Figuren
Martijn van Lith

Columns

Ginkgo

Voor An

Marianne

Meestal als ik de billen van mijn vriendin masseer, zitten er niet elf andere stellen omheen. Maar goed, we zijn er nu toch, op een maandagavond in het tochtige zaaltje van de kerk op de hoek. Daarbij is de partneravond op de pufclub geen moment om ‘nee’ te zeggen tegen je geliefde. Dat dat voor de hele zwangerschap, of feitelijk voor de hele relatie geldt, hoort u mij niet beweren.

Hier en daar zie ik een man voorzichtig beginnen met wrijven. ‘Rustig cirkelend met de vlakke hand’ staat er op het papier. ‘Stencil’, moet ik eigenlijk zeggen, want pufjuf Marianne is er een van de oude stempel. Ze draagt enorme plastic mappen met zich mee vol zwart-wittekeningen. Baarmoederhalzen, navelstrengen en beknelde dikke darmen in Peter van Straaten-stijl. ‘De poep hebben ze maar niet getekend,’ zegt Marianne als ze het darmplaatje aanwijst.

Inmiddels is de schroom overboord en zitten alle mannen lekker te kneden. Uiterlijk allemaal dezelfde types, trouwens. Spijkerbroek, overhemd, truitje erover. Nonchalante scheidingen. Drie kwart draagt een bril. Marianne loopt rond, geeft af en toe een aanwijzing. Ik cirkel rustig door met mijn vlakke hand.

Na de billensessie is het tijd voor de afsluitende persronde. Van de heren wordt verwacht dat zij achter hun vrouw zitten en haar goed vasthouden terwijl ze haar onderkant aanspant. De pufjes mogen in korte ademstootjes gelost worden, eventueel op het ritme van ‘Altijd is Kortjakje ziek’. Marianne vindt dat we het goed doen. Nooit eerder kreeg ik een compliment voor zitten.

De mannen krijgen nog wat stencils mee met praktische tips. De belangrijkste heeft Marianne al tijdens de eerste minuten gegeven: ‘Ga vooral aan het hoofdeinde staan tijdens de bevalling.’ Ze geeft een even beknopte als plastische omschrijving van de aanblik waarvoor wij onszelf dan behoeden. Die zal ik u op mijn beurt besparen. Er staat al genoeg narigheid in de krant.

Henk

‘Geef je niet te veel water aan de planten?’

Een vrouw, een man, een vertrekhal. Hij geeft haar een knuffel en dan een kus op haar voorhoofd. Zij zoekt haar paspoort, aait hem door zijn grijze haar. Ze laten elkaar los, zij stapt de rij in, hij loopt zwaaiend achteruit.

En dan die zin.

Te veel water is niet goed voor planten, dat weet iedereen. Het is een goede tip. Maar toch, er moet een voorgeschiedenis zijn. Een eerdere trip, een vrouw die zich zorgen maakt om haar man alleen. De andijviestamppot is voor zaterdag, anderhalve minuut in de magnetron. Een doodgoede man die de goudvis vermoordt en de planten verzuipt.

Hij ziet zijn vrouw verdwijnen tussen de grote gele borden. Met een peuk tussen zijn lippen wandelt hij door de draaideur. Nu kan ’t even.

Beneden botst hij tegen een familie met enorme koffers op. Gebruinde koppen, Corendon-stickers, Leidse ‘r’. Terug uit Turkije, iets met veel a’s. Of hij niet uit zijn doppen kan kijken. Zoonlief voegt hem woorden toe die hij nooit heeft gehoord, maar over de strekking ervan bestaan geen misverstanden.

Op een bankje rookt hij er nóg maar een. Boven de letters I amsterdam toont een groot scherm oud sportnieuws met ondertiteling. Tientallen toeristen poseren voor, achter, tussen en op de gigantische letters. Even verderop breekt een meisje haar croissant in kleine stukjes voor de duiven. ‘Nee, Henk,’ had zijn vrouw gezegd, een uur geleden bij de Délifrance. ‘Daar kan ik er op zaterdag drie voor kopen op de markt.’ Hij had gezwegen over de kwaliteit van die Spakenburgse krezaanten.

Nu tikt hij zijn sigaret af op de rand van de fontein, kijkt nog even naar een vertrekkend vliegtuig en wandelt dan richting zijn auto. Straks zal hij liefdevol de planten een klein beetje water geven.

Makelaar

Het huis dat we bekijken staat aan een drukke weg. De tweedehands-autodealer direct ernaast valt net buiten het kader van de fundafoto’s. De speeltuin die dit buurtje zijn kindvriendelijkheid moet verlenen, is verlaten. En, zo blijkt als je dichterbij komt, al enige decennia niet onderhouden.
Onkruid en mos doen dienst als rubberen tegels.

De makelaar ontvangt ons met een brede lach op zijn smalle gezicht. Hij leidt ons door een nauwe gang die uitkomt in de woonkamer. ‘Al die spullen, daar moet je even doorheen kijken.’ We doen ons best. Wat ooit een open haard moet zijn geweest, is gevuld met spelletjes en puzzels. Drie kwart van de wand bestaat uit open kasten met speelgoed. Het resterende kwart is lichtbruin geverfd en voorzien van geruststellende mededelingen als ‘In dit huis heeft men lief’ en ‘Vandaag is een geschenk’.

De krappe keuken is een feestje van bruin, beige en bloemetjespatronen. ‘Ja, die kleuren, daar moet je even doorheen kijken,’ adviseert de makelaar. Op het vuur staat een pan met een goedje dat het midden houdt tussen erwtensoep en doodgekookte broccoli.

We lopen door naar de bovenverdieping, die ongeveer 1 meter 90 hoog is. Gelukkig heb ik mijn stekeltjeskapsel al op mijn zestiende vaarwel gezegd. De badkamer ‘oogt klein, maar heeft alles wat je nodig hebt’, zo concludeert de nog steeds goedlachse makelaar. Een sober man, blijkbaar, die zelf ook nog iedere morgen in een trapkast met warmwateraansluiting kruipt voor een verfrissende douche. Als je je armen wil afdrogen, moet je de deur openzetten.

Tot slot bereiken we een klein kamertje met drie kinderbedden, een commode en een speelkleed. Aan weerszijden van het kleed steken sliertjes gelige vloerbedekking omhoog met hier en daar een bruine plek. ‘Hier kunnen ooit de kindertjes slapen,’ knipoogt de makelaar. ‘En ja, die vloerbedekking… Daar moet je echt even doorheen kijken.’
Hij schuift het speelkleed een stukje opzij. ‘En de ruiten dan?’ vraag ik. Op mijn vriendins gezicht meen ik een voorzichtig lachje te zien, al kan het ook milde ergernis zijn. ‘Overal dubbel glas, behalve op de benedenverdieping en in dit kamertje.’ Ik knik zoals mensen knikken die een serieuze vraag hebben gesteld.

Buiten schudden we de makelaar de hand. Een vrachtwagen trekt voorbij en het huis lijkt even te schudden. ‘Ja, die drukke autoweg.’ Hij kijkt fronsend om zich heen. ‘Daar moet je maar aan wennen.’

Mevrouw De Bree (1)

Mevrouw De Bree zet de televisie uit. Ze kust haar man goedenacht, houdt hem heel even in haar handen en veegt dan met haar mouw het stof van de lijst. Een foto in zwart-wit, een ander leven haast. Een lach die sterker is dan de tijd. Op televisie had ze Henny Huisman gezien, een paar minuten maar. Haar dochter had het goed gezegd, net aan de telefoon: hij begint steeds meer op Patty Brard te lijken. Ze hadden maar kort gebeld, er was iets met een deadline. Of stond er iets in de oven? Maandag belt ze weer, dat beloofde ze.

Het zijn avonden als deze waarop zijn afwezigheid tastbaar is. Zijn stem, zijn geur, zijn sigaren. Op zijn lege stoel ligt alleen een kleedje; de krant heeft ze vorige maand opgezegd. ‘Wat is de reden van opzegging?’ had de vriendelijke juffrouw aan de telefoon gevraagd. Mevrouw De Bree had even geen antwoord, ze slikte. ‘Niemand leest ‘m meer,’ bracht ze zachtjes uit. Hoe stilte kan kraken. ‘Mag ik u dan op ons voordelige weekendabonnement wijzen?’ Ze was te beleefd om nee te zeggen.

Langzaam sloft ze naar de badkamer, waar de kraan zachtjes drupt. Vanochtend niet goed dichtgedraaid, daar moet ze beter op letten. De zon is nog nauwelijks onder; een avondmens is ze nooit geweest. Hij wel. Op dit soort avonden keek hij graag nog even tv. Voetbal, journaal, een Britse detective. Zij dutte steevast in zodra ze haar kop thee op had. Af en toe schoot ze wakker, van een doelpunt of een moordpartij. ‘Ik maak het niet laat, hoor’, zei hij dan. Alsof ze het zou hebben gemerkt.

Nu is mevrouw De Bree klaarwakker, maar ze moet toch liggen. Ze poetst haar tanden, elektrisch, en verbaast zich erover hoelang de tandpasta meegaat. Naar de slaapkamer neemt ze een glas water mee, dat ze naast het bed zet. Ze trekt het gordijn dicht, pakt haar boek en kruipt in het koude, veel te grote bed. De nachten, die duren het langst.

(I’ve Had) The Time Of My Life

In de hoek van Café 80’s, op een piepklein podium, staat een meisje te dansen. Of beter gezegd: ze steekt de armen één voor één opzij, buigt haar knieën en draait dan een rondje. Dit alles in een tempo dat de gemiddelde kijker van Nederland in Beweging geen zorgen zou baren. Haar netkousen en minimalistische topje ten spijt is het vooral haar oogopslag die me opvalt: alsof ze btw-aangifte doet. Na precies een half uur wordt ze afgewisseld door een collega met dezelfde blik in de ogen. Het zal in de functieomschrijving staan.

Verderop in de Praagse 80’s-bar staat een jongen in een te groot grijs overhemd aan een rietje te lurken. De vorm van zijn gezicht verraadt dat hij niet ver van huis is – of is het zijn montuur? Als een van de weinige aanwezigen heeft hij geen oog voor de danseres, althans: niet voor die op het podium.
Zijn volledige aandacht gaat uit naar een blondine in een spijkerbroek waar ze zonder schaar niet uit gaat komen. Het moet gezegd: ze danst ook een stuk beter dan het meisje op het podium. Ze mag dan een paar decennia ouder zijn, ze gooit haar benen in de lucht alsof ze de eerste woorden van (I’ve Had) The Time Of My Life hoogstpersoonlijk tussen haakjes heeft gezet.

Het eerste dansmeisje keert terug op het podium met nog iets minder kleding aan haar lijf. Het ontgaat de jongen. Per jarentachtighit komt hij iets dichter bij zijn eigen danseres staan. Bij Livin’ on A Prayer gaat het opvallen, tijdens I Want to Break Free kan ze geen kant meer op. Er is oogcontact, haar ogen verraden niets. Haar mond staat op standje Matthijs van Nieuwkerk die net een vraag heeft gesteld.

De jongen zet zijn cola op een tafeltje neer, gooit er een luchtgitaarsolo uit en zigzagt naar haar toe. Heel voorzichtig plaatst hij zijn handen net boven haar spijkerbroek. Haar ogen schieten even naar beneden, maar ze laat hem. Straks, tijdens een nummer van Cindy Lauper of Rick Astley, zullen zijn handen langzaam zakken. Zij zal hem aankijken, glimlachen en zijn hand gedecideerd terugschuiven. Al kan het ook een nummer van Bonnie Tyler zijn.

Tijdloos

‘Dit model is echt tijdloos,’ zegt het meisje.

-‘Dat is misschien niet zo handig,’ antwoord ik.

Het meisje van de horlogewinkel reageert niet. Ze pakt een ander model uit de vitrine, net als het vorige gebaseerd op de Zwitserse stationsklokken.

‘Deze is een klasse luxer. En dus wat duurder.’

Dit model heeft allerlei kleine wijzertjes en geeft ook de datum en de dag van de week aan. En dat voor maar een kleine honderd euro extra.

Een jongen komt al bellend de horlogezaak binnen. Met zijn mobieltje aan zijn oor bekijkt hij uitgebreid de Casio-vitrine, in de hoek waar het altijd 1998 is. Met zijn felgekleurde Nike Air Max’jes valt hij niet uit de toon. Het horlogemeisje gaat onverstoorbaar door met haar werk.

‘Natuurlijk kunt u het ook soberder houden. Deze is heel basic. Erg stijlvol, vind ik.’

Ze kijkt naar mijn pols. ‘Waarom probeert u hem niet even?’

Voor ik kan reageren heeft ze het horloge al om mijn arm geschoven. Het is een prachtig ding, inderdaad stijlvol. Ik informeer naar de prijs. Die valt mee.

De jongen met de Nike Air Max heeft intussen al minstens zes keer ‘dus dat’ gezegd. Het meisje lijkt hem nu ook in de gaten te hebben.

‘Ja, je weet, die Maarten is psychisch in z’n hoofd, toch? Hij is niet goed. Dus dat. Die gast is psychisch in z’n hoofd.’ Er volgt een hysterische lach. ‘Ja, man. Hij is knettergek, toch? Weer een lachsalvo.

Het meisje kijkt nu enigszins bezorgd zijn kant op. Ze overhandigt me mijn aankoop en lacht er vriendelijk bij.

Wanneer ik de deur achter me dicht trek, kijk ik nog even naar binnen. De jongen stopt net de telefoon in zijn broekzak. Het meisje loopt naar de deur, draait het ‘open-gesloten’- bordje om en geeft de jongen een kus. Het is twee minuten over vijf.

Laaidol

Tussen de pads, capsules en instantflacons zoek ik naar een normaal pak koffie. Zilverfolie, rood papiertje, dat werk. Ik zie net de woorden ‘aroma rood’ opdoemen wanneer achter me iemand met een langgerekt ‘ja’ de telefoon opneemt. De vrouw slaagt erin om bekakt te klinken in twee letters. Welkom in Oegstgeest.

Ze zegt dat ze het kort gaat houden, want ze staat in de ‘laaidol’. De telefoon die ze aan haar oor houdt heeft veel weg van een tablet. Ze draagt een zwart-wit gestreepte blouse en een zachtroze broek die ik alleen maar kan omschrijven als fluisterbroek. Met het goud dat aan haar armen hangt kun je in deze supermarkt drie jaar boodschappen doen. ‘Nee, daar kom ik normaal ook niet. Nu alleen voor de vaatwastabletten.’ Ze kijkt alsof ze een vieze smaak wegslikt. Haar mandje zit voor drie kwart vol. Ik zie nergens W5.

De betrapte vrouw en ik volgen dezelfde route door de winkel. Ze rommelt door de bakken met fleecetruien, ruitenwisservloeistof en elektrische luchtbedden. Op de een of andere manier klemt ze haar toestel (‘mobiel’ kun je het gevaarte niet noemen) tussen haar schouder en haar wang. Ze pakt een paar plastic snowboots vast, inspecteert het label en legt ze dan weer weg. Een vel papier prijst een accuboormachine aan van 15,99 euro. De kleuren zijn die van een Makita.

‘Nee, wij doen niet aan Halloween. Ik heb tegen Anne-Sophie gezegd dat ze maar met Sint-Maarten langs de deuren moet gaan.’ Ze gooit een douchekop met ledverlichting in haar mandje en loopt richting de kassa. Een stem deelt mee dat kassa 5 ook open gaat. Dat het een pinkassa is en dat daar alleen met pin betaald kan worden. In een supermarkt moet je duidelijk zijn.

We schuiven aan bij kassa 5. De vrouw legt haar boodschappen op de band. En, eerlijk is eerlijk, er zit een pak vaatwastabletten tussen. ‘Momentje, schat, even afrekenen.’ Uit een enorme portemonnee pakt ze een pasje. ‘Kan ik pinnen?’ Ze weet de hutkoffer weer onzichtbaar weg te stoppen in haar tweede huid. Nog steeds bellend loopt ze naar haar witte Mitsubishi Outlander, het tasje van de Laaidol elegant om haar arm geknoopt. Zou ze ook nog even langs the Blocker, L’Action en Snackbar Pierre de la Montagne gaan? Ik haal mijn fiets van het slot en realiseer me dat ik geen koffie heb gekocht.

Davies

De ochtend van de eerste Koningsdag. Bij Banketbakker Jacobs staan de mensen tot buiten in de rij. De warme broodjes gaan als oranje tompoucen over de toonbank.

Op een meter of vijftig drijft een ouderwetse voetbal in de gracht. Zo’n bruin ding met stroken en een veter. Het blijkt de bovenkant van een hoofd. De groep toeschouwers groeit, terwijl veel marktkooplui rustig doorgaan met het aanprijzen van hun waar.

‘Is er een demonstratie,’ vraagt een vrouw aan een politieagente, niet zonder enthousiasme. De agente schudt haar hoofd.

Twee duikers ontfermen zich over het lichaam, dat volgens de meeste omstanders van een Engelse jongeman moet zijn. Sinds een week is hij vermist. ‘s Nachts in de gracht gewandeld, misschien. Later lees ik dat zijn naam Wayne Davies is. Een naam als een rockster. Het onbekendste bandlid van The Kinks.

‘Kijk eens hoe goed de zaken gaan!’ roept een bloemenverkoper, wijzend op de mensenmassa voor zijn kraam. Hij staat met zijn rug naar het tafereel en verkoopt daadwerkelijk een bos bloemen.

Met een grote witte zak, waar ongetwijfeld een vakterm voor is, wordt de man de kade op getrokken. Twee schoenen steken uit, voor de rest is er weinig van het lichaam te zien. Wat je wel ziet, heeft het bruin van de gracht overgenomen. Brandweermensen houden - hoe toepasselijk - oranje doeken omhoog. De veel te echte demonstratie is voorbij.

Mensen maken zich uit de voeten, op weg naar een pond jong belegen, een tweedehands servies of een grabbelton. Bij Jacobs is het nog altijd druk en ook Velvet Music is geopend. Ik meen The Kinks te horen als ik langsloop.

De rest van de dag krijg ik Wayne Davies niet uit mijn hoofd. Waar ik ook kijk, ik zie hem drijven. Een vergeten voetbal in de gracht.

Son

‘Dat kunnen ze niet meer hè, tegenwoordig.’ De vrouw die dit zegt staat een paar meter bij me vandaan. We wachten op de bus bij station Lammenschans. Tussen haar vingers heeft ze een dunne sigaret. Zo’n lange jongevrouwensigaret. Minstens zeventig moet ze zijn.

Ze kijkt me aan en herhaalt haar opmerking. Kennelijk had ze het tegen mij. ‘Wie kunnen wat niet meer?’

‘Huizen bouwen. Dat ze dat niet meer kunnen tegenwoordig. De huizen worden slecht gebouwd. Kijk naar die huizen daar. Die zijn goed gebouwd. Niets op aan te merken. Maar dan die huizen aan de overkant. Die zijn slecht gebouwd. Dat kun je zien.’

Ze neemt een paar flinke trekken van haar sigaret, trapt deze uit en steekt meteen een nieuwe op. Zou ze een reactie verwachten? Moet ik het nu gaan opnemen voor de huizenbouwers van vandaag? De bus naar Leiderdorp stopt voor onze neus. De chauffeur slaat een krant open.

‘Weet je, mensen kijken niet goed. Dan vragen ze aan mij: “Son, hoe kun je dat nou zien, van die huizen?” Omdat ik niet met m’n neus kijk, daarom. Ze hebben oude stenen gebruikt. Een nieuw huis van oude stenen. Slechte stenen. “Hoe weet je dat,” vragen ze, “dat dat oude stenen zijn?” De mensen kijken niet goed. Ze hebben stenen gebruikt van een afgebrande kerk. Dat weet ik. Maar de mensen kijken niet.’

De chauffeur legt zijn krant weg en maakt aanstalten te vertrekken. De vrouw kijkt op haar horloge.

‘Kijk, aan dat huis kun je het goed zien. Met die drie ramen daar. Die huizen lijken wel tegen elkaar aan te hangen. Je moet goed kijken als je een huis koopt.. Mensen kijken niet goed. Mijn zwager, die is makelaar in Friesland. Verkoopt huizen, ver onder de gangbare prijs. Verdient nog steeds tonnen. Tegenwoordig kunnen ze geen huizen meer bouwen. Ze kwakken maar wat neer. Die gezinnen, als die maar wat ruimte hebben, dan zijn ze blij. Dan let niemand op hoe het is gebouwd. De mensen kijken niet meer.’

Ze gooit haar sigaret weg en stapt de bus in. Ik kijk nog eens goed naar de huizen die ze aanwees, maar zie geen enkel verschil. Ik volg Son de bus in, ga een eindje van haar vandaan zitten en neem me voor om voortaan goed te kijken.

Panbos

‘Mikey! Hierrr!’ Een zondag in het Panbos. Geen van de honden reageert. ‘Mi-key!’ brult de vrouw opnieuw. Geen beweging bij de honden. Een klein ventje in een Bayern München-shirt draait zich om. Zijn moeder komt met grote passen dichterbij. ‘Wat heeft mama gezegd! Bij ons blijven!’ Het jongetje trekt een zielig gezicht. Hij knikt en draait zich snel weer om. Op zijn rug staat ‘Ribéry’.

We wandelen verder. Langs de holle boomstammen, waar mijn broers en ik ooit nog in pasten. Over de houten brug die vroeger veel hoger leek, boven de afgrond die veel en veel dieper was. Langs de Tankwal, die we ‘de Chinese muur’ noemden. We passeren de eendenvijver, de geitjes en het paadje waar vroeger het trimparcours was. We lopen langs het restaurant dat toen nog een luik aan de achterkant had. Daar kregen we dan een frambozenwaterijsje. Een Speedy.

Aan het eind van de wandeling steken we over naar het pannenkoekenhuis. We drinken chocolademelk met slagroom. Door het restaurant klinkt de stem van Mikeys moeder. Mikey zelf staat op de tafel met een pollepel te zwaaien. Zijn moeder kijkt haar man aan met ogen die zeggen: doe jij ook eens wat. Al kauwend op een stuk spekpannenkoek schuift hij zijn stoel naar achter. Hij trekt het ventje van de tafel en sleurt hem mee naar de vijver midden in het pannenkoekenhuis. Daar spreekt hij vermanende woorden. Het jochie staart naar de vele muntjes op de bodem.

‘Alles naar wens?’ vraagt een serveerster met Katwijkse ‘w’. ‘O, wat een schatjes, die twee’. Ze informeert of ‘hunnie’ misschien een kinderpannenkoek willen delen. Dan rent Mikey met een noodgang langs onze tafel. De serveerster gaat erachteraan, grijpt hem bij zijn shirt en brengt hem rustig terug naar zijn ouders. ‘Ja, jij bent lekker vrolijk, hè,’ zegt ze. ‘Ga maar even zitten’. Onze tweeling kijkt geamuseerd toe. Ze komt terug onze kant op. ‘Nog even, dan rennen die van jullie ook zo rond.’

Als we wegrijden zien we Mikey met zijn armen over elkaar naast een grote BMW staan. ‘Wij gaan hoor, Mike!’ roept de vader door het openschuivende raam. ‘Nou en!’ roept het ventje. Wanneer zijn vader gas geeft, stapt hij toch snel in. De tweeling bij ons achterin is in slaap gevallen. Hun handjes hebben ze stevig om de gordels geklemd. Nog even rust. Voor je het weet rennen ze bossen en pannenkoekenhuizen door.

Requiem