EEN ONGRIJPBARE MELODIE

Boeken geschreven door Roseanna M. White

Serie De Culper Ring

Masker van onschuld

Maskerade

Kring van spionnen

Serie De vrouwen van het Edwardiaanse tijdperk

De verloren erfgename

In een keurslijf geperst

Een ongeëvenaarde dame

Serie Schaduwen over Engeland

Een onbekende naam

Een ongrijpbare melodie

Serie De codekrakers

Het getal van de liefde

Op de vleugels van toewijding

Serie: Schaduwen over Engeland, deel 2

Een

ongrijpbare

melodie

Roseanna M. White

Uitgeverij Het Zoeklicht

Postbus 99

3940 AB Doorn

Een ongrijpbare melodie

Roseanna M. White

Copyright © 2018 by Roseanna M. White

Originally published in English under the title: A Song Unheard, by Bethany House Publishers, a division of Baker Publishing Group, Grand Rapids, Michigan, 49516, USA.

Cover design by Jennifer Parker

Cover photography by Mike Habermann Photography, LLC

Vertaling: Annet N. Landon-Medendorp

Opmaak en omslagbewerking: TMgraphics.nl

Dutch edition © Het Zoeklicht, 2020

Postbus 99, 3940 AB Doorn, The Netherlands

www.zoeklicht.nl

ISBN 9789064513152

ISBN e-book: 9789064513169

NUR 342

Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze – hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen, of op enige andere wijze – zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

All rights reserved. No part of this publication may be reproduced, stored in a retrieval system, or transmitted, in any form or by any means – electronic, mechanical, photocopying, recording, or otherwise – without the prior written permission of the publisher.

Aan de pianodocente uit mijn kindertijd, Joanne Peto,

Die mij geleerd heeft dat een D# kan huilen, een E kan zingen,

Dat een melodie als Jezus kan zijn, voor een hart vol verdriet

Dat nooit zou luisteren naar woorden.

EEN

Londen, Engeland

28 september 1914

De muziek drong door tot in haar ziel, zoals de mist over de Theems. Willa Forsythe leunde tegen de groezelige bakstenen van het muurtje en hief haar gezicht naar de vroege avondnevel. Die streek langs haar wangen, deed haar verkleumen, maakte haar kleding klam. Ze liet het toe. Dat had ze hier graag voor over.

Boven haar wervelde muziek uit het raam, dat net ver genoeg openstond om de klanken te laten ontsnappen. Pauk en contrabas, cello en fagot. Klarinet en fluit en hoorn.

En viool. Ze ging op haar tenen staan, alsof ze daardoor dichterbij zou komen, en liet haar hoofd rusten tegen de bakstenen. Al haar aandacht ging uit naar die heldere sopraanklank.

De cello’s misten hun aanhef. Al weer. En terwijl de maestro schreeuwend zijn ongenoegen kenbaar maakte, kwam de rest van de groep na elkaar tot stilte.

Soms fantaseerde ze dat zij daar ook zat, bij de andere violisten. Ze beeldde zich dan in dat de schaamte naar haar wangen steeg als de maestro háár fout berispte. Ze stelde zich voor dat ze dan een blik uitwisselde met de andere musici, waaruit sprak…

Ze wist niet wat eruit zou spreken. Saamhorigheid met andere musici was even mysterieus als de man die ze zo meteen zou ontmoeten. Die… Ze haalde haar goedkope zakhorloge tevoorschijn dat ze vorig jaar een dronkenlap ontfutseld had. Tien minuten de tijd voor de wandeling van zeven minuten. Goed. Ze wilde liever te vroeg zijn dan meneer V al bij aankomst aan te treffen.

Na een dankbaar klopje tegen de koude bakstenen omdat die haar weer toegelaten hadden, glipte ze stilletjes weg van de oefenruimte van het symfonieorkest; weg uit de kleine nis die door de stad over het hoofd gezien was, het afbrokkelende muurtje over, het schemerduister van het steegje in. Als zij Rosemary was, zou ze huiveren vanwege de schaduwen. Als ze Elinor was, zou ze vanwege de mist onder haar muts voelen of haar haar wel goed zat. Als ze Retta was, zou ze aan het eind van het steegje even stil blijven staan om de lage zonnestralen te bewonderen die nog eenmaal de mist en nevel wisten te overwinnen, ze een ogenblik in goud deden veranderen en daarna verdwenen waren.

Maar Willa was geen van haar zussen.

Heel even ving ze bijna een melodie op die langs de zonnestraal omlaag danste. Bijna. Het ene moment was het er, het volgende moment verdwenen, te lichtvoetig om ooit te kunnen pakken.

Haar vingers verlangden naar haar strijkstok. Zo’n ongrijpbare flard van een lied kwam nooit wanneer ze haar viool in de hand had. Toch kon ze wel de regel naspelen die de strijkers in de oefenruimte gezongen hadden. Had ze het slotstuk maar kunnen horen; ze moest nu genoegen nemen met dat intermezzo tussen de verschillende delen. Na de ontmoeting met meneer V zou ze eerst naar haar flat in Poplar gaan om haar viool op te halen voordat ze naar de pub ging. De bezoekers van Pauly’s Pub waren niet van het soort dat een symfonieconcert bezocht, maar wanneer ze naar het kleine podium liep, begeleidden ze haar altijd met gejoel en geklap. Dat was voor haar genoeg.

Ook al was dat niet zo.

Rechts van haar liep een peuter te jammeren, voortgetrokken door zijn moeder. Een taxi sputterde langs. Iemand hoestte, iemand anders schreeuwde. In het Vlaams.

De mensenmassa’s die de straten bevolkten, waren de afgelopen twee weken veranderd. Eerst waren het rossige Engelse jongemannen geweest in pas geperste uniformen – zoals haar jongere broer Georgie – die met elkaar lachten en stoeiden en erover opschepten hoe ze de moffen een lesje zouden leren omdat ze het arme kleine België binnengevallen waren. Daarna waren ze verdwenen, en vervangen door sjofele vluchtelingen uit datzelfde arme kleine België. Vrouwen en kinderen, die alles achter hadden moeten laten. Mannen, die rondhingen met hun handen in hun zak, of die fronsend de krant lazen.

Willa liep de hoek om en probeerde te zien waar de nieuwkomers vandaan kwamen. Soms was dat mogelijk, wanneer ze nog de boerse kleding droegen waarin ze hun gehucht waren ontvlucht. Soms minder goed, als ze gekleed waren zoals iedereen in de stad. Totdat ze hun mond opendeden en er of Vlaams of Frans te horen was.

Was het verkeerd dat ze wenste dat die Engelse jongemannen hier waren, in plaats van die Belgen? Of in elk geval Georgie. Ze miste zijn grapjes, zijn constante pogingen de regels van hun familie te tarten.

Het leger zou hem beteugelen, of hem breken als hij weigerde om beteugeld te worden. In beide gevallen zou hij bij terugkomst niet meer dezelfde zijn als toen hij weggegaan was. In beide gevallen was dat iets om te betreuren.

Ze keek of de straat veilig was en stak over voor een langzaam rijdende kar, de oorzaak waardoor automobilisten hun claxon gebruikten en hun vuist in de lucht staken. Nog niet eens een maand officieel in oorlog, en toch was alles al veranderd. Ze kon alleen maar hopen dat het even snel voorbij zou zijn als de kranten voorspelden. Een paar maanden, zei men, net als de Boerenoorlog. Langer zou het niet hoeven duren.

Meneer V weersprak dat. Ze liep het parkje in waar ze hem volgens afspraak zou ontmoeten en slaakte een zucht van opluchting toen ze zag dat het bankje onbezet was. Geen onopvallende bolhoed. Geen verzorgd grijs kostuum. Geen kalme blauwe ogen die een even scherpe als beangstigende blik leken te kunnen werpen in zowel de schaduwen van het verleden als de toekomst.

Maar hij betaalde goed. Ze vond een beetje beangstigende helderziendheid niet erg, als daar voldoende bankbiljetten tegenover stonden.

Haar bankje was nat, daarom haalde ze een zakdoekje uit haar handtas en veegde daar een plekje mee droog voordat ze ging zitten. Toen stopte ze het zakdoekje terug, zorgvuldig over de portemonnee heen die ze een uur geleden ongemerkt uit de zak van een heerschap had gehaald, terwijl hij daar stond te foeteren op een arm straatboefje omdat die zijn schoenen niet goed genoeg gepoetst had.

De kerel verdiende het om beroofd te worden. Nadat het welgestelde heerschap weg gebeend was, had ze het schoenenpoetsertje een van de bankbiljetten toegestopt, omdat de man had geweigerd het arme joch te betalen.

Straatboefjes moesten het voor elkaar opnemen.

‘Goeiedag, schone Willa Forsythe.’

Door die stem, met het Vlaamse accent dat ze steeds beter herkende, schoot haar hoofd omhoog, en haar hartslag ook. Niet vanwege het knappe gezicht dat haar begroette, en de glimlach met de rechte witte tanden – maar om het feit dat hij hier was, op dit moment, nu meneer V er ook gauw zou zijn. ‘Cor Akkerman.’ Ze dwong zich te glimlachen naar haar nieuwe Belgische buurman. Nog geen twee weken geleden had haar huurbazin hen allemaal meegedeeld dat zij haar steentje zou bijdragen aan dat ‘dappere kleine België’ en dat ze een paar vluchtelingen zou opnemen.

Deze zou problemen geven. Dat had ze al geweten zodra hij zijn pet afzette en haar aangrijnsde, zoals hij nu ook deed. Het soort grijns waaruit sprak dat hij het beste uit zijn verblijf in Engeland wilde halen, en dat dat ‘beste’ zou inhouden dat hij een of andere Engelse deerne ertoe zou verleiden een misstap te begaan.

Willa had nooit veel om charme gegeven. En ze vertrouwde geen enkele man die zei dat ze mooi was. Maar zelf liep ze minder gevaar om een stommiteit uit te halen dan bijvoorbeeld haar zusje Elinor, die inderdaad mooi was. Daarom was het beter dat hij zijn aandacht op haarzelf richtte.

Hij wees op de plek naast haar. ‘Is die plaats vrij?’

Cor Akkerman zou problemen geven, daar was geen twijfel over mogelijk. Toch mocht ze hem wel. Ze wierp een blik over haar schouder. ‘Even misschien, maar ik ben bang dat ik een afspraak met iemand heb. Met mijn baas,’ voegde ze daaraan toe. Het laatste wat ze wilde was dat hij dacht dat ze een afspraak had met een vriendje en dat hij de concurrentie zou aangaan.

Hij ging zitten en lette niet op de nattigheid op het bankje maar grijnsde haar weer op diezelfde manier aan. ‘Ik zal je niet lang ophouden. Maar ik kon de gelegenheid niet voorbij laten gaan om met het mooiste meisje van Londen te praten.’

Onwillekeurig moest ze grinniken, maar ze nam niet de moeite verder in te gaan op zijn overduidelijke gevlei. ‘Was je weer op zoek naar werk? Je bent nogal ver van huis.’

‘Jawel,’ sprak hij met z’n Vlaamse accent. ‘Ik heb het geprobeerd bij de nutsbedrijven. De treinstations.’ Hij trok een gezicht dat voor de meeste mensen wrang geleken zou hebben. Op de een of andere manier leek het bij hem geamuseerd. ‘Nu er al zoveel mannen in dienst zijn, dacht ik dat er wel werk zou zijn. Maar de wens mijn volk te helpen gaat slechts zover dat het niet ten koste mag gaan van een Engelsman, denk ik. Ze geven liever werk aan jouw landgenoten dan aan die van mij.’

Ergens best redelijk. Hoewel ze ook begreep dat de vluchtelingen daar gefrustreerd door raakten. Willa trok haar handtas dichter tegen zich aan, naar de andere kant dan die waar hij zat. Wanneer ze thuiskwam zou ze het geld aan Barclay geven, haar oudste broer en de leider van hun bonte familie, en daarna zou ze zich ontdoen van de portemonnee.

Ze had het gevoel alsof ze Cor advies zou moeten geven. Ideeën over waar hij naar werk kon zoeken. Maar zelf had ze zich zelden begeven in kringen van mensen die betaalde arbeid verrichtten. ‘Ik weet zeker dat je snel iets zult vinden. Iedereen die wil werken, kan dat, zeggen ze.’ Naar haar mening was het volslagen zinloos om je de hele dag uit te sloven voor een harteloze werkgever, om aan het einde van de werkdag nauwelijks twee penny’s op zak te hebben. ‘Goed. Misschien komen mijn neven en ik vanavond wel terecht in die pub die jij zo leuk vindt. Zul jij er ook zijn?’

Zou ze een van de weinige echte maaltijden die ze in een week kreeg, willen mislopen? Willa knikte. ‘Ik ben er ook.’ Maar als Cor ook kwam, zou ze beslist tegen Elinor zeggen dat het haar beurt was om vroeg met de kleintjes naar huis te gaan.

‘Dan zeg ik nu tot ziens, ik zie je straks.’ Hij stond op en omdat ze niet onbeleefd wilde zijn deed Willa dat ook, ten afscheid. Hij pakte haar hand en bracht die naar zijn lippen, waarbij hij naar haar opkeek.

Dat was ongetwijfeld het meest flirterige gebaar dat ze ooit gekregen had.

De vraag was, waarom voelde dat zo ongemakkelijk? Andere mensen gingen altijd zo met elkaar om, maar de zeldzame keren dat het Willa overkwam, behalve door een familielid, voelde ze zich altijd houterig en ongemakkelijk. Ze trok haar hand terug, glimlachte beleefd en wuifde hem na.

Cor was het park nog niet eens uit toen er achter haar een stem klonk die ze nog beter herkende. ‘Ik zou bij hem uit de buurt blijven, als ik jou was.’

‘Meneer V.’ Ze draaide zich niet om want ze wist wel dat hij elk moment voor het bankje zou gaan staan. Het verbaasde haar niet dat hij opeens opdook. Hij was er ongetwijfeld de hele tijd al geweest, en had gewacht tot Cor vertrokken was. In elk geval pakte hij nooit haar hand vast.

Hij liep inderdaad om de bank heen, hoewel hij niet ging zitten. Hij ging nooit zitten.

Willa wel, en ze deed zich veel ontspannener voor dan ze zich voelde. ‘En ik waardeer uw bezorgdheid, meneer, maar u hoeft zich geen zorgen te maken. Ik vertrouw hem voor geen cent. Maar als u iets over hem weet dat ik zou moeten…’

De blik van meneer V volgde de gedaante van Cor terwijl die uit het zicht verdween. ‘Niets bijzonders. Wel alles wat ik moet weten.’

Haar wenkbrauwen trokken samen. ‘Waarom zegt u dat? Alleen maar omdat hij een vluchteling is?’ Ze had niet gedacht dat hij het type was dat vooroordelen had. Aan de andere kant, wat wist ze eigenlijk over hem? Het leek alsof ze de laatste tijd vaak in het gezelschap verkeerde van mysterieuze mensen.

‘Ik was net in België, waar ik vluchtelingen rekruteerde, juffrouw Forsythe. Ik verzeker u dat het niets te maken heeft met zijn nationaliteit.’ Nu Cor uit het zicht was, wendde hij zijn kille blik op haar. ‘Hoewel ik blij ben dat ú in principe niets op hen tegen hebt. U zult zich onder enkelen van hen gaan begeven, als u dit kleine klusje aanneemt.’

Haar vingers jeukten weer, maar dit keer niet vanwege haar strijkstok. Als hij weer te werk ging volgens het patroon waar Rosemary haar over had verteld, zou hij een envelop hebben. Die zou instructies bevatten – en een klein voorschot op wat hij haar voor dit kleine klusje zou betalen. ‘Is dat zo?’

‘Hm.’ Hij haalde inderdaad een envelop tevoorschijn en gaf die aan haar.

Haar hart ging veel sneller kloppen om dit dikke, witte pakketje dan om een wit, regelmatig gebit. Met rustige, bedachtzame bewegingen pakte ze de envelop aan, stak een vinger onder de omslag en scheurde die open.

Ze bladerde niet door de bankbiljetten, hoewel ze dat graag zou willen. Honderd pond, schatte ze. Hetzelfde bedrag als hij Rosemary had gegeven toen die haar laatste klus van hem aannam. In plaats daarvan trok ze het vel papier eruit, dat zorgvuldig typewerk bevatte. Dat zei haar niets meer over hem behalve dat hij van orde hield.

Vluchtig las ze de brief door. Bleef ergens steken. ‘Meent u dit heel serieus?’

Meneer V sloeg zijn handen achter zijn rug. ‘Is er een probleem? Ik dacht juist dat je dit wel leuk zou vinden, gezien jouw eh… talenten. Daarom ben ik ermee naar jou gekomen en niet naar, laten we zeggen, je broer.’

Ze zette grote ogen op, dat besefte ze. Maar ze kon zichzelf niet inhouden toen ze zich tot hem wendde. Niet met dat woord symfonieorkest dat van de pagina sprong en op haar afkwam. ‘U wilt dat ik wat doe…? Maar die Belgen dan? Hebben die dan nog niet genoeg geleden? Ik steel niet van mensen die slechter af zijn dan ik, dat is…’

‘Lees eerst alles voordat u conclusies trekt, juffrouw Forsythe.’ Zijn mond vertrok geen spiertje. Toch dacht ze bijna dat ze een bepaalde glans in zijn ogen zag. Misschien. ‘Deze bepaalde Belg is niet zo slecht af, dat verzeker ik u. Of zou dat niet zijn, als hij toegang had tot al zijn bankrekeningen. Die zijn bevroren, natuurlijk. De Duitsers hebben alle bankrekeningen in België bevroren. Maar ik wil hoe dan ook niet dat u geld van hem steelt.’

Haar adem stokte toen ze verder las op het vel papier. Ze knipperde, maar dat veranderde er niets aan. In keurig lettertype stond er nog steeds Lukas De Wilde. Er stond nog steeds Belgisch Symfonieorkest. Er stond ook Aberystwyth. ‘Wales?’

‘Er zijn daar twee rijke zussen die artiesten en musici onder de vluchtelingen in dienst hebben genomen. Om hen te ondersteunen, en ook om wat cultuur naar Wales te brengen. U zult zich voordoen als een schoolvriendin van hen.’

Dat stond in de instructies. Hoewel ze daarbij weer naar hem moest kijken, nog steeds met grote ogen. ‘En hoe zou ik dat moeten doen? Ze weten natuurlijk dat ik geen schoolvriendin van hen ben. Gezien het feit dat ze geen enkele herinnering aan mij hebben.’

Toch, een trekje van zijn mond. Misschien. De gezusters Davies zijn… laten we zeggen goede bekenden van de familie. Ze weten dat je aan een belangrijke zaak werkt en hebben er in die zin in toegestemd daaraan mee te werken. Ze zullen natuurlijk niet weten wat je echte doel is. Alleen dat je daar bent op mijn verzoek.’

Ze wist nog niet helemaal zeker wat zijn rol in de wereld was. Hij had, naar het leek, een connectie met de regering, hoewel ze niet wist wat die connectie precies was. Wat ze wel wist was, dat als haar familie voor hem kon blijven werken, ze niet meer over straat hoefden gaan op zoek naar een geschikt doelwit. Of zich met leugens toegang verschaffen tot balzalen om juwelen te ontvreemden. Als ze voor hem konden blijven werken, zou Rosemary met haar nieuwe moraal niet steeds zo kritisch op hen zijn.

Maar ze zouden niet volledig hoeven te veranderen. Hij gebruikte hen vanwege de vaardigheden die ze in de loop van de jaren geperfectioneerd hadden. Vaardigheden die Willa niet wilde opgeven, ook al drong Rosie er steeds op aan dat ze niet meer hoefden te stelen. Zij en haar kersverse echtgenoot Peter, zouden de familie kunnen onderhouden.

Onzin. Twaalf vreemden onderhouden was teveel gevraagd van een of andere man die zich nog niet bewezen had. Stel dat hun huwelijk onder die druk bezweek? Nee. Willa en Barclay waren het er allebei over eens dat het prima was dat Peter Holstein de kleintjes zo nu en dan meenam op vakantie, maar dat ze niet volledig van hem afhankelijk wilden zijn. Ze zouden in hun eigen onderhoud voorzien, zoals ze altijd al gedaan hadden.

Ze zouden dat doen op de manier waarop ze dat altijd al gedaan hadden. Of bijna op dezelfde manier. Dat was wie zij was. Ze wist niet beter.

Ze keek weer naar het papier. ‘Wat wilt u dan precies wat ik van Lukas De Wilde steel?’ Ze had al haar wilskracht nodig om haar handen stil te houden en het papier niet te verkreukelen. Om het gezicht van Lukas De Wilde niet voor zich te zien, zoals dat op de poster stond die ze uit een vuilnisbak gehaald en op haar muur geprikt had. Zó knap kon hij in werkelijkheid niet zijn. Dat kon niet.

‘Dat weet ik niet precies – daarom heb ik iemand nodig met beroepsinstinct om dat te vinden.’ Meneer V verschoof een beetje, ongetwijfeld om haar en zijn envelop uit het gezichtsveld te houden van een paar voorbijgangers op een pad even verderop. ‘Ik kan u alleen vertellen dat het een codeersleutel is. Het zou een ring kunnen zijn, of een stuk papier, van alles. Alles wat klein genoeg is om altijd bij hem te dragen. Maar je zult het herkennen – het zou letters moeten bevatten die overeenkomen met een gewoon alfabet en alternatieven geeft.’

Ze zou zich geflatteerd moeten voelen, dacht ze, bij die verwijzing naar haar beroepsinstinct. In plaats daarvan fronste ze. ‘Code? U weet dat ik geen spion ben, meneer V – alleen maar een dief.’

‘En ik vraag u niet om codes te breken, juffrouw Forsythe – alleen maar om het middel in handen te krijgen waardoor anderen dat kunnen doen.’

Alsof dat haar frons kon verlichten. ‘Waarom? Is hij… is hij een spion? Voor Duitsland?’ Bij die gedachte zou ze niet zo’n ontredderd gevoel moeten krijgen. Ze kende de man niet eens, wist alleen dat ze vaker naar zijn poster staarde dan ze zou moeten doen.

Een spiertje om zijn mond vertrok. ‘Maakt dat iets uit?’

‘Ja.’ Ze wist niet precies waarom; het zou niet uit moeten maken, niet gezien de stapel bankbiljetten. Maar het zou toch handig zijn om te weten tegen wie ze het moest opnemen, nietwaar? Als hij een spion was, een getrainde spion die een codeermiddel bij zich droeg… Nou, dat was niet haar gemiddelde doelwit. Hij zou gevaarlijk kunnen zijn.

Meneer V grinnikte. ‘Nee, liefje. Hij is geen spion. Het is alleen zo dat zijn vader werk gedaan heeft op het gebied van cryptografie – codering en decodering. Men zegt dat hij een codeerapparaat ontwikkeld heeft die op dat gebied een revolutie zou kunnen veroorzaken. De Kroon wil deze machine beslist in handen krijgen, en de eerste stap daartoe is om dat kleine apparaat te vinden dat Lukas De Wilde altijd bij zich draagt.’ Hij trok zijn zilvergrijze wenkbrauwen op. ‘Tevreden?’

Ze knikte. Afgezien van het herkennen van dat ding, zou het niet te moeilijk moeten zijn. Zijn kamer binnengaan, rondsnuffelen. Als alles goed ging, zou dat maar een paar dagen in beslag nemen. Hoogstens een week of twee. Hoewel, als hij het letterlijk op zich droeg, zou dat inhouden dat ze dichtbij hem moest komen.

Willa Forsythe, die omging met een wereldberoemde violist. Met Lukas De Wilde.

Waarschijnlijk zou ze morgen wakker worden en merken dat dit allemaal een droom was.

Hij vouwde zijn handen weer achter zijn rug en zette een stap achteruit. ‘Tijd is bijzonder belangrijk. Ik heb al regelingen getroffen zodat je maandag naar Wales kunt reizen. Gebruik morgen om alles te verzamelen wat je nodig hebt om iedereen ervan te overtuigen dat je van goede komaf bent en op vakantie gaat naar vriendinnen. Leer de informatie die ik je gegeven heb uit je hoofd. Heb je nog vragen?’

Natuurlijk had ze die – de grootste vraag was waarom hij de man niet gewoon naar die sleutel vroeg, naar dat apparaat, als het zo belangrijk was. En of hij niet een spion was voor Duitsland. Maar ze kende haar werkgever genoeg om te weten dat hij daar geen antwoord op zou geven. Ze had al meer informatie uit hem gekregen dan ze had verwacht.

Het waren haar zaken niet. Ze knikte en stak de envelop in haar handtas. ‘Komt voor elkaar, meneer.’

Zijn knikje gaf aan dat de ontmoeting voorbij was, daarom stond ze op en liep in de richting van haar huis, terwijl hij de tegenovergestelde kant uitging.

Haar gedachten tolden als een wervelwind terwijl ze zich naar de ondergrondse haastte, in de bekende trein door de bekende tunnels reed, terwijl ze snel naar de armzalige Poplarbuurt liep. Naar het bekende flatje, met watervlekken op de muren en een krakkemikkige trap. Ze konden zich misschien iets beters veroorloven nu ze het geld binnenhadden van de vorige grote klus voor meneer V. Maar in deze buurt was niets beters te vinden, en ze woonden nooit meer dan een paar straten verder dan Pauly’s Pub.

Dit was thuis.

En eerlijk gezegd konden ze geen van allen met de gedachte overweg dat ze niet vastzaten. Dat begrip was te nieuw. Te ongelofelijk. En afhankelijk van hoe dit karwei zou gaan, was het heel goed mogelijk dat het niet van lange duur zou zijn. Waarom zou je er dan aan gewend raken?

Ze deed de deur van het slot, naar de kamers die ze deelde met Elinor en de kleine Olivia, maar toen ze naar binnen ging merkte ze dat de flat leeg was. Rosemary had ooit ook in deze kleine kale ruimte gewoond, samen met hen. Nog een gedachte waar ze niet mee overweg kon – dat haar oudste zus, haar oudste vriendin, hier niet meer zou wonen. Niet meer een onderdeel van hun wereld zou uitmaken.

Ze was blij dat Rosie gelukkig was, echt waar. Toch deed het soms pijn. Was hun leven zo slecht dat ze, zonder achterom te kijken, dat kon opgeven?

Willa keek om zich heen in de grauwe ruimte, die kaal en lelijk was. Ze moesten er altijd klaar voor zijn om bij het minste gerucht over politie te verhuizen, daarom hadden ze zelf weinig inrichting. De huur van de flat was inclusief het meubilair. Een onvast, tijdelijk leven.

Nee, ze kon Rosemary geen verwijt maken dat ze iets beters wilde. Ze kon het alleen nog niet geloven dat ze een manier had gevonden om het te krijgen.

Maar dat was nu allemaal niet belangrijk. Willa zette het van zich af, legde de envelop en de gestolen portemonnee in een van haar verstopplekjes, pakte haar viool en haastte zich weer het donker in.

Ze kon aan het eind van de straat de geur al ruiken van Pauly’s eten dat stond te koken, en daardoor ging ze nog sneller. Nog even en ze zou die bekende deuren binnenlopen, het domein van de man die heel haar leven nog het meest op een vaderfiguur leek.

Pauly verdween net naar achteren toen ze binnenliep, maar hij draaide zich om toen hij de deur hoorde en hief zijn hand in een hartelijke groet.

Ze had immers geen vader nodig. Niet zolang ze Pauly had, die bereid was die rol te vervullen. Die bereid was te houden van het bijeengeraapte groepje straatboefjes dat hij samengebracht had.

Het was nog vroeg, daarom zaten er maar een paar buurtmensen in de pub – en haar familie. Geen van hen had ook maar een druppel bloed gemeenschappelijk, maar de band tussen hen was des te sterker omdat die gesmeed was uit de nood in plaats van door het toeval. Ze zaten aan hun gebruikelijke tafel, de kleintjes tussen de ouderen. Ze glimlachte toen ze Rosemary daar zag, die zich over Olivia heen boog om haar te helpen en het lint in haar vlecht weer vaststrikte.

Rosie zou morgen naar Cornwall vertrekken, samen met de halve familie, allen die onder de twaalf waren. Het zou hen allemaal goed doen om uit Londen weg te zijn.

Maar toch. Londen was niet hetzelfde zonder al haar familieleden.

Aan de andere kant, Willa zou er maandag zelf ook niet zijn. Ze zorgde ervoor dat ze een brede glimlach opzette, en haastte zich naar de mensen van wie ze in heel de wereld het meeste hield. ‘We beginnen vanavond vroeg, nietwaar?’

‘We beginnen morgen vroeg.’ Cressida, de oudste van de kinderen die morgen naar het zuidwesten gingen, sprong op en begroette Willa met een stevige omhelzing. ‘Ik heb er zo’n zin in! Ik heb nog nooit iets gezien behalve Londen!’

Willa grinnikte en omhelsde haar ook. ‘Je zult het er geweldig vinden. Luister vooral naar Rosie en…’

‘Dat weten we wel, Will.’ Voor alle duidelijkheid voegde Cressida er nog een veelbetekenende blik aan toe.

De kleine Nigel, met zeven jaar de op een na jongste van hun groep, zat te stuiteren op zijn stoel. ‘Ik wil geen avondeten. Ik wil naar huis gaan, naar bed, zodat het morgen wordt.’

Willa lachte en schoof haar vioolkist onder haar stoel. Ze keek de oudste van hen aan – Barclay trok stilzwijgend zijn wenkbrauw op.

Ze knikte. ‘Ik heb de opbrengst van vandaag voor je thuisliggen. En de ontmoeting met meneer V is goed gegaan. Ik ga over een paar dagen naar Wales toe.’

Retta, haar blonde haar naar achteren gestoken in een nieuw soort wrong waardoor ze veel eleganter leek dan gewoonlijk, boog zich naar voren. ‘Wales? Wat kan er ooit in Wales zijn?’

De woorden – die prachtige woorden – bleven Willa bijna in de keel steken terwijl ze ging zitten. ‘Een symfonieorkest. Samengesteld uit Belgische vluchtelingen, blijkbaar, die een tournee maken om geld in te zamelen voor het Belgisch Hulpfonds.’

Lucy’s mond viel open, de donkere, amandelvormige ogen sperden zich wijd open. ‘Een orkest! Geen wonder dat hij juist bij jou kwam. Je zult het daar geweldig hebben, Willa!’

Dat was waar. Eerlijk gezegd was ze nooit langer dan een paar dagen bij haar familie weg geweest. En nog nooit alleen.

Tegenover haar, zat Rosemary te grijnzen. ‘Ik denk dat ik je dus niet kan overhalen om met ons mee te gaan naar Cornwall. Ik had het nog eens willen proberen.’

Die opmerking schrijnde. Het was goed wat haar zus aan het doen was – de kleintjes meenemen voor wat frisse lucht en goede maaltijden. Zoals ze altijd al gedaan had, deelde ze royaal uit van wat ze zelf gevonden had.

Waarom voelde het dan aan als verraad? Alsof ze hen allemaal in de steek liet? Maar toch, het was Rosie. Haar oudste, beste vriendin. Willa leunde weer achterover. ‘Het was je misschien gelukt, als deze kans er niet geweest was.’ Ze rekte haar hals om te zien of Pauly al terugkwam. ‘Heeft hij hulp nodig om het eten te serveren?’ Zij zou als eerste eten. Daarna zou ze spelen.

‘Nee, hij zei dat het nog maar even zou duren.’ Barclay vouwde zijn handen over zijn platte buik en bekeek de volle tafel. ‘Voorlopig onze laatste avond samen. Ik ben blij dat je je viool meegenomen hebt, Will.’

‘O! De weddenschap.’ Lachend schoof Retta naar voren op haar stoel. ‘Ik heb er net een verzonnen!’

Willa lachte hardop – na die introductie had ze het gevoel dat zij aan de beurt zou zijn voor hun spelletje. ‘Wacht even – ik vind nog steeds niet dat jij de uitdaging die Rosie met je aanging, klaargespeeld hebt. Het stelen van een trein is niet bepaald hetzelfde als aankomen met een miniatuurtrein in je zak.’

Retta’s lach week niet. ‘Ze heeft niet gezegd hoe groot, toch? Maar geloof me, ik zal preciezer zijn. Jij, Willa Forsythe, moet stelen…’

Zoals gewoonlijk roffelde iedereen met zijn vingers op het gladde, versleten hout van de tafel, wat onderbroken werd door gelach.

Retta sloeg met haar hand op tafel, waardoor het vingergeroffel stilviel. ‘Muziek.’

Willa knipperde. ‘Muziek.’

‘Muziek – originele muziek, die nooit eerder door publiek beluisterd is. Ik wil een partituur zien – zo heet dat toch? – die nooit eerder door iemand gezien is behalve door de componist.’

Niet zo onmogelijk om te stelen als sommige andere dingen waartoe ze elkaar uitgedaagd hadden. Niet gezien de plaats waar Willa naartoe ging. ‘Retta, dat is nauwelijks een uitdaging. Ik kan mijzelf bepaald niet de allerbeste noemen wanneer ik dat doe.’

Retta’s blauwe ogen keken helemaal niet onzeker. ‘Ik weet zeker dat de meeste musici geen componisten zijn. En symfonieorkesten spelen meestal bekende stukken, toch? Ik wed dat het veel moeilijker is dan je denkt.’

Misschien had ze gelijk. Maar er was vast wel iemand van het Belgisch orkest die iets componeerde. Toch? Het zou alleen een kwestie zijn van erachter komen wie. Het werk te vinden. En dan dat werk te pakken te krijgen. Nadat je je ervan vergewist had dat niemand anders het ooit gehoord had.

Misschien toch niet zo heel eenvoudig. Ze zette zich af tegen de tafel. ‘Een makkie. Ik zal het voor je spelen wanneer ik thuiskom. Maar nu eerst…’

Het avondeten kon wachten. Ze bukte, pakte haar vioolkist en haalde het dierbare instrument en de strijkstok eruit. Onder gejoel en geklap van haar familie, klom ze de verhoging op die Pauly voor haar gebouwd had als een podium. Hief haar strijkstok. Sloot haar ogen. Dacht aan die melodie die de violen vanmiddag gezongen hadden vanuit de oefenruimte, vulde haar hoofd daarmee totdat die door haar aderen heen naar haar vingers gestroomd was.

En speelde.

TWEE

Aberystwyth, Wales

De kloppende pijn in zijn schouder was heel reëel. Lukas De Wilde voelde die niet alleen, terwijl hij zijn strijkstok liet zakken en zijn tanden op elkaar zette, terwijl zijn vingers het dichte hout bij de hals van zijn Stradivarius vastgrepen. Hij proefde die – verschaalde wijn. Hij rook die – metaalachtig en heet. Hij zag die – grijze randjes aan een wereld die ooit vol kleur was.

Als jongen had hij heel wat oefenuurtjes meer verlangend uit zijn raam gestaard dan zijn etudes te doen. Toch was hij nooit opgeluchter geweest dan vandaag dat een oefensessie voorbij was.

Nu hoefde hij alleen nog maar terug te gaan naar zijn gehuurde kamer zonder in te storten. En dan dat beeld van zich af te zetten van de tuin buiten het raam van zijn muziekruimte. De tuin die nu een hoop puin was, en in zijn gedachten nog steeds rookte en smeulde zoals hij dat twee weken geleden gezien had. Zijn huis – zijn vaders huis – verwoest.

Maar leeg. Als zijn lippen nog wisten hoe ze moesten bidden, zou hij daarvoor een dankgebed opgezonden hebben naar de hemel. Of een smeekbede, misschien. Want hij wist niet wat het betekende dat het huis leeg geweest was, of dat een goed of slecht teken was.

Hij had hen niet aangetroffen op de weg tussen Leuven en Brussel. Ook niet in Brussel. Niet voordat de wereld om hem heen instortte.

Zijn collega’s waren er allemaal, ze stonden te kletsen in het Engels, met een Franse of Vlaamse tongval. Een paar van hen die niet goed Engels konden spreken, staakten zuchtend hun pogingen en gingen over op hun moedertaal. Hun vrienden zouden de nodige antwoorden geven, in de taal van hun gastland.

Een andere dag – week, maand, een ander leven – zou het hem geamuseerd hebben, deze beleefde drang om Engels te spreken, ook al waren er geen Engelsen in het vertrek die het hoorden. Vandaag, met de pijn die in zijn oren klopte, kon hij het niet opbrengen. Hij stond op, heel voorzichtig zodat zijn rechterarm niet bewoog.

Jules stond voor hem, al fronsend. Wanneer was hij aan komen lopen? Hij droeg zijn cello met het gemak van iemand wiens arm geen felle, brandende pijn uitschreeuwde. Maar in zijn ogen flitsten felle, brandende beschuldigingen. ‘Je hebt beloofd dat je jezelf niet zou dwingen te ver te gaan.’

Lukas liep om zijn vriend heen naar de muur toe, waar zijn vioolkist stond. De eerste stap om te vertrekken, die nog steeds onbekende straat in te lopen, naar de kamer te gaan die niet van hem was. ‘Het was maar een repetitie. Als dat ‘te ver’ gaat, dan kan ik maar beter tegen onze beschermvrouwen zeggen dat ik nutteloos voor hen ben en beter ontslagen kan worden.’

Jules mompelde iets op de manier die hem zo typeerde. De manier zonder enige verstaanbare woorden, in welke taal dan ook, maar woorden die toch sterk leken op die waarvoor hij een uitbrander van zijn moeder kreeg. Of van Lukas’ moeder.

Nee. Beter niet aan Mère denken totdat hij ergens was waar hij alleen was en zijn zelfbeheersing kon verliezen.

Jules drong zich langs een groepje kletsende houtblazers om hem bij te houden. Hij keek nog even om naar de fluitisten. Er waren een paar jonge vrouwen in dat groepje, en elke andere dag zou Lukas zich omgedraaid hebben om te kijken wie Jules’ aandacht getrokken had. Maar vandaag niet. En zijn vriend wendde al snel zijn aandacht af. ‘Je beweegt je arm niet eens. Ik kan de dokter weer bellen wanneer we terug zijn…’

‘Waarvoor?’ De dokter zou hem weer datzelfde onmogelijke advies geven. Geef je arm rust. Speel enkele weken geen viool totdat de wond genezen is.

Hij had evengoed kunnen zeggen: Zwem het Kanaal over en vlieg dan op eigen kracht naar Brussel toe.

Lukas bleef stilstaan voor zijn kist en bukte om die open te doen. Hij kon een huivering niet onderdrukken als hij zijn rechterarm bewoog – maar wendde zijn gezicht af zodat Jules het niet zou zien.

Jules hoefde het blijkbaar niet te zien. ‘Misschien zou je dan hun eerste advies moeten opvolgen. Door een week of twee niet te spelen zul je je positie hier heus niet kwijtraken. Dat weet jij evengoed als ik.’

Misschien zouden de gezusters Davies hem daar inderdaad niet om ontslaan – maar ze kregen betaald per uitvoering, plus een heel karig leefgeld. Hij moest in de weekenden optreden, en moest daarom tussendoor oefenen.

Hij kon waarschijnlijk België wel weer insluipen met de paar centen die hij op zak had. Maar om er weer uit te komen met Mère en Margot, daar zouden contanten voor nodig zijn om degenen die hen onderschepten om te kopen. Om nog maar te zwijgen over de eigenlijke overtocht; hoogstwaarschijnlijk op een roestige vissersboot die zonder Duitse achterdocht de haven van Antwerpen kon uitvaren. En dan zou hij zijn familie moeten onderbrengen in een of ander afgelegen gehucht waar ze door zowel Engelsen als Duitsers niet opgemerkt zouden worden.

Hij legde zijn viool in de voorgevormde koffer waar die precies in paste. Legde toen de strijkstok op zijn plaats. Die voelde zwaarder dan nodig. Hoe kon het zo moeilijk zijn om zestig gram op te tillen?

Hij gaf geen antwoord op Jules’ opmerkingen over zijn positie hier.

Jules had geen antwoord nodig. Zijn zucht was al even veelbetekenend als zijn gemompel. ‘Hoelang zul je boos op me blijven?’

Voor altijd. Of totdat hij wist waar Mère en Margot waren. ‘Waarom denk je dat ik boos op je ben?’

Jules bukte ook en trok zijn cellokist veel minder voorzichtig open dan normaal. ‘Wil je alsjeblieft gewoon tegen me schreeuwen? Tieren en razen zoals je meestal doet? Ik kan niet tegen deze kilte, mon ami. Dat is helemaal niet zoals je bent. Daar maak ik me zorgen over.’

Lukas deed zijn koffer dicht, sloot die en stond op met de koffer in zijn linkerhand. ‘Er is niets om over te razen. Je hebt mijn leven gered.’ En hij kon het hem niet vergeven, tot hij wist dat het niet de levens van zijn moeder en zus had gekost.

Jules stond daarna op, zijn donkere ogen flitsten achter zijn brillenglazen. ‘Jij zou hetzelfde gedaan hebben als de situatie omgekeerd geweest was. Ik heb naar hen gezocht – echt waar. Maar als ik jou daar achtergelaten had, zou je doodgegaan zijn. Zou je ze gevonden kunnen hebben als je dood was, denk je?’

Lukas trok een gezicht en draaide zich om. Liep naar de deur van de orkestzaal, naar de middag die voor hem lag. Hij zou niet doodgegaan zijn op straat. Hij was immers wakker geworden op de boot? Dat zou hij ook gedaan hebben als Jules hem in zijn huis in Brussel had laten liggen. Dan zou hij wakker geworden zijn en hen gevonden hebben en hen allemaal in veiligheid gebracht hebben, niet alleen zichzelf.

Hoewel hij meestal genoot van een goede woordenwisseling, kon hij hier niet over bekvechten met zijn vriend. Nee, hier niet over.

Hij was bijna bij de deur.

Jules mompelde iets wat bijna op een vloek leek, en liep hem snel achterna. ‘Sla me, als je wilt. Schreeuw tegen me. Doe iets anders dan me negeren.’

‘Doe niet zo stom, Jules.’ Vanuit zijn schouder trok een brandende pijn helemaal tot aan zijn vingertoppen. Die liep langs zijn rug. Als hij goed luisterde, kon hij die door zijn aderen horen gaan, net als paukgeroffel. Elke slag was een echo van die Duitse kreten die hij gehoord had, seconden voor de kogel zijn schouder geraakt had.

Door tumult bij de deur deed hij zijn ogen weer open, hij bleef opeens staan. Hij keek op, maar te laat. Te laat om zich om te draaien en op te gaan in de groep musici. En hij stond zo dicht bij de deur dat de vrouwen die binnenkwamen hem wel moesten opmerken.

Dat deden ze inderdaad, al zodra ze de deur binnenliepen. Tot nu toe had hij Gwendoline en Margaret goed weten te ontlopen, en hij was van plan geweest dat te blijven doen. Een van hun vertegenwoordigers had hem dit aanbod gedaan: veiligheid, de kans om fondsen te werven voor het Belgisch Hulpfonds, in ruil voor zijn komst naar Wales en tournee met dit orkest.

Hij wist niet zeker of het een van hun vertegenwoordigers geweest was die hem dat andere aanbod gedaan had. Maar hij wilde het risico niet nemen. Als ze ook maar iets te maken hadden met de man die zich voorgesteld had als V, dan wilde hij niets met hen te maken hebben.

Nu hun blik op hem gericht was, kon hij echter weinig anders doen dan glimlachen en net doen alsof zijn arm geen pijn deed. Doen alsof hij nog steeds dezelfde man was die hij een maand geleden was, voordat de wereld ondersteboven gekeerd werd. De man die graag kennis met hen had willen maken.

De zussen wisselden een groet met mensen die het dichtst bij de deur stonden, maar het was duidelijk dat hij hun doel was. Ze kwamen snel op hem af, en blokkeerden zijn pad naar de deur. Hij was niet zo onbeleefd om langs hen heen te lopen, hoewel hij dat vandaag graag had willen doen.

Pas toen een van de zussen voor hem stond, met een verlegen glimlach en een uitgestoken hand, bedacht hij dat hij niet eens beleefd zou kunnen zijn zonder pijn te lijden. Hij moest zich er helemaal op concentreren niet te kreunen en geen grimas te trekken toen hij zijn rechterarm uitstak om haar hand te nemen en zich daar over te buigen. ‘Juffrouw Davies. Heel aangenaam om eindelijk kennis met u te maken.’

‘Meneer De Wilde. Wat een eer. We zagen u een poos geleden in Parijs, toen u een tournee deed als solist.’ Juffrouw Davies – hij wist niet zeker welke juffrouw Davies – wendde zich tot haar zus. ‘Het was Parijs, nietwaar, Daisy? Of was het in Rome?’

‘In Rome, inderdaad. Daarna zijn we naar Parijs gegaan om een paar schilderijen te kopen.’ De andere juffrouw Davies – Daisy, hoewel hij niet wist dat een van hen zo heette – kwam naar voren en bood hem haar hand terwijl haar zus de hare terugtrok.

Lukas herhaalde de martelende begroeting; zijn glimlach voelde even broos als het antieke porselein van Mère. ‘Het spijt me dat we toen niet kennis met elkaar gemaakt hebben. Het zou me in Rome evenzeer een genoegen zijn geweest als het nu is.’

In zijn oren klonken het als de juiste woorden. Maar ze voelden verkeerd. Rome… Rome was vijf maanden geleden, het begin van zijn tournee. Toen het enige schuldgevoel dat hem in de greep hield, was geweest dat hij zo snel na zijn vaders dood vertrokken was. Hij had zichzelf ervan kunnen overtuigen dat zijn moeder en zus het prima zonder hem zouden redden, zoals ze altijd al gedaan hadden. Père’s laatste woorden tegen hem hadden toen zo eenvoudig geleken, zo onmogelijk om daar niet aan te kunnen voldoen. Het leven had toen alleen maar bestaan uit muziek en balzalen en mooie vrouwen die van de beste wijn nipten.

Toen was roem een zegen geweest in plaats van een doodsvonnis wanneer hij het waagde nu naar huis te gaan.

De eerste juffrouw Davies stak haar arm door die van haar zus. Ze leken allebei ongeveer van zijn eigen leeftijd, ergens rond de dertig. Geen van beiden was wat je een geweldige schoonheid zou noemen, hoewel ze allebei wel een aardig gezicht hadden. Ze zagen eruit alsof ze liever in een stille tuin waren dan in een lawaaierige oefenruimte. Waarom waren ze dan gekomen?

‘Daisy en ik hoopten u vandaag te ontmoeten, meneer De Wilde. U en meneer Bellamy zullen ons morgen toch zeker gezelschap houden bij het diner, nietwaar? We waren bang dat we de uitnodiging misschien naar het verkeerde hotel gestuurd hadden, aangezien we geen reactie van u kregen. U verblijft toch in de Belle Vue Royal, nietwaar? Of misschien in het Richmond?’

Alweer in de greep van schuld, venijnige schuld. Hoewel het hem verbaasde dat Jules niet namens hen beiden gereageerd had. ‘Neemt u mij niet kwalijk.’ Hij dwong zijn gezicht tot een schaapachtig-verontschuldigende uitdrukking. ‘Ik ben herstellend van een lichte aandoening en heb mijn correspondentie verwaarloosd – ik heb die uitnodiging niet gezien, ik kan u verzekeren dat ik anders geantwoord zou hebben.’ Met een beleefd bedankje.

‘Met een dankbare aanvaarding.’ Jules kwam naar voren, zijn glimlach leek in het geheel niet geforceerd. ‘Het zou ons een eer zijn, juffrouw Davies. We zijn u veel verschuldigd.’

‘Helemaal niet.’ Juffrouw Davies wuifde dat weg, maar haar glimlach was minder gereserveerd. ‘Het is ons een eer om zulke gewaardeerde musici te ontvangen. We bidden dat uw aanwezigheid een verrijking zal zijn voor de cultuur in ons geliefde Wales.’

Daisy knikte. ‘In de uitnodiging staat een routebeschrijving. We zien er erg naar uit.’

‘En u kunt dan ook kennismaken met juffrouw Forsythe.’ De eerste juffrouw Davies wierp haar zus een veelbetekenende blik toe. ‘Ze is nog maar net aangekomen, anders zouden we haar vandaag hier mee naartoe hebben genomen.’

‘Inderdaad. Ze was vermoeid na de reis, maar morgen is ze weer fris als een hoentje.’ De tweede juffrouw Davies knikte. ‘Ze is een oude schoolvriendin. Ik weet zeker dat u beiden haar graag zult ontmoeten.’

Als hij hen in Rome had ontmoet, zouden de uitnodiging en de introducties welkom geweest zijn. Meer kennissen, meer begunstigers, meer van de rijke elite die zijn zakken konden vullen en konden garanderen dat hij zijn leven lang zou kunnen doen waar hij van hield.

Hij pakte het handvat van zijn vioolkoffer met zijn goede hand beet en kon zijn glimlach nauwelijks volhouden door het paukengeroffel dat door zijn arm trok. Hij liet Jules het verwachte antwoord geven over dat ze ernaar uitzagen hun vriendin te ontmoeten.

Misschien zou hij morgenochtend helderder kunnen denken en zou hij een smoes kunnen verzinnen om het diner te ontlopen. Of misschien zou zijn vriend hem net zo lang treiteren tot hij meeging, zoals hij hem gedwongen had om naar Engeland te gaan en daarna naar Wales. Hij zou te gast zijn aan een overvloedige tafel die hij ooit op prijs gesteld zou hebben en een gesprek voeren dat hij ooit gewaardeerd zou hebben en net doen alsof hij blij was daar te zijn, terwijl hij alleen maar naar huis wilde gaan.

De dames liepen weg om iemand anders te begroeten. Jules drong hem in de richting van de deur, boog zich dicht naar hem toe. Zijn woorden waren in zacht Frans. ‘Wijs hen niet af. Hun geld heeft ons België uit gekregen. Ze zouden erbij kunnen helpen om jou er weer in te krijgen. Heb je daar wel aan gedacht?’

Het zonlicht kwam op Lukas af toen hij de warme middag inliep. Hij kneep zijn ogen ertegen dicht, en besefte toen pas dat de pijn ook langs zijn nek omhoog getrokken was, en in zijn hoofd zat. ‘Ik vertrouw hun geld niet.’

Jules schudde zijn hoofd, vol ongeloof; er kwamen duistere schaduwen in zijn ogen te liggen. ‘Waarom niet?’

Omdat V meer wist dan hij zou moeten weten. Omdat alleen al de herinnering aan V onbeschrijfelijke angst langs zijn rug deed lopen. Misschien was zijn reactie versterkt door de medicijnen, maar toch; Lukas was niet van plan hulp aan te nemen die hem verplichtte tot waar de man ongetwijfeld op uit was. Hij wilde niet de ene tirannie tegen zijn familie inruilen voor de andere – hij wilde vrijheid voor hen verwerven. En als dat betekende dat hij het zuinig aan moest doen en elke penny die hij verdiende moest sparen totdat hij dat zelf kon doen, dan deed hij dat.

Ze sloegen linksaf, in de richting van waar een paar straten verderop hun hotel lag, langs het Marine Terrace dat hoogstwaarschijnlijk een prachtig uitzicht bood op Cardigan Bay, als hij zich ertoe kon zetten om ernaar te kijken.

Lukas’ voeten hielden halt. Er stond een jongedame op zijn pad. Of eigenlijk niet op zijn pad, om precies te zijn; hij had zonder probleem aan haar voorbij kunnen lopen. Maar ze liep niet over de straten van Aberystwyth zoals de meeste mensen. Ze was niet aan het kletsen met een vriendin en had geen haast om te gaan waarheen ze ging. Ze zag er niet uit als een van de studentes van de universiteit, met boeken in de hand. Ze stond daar maar gewoon, haar jurk wit en eenvoudig en modieus en volmaakt gevormd om haar slanke figuur. Haar haar steil, en blijkbaar zo zijdeachtig dat speldjes het niet in bedwang konden houden, want hier en daar stak het onder haar hoed uit.

Maar het was de blik op haar gezicht die hem deed stilstaan. Ze stond daar het gebouw te bestuderen dat hij net had verlaten, alsof ze de dwarsbalken en steunpalen en fundering achter de gevel zag, en elke steen en plank ontleedde. Een of ander verslag opstelde dat hij niet kon bevatten.

Zijn ademhaling balde samen in zijn borstkas. Dit was hoe Margot dingen altijd bekeek. Alsof zij zag wat gewone ogen niet konden zien.

‘Lukas?’

‘Ik heb even wat tijd nodig.’ Hij kon het wijten aan de pijn achter zijn ogen, langs zijn nek, zich vastzettend op zijn schouder, en dat was wat Jules zou denken. Laat hem maar. Dat gaf hem een ogenblik om op adem te komen en tegen het ijzeren hekwerk te leunen dat het orkestgebouw scheidde van de straat. Een ogenblik om Margot van zijn netvlies te verwijderen. Om deze vreemdelinge te bekijken totdat hij zichzelf ervan overtuigd had dat ze in niets op zijn zus leek.

Ze was om te beginnen een jaar of tien ouder. Haar haar was lichter. Haar lippen bewogen zich niet in stilzwijgend gemompel dat, als iemand het zou kunnen horen, alleen maar uit een reeks getallen zou bestaan. Ze stond niet op die te stille manier waarop Margot soms stond, als de wereld binnenin haar hoofd zoveel lawaaiiger was dan de wereld aan de buitenkant.

Maar toch was er iets. Iets wat veel intenser was dan bij de gemiddelde persoon.

Zijn blik moest minder subtiel geweest zijn dan gewoonlijk. De vrouw wendde zich naar hem toe en liet die ontledende blik over hem gaan. Van top tot teen en weer terug, en in een alziend moment doorboorde haar snelle blik zijn brandende schouder. Toen hielden haar ogen zijn blik vast en ze trok een wenkbrauw op die zei: Ik daag je uit.

Waartoe ze hem uitdaagde, dat kon hij niet zeggen. Als ze in een salon geweest waren in plaats van op straat, had hij haar als eerste overrompeld, had zijn blik een uitnodiging kunnen zijn.

Dat was het nu niet.

Naast hem grinnikte Jules. ‘Jij bent meestal degene die zo naar vrouwen kijkt, niet omgekeerd. Hoewel ik niet zou weten waarom je de moeite neemt – ze is niet je type. Ze is niet eens echt knap.’

Was ze niet knap? Lukas knipperde, toch kon hij niet zozeer haar ogen zien maar vooral de manier waarop die naar hem keken. Hij kon niet zozeer haar gezicht zien maar vooral de tartende blik daarop.

‘Om nog maar te zwijgen over het feit dat ze bepaald niet smelt, zoals je veroveringen meestal doen.’ Jules gaf hem een duwtje in zijn goede arm. ‘Je speelt je spel niet zo goed, mon ami.’

Hij had nu toch geen belangstelling voor het spel. Knappe vrouwen – of niet zo knappe vrouwen – konden wel wachten totdat hij Mère en Margot uit België vrij gekregen had. Totdat hij zijn strijkstok zonder pijnlijke grimas kon optillen. Totdat de wereld niet meer zo overhoop was en op de kop stond.

Maar toch. Toen ze alleen naar hem knipperde en zich omdraaide, alsof hij alleen maar een insect was dat ze liever negeerde dan doodsloeg, stak trots de kop op, door zijn pijn heen. Vrouwen mochten dan niet allemaal smelten, iets waar Jules hem graag mee plaagde, maar ze wezen hem nooit zo snel zomaar af.

Misschien was ze getrouwd.

Een gedachte die hoogstens een seconde duurde, totdat de gezusters Davies naar buiten kwamen lopen en een van hen zei: ‘Juffrouw Forsythe! Ik dacht dat u aan het rusten was.’

De intense blik van de vrouw maakte ogenblikkelijk plaats voor een ontspannen, vluchtige glimlach. Ze was een heel ander meisje, zoals ze haar houding veranderde en naar zijn weldoensters liep, een meisje dat luchthartig en fris was, precies wat je zou verwachten van een rijke schoolvriendin. Helemaal niet zoals Margot.

Ze gebaarde naar de straat en sprak stijfjes, een zin vol Britse lettergrepen. ‘Na de treinreis gaf ik de voorkeur aan een wandeling. Ik bleef staan toen ik jullie auto zag.’

Jules stootte hem weer even aan. ‘We moeten of aan elkaar voorgesteld worden of weggaan. Het is onfatsoenlijk hier te blijven rondhangen.’

Hij knikte. Draaide zich om. En liep weg met zulke grote passen als zijn arm, zijn vriend en hun muziekkoffers toelieten. Morgen zou vroeg genoeg zijn om aan juffrouw Forsythe voorgesteld te worden.

Morgen zouden ze zien welke juffrouw Forsythe ze dan wilde zijn – degene die was wie je zou verwachten, of degene die door merg en been heen keek.

Morgen zou hij besluiten welke van die twee hij wilde zien.

Vandaag zou hij wat van die medicijnen nemen die de dokter hem gegeven had en wegzakken in die verrukkelijke vergetelheid, totdat het tijd was om weer net te doen alsof alles prima was.

DRIE

Brussel, België

Margot stond voor het raam, zoals ze de afgelopen tweeënzestig minuten gedaan had. Het was halverwege een werkdag maar daar waren de straten veel te leeg voor. En de mensen die zich wel op straat waagden, waren allemaal de verkeerde. Duitse uniformen in plaats van keurige kostuums met strakke dassen. Duits geroep in plaats van Vlaams of Frans. Duitse soldaten met hun belachelijke manier van marcheren, alsof ze van ijzer gemaakt waren en hun knie niet konden bewegen.

Een paar jongens hadden daar grapjes over gemaakt – en waren gearresteerd.

Margots neusgaten sperden zich open. Dertig mensen die zij persoonlijk kende waren gearresteerd. Dertig. Achttien daarvan waren vrijgelaten, maar de andere twaalf… Acht waren naar Duitsland gestuurd. Vier wachtten hun proces af.

Ze gaf hen zeven procent kans om dat proces te overleven. En dat was waarschijnlijk optimistisch.

‘Margot, kom bij dat raam vandaan,’ zei Maman voor de achtste keer.

Margot verroerde geen vin. Ze haatte Brussel, had Brussel altijd al gehaat. En nu nog veel sterker, nu ze niet eens in hun eigen huis konden wonen. Te gevaarlijk, had Maman gezegd. Ze hadden geluk gehad dat ze onderweg tijdens die lange, vreselijke tocht van Leuven naar Brussel hadden opgelopen met de oude Madame Dumont. Dat die hen een logeerplek had aangeboden toen het duidelijk werd dat ze niet in hun eigen huis terecht konden vanwege alle Duitsers die daar in- en uitliepen.

Maar dit was onbekend. Margot haatte het onbekende. Ze haatte dit huis dat van Madame Dumont was, waar haar kamer boven was in plaats van beneden. Ze haatte deze stad met haar veel te veel gebouwen en de veel te veel longen die allemaal dezelfde lucht probeerden in te ademen. Ze haatte het dat ze haar volledige naam niet eens meer mocht zeggen, voor het geval Duitse oren die zouden horen.

Ze wilde naar huis, terug naar Leuven. Maar er was niets meer over van hun stad. Niets dat van belang was. Ze kreeg pijn op haar borst wanneer ze dacht aan het aantal boeken dat vernietigd was toen ze de bibliotheek afbrandden. Ook schilderijen, en andere kunst die ze niet eens tellen kon.

Maar de boeken. De boeken.

Papa zou gehuild hebben als hij die kostbare collecties in vlammen had zien opgaan. Als hij getuige geweest zou zijn van de rookwolken die de lucht verstikten, die hen allemaal verstikten... Het zou zijn hart gebroken hebben.

Misschien was het tijdstip waarop hij van hen weggenomen was, een blijk van Gods goedheid geweest.

Haar vingers kromden zich om het verschoten velours van de gordijnen. ‘Hij komt eraan.’

‘Hij is een uur te vroeg. Misschien is het wel goed dat je niet bij het raam vandaan gegaan bent.’ Mamans zwarte rokken ruisten toen ze opstond. Ze zou alle bewijsstukken verbergen die aantoonden hoe ze hun dag doorgebracht hadden – de weinige boeken van Papa die ze met zich meegesjouwd hadden, zouden weer verstopt worden, evenals de brief die Maman aan het schrijven was aan een van haar vriendinnen uit Leuven – en ze zou hun breiwerk tevoorschijn halen.

Margot wist dat ze haar zou moeten helpen. Maar haar vingers wilden het velours niet loslaten. En haar blik wilde zich niet lostrekken van de persoon die de straat door liep.

Verstandelijk wist ze dat ze haar vijanden zou moeten liefhebben. Dat zei God, en Hij was de enige autoriteit naar wie ze wilde luisteren – de enige autoriteit die ze kende die zonder enige twijfel haar respect verdiende. Die nooit neerbuigend tegen haar deed. Die slimmer was dan zij. God zei tegen haar dat ze Generalleutnant Wolfgang Gottlieb moest liefhebben. Dat ze voor hem moest bidden, voor hem moest vasten.

Ze zou hem liever in zijn gezicht spuwen. Dat was zo’n typische reactie van een meisje van veertien dat ze zich ervoor schaamde. In alle andere dingen was ze niet typisch. Hierin zou ze dat ook niet zijn.

Ze wilde hem zo graag tegen zijn schenen schoppen, puur uit nijd, ook al zou ze daardoor ongetwijfeld in de gevangenis belanden. Andere meisjes van haar leeftijd waren gearresteerd, zogenaamd omdat ze Duitse lijken geschonden hadden. Alsof ook maar een van hen zo dicht naar een lijk zou gaan dat ze dat in een oog konden prikken.

Hoewel Margot het hen niet kwalijk zou nemen als ze dat wilden doen.

‘Margot! Kom nu bij dat raam vandaan. Hier is je sjaal.’

Ze had een bijna even grote hekel aan breien als aan de officier die op dit huis kwam aflopen alsof het van hem was. Maman wilde beslist dat ze wist hoe ze de dingen moest doen die elke jongedame moest kunnen doen, maar de breinaalden voelden zo onhandig aan in haar vingers.

Ze wendde zich af van het sombere tafereel aan de andere kant van het raam, liet het gordijn los en probeerde dat lege gevoel in haar maag te negeren. Voedsel zou schaars worden, zei Maman. Zij en Madame Dumont waren overeengekomen om wat ze nog over hadden te rantsoeneren. Anders zouden ze gedwongen zijn om zich afhankelijk te maken van de gunsten van Gottlieb om te kunnen eten.

En ze wilden niet afhankelijk worden van Gottliebs gunsten.

Hun bejaarde gastvrouw had zich teruggetrokken voor haar middagdutje, waardoor zij met z’n tweeën boven zaten in de gezellige woonkamer, waar ze nu de meeste tijd doorbrachten. Margot zat in de stoel naast die van Maman, en deed precies haar moeders lichaamshouding na. Maar ze voelde zich als een marionet, niet als een keurig meisje. Hoe precies ze ook de ronding van moeders hals nadeed of de manier waarop ze haar armen hield, ze kon haar vingers niet laten doen wat ze moesten doen. Die wilden een potlood, geen breinaalden. Ze pakte de streng rode wol op waar ze een sjaal voor Lukas van moest maken.

Lukas zou alles dragen wat ze voor hem maakte – maar hij zou zich er behoorlijk voor schamen om het ding in zijn huidige staat te dragen.

‘Je patroon klopt niet, mon chouchou.’

Maman was er erg goed in om te zeggen wat al overduidelijk was. ‘Dat weet ik.’ Met haar verstand vond ze de breipatronen geweldig. Zolang het maar het breiwerk van iemand anders was. ‘Ik ben de tel kwijt.’

Mamans zucht bestond uit tachtig procent ergernis en twintig procent vermaak. ‘Je kunt je uren en uren bezighouden met logaritmes en algoritmes, maar je kunt niet twee-drie-twee tellen?’

‘Ik was afgeleid.’ Ze had erover gemijmerd of ze op de een of andere manier een geheime code in het breiwerk zou kunnen stoppen. Een bepaalde letter voor elk soort steek. A voor recht, B voor averecht, C voor een extra omslag, D voor een steek naar links meerderen. Ze had zo het hele alfabet verzonnen… maar ze was er niet zo goed in om precies te zien wat ze zojuist gebreid had wanneer ze naar haar werk keek. Misschien dat iemand anders dat kon. Iemand met jaren ervaring in het breien.

Als ze een geheim bericht naar haar grootmoeder wilde sturen, was dit de manier.

Maar zoals het er nu voorstond had haar sjaal gaten door al die C’s en trok die scheef door alle D’s, daarom moest ze de drie laatste toeren uithalen en weer overdoen. En dan goed.

O, wat had ze een hekel aan breien.

Vanuit het open raam klonk het gevreesde dreunen van Gottliebs gepoetste zwarte laarzen. Bij elke dreun ging Maman wat rechterop zitten, en werden haar armen een beetje stijver.

Margot zette haar tanden op elkaar. Ze zouden niet zo in de problemen zitten als haar moeder leek op de sjofele, forse vrouw die de moeder van haar vriendin Claudette was. Gottlieb zou één blik op haar geslagen hebben en daarna elders onderdak willen zoeken. Hij was een van de meest hooggeplaatste officieren in Brussel en had elk herenhuis dat hij maar wilde, voor zich kunnen opeisen – het was pure pech waardoor hij bij hen aan de deur gekomen was.

Pure pech en Mamans schoonheid; haar dikke donkere haar en die opvallende bruine ogen en volmaakte gelaatstrekken die Lukas van haar geërfd had – het was geen wonder dat Gottlieb hen naar hun huis gevolgd was en inkwartiering geëist had. Hij was net een jong hondje dat aan Mamans hielen snuffelde en om aandacht bedelde, dat was alles.

Een jong hondje dat leven en dood in handen had. En een pistool aan zijn heup droeg. En duizenden mannen die zijn bevelen zouden opvolgen.

Opeens hield ze niet meer van jonge hondjes.

‘Je hebt zojuist vijf toeren uitgehaald in plaats van drie, Margot. Let toch op.’

Ze lette wel op. De voordeur was opengegaan, en er hadden al vier stappen geklonken op de trap. Hij kwam naar boven, naar hen toe, in plaats dat hij meteen naar zijn kamer beneden ging. En hij kwam er snel aan, sneller dan anders. Meestal kostte het hem tien hele seconden om naar boven te lopen tot aan de overloop. Nu was hij daar al in zes. Nog zes en…

De deur vloog met zo’n kracht open dat die tegen de boekenplank daarachter sloeg. Maman sprong op en sloeg haar hand tegen de borst.

Margot verroerde zich niet. Ze richtte haar aandacht bij de toer wollen steken die ze weer op haar breinaald moest zetten, en weigerde Gottlieb zelfs maar aan te kijken.

Maman stond op; het was geen angst die ze uitstraalde, het was het soort woede dat Margot het beste kende – de woede veroorzaakt door een duidelijke verstoring van de vrede die haar moeder zo lief was.

‘Generalleutnant! Mijn moeder en ik hebben ons huis voor u opengesteld – u zult dat respecteren door het meubilair dat mijn grootvader met de hand gemaakt heeft niet te vernietigen, anders zult u elders uw verblijf moeten zoeken!’

Nu moest Margot wel opkijken. Zou het hondje protesteren?

Nee, het hondje gromde. ‘Uw moeder, nietwaar? Heel vreemd, Frau Dumont – als dat uw naam is. Ik had zojuist de gelegenheid de administratie van de stad door te kijken en kwam erachter dat uw moeder geen kinderen heeft. Geen zoon met wie u zogenaamd getrouwd was.’ Hij liet zijn blik langs haar zwarte japon gaan. ‘Dat werpt de vraag op om wie zijn dood u rouwt, nietwaar?’

Wist hij wel hoe lelijk hij was met die gezichtsuitdrukking? Hoe rood zijn gezicht aanliep onder dat vlasblonde haar? Hoe zijn ogen uitpuilden? Zelfs als Maman niet in de rouw was, zelfs als ze ruimte in haar hart had voor iemand anders dan Papa, zou ze toch er vandoor gegaan zijn voor zo’n gezicht.

Niet dat Maman ooit ergens voor wegrende. Ze zette een hand op haar heup en gromde terug. Hoewel haar gegrom op de een of andere manier mooi was, net als alles aan haar. ‘Denkt u echt dat elke geboorteakte in één enkel archief zit? Mijn man is geboren toen zijn moeder in Leuven was – ga daar maar heen om de papieren te zoeken, als u ze nodig heeft. Nee, wacht… dat kan niet. Uw mannen hebben in onze stad immers alles vernietigd dat van waarde was.’

Gottliebs ogen kregen een zenuwtrekje. Een ader klopte in zijn slaap. Nog één Pascal meer druk, dan zou zijn hoofd wel eens kunnen barsten.

Wat zou dat jammer zijn.

‘U praat alsof het Duitse leger iets te verwijten valt voor ons gedrag in Leuven. Maar ik verzeker u dat de stad vol francs-tireurs zat. We hebben precies vernietigd wat vernietigd moest worden voor onze eigen bescherming.’

‘Dat is het stomste wat ik ooit gehoord heb.’ De woorden waren Margot ontvallen voordat ze kon bedenken dat ze op haar tong moest bijten.

Maman keek haar aan met die bepaalde blik, de blik die haar smeekte om alsjeblieft stil te zijn. De blik die ze zo goed kende. Vol woede maar verzacht door liefde. Margot wist vrij zeker dat ze die blik al gekregen had vanaf dat ze een jaar oud was en woorden begon samen te stellen.

Gottlieb richtte zich tot haar. De tien dagen dat hij hier gewoond had, had hij haar aanwezigheid gewoonlijk volledig genegeerd. Te laat om dat weer terug te krijgen, bedacht ze.

‘En waarom is dat zo, Fräulein? Licht dat toe.’

Ze zette de liefste glimlach op die ze van Maman voor een spiegel had moeten oefenen, en knipperde met haar ogen zoals Claudette vaak deed als ze haar vader probeerde over te halen om iets voor haar te kopen. ‘Ik betwijfel of ik de tijd heb alles voor u toe te kunnen lichten, meneer. Maar wat dit betreft kan ik u vrij snel corrigeren.’

Gottlieb sloeg zijn armen voor zijn borst. Hij was ongeveer even lang als Papa geweest was, maar veel te smalletjes. Te dun. En hij had niets van de zachtheid die Papa’s zijde zo’n fijne plek maakte. En zijn haar was te wit en zijn ogen waren te blauw en…

‘Ga vooral je gang.’

‘Het is duidelijk dat u Leuven zelf niet gezien hebt. U zou gezien hebben hoeveel huizen kapotgemaakt zijn en zou weten dat het gewoon niet mogelijk was dat er in zoveel huizen – inclusief dat van ons – burger-schutters verborgen konden zijn. En de bibliotheek! Denkt u echt dat die daarvoor gebruikt werd?’ Ze schudde haar hoofd. ‘Er zijn die dag veel fouten gemaakt.’

Zijn te spitse kin ging omhoog. ‘Het Duitse leger maakt geen fouten.’

Er klonk een schamper lachje. Meestal zou Maman haar daarvoor berispt hebben, maar nu was ze te sterk gericht op haar eigen schampere lachje. Margot stak weer een rode steek op haar breinaald. Waarschijnlijk omgedraaid, maar dat kon haar niet veel schelen. ‘U wilt echt beweren dat niet een van al die duizenden soldaten, waarvan de meeste nooit gevechten meegemaakt hadden voordat ze België binnenmarcheerden, een fout zou kunnen maken? Hebt u enig idee wat de kans daarop is?’

‘Margot.’ Mamans berisping ging er dit keer niet over dat ze tegen Gottlieb inging. Het was omdat ze over wiskunde praatte. Hoe vaag ook.

Gottliebs neusgaten sperden zich open. ‘Het Duitse leger is een machine, Fräulein. Elk onderdeel functioneert precies zoals het getraind is.’

‘Dus u geeft toe dat het de bedoeling van de Duitsers was om Leuven te vernietigen? Aangezien ze nooit fouten maken, moet het doelbewust geweest zijn.’ Hoewel de Duitse opperbevelhebbers elke verantwoordelijkheid ervoor afgewezen hadden, voor zover zij wist. Niet dat ze veel kranten gelezen had.

Ze miste de kranten. Miste ze evenveel als ze een hekel had aan haar breiwerk. Die twee grootheden zouden zelfs wel recht evenredig kunnen zijn.

‘Leuven zat vol vijandelijke strijders.’

‘Leuven zat vol kooplieden en academici, niets meer.’

Hij liet zijn arm zakken. ‘Er werden schoten gemeld.’

‘De schoten van uw mannen.’ En zelfs als een paar oude mannen inderdaad geprobeerd hadden hun huis te verdedigen, sinds wanneer is dat een misdaad? België was ertoe verplicht haar grenzen te beschermen. Wettelijk verplicht om dat te doen voor haar bestaan, volgens de voorwaarden voor haar neutrale status.

Gottlieb klopte met zijn knokkels op het tafelblad. ‘Er zijn wapenarsenalen gevonden in kerken.’

Dat was zo belachelijk dat het pijn deed. ‘Waar mensen hun jachtgeweren heengebracht hebben toen ze hoorden dat het leger eraan kwam, zodat die niet in hun huis aangetroffen zouden worden, zodat ze er niet van beschuldigd konden worden dat ze strijders waren!’

Was dat in zijn ooghoek weer een spiertje dat vertrok? Inderdaad, hoewel ze hem niet goed genoeg kende om te zeggen of dat uit frustratie was, of misschien omdat hij begreep wat ze bedoelde. ‘Uw huizen hadden gaten van waaruit men kon schieten.’

Dat deed niet gewoon pijn, het jeukte. Haar schouder kriebelde. Ze veranderde naar het Vlaams zodat hij niet meer dan een van de zes woorden zou begrijpen. ‘Maman, hij is zo stom. Ik kan het niet uitstaan.

‘Margot.’ Maar er lag een glimlach verborgen in haar moeders mondhoeken. Zij bleef Frans spreken. ‘Generalleutnant, de gaten in onze muren – in de muren van bijna elk gebouw dat u in België zult aantreffen – dat zijn geen schietgaten. Dat zijn alleen maar gaten voor steigers. Voor huisschilders. Dat soort dingen heeft u in Duitsland toch zeker ook wel? Ze zijn niet dieper dan een stuk of vijf centimeter. Dat is iets wat elke soldaat ontdekt zou hebben als hij de moeite had genomen een stok te pakken.’

Gottlieb trok aan zijn jasje. ‘Wij zijn in oorlog, Madame. We hebben er geen tijd voor om in elk willekeurig gat in een muur een stok te steken om te zien of er een scherpschutter achter zit.’

‘Nee, het is veel sneller om veronderstellingen te maken. En dan beweren dat het onmogelijk was om een verkeerde inschatting te maken.’ Margot gaf haar stomme breiwerk op en gooide dat in het mandje tussen hun stoelen. Toen ging ze staan. Als ze nog één ogenblik in dezelfde kamer als deze man doorbracht, zou ze iets kunnen zeggen waar ze spijt van kreeg.

Ze zou naar haar kamer gaan. Ze zou een boek pakken of een krant – een van de exemplaren die Madame Dumont haar gegeven had, of een van de weinige die ze helemaal uit Leuven meegebracht had. Ze zou lezen totdat die kriebel wegging. Misschien zou ze wat meer aan haar stelling werken, als ze dat durfde met dit monster onder hetzelfde dak.

Maar Gottlieb deed geen enkele poging de weg voor haar vrij te maken. In plaats daarvan blokkeerde hij de deuropening nog meer en keek hij haar indringend aan. ‘Je hebt een scherpe tong voor zo’n jong meisje.’

Ze was veertien. Bepaald geen kind meer, ook al zou het nog een jaar of twee duren voordat ze haar zoom uit moest leggen. En ze was er zo vreselijk moe van om beoordeeld te worden op haar vlechten en schortjes terwijl ze beter kon redeneren dan elke volwassene die ze ooit ontmoet had. Behalve Papa, misschien. Ze hief haar kin. ‘U zult zien dat in België zelfs de kinderen hersenen hebben. Ziet u, wij zijn meer dan alleen maar een onderdeel van een machine.’

Er glinsterde iets in zijn ogen. Als ze zoiets zag in de ogen van Papa of Lukas, zou ze aangenomen hebben dat het pretlichtjes waren. Maar in Gottlieb was het waarschijnlijk een duistere vreugde bij de gedachte haar te kwellen. Hij gaf een knikje in de richting van de stoel waar ze juist uit opgestaan was. ‘Voor wie breit u die das, Fräulein? Die ziet eruit alsof die voor een man is.’

Was dat zo? Misschien was haar patroon dus niet zo slecht als ze gedacht had.

Maman kwam een stap dichterbij. ‘Die is voor…’

‘Ik vroeg het aan het meisje.’ Deze ene keer keek hij mooie Maman niet eens aan. Nee, hij bleef zijn blik gericht houden op Margot. Alsof de strenge blik van een opgeblazen luitenant-generaal haar van haar stuk zou kunnen brengen.

Praat nooit over Lukas. Mamans gefluisterde woorden van twee weken geleden klonken nog steeds in haar oren. Ze hadden dicht bij elkaar gestaan, twee van de duizenden mensen die weg sjokten uit het afgebrande Leuven. De priester aan het hoofd van hun rij was aangehouden door een Duits soldaat, vastgebonden en gedwongen ergens anders heen te gaan, alleen maar omdat hij katholiek was.

Op dat moment hadden ze echt beseft wat hen overkomen was – hoe fel de mensen waren die België met grof geweld binnengevallen waren. Toen hadden ze echt beseft dat hun aanvallers geen genade zouden tonen om kleinigheden als leeftijd of geslacht. Als ze een man van God niet zouden ontzien, dan…

Op dat moment had Maman er bij Margot op aangedrongen om nooit ook maar een enkel woord te spreken over haar werk met Papa. Had ze erop aangedrongen dat ze alles moesten doen om te lijken op elk ander Belgisch gezin, gewoon doorsnee. Toen hadden ze afgesproken om zich voor te doen als de schoondochter en kleindochter van Madame Dumont, om te loochenen wie Papa geweest was en waar hij aan gewerkt had. Om te loochenen dat ze een band hadden met Lukas, die qua gezicht en naam en afkomst in heel Europa bekend stond.

Ze hadden bij elke voetstap gebeden dat hij veilig in Parijs zou blijven. Dat had hij natuurlijk niet gedaan. Hij was snel naar huis gegaan in een poging hen te redden. En nu was er een of andere Duitse soldaat die rondliep in Brussel en trots beweerde dat hij de beroemde violist neergeschoten en gedood had.

Maar hij leefde nog. Hij moest nog even. Ze zou het toch weten als dat niet zo was? Ze zou die leegte weer gevoeld hebben, zoals ze gedaan had toen Papa zijn laatste adem uitblies.

Lukas leefde, hij was niet in België en zou terugkomen. Hij zou hen op de een of andere manier vinden, ook al woonden ze in dit huis dat ze nooit eerder gezien hadden, bij een vrouw die ze niet eens gekend hadden tot die vreselijke tocht van twee weken door het platteland. Hij zou hen vinden. Ze moesten zien te overleven totdat hij erin slaagde hen te vinden.

Margot liet weer een lief glimlachje zien. ‘Deze sjaal is voor mijn grootvader – aan Mamans kant. Hij krijgt er altijd brandvlekken op van zijn sigaren. Ik dacht als ik iets voor hem maak, is dat zo lelijk dat niemand het erg vindt als hij die ruïneert.’

Gottlieb keek haar opmerkzaam aan, hij zocht waarschijnlijk een zenuwtrekje of spiertje of een of ander teken dat ze loog.

Maar een leugen was gewoon een wiskundige kwestie – de exacte verhouding tussen waarheid en leugen, uitgesproken in de juiste snelheid, met ademhalingen en geknipper in de juiste intervallen. Leugens waren gemakkelijk.

Totdat je die aan je priester moest opbiechten. Maar het was toch zeker geen zonde om je broer tegen de Duitsers te beschermen. Ze was er achtennegentig procent zeker van dat God dat goedkeurde.

Gottlieb knikte en ging opzij. Niet ver genoeg dat ze er gemakkelijk voorbij kon, maar net genoeg dat ze erlangs kon.

Ze liep nauwelijks naast hem toen hij haar met een hand op haar schouder tegenhield. ‘Je zou er goed aan doen je tong te temmen, jongedame. Die zou je in de problemen kunnen brengen bij een minder gematigd man dan ikzelf.’

Ze trok zich weg van zijn aanraking. ‘Uw waarschuwing is duidelijk.’ Hij had waarschijnlijk gelijk. Maar het was net alsof je een kat vroeg om niet te miauwen.

Toen ze langs hem heen de gang inliep kreeg ze een gevoel van vrijheid. Ze volgde de strepen van de gang naar haar kamer. De eerste week in dit huis was ze bezig geweest die te herkennen. Hoeveel spijlen de balustrade tussen de trap en haar kamer had, waar ze met haar vingers langs kon strijken, welke planken kraakten, hoeveel stappen ervoor nodig waren om aan te komen bij haar kamer als ze haar stappen precies een bepaalde grootte maakte. Ze wist hoe ver ze kon gaan om toch het gesprek in de woonkamer duidelijk te kunnen volgen.

Maar vandaag was er niets nieuws te horen. Gottlieb zei: ‘Frau Dumont…’ Dat was alles wat hij uitbracht. Maman moest haar hand opgeheven hebben om hem tegen te houden, om hem daarna een blik toe te werpen waaruit sprak dat ze niet met hem zou praten. Maman kon met één zo’n blik een hele stad tot zwijgen brengen.

Die waren echter niet sterk genoeg om Margots behoefte iets te zeggen te overwinnen, als ze die behoefte had. Want soms moesten dingen gezegd worden, al zei wie dan ook tegen haar dat ze die niet moest zeggen.

Haar kamer was schemerig, warm en benauwd. Ze had geen raam open willen doen – niet als dat inhield dat het geschreeuw van de Duitse officiers met het briesje mee omhoog gevoerd werd. Maar dit keer was het comfort belangrijker, daarom trok ze het raam open en ademde de frisse lucht in die naar binnen kwam.

Het kriebelige gevoel was in haar vingers aangekomen. Ze had een potlood nodig. Papier. Een krant. Ze moest iets lezen. Iets oplossen.

Nadat ze haar deur dicht had gedaan en die op slot deed, trok ze de doos van onder haar bed. Maar zo weinig. Zo weinig was er over van hun leven met Papa. De enige dingen die ze had kunnen redden. De rest was verbrand. Dit was alles wat ze over had, deze paar boeken en kranten en verhandelingen van vorige zomer, voor hij stierf.

In elk geval bevatten die haar favoriete codebericht. Ze haalde de krant eruit. Die was altijd heel voorzichtig open- en dichtgevouwen maar was langs de randen toch wat versleten. Ze moest wel. Ze moest bewijs van hem zien, dat hij bestaan had. Dat zijzelf meer geweest was dan ze nu kon zijn.

Hij had het haar nooit verteld wanneer hij een codebericht erin gezet had. Ze had iedere krant moeten lezen, elke dag. Elke pagina. En als ze iets over het hoofd zag, zou hij het haar pas de volgende dag zeggen, waarbij hij zijn wenkbrauw optrok en zijn middenrif schudde van het lachen. Hij vroeg haar dan of ze dit of dat artikel leuk gevonden had. Hij zei dan dat zijn vriend die-en-die het zetten gedaan had en dat ze het zou weten. Ze zou het weten dat ze niet goed genoeg opgelet had.

Deze had ze bijna niet gezien. Meestal wist ze dat ze naar een boodschap in een artikel moest uitzien omdat Papa ergens op de voorpagina een codeersleutel voor haar liet zetten, in een van de krantenkoppen. Of meer dan een, om het haar moeilijk te maken. Dit keer had hij dat niet gedaan. Hij had geprobeerd haar een fout te laten maken. Haar uit te testen. Want, had hij gezegd, het was kinderspel om te weten hoe je een gecodeerd bericht moest breken als je wist wat de codeersleutel was. Maar een codebericht te breken zonder de sleutel… dat was waar ze in de echte wereld mee te maken kregen.

Ze wist nog steeds niet helemaal zeker wie ze waren. Regeringen, vermoedde ze. Instanties die moesten uitzoeken wat andere regeringen zeiden. Telegrammen, bijvoorbeeld, waren gemakkelijk te onderscheppen; maar hoe moest je de gecodeerde berichten daarin ontcijferen als je niet wist wat de sleutel was?

Margots blik ging al de drieënzeventigste keer over het artikel sinds ze de krant op haar plek aan tafel gelegd had. Het zag eruit als een gewoon artikel – niets waardoor ze kon weten dat er geheimen in verborgen lagen. Geen van de woorden daarin was zonder inhoud of betekenis. Er waren geen letters die wat dikker gedrukt waren dan de andere.

Die eerste dag had ze de pagina bijna omgeslagen. Maar toen… was er iets wat haar weerhouden had. Een patroon was haar opgevallen.

Intuïtie, daar begon het mee. Maar zoals Papa zei, intuïtie was maar de eerste stap. De tweede was altijd wiskunde. Het was niet genoeg om te weten wat, bij cryptografie niet. Je moest weten hoe.