Macbeth in Drenthe

vrij naor William Shakespeare

Jannie Boerema

© Jannie Boerema, Zeijen

Stichting Het Drentse Boek, 2021

Huus van de Taol, Raadhuisplein 1, 9411 NB Beilen

Opmaak Hermien Haar, Zuidwolde

Spelling Klari Arp, Oosterhesselen

ISBN 978 90 6509 413 1

www.huusvandetaol.nl

De uitgaven van Het Drentse Boek worden mede mogelijk gemaakt door subsidie van de provincie Drenthe

Inleiding

Het toneelstuk Macbeth is eschreven deur ien van de bekendste schrievers in de literatuur, William Shakespeare (1564-1616). Het stuk dat zuch ofspeult in Schotland in de elfde eeuw is al in veul talen vertaald en bewarkt. Sommige veurstellings uut het stuk bint zo vake herhaald dat ze verworden bint tot vaste beelden, de haandenwassende Lady Macbeth bijveurbeeld, of een edelman die mit een ofgehakt heufd het toneel op komp lopen.

Um de tragedie Macbeth hangt een zweem van filosofie en dat het bestemd zul weden veur de elite. Mar ie mut het stuk zien in de tied van Shakespeare. De maniere van schrieven was toen formeel, want wie kun der lezen en schrieven? Allent wat kloosterlingen en de gegoede staand en hier en daor een toevallig talent, wieder zowat gieniene. Mar toch waren in de tied van Shakespeare de toneelstukken ok bedoeld veur het gewone volk. Macbeth is dan ok een mix van hoogdravend en platvloers, van olde thema’s en neie ideeën veur die tied.

Dit is precies wat Jannie Boerema veur ogen stund toen ze mit het stuk an de gaank gung. De ienheid van tied, plaats en handeling wordt speuls deursneden. Ze plaatst de strijd um de macht uut Schotland naor Drenthe. En gek genog is het helemaole niet vrömd dat der edeln in de provincie rondloopt en dat der een koning is die vermoord wordt. Net zo min is het onlogisch dat der verwezen wordt naor het internet of dat het water bubbelt as Spa rood.

De schriefster is der in eslaagd een frisse Macbeth in Drenthe te laoten speulen zonder de taal en inhold van het stuk geweld an te doen.

Allewel het prachtig zul weden as het stuk deur toneelverenings opevoerd zul worden, lig dat niet heel arg veur de haand. Het uutgangspunt is daorumme de lezer; die echter al rap mitgiet in het rauwe en toch bij tieden poëtische verhaal van verraod en berouw, dood en hekserij. Mit deur de beeldende beschrievings en creatieve taal van de schriefster is de bosschop van Macbeth fier in ’t ende ebleven.

Namens de uutgever

Baukje Bloemert

PERSONEN

De Koning, koning van Drenthe

De Kroonprins, zien zeun

Breur van de kroonprins

MACBETH, generaal in het leger van de koning

LADY MACBETH, zien vrouw

BANQUO, generaal in het leger van de koning

De zeun van Banquo

MACDUFF, Drentse edelman

LADY MACDUFF

De zeun van Macduff

Edelman 1

Edelman 2

Edelman 3

Edelman 4

SIWARD de Olde, voert de legers an die de kroonprins te hulp kommen

SIWARD de Jonge, zien zeun die metvecht

Een anvoerder van Macbeth

Een dokter

Een seldaot

Een hofdame

Dreei heksen en Hecate (godin van de onderwereld)

Edelen, seldaoten, moordenaors en bedeeinden

En niet te vergeten de Geest van Banquo en aandere verschienings

PLAOTS VAN HANDELING: Drenthe

AKTE 1, SCÈNE 1

Dunder en bliksem, opkommen

van dreei heksen.

Eerste heks

Wanneer zeein wij mekaor weer? Bij dunder, bliksem of regen?

Veul heil en zegen.

Tweeide heks

Ik denk dat het gooud is om bij te praoten as de veldslag oflopen is.

As de eein wonnen en de aander verloren het.

Daarde heks

As de zun deur de dauw van de mörgen hen schient.

Eerste heks

Waor zullen we ofspreken?

Tweeide heks

Op de heide.

Daarde heks

Macbeth is daor dan ok.

De heksen heuren de geluden van heur spirituele vrunden en dizzen zeein deroet as dieren; de eein

is een kat, de aander een pad.

Eerste heks (rop heur kat)

Kom dan poesie, poesie mauw!

Tweeide heks

Mien porre rop mij.

Daarde heks (tegen heur geest)

Ik kom deran heur!

Allemaol

En slecht is gooud en gooud is slecht. En krom is krom en recht is recht.

Ze gaon of.

AKTE 1, SCÈNE 2

Het geluud van trompetten en seldaoten die achter op het teneeil vechten. De Koning komp op met

zien tweei zeuns en zien gevolg. Ze zeein een gewonde kapitein/bosschupper.

De Koning

Wel is dizze blooudende man? Zo te zeein kan hij oouns het eein en aander vertellen en ik wil wedden dat hij het leste neis het over de revolutie.

De Kroonprins

Dit is de dappere kapitein die veurkommen het dat ik gevangen nomen wör. Geweldig, zo dapper as hij was. Vertel de Koning over de leste stand van zaoken op het slagveld, beste man.

Kapitein

Het duurde even veur het dudelijk wör wel of der winnen zul.

De beide legers leken wel wat op tweei Drentse heideschaopen die met de hoorns in de toezel raokt waren en ze kunden niet veur- of aachteroet. Die rebelse edelmannen kregen verstarking van het vooutvolk en de cavaleristen oet Hoog en Leeg Laand. En hij har het geluk an zien kaant, hij keek naor die seldaoten asof het hoeren waren. Maor het geluk en de rebellen bij mekaor waren nog niet staark genog vanzölf. Maor dan Macbeth…!

Die hakte hum een weg naor eein van de rebellen, die gien boe of bah meer zeggen kun op het moment dat Macbeth hum middendeur sleuig vanof zien navvel tot de linkerkaok, en toen zien kop an de deur van het Provinciehoes in Assen spiekerde.

De Koning

Ja, die duurt wat löszeein, heur. Wat een geweldige femilie heb ik toch.

Kapitein

Het is altied hetzölfde met die veurjaorsstörm-overwinnings. Je kunnen der de donder op zeggen dat der een stoekerd op komp.

Luuster Koning, zo gauw as wij die Hoge Leeglanders verslaogen hadden, kregen wij een neie anval van die Koning op oouns dak met neie troepen en van die saobels die zo lekker in de zun blikkern.

De Koning

Waren de generaals Macbeth en Banquo daor niet bang veur?

Kapitein

Nee, heuilemal neeit. Bang? Nou ja, as een buizerd veur een musk of een leeuw veur een knien. Om je de waorheid te vertellen, bevöchten ze de neie vijand met tweeimaol zoveul kracht as daorveur. ’t Waren net kanonnen met dubbele kogels. Ze stunden tot an de enkels in het blooud van de vijand in de hoop dat het slagveld der net zo gruwelijk oetzeein zul as Golgotha waor Christus krusigd is. Ik weeit het ok niet heur, ik veuil mij even niet gooud, verdomd, ik mag doodvallen as mij gien beein ofhakt is.

De Koning

Joen woorden, zowel as joen beeinen dooun je eer an.

Breng hum naor de dokters.

De kapitein geeit of, holpen deur attendanten.

Tweei edelmannen kommen op.

De Koning

Wel binnen dit?

De Kroonprins

Een edelman oet Stad.

Edelman 1

Maor kiek, der is der nog eein en zeei hum met de ogen draaien. Volgens mij wordt hij even niet gooud.

Edelman 2

Lang leve de Koning!

De Koning

Waor kom je weg, edelman?

Edelman 2

Grote Koning, ik bin oet Stad kommen, waor de Hollandse vlaggen wappern. Ze bespotten Drenthe en maoken de mensen bang. De Koning van Holland het een gigantisch leger en wordt assisteerd deur een dikke verraoder, de Hertog van Treant. De Koning van Holland begunde een bloouderig gevecht, maor excelleerde in zien harnas. Toen veuil Macbeth de Hollanders an en schoot de eein nao de aander hartstikke dood. Asof hij nooit wat aans daon har. Oeteindelijk braken de Hollanders, ze dropen of en de overwinning was veur oouns.

De Koning

Wat een geluk, wat een geluk!

Edelman 2

Willem, de Hollandse Koning, wil nou een waopenstilstand. Wij hebben hum verteld dat wij niet eeins tooustemming geven om zien seldaoten te begraoven, zolang hij niet belooft hum terug te trekken. En nog ofgezeein daorvan moet hij oouns tiendoezend euro’s betaolen.

De Koning

De Hertog van Treant zal mij nooit weer verraoden. Vertel an elkeneein dat hij executeerd wordt en dat ik zien titels an Macbeth geef.

Edelman 2

Komt direct veur mekaor.

De Koning

De Hertog van Treant het verloren wat Macbeth wonnen het.

Allemaol of.

AKTE 1, SCÈNE 3

Dunder. De dreei heksen kommen op.

Eerste heks

Waor hej nou toch zeten, zuster?

Tweeide heks

Ik heb zwienen de kop ofhouwen.

Daarde heks

En jij zuster?

Eerste heks

De vrouw van een zeeman har kastanjes in heur schoot en kauwde maor een ende vort. Ik vreuig of ze mij ok eein geven wol. Het dikke wief schrouwde dat ik vortgaon mus. Heur man is net vertrokken naor Aleppo. Hij is kapitein op een schip en het schip het De Tieger. Ik vaor daor ok hen, in een keukenvergeeit, of as een röt zunder steert. Ik weeit mij der wel raod met, met zeelui…

Tweeide heks

Ik geef je wat wind om daorhen te zeilen.

Eerste heks

God, wat aordig van je.

Daarde heks

Ik geef je nog meer wind.

Eerste heks

Ik bin de baos over alle wind en de haovens, de hoouken en gaoten waor hij vort waait. En alle aandere richtings oet waor het kompas van de zeeman hum maor stuurt. Ik beul hum of. Hij zal gien oog dichtdooun. Niet overdag en ’s naachts ok neeit. Hij zal hum gien raod weeiten. En die dikke, dikke ellende zal 81 weken duren. Ik krieg hum wel mak.

Ik heb niet genog macht om zien schip zinken te laoten, maor ik kan hum wel de heuile reis lekker pesten en treitern. Kiek es wat ik hier heb...

Tweeide heks

Laot zeein, laot zeein.

Eerste heks

Ik heb hier de doem van een loods die verdronken is toen hij weerom naor hoes wol.

Daarde heks

Trommen, trommen, ik heur Macbeth ankommen.

Saomen daansend in een kring.

Allemaol

Wij, de witte wieven, haand in haand, daansen over zee en over laand.

Wij daansen altied in een kring, de heksenkring.

Dreeimaol veur joe, dreeimaol veur mij en nog dreeimaol.

Dreei maol dreei is negen.

De heksenkring is rond.

Blief stilstaon op de grond.

Macbeth en Banquo kommen saomen op.

Macbeth (tegen Banquo)

Ik heb nog nooit een dag metmaokt die toougelieks zo gooud en zo slecht was.

Banquo

Hoou wied is het nog tot Assen? (hij kek naor de heksen) Wat binnen dit veur secreten? Het liekt wel of ze van een aandere planeet kommen, maor gek genog staon ze hier op de eerde.

(tegen de heksen) Weej zeker daj niet dood binnen? Kuj ok antwoord geven op vraogen? Het liekt derop daj mij begriepen kunnen, omdaj alle dreei een vieze vinger tegen je dunne lippen holden. Je muggen der oetzeein as vrouwlu, maor as ik naor je baorden kiek, kan ik dat haost niet geleuven.

Macbeth

Spreek, as je dat al kunnen. Wat veur secreten binnen jullie?

Eerste heks

Lang leve Macbeth! Alle zegen veur de Graaf in Campis.

Tweeide heks

Lang leve Macbeth! Alle zegen veur de Hertog van Treant.

Daarde heks

Lang leve Macbeth! De tooukomstige Koning.

Banquo

Grote God Macbeth, wat bi’j toch een bescheten Drent. Waorom bi’j zo bang as mensen aordige dingen tegen je zeggen?

(tegen de heksen) Vertel mij nou es eerlijk, binnen jullie visioenen of bestaon jullie echt? Je hebben mien deftige vrund verwelkomd met zoveul toeters en bellen dat hij niet meer wet waor hij kieken moet en gien woord meer oetbrengen kan. As jullie nou echt waorzegsters binnen, zeg dan wat. Zeg dan hoou de wereld deroet zeein zal. Je heuiven mij niet te ontzeein en as je hellig op mij weden willen kan mij dat ok gien flikker schelen.

Eerste heks

Heil en zegen!

Tweeide heks

Heil en zegen!

Daarde heks

Heil en zegen!

Eerste heks

Je binnen kleiner as Macbeth, maor ok groter.

Tweeide heks

Je binnen niet zo gelukkig as Macbeth en toch veul gelukkiger.

Daarde heks

Jij zullen gien Koning worden, maor joen kinder wel. Lang leve Macbeth en Banquo!

Eerste heks

Lang leve Banquo en Macbeth!

Macbeth

Waacht. Je hebben mij lang niet alles verteld wat ik weeiten wil. Blief nog even en vertel mij alles wat aj weeiten. Ik weeit al dat ik de Graaf in Campis bin, omdat ik die titel aarfd heb van mien vaoder Sienus toen die oet de tied kwam. Maor hoou komp het dat je mij ok de Hertog van Treant neuimen? De Hertog van Treant leeft en is een riek en machtig man. En ik as Koning? Complete onzin, net zoas het onzin is dat ik de Hertog van Treant weden kan. Zeg dan waor je al die flauwekul heurd hebben en waorom je oouns hier op de heide vaastholden met je profetische onzin? Zeg op!

De heksen gaon weg.

Banquo

De eerde het bubbels, net as waoter en Spa rood. En het kan niet aans of dizze vrömde secreten kommen oet een bubbel of een vulkaan. Waor binnen ze hen gaon?

Macbeth

Het liekt wel of ze oplöst binnen. Heur lichems smölten as aodem in de wind. Ik wol dat ze niet vortgaon waren.

Banquo

Waren ze echt waor hier? Of hebben wij een borrel te veul op?

Macbeth

Joen kinder worden Koning!

Banquo

Jij worden de Koning!

Macbeth

En de Hertog van Treant.

Banquo

Dat is percies wat ze zeden. Wel is dit?

Edelman 2 en Edelman 3 kommen op.

Edelman 2

De Koning was slim te spreken over joen succes, Macbeth. Toen hij heurde van joen geweldig inzicht op het slagveld tegenover de rebellen was hij met stomheid slaogen. Compleet in de biester daj op eein dag zowel de rebellen as het leger van Holland de pan inhakten. Niet bang veur de dood, ok al houwde je elkeneein de kop of. Bij elk neis over joen dapperheid op het slagveld dat bij de Koning ofleverd wör, was der bewondering veur de meneeier waorop je zien laand verdedigde.

Edelman 3