JÜRGEN KLOPP

Jürgen
Klopp

De biografie

ELMAR NEVELING

VOETBAL INTERNATIONAL

COLOFON

Nederlandse editie © 2017 Voetbal International, Utrecht

Eerder gepubliceerd © 2011, 2012, 2013, 2015 Copress Verlag/ Stiebner Verlag GmbH, München

AUTEUR Elmar Neveling

CO-AUTEURS Roger Repplinger, Saban Uzun, Matthias Greulich

VERTALING Ingrid Buthod-Girard

EINDREDACTIE Martin Donker

VORMGEVING Pre Press Media Groep, Zeist

DRUK Ten Brink, Meppel

DRUKWERKBEGELEIDING Geert Gortzak

OMSLAGONTWERP Studio Jan de Boer, Amsterdam

OMSLAGFOTO Hollandse Hoogte

BEELDRECHTEN VI Images, Thomas Bauer/Designers in Motion,
Sven Simon, Gruppe Nymphenburg Consult AG/Deutschen
Markenarbeit GmbH, Frank Dopheide, Cristián Gálvez

ISBN 978 90 6797 315 1

NUR 491

Niets in deze uitgave mag worden vermenigvuldigd en/of openbaar gemaakt, door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

Inhoud

Kampioenschapsfeest in Dortmund:
triomfator Jürgen Klopp

De jeugdspeler Jürgen Klopp:
‘Jongen, niet op de ramen maar in het doel’

door Roger Repplinger

In de ‘Linde’ □ Het Latschariplein □ Gerhard Trik breekt zijn voet □ De klassenfoto van Astrid Wissinger □ Blijven of vertrekken □ Huize Klopp □ Klopp en de rode band om de borst □ F-jeugd □ Klopple heeft talent □ Aanvoerder Klopp □ Vespa, oranje □ Het kampioenschapsfeest □ Sportcomplex Riedwiesen □ Wembley – uit de verte □ Het bosveld □ Mol □ Heimwee

door Saban Uzun

Niemand noemde hem Norbert □ De auto of het talent? □ Geen zeehond □ Berthold wordt opgejaagd □ ‘Walter, raad eens’ □ Wat belangrijk is

Voorbereiding op trainerscarrière:
een redelijke speler

door Matthias Greulich

De professional Jürgen Klopp: beter geschikt voor het Britse voetbal □ ‘Daar gebeurt iets!’ □ De laatste heeft een plan □ ‘Lange ballen en dan een kopbal, die erin knalt’ □ Frank volgt Hock op

door Roger Repplinger

Als speler heel redelijk - als trainer buitengewoon. □ Schillerplatz □ Heidels kantoor □ Frank 1 □ Dennis Weiland in Café Raab □ Reinhard Saftig □ Schaduwkabinet □ Frank II □ Ufz Krautzun □ ‘Ik doe het’ □ ‘Geef me een wedstrijd’ □ Klopps eerste teambespreking □ Authentiek □ Het systeem □ Vertrouwen □ De scout van HSV □ Einde

door Roger Repplinger

Krap □ Krapper □ Het is genoeg □ Degradatie □ Afscheid

De tweede liefde van de trainer:
Klopp geeft Borussia Dortmund nieuw aanzien

‘Ik had heel wat slechtere aanbiedingen dan die van Borussia kunnen krijgen’ □ Juichen bij denkbeeldige doelpunten □ De stemming in Dortmund in de zomer van 2008: een trainingsdag in Brackel □ Klopp krijgt de Südtribune weer achter de ploeg □ Schaakvoetbal is ontoelaatbaar □ De waanzinnige inhaalrace in de streekderby □ Derbyheld Alexander Frei □ Inventarisatie in de winterpauze □ Zegereeks na contractverlenging □ De ontwikkeling gaat door □ Landskampioenschap, het eerste □ De eerste zege bij Bayern München sinds twintig jaar □ Jeugd in plaats van routine □ Trainer van het jaar □ Zo stormde Borussia op de titel af: de tactiek van BVB in het seizoen 2010/11 □ Kampioensseizoen, het tweede – maar aanvankelijk hapert het □ Veel inzet, weinig opbrengst tegen defensieve tegenstanders □ De goalgetter ontbreekt – tot Lewandowski explodeert □ Een ander spel zonder dirigent Sahin □ De BVB-trein krijgt weer vaart – en hoe! □ ‘We zijn allemaal een beetje verkikkerd op deze club’ □ Opmarcherend Borussia laat schuimbekkend Bayern achter zich □ Leergeld in de Champions League □ Van bekerverlies tot en met de ‘finale furioso’ tegen Bayern □ Halve finale met een explosief slotakkoord □ Klopp ziet ‘ijskoude’ Dortmunders □ Uitdagingen blijven □ De ontwikkeling is nog niet af □ Zelfverzekerd optreden in de Champions League □ ‘Agressief potentieel’: Klopp tegen de scheidsrechters, deel I □ Beschuldiging van ‘industriële spionage’ richting München □ Teleurstellingen na de magische avond tegen Málaga □ Robben dient Borussia de late knock-out toe □ Na de top volgt de afdaling □ De opvolger van Götze wacht op de doorbraak □ Bijna kampioen – maar Bayern München ver uit het zicht □ ‘Dan ligt de lat steeds hoger’ □ Uit zijn dak of: Klopp tegen de scheidsrechters, volgende acte □ Dr. Jekyll en Mr. Hyde □ In de ongewone rol van toeschouwer □ Eruit met applaus: uitwedstrijden eisen een te hoge tol □ Catastrofale eerste competitiehelft ondanks hoge loopprestatie □ ‘Vakantie’ in de Champions League □ Troost bij de DFB-beker □ Laatste – daarna gaat het omhoog □ Gedenkwaardige persconferentie □ Nog één keer met de bus rond de Borsigplatz □ De moeite om los te laten

Het spel, de trainingsarbeid en de ontwikkeling van een ploeg:
de voetbalfilosofie van Jürgen Klopp

‘De betere ploeg zal niet per se winnen’ □ Wederopstanding: zes zeges in zeven wedstrijden □ Eerst de lekken dichten □ De ontwikkeling van het BVB-spel stap voor stap □ Het juiste moment afwachten □ Uiteindelijk bepaalt niet de trainingsvorm, maar het coachen □ De autodidact en de moderne trainingsvisie: je laten inspireren is goed, maar kopiëren kan niet □ Pleitbezorger voor ‘vertrouw op je eigen indruk’ □ ‘Het tempo waarop we moesten lopen was waanzin’ □ Rennen voor vakantie □ Feiten, feiten, niets dan feiten □ Een gestage ontwikkeling, niet alleen van het spel, maar ook van de spelers □ Schmelzer maakte de grootste progressie □ ‘La Masía’ in Dortmund □ Barcelona als het ultieme voorbeeld □ Concentratie à la Albert Einstein □ Ervaring opdoen in Sevilla □ ‘Waanzin’ Life Kinetik □ De mannen naast Klopp: ‘Brein’ en ‘Blik’ ondersteunen de hoofdtrainer □ Vanaf het begin op dezelfde golflengte □ ‘Vleesgeworden voetbaldeskundigheid’ □ Videoanalyse in de rust □ ‘Hebben we Schmelzer?’

Mensch Klopp!

‘Daardoor kan ik mezelf blijven’ □ Het andere gezicht □ ‘Klopp blaast stoom af, maar koestert geen wrok’ □ Het handelsmerk Jürgen Klopp □ Het ene merk is het andere niet □ Marc Kosicke, de man op wie trainers vertrouwen □ Kalm en met een stevige handdruk □ ‘Oog voor de bescherming van de cliënt’ □ Jürgen Klopp als ‘tv-bondstrainer’ □ Dubbele onderscheiding, maar…

Een nieuwe toekomst

Kaartavondjes bij de familie thuis □ Donderslag in april □ Een respectvol gebaar wijst de weg □ The Normal One □ De lokroep van de slapende reus □ Gedoemd tot succes □ De taal blijft een uitdaging □ Eerste hoogtepunt uitgerekend tegen Chelsea en Mourinho □ ‘Dat gedrag van Klopp is een beetje idioot’ □ Epische inhaalrace tegen Dortmund □ Wisselvallig in de competitie □ Weer een finale, weer verloren □ Arbitrale vergissingen □ Gekomen om te blijven □ Niet bang om consequent te zijn □ Al voor zijn zestigste met pensioen?

Klopp over Klopp

Paspoort

Curriculum vitae

Voorwoord

Wat een contrast: in 2005 balanceerde Borussia Dortmund – dan getraind door Bert van Marwijk – nog op de rand van een faillissement. De club bleef slechts voor het profvoetbal behouden doordat de beleggers in het ‘Stadionfonds’ instemden met het saneringsplan. Maar al verdween Borussia niet van het toneel, het bewoog zich in de jaren erna in de sportieve middenmoot door het noodzakelijk strakke bezuinigingsbeleid. Inmiddels verkeert BVB (Ballspielverein Borussia) weer in de hoogste Duitse voetbalregionen. De laatste successen van Borussia Dortmund liggen nog vers in het geheugen en de beelden van juichende fans en spelers bij de titelwinst van 2011 en 2012 staan nog op het netvlies.

De geelzwarten keerden terug in het Europese voetbal en consolideerden hun positie dankzij een jong, succesvol elftal dat zowel sportief als financieel rendement leverde. ‘Nooit eerder was een kampioenschap zo verdiend’, was het eensluidende oordeel van deskundigen na de onverwachte landstitel in 2011. Zelden was voetbal zo meeslepend geweest. Het spel bracht voetbalkenners in vervoering en in 2012 wist Dortmund niet alleen de titel te verdedigen, maar met een forse bekerwinst van 5-2 op Bayern München voor het eerst in de clubgeschiedenis ook de dubbel te winnen.

Sportief architect achter dit succesverhaal was trainer Jürgen Klopp, die van een middenmoter in de Bundesliga binnen drie jaar een kampioensploeg maakte. Een charismatische coach met oog voor detail, over wie Borussia’s sportief directeur Michael Zorc zegt dat ‘hij mijn beste transfer ooit was’. Fascinerend is vooral de manier waarop het succes tot stand kwam: was Dortmunds kampioenschap in 2002 nog te danken aan routine en internationale sterspelers (Tomás Rosicky, Jan Koller, Marcio Amoroso), nu was de kampioensploeg een dynamisch jong elftal met spelers uit eigen kweek, zoals Mario Götze en Kevin Großkreutz. Mensen konden zich met hen identificeren, wat het enthousiasme voor Borussia Dortmund nog groter maakte. Klopp had bij het aanvaarden van zijn job ‘plankgas’ beloofd – en woord gehouden.

Het wordt tijd Jürgen Klopp als mens en trainer nader te leren kennen. Wat kenmerkt deze man, die niet alleen populair is bij Borussia-fans, maar in heel Duitsland op sympathie kan rekenen? Die als ‘tv-bondscoach’ miljoenen Duitsers het spel uitlegde, in een voor leken begrijpelijke taal. Die in Dortmund een even indrukwekkend tijdperk opbouwde als daarvoor bij FSV Mainz 05. Wat drijft hem, wat is het geheim van zijn succes en hoe werd hij kampioenstrainer?

Om deze vragen te beantwoorden gaat dit boek uitvoerig in op de persoonlijkheid, de ontwikkeling, de werkwijze en de tactische filosofie van de trainer Jürgen Klopp. Dat wordt aangevuld met de waardevolle visie van experts van buiten het voetbal. Het is een biografie over het sportief-menselijke van Jürgen Klopp in de verschillende perioden van zijn loopbaan als speler en trainer. Zijn privéleven blijft buiten beschouwing.

Klopp zelf heeft niet aan dit boek meegewerkt. Wel komen enkele van zijn vroegere kameraden aan het woord. Uit hun objectieve blik op zijn karakter en manier van werken wordt duidelijk dat het oppervlakkige cliché van ‘spreekbuis Klopp’ niet opgaat en dat hier niet alleen een casual geklede motivator aan het werk is.

Het boek schetst de verschillende fasen in Klopps leven tot nu toe en zijn grote liefde voor het spel. Vanaf zijn jeugd in Glatten, via zijn tijd als speler in de Tweede Bundesliga, tot en met zijn loopbaan als trainer, waarin Klopp een eigen identiteit heeft weten op te bouwen.

In 2015 onderbrak hij die loopbaan kort na zeven intensieve jaren bij Borussia Dortmund voor een sabbatical en om zich weer op te laden. In oktober van dat jaar, na maanden speculaties over zijn carrièreplannen, werd Jürgen Klopp voorgesteld als de nieuwe trainer van Liverpool. Daar moest hij zich aanpassen aan het reilen en zeilen in de Premier League, eindigde met zijn team als achtste maar haalde wel de finale van het Europa League-toernooi.

Jürgen Klopp heeft zich ontwikkeld tot een trainer van formaat, maar die ontwikkeling is nog lang niet ten einde. Dat kampioenschap was, zoals hij na het succes van 2011 zelf zei, slechts ‘een eerste etappezege in de Tour de France.’ Tot de Arc de Triomphe in Parijs wachten hem dus nog genoeg uitdagingen.

Kampioenschapsfeest in Dortmund:
triomfator Jürgen Klopp

Dortmund, 15 mei 2011. De stad is in rep en roer, aan beide kanten van de afgezette rijksweg B1 staan mensenmassa’s. Naar schatting 400.000 fans vieren euforisch de zevende Duitse kampioenstitel van hun BVB. Spelers en leiding rijden in de open, geelzwarte kampioensbus door de stad. De stoet vertrekt om twaalf uur vanaf de Borsigplatz in het noorden van de stad waar de wieg van BVB stond. Hier werd de club in 1909 in restaurant Zum Wildschütz opgericht. Een lied dat deze wortels bezingt wordt de hit van dit zinderende feest dat vrijwel de hele stad in beweging brengt en dat zelfs de regen niet kan verpesten.

‘Rubbeldikatz, rubbeldikatz, rubbeldikatz am Borsigplatz!’ zet een jubelende Jürgen Klopp boven in de bus in – en de menigte zingt mee. Het lied werd ooit geschreven door de legendarische Borussia-speler Alfred (Aki) Schmidt, die ooit zelf met Borussia Duits kampioen werd, en de band Casino Express. Kloppo, die die nacht maar twee uur geslapen heeft, verstopt zijn vermoeide ogen achter een pilotenbril met spiegelende glazen. Zijn hese stem verraadt dat hij de voorafgaande kampioensnacht gevierd heeft. Kampioen. Hij die de Bundesliga tijdens zijn voetbalcarrière alleen van de tv kende.

Dortmunds stadionspeaker Norbert Dickel, de ‘held van Berlijn’ bij de BVB-bekerzege in 1989, houdt hem de microfoon voor. Een snelle groet aan de fans, die al voor het Westfalenstadion op hun helden wachten? Klopp belooft: ‘Dit is nog maar de warming-up. We komen eraan en dan gaan we er echt tegenaan. Tot dan gaan we op strafschoppen trainen!’ Hij houdt een handgeschreven vel papier omhoog dat hij aangereikt kreeg en waarop dat advies staat. Want het afgelopen seizoen miste BVB de vijf penalty’s die het kreeg allemaal. Maar wie zit daar op dit moment nog mee?

Het feestprogramma kent geen pauzes, de BVB-bus doet er uren over om bij het Westfalenstadion aan te komen. Spelers en trainer stappen, de een na de ander, het geïmproviseerde podium op en worden door de mensenmassa toegejuicht. Als Klopp het podium opkomt, klinkt het lied dat zanger Baron Von Borsig speciaal aan hem heeft opgedragen: Kloppo, du Popstar. Klopp mobiliseert wat er nog over is van zijn stembanden: ‘Bedankt. Jullie moeten wel wat stiller zijn, want mijn stem doet het niet meer zo goed. Maar daar is een goede reden voor. Ongelooflijk, ongelooflijke dag, ongelooflijke twee weken.’ (sinds het kampioenschap binnen was). En dan zingt hij weer met de fans mee: ‘Alleen BVB is kampioen van Duitsland, alleen BVB!’ Louis van Gaal, die zichzelf bij het kampioenschap van Bayern München in 2010 een ‘feestbeest’ noemde, heeft in Jürgen Klopp een waardig opvolger gevonden.

Ook een ‘tweede Jürgen Klopp’ trekt de aandacht en wel die op de rug van Dortmunder Martin Hüschen. Deze fanatieke BVB-supporter liet al in het voorjaar van 2011 een portret van de schreeuwende Klopp op zijn rug tatoeëren, met naast de trainer de kampioensschaal – en dat dus nog vóór Borussia die definitief gewonnen had! Op tv was te zien hoe het totale kunstwerk nu de hele bovenste helft van zijn rug bedekte. Klopp is nu eenmaal een ‘coole vent’, die ‘als mens bij ons past’, verdedigde Hüschen zijn keuze. Commentaar van de zo vereerde trainer: ‘Hij is oud genoeg. Hij weet wat hij doet.’ Hüschen is begin 40…

Uitbundig vieren fans, ploeg, club en stad het kampioenschap, dat niet gepland en verwacht is en waarop niemand zelfs heeft durven hopen. De jaren ervoor waren immers getekend geweest door grote sportieve en financiële problemen bij de club: in het streven naar maximaal sportief resultaat waren de uitgaven uit de hand gelopen, BVB was dicht bij een faillissement geweest. Dit worstcasescenario kon weliswaar worden afgewend, maar de sportieve ontwikkeling van de ploeg had er zwaar onder geleden.

Zeker, ook het vorige kampioenschap van Dortmund in 2002 was groots gevierd, maar niet met deze overgave, niet met deze allesomvattende golf van sympathie, die zich niet tot alleen Dortmund beperkte. Ook buiten de stadsgrenzen konden mensen zich identificeren met dit jonge, in elke wedstrijd steeds weer onbaatzuchtig vechtende team. En dus bejubelde een stad haar helden van 2011 enthousiaster dan ooit tevoren. In 2002 lagen de successen van de jaren ervoor nog vers in het geheugen, lag de smaak van het succes nog op de tong: winnaar van de Champions League en de Wereldbeker in 1997, Duits kampioen in 1995 en 1996 en de UEFA Cup-finale in 1993 en 2002. Het begon destijds bijna vanzelfsprekend te worden dat Borussia zijn briefhoofd regelmatig met nieuwe onderscheidingen uitbreidde.

Klopp en zijn team gaven met hun succes trots en zelfvertrouwen terug aan een stad, waarin de voetbalclub een betekenis heeft die je in Duitsland alleen in het Ruhrgebied vindt. Een stad die worstelde met een werkloosheidspercentage van dertien en de successen van BVB zag als plaatsvervangende zin van het leven. Een stad waarin Dortmund slechts een buitenwijk van Borussia leek.

Klopp is zich bewust van de verantwoordelijkheid die dat met zich meebrengt: ‘Wat wij kunnen doen is hun afleiding geven, plezier brengen. (…) Ik kan de politieke omstandigheden niet verbeteren, de sociale werkelijkheid niet veranderen, maar wij kunnen de mensen wel een moment lang gelukkig maken,’ verklaarde hij zijn motivatie al zo’n twee jaar voor het kampioensfeest. Daarom houden de mensen van hem. En Jürgen Klopp ontdekte na Mainz in Borussia Dortmund zijn tweede sportieve liefde.

Maar hoe werd Jürgen Klopp de kampioenstrainer? Het begon ooit in een idyllisch gelegen kuuroord, in een kleine gemeente in het Zwarte Woud…

De jeugdspeler Jürgen Klopp:
‘Jongen, niet op de ramen maar in het doel’

Voetballen leerde Klopp in Glatten, in het noorden van het Zwarte Woud. Er groeit een den op de zijlijn van het veld midden in de bossen, maar hij staat niet in de weg. Soms vliegt de bal in de rivier, die naast het veld voorbij kabbelt. Hiervandaan nam Klopp iets mee; en komt hij thuis, dan brengt hij weer wat terug.

door Roger Repplinger

In de Linde

De zon schijnt door de open deur van Gasthof zur Linde. Het licht laat de peper- en zoutvaatjes op de tafels oplichten en zorgt dat ze weerspiegeld worden op de vloertegels. De gasten van de Linde strooien de smaakmakers over gebraden vlees of wienerschnitzel met frites en salade. De porties zijn ruim, de eters moeten hun best doen ‘om alles naar binnen te werken’, zoals ze hier zeggen. Ik krijg honger.

Buiten staan wat plastic tafels. Daar begint een handvol mannen uit Glatten, Neuneck en Böffingen rokend en zwijgend aan de vrije avond. De twee linden voor de ‘Linde’ zijn geen linden, maar eiken. Mij was het niet opgevallen.

In het centrum van Glatten staat hotel Schwanen. Van daaruit ben ik de berg op gelopen. Je moet hier altijd de berg op. Glatten, een dorp in het noorden van het Zwarte Woud, ligt op een hoogte van 530 meter. Daarom nemen kinderen die naar het voortgezet onderwijs in Dornstetten gaan of zelfs Freudenstadt de fiets, of beter nog: de brommer of de bus. Ook als ze naar de bioscoop willen, dat kan alleen in Freudenstadt, of naar de disco, misschien naar ‘Barbarina’ in Freudenstadt of de ‘Scotch Club’ of naar ‘Juz’, het jeugdcentrum in Dornstetten of de ‘Ranch’ in Neuneck. Op een na zweren alle mannelijke stamgasten in de ‘Linde’ meteen bij hoog en bij laag dat ze daar nog nooit geweest zijn. De beschrijving van wat in de ‘Ranch’ plaatsvond, beperkt zich tot veelzeggende gezichten, ‘ooh, ooh’ en handgebaren, begeleid door meer ‘ooh, oohs’.

Glatten, de oorsprong

Water is de reden dat Glatten is ontstaan en dat het bleef bestaan. ‘Glatt’ komt van het oud-Duitse ‘glat’ of ‘glad’ en betekent zoveel als ‘helder, glanzend, puur’. De Glatt begint in Aach, een wijk in Dornstetten, uit een samenvloeiing van de Ettenbach, Stockerbach en Kübelbach en stroomt eerst naar het zuiden, dan naar het oosten en mondt na 37 km bij Neckarhausen uit in de Neckar. Langs de Glatt vestigden zich koren- en zaagmolens, looierijen en brouwerijen, de vlotvaart, bosbouw, die zonder water de gekapte bomen niet had kunnen transporteren en alles wat verder ook maar iets met water te maken had. Op het rood-zilverkleurige gemeentewapen prijkt een molenrad met vier spaken en twaalf schoepen.

Het Latschariplein

De inwoners van Glatten, die zichzelf als Glattemer betitelen, noemen het centrale plein ‘Latschariplatz’. Latschari is Westopperduits voor ‘warme sloffen’. Tegenover hotel Schwanen stond ooit brouwerij Reich, die eigendom was van de familie van Jürgen Klopps moeder Liesbeth. De jeugd van de toekomstige voetbaltrainer speelde zich dan ook af in het Zwarte Woud.

Op de Latschariplatz staat een fontein. Het is een hangplek voor jongeren, ze kauwen kauwgom, spugen op de grond, roken en gooien hun peuken in de beek, waarin forellen zwemmen. En ook hun plastic bestek, misschien wel van de shoarmazaak die Glatten tegenwoordig ook rijk is, en als ze heel overmoedig zijn hun bierflesjes. Dat noemen ze punk. Hier bij de fontein verzamelen zich de in de Kreisliga-A spelende voetballers van SV Glatten als ze uit spelen. Ook de spelers van de jongere elftallen doen dat. De fontein is de place to be in Glatten.

Daar vind je ook bakkerij Trik, die hier altijd al stond en waar Gerhard Trik 25 jaar lang bijsprong. Altijd op zaterdag. Gerhards broer, die intussen ook 62 is, en die zijn broer met een kort, vriendelijk gebrom begroet, heeft de bakkerij overgenomen. De laatste zelfstandige bakker die nog zelf bakt; alle andere bakkers in het dorp maken deel uit van een keten. Werktuigbouwkundige Gerhard Trik werd terreinknecht van de SV Glatten en runt het verenigingsgebouw. Hij wil niet in dit boek staan, dus ik bied hem hierbij mijn excuses aan: beste Gerhard, het kon echt niet anders.

Gerhard Trik breekt zijn voet

Het moet op een zaterdag in 1974 zijn geweest (‘Pin me er niet op vast,’ zegt Trik), toen de trainers van SV Glatten om acht uur in de bakkerij kwamen praten met bakkershulp Gerhard Trik, wetend dat hij ’s zaterdags om die tijd altijd werkte. Ze vroegen of hij een keer wilde inspringen voor een rit naar Kirn. De ingeplande chauffeur had zich afgemeld. De A-jeugd moest in Kirn, in de Palts spelen. Trik liet zich overhalen en klom achter het stuur. Mensen helpen elkaar over en weer, zo gaat dat in het dorp. Norbert Klopp en zijn achtjarige zoon Jürgen waren er ook bij, senior komt immers uit Kirn. Norbert kon goed tennissen, was ook geen slechte voetballer, baller, doelman, bij de Turn- en Sportfreunde Dornhan in de tweede amateurliga, deed een proeftraining bij de 1. FC Kaiserslautern, was middenvelder bij SV Glatten als ze weinig spelers hadden en ambitieus. Ook voor zijn zoon. Vooral voor de jongen.

Aangekomen in Kirn ging de A-jeugd het veld op en de kleine Klopp speelde Trik de bal toe en Trik tikte hem terug. Dat ging zo een tijdje over en weer. Vader Klopp keek toe. En toen gleed Trik uit (het grasveld was waarschijnlijk nat, zegt hij) en viel. In Kirn, in de Palts, brak hij zijn enkel. ‘Help,’ zei Trik, die op de grond lag en niet meer kon opstaan tegen de kleine Klopp en die begon te rennen. Trik werd door de EHBO op een brancard weggedragen en moest naar het ziekenhuis in Kirn. Nog steeds hinkt hij, heeft artrose in zijn enkel en daardoor pijn in zijn heup. Verkeerd belast. Nu piekert hij over wat hij moet doen. Opereren? ‘Auw’, zegt Gerhard Trik en zuigt de lucht tussen zijn tanden door. Het woord alleen al: verschrikkelijk. Hij lag tot nu toe slechts één keer in het ziekenhuis. Toen in Kirn, in de Palts. En dat is genoeg, vindt hij.

Zei ik al dat Gerhard Trik niet in dit boek genoemd wil worden? Hij wil zich namelijk niet op de voorgrond dringen. Maar nu staat hij er toch in.

De klassenfoto van Astrid Wissinger

Astrid Wissinger heeft een ingelijste foto meegenomen naar de ‘Linde’. De vierde klas van de basisschool, schooljaar 1976/77 en iedereen is zo’n tien, elf jaar. De foto betekent veel voor haar. Niemand weet meer hoe de juf heette, maar ze las altijd voor uit Jim Knopf und die Wilde 13. Ook Astrid herkennen ze niet. Elk kind heeft een mooie trui aan en maakt een brave indruk, zoals ze onbeweeglijk op de foto staan. Klopp, die iedereen dan nog Klopple noemt, herken je direct. Astrid Wissinger kent alle namen en weet wat van hem of haar geworden is. Twee zijn er getrouwd met leerlingen uit de parallelklas.

In de eerste klas zaten 45 kinderen. ‘Dat kon alleen omdat iedereen graag naar school ging en de druk niet zo hoog was als nu,’ zegt Astrid Wissinger en zij kan het weten want zij heeft een kind in de leerplichtige leeftijd.

Blijven of vertrekken

Op de foto staan 23 kinderen. Meer meisjes dan jongens. ‘Die is er nog en die ook,’ zegt Astrid en telt verder. Twaalf van de 23 wonen nog in of rond Glatten. Enkele van degenen die bleven, komen hun hele leven niet verder dan Dornstetten of Freudenstadt. Astrid wel. Er is een firma Wissinger, aan het einde van het dorp, richting Lombach. Ze bestickeren voertuigen en motoren met reclame en maken folie die auto’s beschermen tegen steenslag, onder meer voor Maserati.

Astrid was ooit met Jürgens moeder Liesbeth en zus Stefanie op bezoek bij de Klopps. ‘We hadden elkaar twintig jaar niet gezien en toen hebben we de halve nacht in de keuken bijgekletst,’ vertelt ze, ‘heel warm en hartelijk.’ Moeder Klopp vertelde haar hoe vader Klopp ooit de woonkamer uitruimde en een doel tegen de muur zette. Jürgen, drie jaar oud, moest schieten. ‘Niet op de ramen, jongen,’ waarschuwde senior, ‘maar op het doel.’

Senior was een fervent tennisser en medeoprichter van de tennistak van SV Glatten. Jürgen was bijna tennisser geworden, hij had talent, balgevoel, maar voetbal trok meer, misschien ook wel omdat hij vaak tegen zijn eigen vader moest tennissen. Dat was waarschijnlijk niet zo leuk.

Huize Klopp

Uit een van de huizen in Glatten hangt een geelzwarte vlag. Het is het geboortehuis van Jürgen Klopp. Dicht bij het chique nieuwe gemeentehuis en de basisschool, waarvoor Klopple alleen maar de straat hoefde over te steken. De vlag heeft niets te maken met Jürgens moeder en zus die er nog wonen, maar met een andere huurder in het huis. De enige BVB-fan in het dorp. In Glatten is men van oudsher voor Bayern München of Schalke 04. Het is net als met de al tientallen jaren durende geschillen met buurgemeenten: niemand weet meer wat ooit de reden was van voor- en afkeuren, maar ze blijven bestaan.

De voorkeur voor Bayern zorgt er nu voor dat Gerhard Trik op tijd naar huis is gegaan. En dat de waard van de Linde, Wolfgang Herbstreuth, de waardin en een paar gasten naar de Champions League zitten te kijken: Villarreal tegen Bayern. Maar als een hongerige gast dat wil, gooit hij wel een schnitzel of stuk vlees in de pan, met extra veel ui, zegt de waard.

Klopp en de rode band om de borst

Het hart van Jürgen Klopp, geboren in Stuttgart, lag bij VfB Stuttgart. Dat is niet het slechtste wat je in het leven kan overkomen. In Glatten is er onder het dak van het ouderlijk huis een klein kamertje: VfB-vlaggetjes en het bed onder het schuine dak. Dat herinnert Jens Haas zich, die naast de Klopps woonde en samen met Jürgen tot de B-jeugd bij SV Glatten voetbalde. Dat wil zeggen: Jens heeft balletjes getrapt, Jürgen gevoetbald. Jens Haas herinnert zich hoe Jürgen als elfjarige, toen ze via de radio naar Bundesligawedstrijden luisterden, al commentaar had op de beslissingen van de VfB-trainer: ‘Nu moet hij Klotz eruit halen.’ Het was de tijd van Hansi Müller, de broertjes Förster, Karl Allgöwer, Walter Kelsch en met Helmut Roleder op doel. Waarschijnlijk gold de kritiek Jürgen Sundermann, wanneer hij midvoor Bernd Klotz niet wisselde. Of misschien was het Lothar Buchmann.

F-jeugd

Haas komt iets verlaat de Linde binnen omdat hij op woensdag de F’jes van SV Glatten traint. Hij heeft vandaag twee teams met elk acht jongetjes op een half veld met kleine doelen laten spelen. Een spelertje had geklaagd: ‘Ik wil met hem in het team…’ en een ander mopperde: ‘Oh nee, niet met hem alsjeblieft…’ En ze vonden allemaal dat de goede spelers niet eerlijk over beide teams verdeeld waren. Haas had zijn poot stijf gehouden, het was 2-2 geworden. ‘Ik ben toch niet blind,’ zegt hij en knipoogt.

In de tijd dat Jens en Jürgen met voetballen begonnen, was er nog geen F-jeugd. De E-jeugd werd in 1972 door Ulrich Rath opgericht, niet in de laatste plaats voor zijn zoons Ingo en Hartmut. Nu moet de oudere jeugd van SV Glatten gecombineerd worden met die van andere clubs, omdat ze alleen geen elftal meer op de been krijgen. Op het trapveldje in Glatten, dicht bij het huis van de familie Schweizer, wordt niet meer gevoetbald: Trik kijkt altijd of hij een potentieel nieuw lid voor de SV ziet. En? Hij schudt het hoofd.

De kinderen moeten gewoon te lang naar school, ook ’s middags, en hebben na school andere afspraken. Stress. Haas weet nog dat ‘wij dan een balletje trapten of trainden.’ Er werd elke dag gevoetbald. Huiswerk? ‘Als het even kon liever niet,’ lacht Haas. En als het wel moest, dan snel, snel. Na het voetballen gingen Klopp en zijn vrienden gewoon de kelder van de Schweizers binnen om er wat frisdrank te pakken. Bij het kampioensfeest in Glatten heeft hij de Schweizers daar nogmaals voor bedankt. Wie weet wat er gebeurd was zonder die frisdrank…

Klopple heeft talent

Dat Klopple talent heeft, blijkt al snel. Bij de D-jeugd is het voor iedereen duidelijk. Voor een partijtje gaat het zoals overal: spelers worden uitgekozen en wie in het begin gekozen wordt is een van de beste. Jürgen hoort bij de eersten, Jens niet. De jongens spreken af bij de fontein, bal op de bagagedrager; leren ballen zijn geen probleem, anders dan in de tijd van Gerhard Trik, een generatie eerder. Toen had nog niet iedereen een leren bal en een fiets.

Als er iemand bij is die het kan, merk je pas hoe slecht je zelf bent. Haas knikt, maar beslissend is ‘dat hij dat iemand nooit liet merken. In de wedstrijd liep hij wel te schelden, maar dat doet iedereen op die leeftijd en hij werd nooit persoonlijk.’ Tot op de dag van vandaag is Klopp niet iemand die stress zoekt, hij kan met iedereen opschieten, geeft niemand het gevoel dat hij er niet bij hoort. Hij kan zich laten gelden, maar doet dat op zijn eigen manier. Duidelijk en fatsoenlijk. Hij leverde kritiek op de trainer van VfB, op die van SV Glatten niet. ‘Zijn vader was er meestal bij. Met hem discussieerde hij over dubieuze kwesties,’ zegt Haas. Ook toen zoonlief bij FSV Mainz in de tweede liga speelde, reed vader Klopp daar regelmatig heen en schreeuwde instructies het veld in. ‘Markante stem,’ zegt Haas.

Aanvoerder Klopp

Als aanvoerder bij de C-jeugd ‘straalde Klopp zekerheid uit’, zegt Haas. ‘Hij speelde een sleutelrol, je kon op hem rekenen, in elke spelsituatie. Hij was altijd aanspeelbaar en stond als voetballer, en door zijn manier van optreden als mens, nooit ter discussie.’ Had een speler als Haas het gevoel dat er iets verkeerd ging, dan keek hij naar Klopp en die straalde dat gevoel absoluut niet uit. Zoiets kan helpen. Wat kon Klopp niet goed? ‘Verliezen,’ antwoordt Haas meteen. Dan barstte er het soort vuurwerk los dat doet denken aan de trainer Klopp als die zijn emoties laat gaan.

Vespa, oranje

Klopple had een brommer, een oranje Vespa. ‘Die van mij was sneller,’ zegt Haas, ‘dat ergerde hem, maar hij ging er sportief mee om.’ Natuurlijk raceten ze tegen elkaar, de brommers waren opgevoerd. En Astrid Wissinger herinnert zich een van haar leeftijdsgenoten, die bij een ongeluk zijn arm verloor. ‘En daarmee had hij nog mazzel,’ zegt ze.

Haas had echter nooit gedacht dat middenvelder Jürgen Klopp, die in de C-jeugd veel scoorde, in de lokale en regionale selectie speelde, ooit prof zou worden. Ook niet toen Klopp overstapte naar de A-jeugd van TuS Ergenzingen dat een goede naam had omdat de club in Wolfgang Baur een goede trainer had. Jürgen Haug ging mee naar TuS Ergenzingen, Norbert Klopp reed ze naar de training. In de auto werd altijd alles besproken. In die tijd veranderde hij ook van school: de kleine Klopp was een van de drie Glattemer die naar de hogere middelbare school voor handelswetenschappen in Dornstetten gingen. Een, twee jaar had hij nog contact met zijn leeftijdsgenoten in Glatten, daarna merkte Haas ‘een breuk’. Niet de laatste. Dat heeft niets te maken met hoe je met elkaar omgaat en hoe goed je met elkaar kunt opschieten.

Haas heeft gezien hoe zijn zoon reageert op Jürgen Klopp als hij reclame maakt op tv of voor een bouwmarkt. We nemen een slok witbier en denken na over hoe de firma’s heten waarvoor Klopp reclame maakt. We komen er niet op. ‘Hij reageert op hem net als op iedere andere reclamefiguur,’ zegt Haas. Voor zijn zoon bestaat alleen deze Klopp. De onbereikbare op de bank van Dortmund en op tv. Voor vader Haas is dat anders. Voor hem zijn er twee. ‘Als hij reclame maakt op tv is hij een reclamefiguur en als hij hier komt feesten, dan is hij mijn schoolkameraad en oud-ploeggenoot die mij vraagt hoe het met me gaat en aan wie ik hetzelfde vraag,’ zegt Haas.

Het kampioenschapsfeest

Als Klopp op 10 juni 2011 bij het grote kampioenschapsfeest op sportcomplex Riedwiesen in Glatten is, heeft hij drie kwartier nodig om een bockworst te eten en vindt het jammer dat hij niet genoeg tijd voor zijn oude schoolvriend heeft. Het is best lastig, soms misschien zelfs pijnlijk om zo opgehemeld te worden, maar het hoort er nu eenmaal bij. Klopp zegt: ‘Dit hier is thuis en dat is cool.’ Hij spreekt af en toe Zwabisch, dat vindt Astrid Wissinger ‘cool’, en het applaus wordt dan nog luider. Heel laat op de avond moet hij zich in de biertent de dronkenlappen van het lijf houden, die niet naar huis willen, ‘en doet dat heel bedreven,’ knikt Astrid Wissinger. Hij zegt het heel duidelijk wanneer het hem te veel en te benauwd wordt en hij tijd voor zichzelf nodig heeft. En verdwijnt ook op het moment dat hij wil.

In Glatten, dat na het samengaan met de gemeenten Böffingen en Neuneck 2.300 inwoners telt, zijn Alemannische graftombes gevonden. In 1817 stuurde de gemeente op eigen kosten 49 arme Glattemer naar de VS; een kind stierf op de reis naar New Orleans. Sinds 1904 is er elektrische straatverlichting. Nu zijn er geen gaten meer in de wegen en staan er voor de huizen in de hele omgeving tv’s, stofzuigers en beeldschermen op straat als er afgedankte elektrische apparatuur wordt opgehaald. Glatten is niet arm meer en heeft drie voetbalvelden. Die baren de terreinknecht zorgen.

Sportcomplex Riedwiesen

Het hoofdveld van SV Glatten werd in 1983 ingewijd, toen de club voor de laatste keer in de Bezirksliga speelde. In het seizoen 2010/11 had het er lang naar uitgezien dat het zou promoveren, maar de ploeg eindigde slechts als derde. In het seizoen 2011/12 volgde een nieuwe poging met de 35-jarige speler-trainer Tomislav Gelo uit Kroatië en de intussen 39-jarige Bosniër Senad Sencho Kacar. Beiden hadden een baan en kregen wat geld voor de trainingsarbeid, de rest van het team ‘kwam uit het dorp’, volgens Trik.

De insiders in de Linde discussiëren erover of Klopple ooit op het ‘nieuwe’ veld, dat inmiddels ook al weer dertig jaar oud is, gespeeld heeft. Ze komen er niet uit, maar neigen naar: niet. Vast staat wel: ‘Het veld moet opgeknapt worden, dringend,’ volgens Gerhard Trik, die het gras kan horen groeien.

Wembley – uit de verte

We zitten op het terras van het clubhuis, waar een paar bekers in de vitrine staan die Klopple mee heeft helpen winnen, en zien een diepgroen veld. ‘Net Wembley,’ zegt Trik. We negeren het feit dat er geen Wembley meer is, ‘maar alleen uit de verte.’ ’s Winters is het een moeras, ’s zomers zo hard als beton. ‘Dit veld zou een overkapping moeten hebben’.