VOOR PA

GABY IS DE KOPLOPER. Normaal heb ik de grootste mond, zegt mijn moeder altijd, maar nu is hij de baas. Hij kruipt een paar meter voor me door het half hoge gras, recht op de tent en de wagens van Circus Krone af. Mijn vriendje Gaby is net zo mager als ik, maar veel sneller. Hij is namelijk niet bang.

Sinds het circus Amsterdam-Noord is binnengevallen zijn hij en ik behoorlijk in de war. We willen een voorstelling zien, alleen daar hebben de mensen die aan de Heggerankweg wonen het geld niet voor. Maar we zijn vastberaden. We willen kijken hoe de artiesten wonen in hun wagens en hoe ze werken in hun tent.

Maar als Gaby en ik, een paar dagen eerder, gewoon een keer de tent binnenlopen om openlijk rond te neuzen worden we afgeblaft. Door de spreekstalmeester, volgens Gaby het opperhoofd van het hele circus. We smeren ‘m dus gauw, maar Gaby zweert dat we terug zullen keren.

Dat doen we vandaag, nu.

Ik weet niet of zijn hart net zo te keer gaat als het mijne, ik weet wel dat hij als een slang door het gras slingert. Ik moet hem wel bijhouden, anders ben ik alleen, en dus forceer ik. Als hij achterom kijkt, lach ik, ik ben ook nergens bang voor.

Gaby gaat langzamer als we in de buurt van de hokken komen, daar waar paarden en tijgers wachten op hun volgende voorstelling. ‘Doorgaan?’, fluistert hij. ‘Natuurlijk’, zeg ik. En dus gaan we op knieën en ellebogen verder, tot aan de grote tent.

Binnen horen we stemmen en als we naast elkaar liggen in het warme gras zien we door een kier weer de spreekstalmeester. Om hem heen mensen, breed en donker, zoals we die in Amsterdam-Noord nog nooit hebben gezien. De baas spreekt en gebaart. Iedereen luistert. ‘Hij oefent’, zeg ik tegen Gaby. Even later horen we hem brullen:

‘Hooggeëerd publiek, van harte welkom bij het grootste en mooiste circus ter wereld!’

Ik vind het prachtig klinken. Tot vandaag heb ik steeds buschauffeur willen worden. Die kunnen zo lekker in een grote bus rondkarren. Maar dit is het echte werk. Als deze man spreekt, zijn de anderen stil.

Ik fluister weer: ‘Gaby, ik wil wel spreekstalmeester worden.’

Gaby niet, hij wil met de paarden aan de slag.

Dan opeens horen we een bulderende stem: ‘Gaat het goed hier?’

We schrikken ons kapot. Gaby wil nog omkijken, maar ik hol al weg, terug naar de open vlakte tussen tent en Heggerankweg, terug naar de veilige straat waar we alleen last hebben van onze overbuurman, die onze bal wil inpikken, omdat we weleens tegen zijn raam knallen. Gaby volgt. Dit keer ben ik sneller.

Dagen later, als ik in mijn kamertje aan de Heggerankweg 103B zit, heb ik het tegen Gaby niet meer over mijn plannen buschauffeur te worden. Nee, ik vertel hem dat ik altijd heb gedroomd van een baan bij het circus. Gaby grijnst. ‘Samen’, zegt hij. ‘Dan gaan wij samen bij het circus werken.’

Een paar maanden later is mijn vriendje dood. Nog geen acht, net als ik. Mijn moeder zegt dat Gaby altijd al hoofdpijn had en dat daar niets meer aan te doen was. Kort daarop verhuizen we naar Den Haag.

Daar zegt Pim Kool, de gymnastiekleraar, dat ik niet leren kan. ‘Maar ik heb je er toch graag bij.’ Mijn klasgenoten zeggen dat ik bloos. Ik ontken, maar ik weet dat het wel zo is. Ik ben meestal een drama op school, maar vandaag heb ik een compliment gekregen. Fijn!

Op de Van Royen-school in Voorburg, een kleine lagere school, sluit ik vriendschap met Lex de Groot, de nieuwe Gaby. Met hem speel en voetbal ik. Bij TONEGIDO, aan de Rodelaan, waar mijn vader voorzitter is, mijn zusje handbalt en mijn broer het tot het zevende schopt. Aan leren doe ik niet. Ik vind school verschrikkelijk tijdrovend. Daarom word ik naar het Dalton Lyceum gestuurd, de school van vrijheid en zelfwerkzaamheid. ‘Precies iets voor jou’, heeft mijn vader destijds gezegd, maar inmiddels weet hij wel beter. Mijn vader kan razend worden als ik weer eens thuis kom met een slecht rapport en mijn moeder wringt zich dan in bochten om het tijdens het avondeten nog een beetje gezellig te krijgen.

Ik ben jaloers op Bert en Ankie, mijn grote boer en zus, die moeiteloos respectievelijk het Huygenslyceum en de Middelbare Meisjesschool Johanna Westerman doorlopen. Zij kunnen plezier combineren met school, ik heb mijn handen vol aan mijn hobby’s. Vandaar dat ik blij ben met het schouderklopje van meneer Kool, al vindt mijn vader het geen compliment. ‘Ach, jij komt er wel’, zegt hij lachend. Voor het eerst ga ik rustig slapen, ondanks de nieuwe schooldag die morgen weer wacht.

Mijn vader is dominant in ons gezin. Die wijsheid heb ik van mijn moeder, die alles regelt, maar mijn vader de indruk geeft dat hij dat doet. Mijn vader is in zaken. Een selfmade man. Samen met mijn moeder gaat hij op doordeweekse dagen naar de film of het theater, zoals ze dat in Amsterdam van jongs af aan deden. Mijn broer en zus hebben dat van hen overgenomen. In het weekeinde gaat mijn vader naar het voetbal. Dát heb ik dan weer van hem.

We kijken samen naar wedstrijden op televisie. Eerst bij onze Voorburgse overburen, de Van Kuijks aan de Willem Klooslaan. Nu onderuit gezakt op onze eigen bank, voor onze eigen beeldbuis. We kijken alles. Pa is fanatiek. Ik ook. We maken ook ruzie en dan doen we alsof we even oud zijn. Hij is voor Ajax, ik voor ADO, samen zijn we voor het Nederlands elftal.

In 1956 al neemt hij me mee naar een heuse interland in Düsseldorf, waar Nederland de Westduitse wereldkampioenen afdroogt (1-2, door goals van Abe Lenstra). In 1964 neem ik hem mee naar Nederland-Engeland in het Olympisch Stadion, vanwege het 75-jarige bestaan van de KNVB. Hij rijdt, is woedend omdat we in een file belanden en een kwartier te laat komen, maar hij is ook uitgelaten als Coen Moulijn voor Oranje 1-0 maakt. Hij slaat me van dolle vreugde op de schouder. ‘Hoe zou het commentaar van Dick van Rijn nu zijn?’, glundert hij.

Ik wil Dick van Rijn zijn.

Papa zit voor in huis, achter zijn krant en waarschuwt mijn moeder. Het is 20 december 1965 en ik heb weer een rapport bij me. Het is me eerder niet gelukt het Dalton Lyceum te overleven, ik haal daarna wel moeizaam de MULO met middenstandsdiploma en nu knoei ik wat raak aan de Middelbare Handelsdagschool.

Ik zit meer in Rex, aan de Poten, om de ochtendfilm te zien of bij ADO, dat net Ernst Happel heeft binnengehaald. Ik heb een voldoende voor natuurkunde op mijn cijferlijst ontdekt, maar zelfs die verdien ik niet, want ik heb gespiekt. Mijn vader kijkt maar heel kort naar mijn rapport. ‘Ik ga me hier niet meer boos om maken’, zegt hij. ‘Je hebt op 1 januari werk.’ En hij duikt weer achter zijn krant. Ik voel me opgelucht. Geen woorden, maar daden. Ik zal die ouwe eens wat laten zien. Het is gezellig aan tafel.

En zo is het gekomen. Ik werk eerst een blauwe maandag als jongste bediende bij een reisbureau (Airtour Holland) en schrijf daarna brutaalweg een briefje naar meneer Kuiphof. Die schrijft voor de Haagsche Courant en de Sportkroniek, het officieel orgaan van de KNVB. Hij verslaat bovendien wedstrijden voor de NTS. ‘Mag ik uw koffers dragen tijdens het komende WK voetbal in Engeland?’, schrijf ik. En mijn vader buldert van de lach. Maar hij lacht me niet uit.

Op een maandagavond, als het rustig is in ons nieuwe huis aan het Buitenrustplein 9, stamelt mijn moeder aan de telefoon: ‘Natuurlijk meneer Kuiphof, ik zal hem even voor u roepen.’

En Herman Kuiphof hangt er echt. ‘Leuk briefje’, zegt die vertrouwde stem, want meneer Kuiphof geldt bij ons als autoriteit en zijn mening is steevast de juiste.

Ik mag me melden op zijn kantoor aan de Haagse Zwarteweg en krijg een contractje als leerling-verslaggever voorgeschoteld. Voor 175 gulden per maand mag ik meneer Kuiphofs koffers dragen tijdens het toernooi in Engeland. En hij laat me ook schrijven. Over Engeland-Uruguay, Engeland-Mexico, Engeland-Argentinië. Ik ben ook bij de finale.

‘Meneer Kool zou trots op je zijn geweest’, zegt mijn vader, die, dat voel ik, ook trots op mij is. Ik ben daarna overal. In Mexico, West-Duitsland, Argentinië, Spanje, Italië, Amerika, Frankrijk, Japan...En dan niet alleen bij voetbalevenementen, maar ook bij de Olympische Spelen. ‘Je valt omhoog’, grappen mijn vrienden.

Op zijn sterfbed zegt mijn vader dat dat briefje in 1966 het beste is wat ik ooit heb geproduceerd. We hebben dan samen een heel leven voetbal achter ons. Mijn moeder moet er mesjogge van zijn geworden. Omdat ik hem iedere dag bel, waarvandaan dan ook. Of hij gekeken heeft, of gaat kijken, of hij me goed vond, of niet, hoe hij de wedstrijd vond? En dan hebben we onenigheid. Tot mijn volgende telefoontje.

Pa volgt me overal. Via de Sportkroniek, naar Trouw, Algemeen Dagblad, De Tijd, 1-0, Voetbal International, Langs de Lijn, Studio Sport, KRO, Canal Plus en Sport1. ‘Stop niet te vroeg met werken’, houdt hij me op zijn sterfbed voor in het ziekenhuis in Zeist. Dat beloof ik hem.

Ik rijd bij Oudenrijn als Dick Advocaat belt. Het is mei 2004. ‘Jij moet mijn perschef zijn tijdens het komende Europees Kampioenschap’, stelt hij. ‘Omdat jij in al die jaren vanaf de andere kant hebt gewerkt met mensen als Hiddink en Michels en al die eindtoernooien hebt meegemaakt, voor krant, radio en tv. Omdat je me door dat mediacircus kan loodsen en omdat we allebei Hagenaar zijn.’

Hij schatert. Ik ook. Het lijkt me enig om tegen het einde van mijn loopbaan een carrière-move te maken. Een echt kijkje in de keuken. Maar ik kan niet. Heb nog talloze verplichtingen tijdens dat toernooi in Portugal.

‘Je komt te vroeg’, antwoord ik hem vereerd.

‘Een volgende keer is er niet’, doet hij somber, ‘want het gaat vast fout tussen mij en de pers.’

Na dat toernooi zwaait Advocaat af en komt Marco van Basten. Samen met John van ’t Schip en Hans Jorritsma staat hij op de stoep van de Herengracht in Maarssen. ‘Zou jij met mij kunnen samenwerken?’, zegt de man die als speler de voetbalwereld aan zijn voeten kreeg.

Ik begin in de herfst van 2004 aan het laatste deel van mijn werkzame leven, als perschef van het Nederlands voetbalelftal. ‘Als je maar gelukkig bent, jongen’, zou pa gezegd hebben – om bij iedere wedstrijd van Oranje vanwege de spanning zijn meubels aan stukken te schoppen. Ontelbare malen, de voorbije jaren, wil ik hem bellen. Over Marco, over Mark, over Ruud, over Bert, over Wesley, over Robin, over zilver. Hij zou kritischer geweest zijn dan wie dan ook. ‘Maar dit is wat je wil’, hoor ik hem dikwijls tegen me zeggen, ‘dus maak je werk waardig af.’

Het is kerst 2010. ‘Hooggeëerd publiek’, galmt spreekstalmeester Tony Wilson, de baas van het Wereldkerstcircus Carré. De WK-finale van juli 2010 is even uit mijn hoofd. Ik kijk ademloos toe vanuit mijn loge. Ik val stil bij de formidabele clown David Larible. Krijg natte handen van de Velez Brothers en hun Rad des Doods. Geniet van Elayne Kramer, het nieuwe wonder uit de circuswereld en juich om de perfectie van de sterren van het Chinese staatscircus Zhejiang.

Na afloop stuur ik een mailtje naar het theaterbureau: ‘genoten van uw show’, vriendelijke groeten van spreekstalmeester Kees Jansma.