebben ontvangen: ‘En nu? Ik weet het niet. Ik ben er helemaal stil en kapot van.’ En op de vraag of hij al iets van de KNVB (Koninklijke Nederlandse Voetbal Bond) heeft vernomen: ‘Niks, helemaal niks. Wat ik ervan vind? Ik denk dat er geen uitleg nodig is. Ze hadden ons vandaag met heel veel kunnen helpen, maar helaas hebben we niks van ze vernomen.’

Al in de nacht van zondag op maandag, rond vijf uur ’s ochtends, licht een speciaal rechercheteam van de politie drie vermoedelijke daders van hun bed: Soufyan B., Daveryon B. en Yassin D. De vermoedelijke aanvallers van de grensrechter waren na de voetbalwedstrijd al gevlucht voordat de politie arriveerde.

Op internet verschijnt een lijst met spelers van het B1-team, die overal wordt verspreid. Voetbalclub Nieuw Sloten is in shock. Het bestuur van de Amsterdamse club heeft intussen maatregelen genomen: royement van minimaal drie verdachten en terugtrekking van de B1 uit de competitie. Dit is in lijn met de reglementen van de KNVB. De club komt ook met een officiële persverklaring:

PERSVERKLARING SV Nieuw Sloten

Amsterdam, 3 december 2012

Het bestuur van SV Nieuw Sloten heeft met afschuw kennis genomen van het overlijden van de grensrechter van Buitenboys. Wij zijn diep geschokt over het feit dat de voetbalwedstrijd afgelopen zondag zo ontaard is, met dit als gevolg.

Wij spreken hierbij ons medeleven uit. In de eerste plaats aan de familie van de overleden persoon. Woorden ontbreken ons. Daarnaast spreken wij ook ons medeleven uit naar de vereniging Buitenboys en al haar leden.

Wij nemen nadrukkelijk afstand van het gedrag van de spelers die hiervoor verantwoordelijk zijn. Als vereniging hebben wij, zodra wij op de hoogte waren van het wangedrag, excuses gemaakt naar de vereniging Buitenboys.

Voor onze vereniging is dit een enorme schok. Een gebeurtenis die al onze leden raakt. Geweld hoort niet op onze voetbalvelden. En zeker niet gericht tegen scheidsrechters, grensrechters en al die anderen die zich vrijwillig inzetten om jaarlijks meer dan een miljoen amateurvoetballers te laten sporten. We moeten er alles aan doen om deze excessen uit te bannen.

Nieuw Sloten is een vereniging met veel jeugdleden. Wij hebben fair play en normen en waarden hoog in het vaandel staan en ondersteunen de campagne van de KNVB tegen geweld op de velden en werken daar van harte aan mee.

Wij zullen uiteraard volledige medewerking verlenen aan het politieonderzoek. Wij menen dat degenen die voor deze daad verantwoordelijk zijn, moeten worden gestraft.

Wij hebben gisteren besloten het betreffende team uit de KNVB-competitie te nemen. Tevens is het lidmaatschap van de personen die voor zover bij ons bekend de aanstichters waren van deze molestatie, per direct ontbonden. Zij kunnen nooit meer lid worden van onze vereniging. Uiteraard doet de politie nader onderzoek naar het incident. Zodra hun betrokkenheid officieel is vastgesteld, zullen wij deze personen ook bij de KNVB voordragen voor een levenslang royement.

Voorlopig schorten wij al onze activiteiten als club op. De trainingen van al onze teams zijn voor deze week afgelast. We hebben na overleg met de KNVB uit respect voor de familie van het slachtoffer besloten dat onze teams komend weekend geen wedstrijden spelen.

Het bestuur van SV Nieuw Sloten

Over SV Nieuw Sloten zegt Eric van der Burg, wethouder sport in Amsterdam, die maandagavond (3 december) in het NOS-programma Nieuwsuur: ‘We hebben het afgelopen halfjaar in onze stad twee incidenten gehad. Eén van een A-team dat achttien maanden is geschorst. Maar ook dít team van Nieuw Sloten heeft zich al eerder misdragen en is toen ook geschorst.’ Nieuw Sloten B1 zou van zijn eigen bestuur toen een gele kaart hebben gekregen omdat het zich verbaal had misdragen tegen een scheidsrechter. Bij een volgend incident zou het team uit de competitie worden genomen. Ook het A1-elftal van Nieuw Sloten was niet zo lang geleden betrokken bij een incident. Een van de spelers raakte in gevecht met mensen uit het publiek. Voor dit incident werden schorsingen van negen en achttien maanden opgelegd. Wim Snoek, oprichter van Nieuw Sloten: ‘We hebben inderdaad eerder dit jaar twee vervelende incidenten gehad. Maar iemand van de KNVB heeft ons toen ook verteld dat we in de top vier, vijf van clubs in Amsterdam met de minste problemen staan.’ De bewering klopt niet, zo is de reactie van de KNVB. West 1-districtsmanager Guus Posthumus: ‘Als wij al met vergelijkingen komen, dan noemen we geen individuele verenigingen. Wat door ons is gecommuniceerd, is dat de vereniging niet bekend staat als slechte club.’ En terwijl de Amsterdamse voetbalclub TOS-Actief openlijk reageert dat er bij wedstrijden tegen Nieuw Sloten altijd ongeregeldheden zijn, vertelt Snoek: ‘Na 14 oktober (toen het B1-team zich misdroeg) hebben we met de jongens gepraat en ook meer dan de helft van hun trainingen bezocht. Ze gedroegen zich daarna beter.’ Snoek zegt in het tv-programma Pauw & Witteman dat ook Yassin D. en Soufyan B. – op dat moment twee van de drie verdachten – destijds op hun gedrag zijn aangesproken.

Betrokkenen van het amateurvoetbal worden er intussen radeloos van. Wat is er toch aan de hand met het door hun zo geliefde spelletje? Nog geen week geleden kreeg een voetballer van de inmiddels opgeheven Amsterdamse voetbalclub Sporting Noord drie jaar celstraf voor het doodschoppen van een 77-jarige supporter. De straf zou eveneens als waarschuwing gelden voor anderen, zo stelde de rechter. Silvester M. – getuigen omschrijven hem als een rustige jongen van wie je dit niet zou verwachten – was door het lint gegaan nadat hij in december 2011 een rode kaart kreeg tijdens een voetbalwedstrijd. De man (32 en voormalig kickbokser) sprong over de reclameborden omdat de supporter van tegenpartij OSV het rood ‘terecht’ vond. Een karatetrap op de borstkas velde de bejaarde.

Bijlage 4

De tekst van het bord dat bij SC Buitenboys geplaatst is:

ZONDER RESPECT GEEN VOETBAL

3 december 2012 overleed onze voetbalvader en grensrechter Richard Nieuwenhuizen door ernstig hersenletsel als gevolg van ZINLOOS GEWELD op ons voetbalveld.

ZONDER RESPECT GEEN VOETBAL

Wij hanteren 3 regels op ons complex.

Beslissingen van scheidsrechter en grensrechter worden te allen tijde en door iedereen op en rond het veld gerespecteerd.

Spelers (m/v), leiders, trainers en ouders dienen respect te hebben voor elkaar en uiteraard ook voor hun tegenstanders.

Publiek, ouders en belangstellenden dienen zich correct te gedragen langs de lijn, schelden, op- en aanmerkingen en negatief commentaar op wie dan ook, wordt niet meer geaccepteerd. Alleen positief supporten.

Gevolgen bij overtreding van onze regels.

Er wordt bij overtreding van onze 3 regels altijd een eerste waarschuwing uitgedeeld. Bij een tweede overtreding wordt de wedstrijd definitief gestaakt door de scheidsrechter of in opdracht van een van onze toezichthouders en/of bestuursleden.

Mogelijkheid tot definitief staken van de wedstrijd geldt niet alleen bij overtreding van de Buitenboys regels door spelers of speelsters, maar ook door ouders, verzorgers e/o bezoekers.

Bij fysiek geweld wordt te allen tijde aangifte gedaan bij de politie.

Wij hopen intens dat Richard zijn dood niet voor niets is geweest en een keerpunt zal worden voor een nieuwe voetbalcultuur; een voetbalcultuur zonder geweld.

Laten we er samen voor zorgen dat het nooit meer zo ver komt, dat zijn wij verplicht aan Richard Nieuwenhuizen en zijn nabestaanden, dat zijn we verplicht aan het voetbal en dat zijn we verplicht aan onszelf.

‘In Nederland heeft zinloos geweld nooit het laatste woord’

(Alain Nieuwenhuizen 9 december 2012)

Dankwoord

Met dank aan (op alfabetische volgorde): Koen Adriaanse, Wout van Erven, Ans Gastkemper-Bakker, Stanley Gontha, Kimon Inglessis, Kees Jongboom, Chris ten Kate, Jan Keizer, Petra Klapwijk, Marc Nipius, Esther Sinnema, Arnold Mühren en alle genoemde mensen en instanties in dit boek.

Verantwoording

Dit boek kwam tot stand op basis van artikelen in kranten en tijdschriften, van radio- en tv programma’s en gesprekken met betrokkenen. De volgende mensen heb ik in het kader van het boek gesproken:

Koen Adriaanse, Arnoud Bax, Oussama Belkaraouia, Abdel Ben Kada, Anton Binnenmars, Frank en Ronald de Boer, Jean Bollen, Renske Bruinsma, Eric van der Burg, Dick Crul, Johan Dollekamp, Peter van Dongen, Mario van der Ende, Wout van Erven, Frans Geraedts, Herman Jansen, Jan Janssens, Adriaan Jeukens, Jan Dirk de Jong, Annemarie Jorritsma, Petra Klapwijk, Fred Kollen, Monique Kwakman, Paul van Langen, Teun Meurs, Stanley Mink, Pieter Monkelbaan, Rob Mueller, Marc Nipius, Alain, Jamie, Mykel en Xandra Nieuwenhuizen, Marcel Oost, Xandra Nieuwenhuizen, Theo Piederiet, Guus Posthumus, Michael van Praag, Gert-Jan Pruijn, Geert-Iem Roos, Sergio Rigters, Simon Rits, Wout Schaap, Wim Snoek, Jos Spitteler, John Verheyen, Hendri Visser, Hans Scheinck, Joost Jan Stolker, Jeroen Walstra en Vadym Zellner.