Succesvol Leren!

Tips en trucs voor volwassenen die een cursus of opleiding (willen) volgen

Mirjam Pol

ISBN 978-90-72594-20-4

Eerste uitgave 2013

© Albert Sickler bv

Niets uit deze uitgave mag worden overgenomen in welke vorm ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

Succesvol Leren!

Tips en trucs voor volwassenen die een

cursus of opleiding (willen) volgen

Mirjam Pol

Het oorspronkelijke idee om te werken met een Willen-Kunnen-Doen model komt van Brigitte Tel, studieadviseur Technische Natuurwetenschappen aan de Technische Universiteit Twente. Met haar toestemming mocht ik daarmee aan het werk en er een eigen invulling aan geven. Waarvoor dank, Brigitte!

Zonder m’n zus geen boek. Ellen van Wolven-Pol: ongelooflijk bedankt voor je tomeloze inzet, je overzicht, creatieve ideeën en je indrukwekkende helderheid. Het is een vreugde en een voorrecht om zo’n zus te hebben.

Marieke Hofman heeft ooit beloofd “Ik doe met al je boekjes mee!”. Dat heeft ze geweten. Zo fijn dat mensen dat soms gewoon beloven … Marian Hafkenscheid: ontzettend bedankt voor de koppeling, de bruis en de inspiratie. You’re next, woman!

Tot slot ook dank aan Ingrid Regout en Gerrit Spaans voor de prettige, snelle en professionele bijdragen op het gebied van taal en vormgeving.

Voorwoord

Sommige mensen krijgen een naam omdat ze als dé expert herkend worden door de doelgroep zelf. Zo’n persoon is Mirjam Pol met haar enorme bevlogenheid als het om onderwijs gaat. Mirjam heeft inmiddels heel veel studenten de weg gewezen. Studeren lastig? Nee hoor, Mirjam wijst je de weg!

Als hoofd contentontwikkeling van SkillsTown, een online opleidingsinstituut voor profit- en non-profit-instellingen kom ik voortdurend voor de vraag te staan: ‘Hoe kunnen we onze cursisten helpen met leren?’

We gebruiken dan graag een formule die we met een knipoog van Einstein hebben geleend: E = m i 2 Hierin staat de E voor ‘hoeveelheid Educatie’, de m voor motivatie, en de i 2 voor het aanbod. De eerste i staat voor de totale hoeveelheid leerstof die geïntegreerd wordt aangeboden (de i van integrated). De tweede i staat voor toegankelijkheid: alle cursussen zijn tot op woordniveau geïndexeerd (de i van indexed) , waardoor er op woordniveau naar onderwerpen gezocht kan worden. Zo ontstaat de mogelijkheid van learning on demand.

Je zou kunnen zeggen dat Mirjam de belangrijkste grootheid in deze formule weerspiegelt, namelijk de m. De m (motivated) is duidelijk dé persoonsgebonden factor die de hoofdrol in het leerproces weerspiegelt. Is de m gelijk aan 0, dan zal er niets geleerd worden. Of in termen van de lerende organisatie: het gaat dan om medewerkers die geen enkele cursus bekijken. Bij sommigen is de m klein, maar met de kennis die Mirjam in dit boek aanreikt, zal die m gaan groeien.

Mirjams inzicht is uniek omdat het voorbijgaat aan een bepaald academisch jargon en direct inhaakt op wat mensen ervaren en onmiddellijk kunnen toepassen. Haar insteek met het drieluik ‘Wil ik het?’, ‘Kan ik het?’ en ‘Doe ik het?’ maakt op krachtige wijze duidelijk waar het om gaat.

De verschillende wetenswaardigheden die in het boek genoemd worden, dragen bij aan inzicht in hoe onze hersenen werken bij het leren. Dat is buitengewoon boeiend.

Wie het boek doorneemt, ervaart al snel dat leren echt leuk kan zijn. En leren is niet alleen leuk, leren is in een kenniseconomie een absolute must en een van de belangrijkste steunpilaren met betrekking tot de 21st Century Skills.

Het is beslist een eer om Mirjams boek hier aan te bevelen. U zult merken hoe uw m groeit!

Prof. Dr. Ir. Kasper Boon, hoofd e-learningontwikkeling SkillsTown

Inleiding

Leren is leuk! Door nieuwe dingen te leren weet je meer. Je kunt meer. Je snapt zaken beter. Door nieuwe dingen te leren kun je hogerop komen binnen je werk. Je kunt nieuwe informatie en nieuwe vaardigheden gebruiken om leuke klussen binnen te hengelen. En door nieuwe dingen te leren blijf je groeien.

Tegelijk is het voor veel mensen best een klus om met plezier te leren. Misschien herken je dat? Dat je niet weet hoe je het aan moeten pakken. Dat je het lastig vindt om werk, privé en de opleiding te combineren. Of dat je denkt dat je niet slim genoeg bent. Dat je het niet kunt. Zo zijn er heel wat mensen die niet eens beginnen aan een cursus of een opleiding. Of ze houden er halverwege mee op.

Als je een cursus of een opleiding echt niet leuk vindt, kun je er gewoonweg mee stoppen. Maar als je eigenlijk wat anders bedoelt, namelijk: ‘Het is teveel... het is te moeilijk... ik kan het niet’, dan loont het om te ontdekken wat er precies aan de hand is. Dat geldt ook voor als je er wel aan begint, maar je blijft maar uitstellen… waar je dan weer sikkeneurig van wordt.

Dit boek kan je helpen om uit te zoeken wat er aan de hand is in dat soort gevallen. En als je dat eenmaal weet, om met de tips en de oefeningen er iets aan te doen. Want je kunt er namelijk iets aan doen!

Iets nieuws leren is als een nieuwe snelweg aanleggen

Als je iets leert, verandert er letterlijk iets in je hersenen. Er komen geen zenuwcellen bij, daar hebben we er al genoeg van, iets van 1000 miljard. Maar zenuwcellen gaan dan samenwerken. Ze vormen een nieuw patroon. En als je de nieuwe kennis herhaalt, oefent en toepast, dan worden de paden in dit patroon steeds breder en steeds steviger.

Hoe breder en steviger de paden en wegen, hoe makkelijker je hier later over kunt reizen. Bijvoorbeeld als je een toets of een test moet afleggen. Of als je een presentatie moet houden, een nieuw project gaat uitvoeren of nieuwe vaardigheden gaat toepassen.

Met leren ontstaan nieuwe paden en wegen in de hersenen. Om deze aan te leggen, heb je een aantal zaken nodig: een doel, een plan, materiaal, een opzichter en wegwerkers.

Het begint allemaal met een doel. Wil je een leuk klein paadje, of wil je een snelweg? Wat voor wegenkaart heb je sowieso voor ogen? Waarom zou je nieuwe wegen en paden aan gaan leggen: wat levert het op, waar doe je het voor, wat is de beloning?

Als het doel helder is, kan er een plan van aanpak gemaakt worden. Wat doe je eerst? Wat is het meest belangrijk? Hoeveel tijd heb je daarvoor nodig? Heb je die tijd? Heb je dan ook nog tijd voor andere doelen, bijvoorbeeld werk- en privédoelen?

Als het doel en het bouwplan op tafel liggen, moeten de materialen geregeld worden. Voor een asfaltweg zijn dit zand en grind. Voor een nieuwe weg in de hersenen zijn dit teksten, plaatjes, sommen, opdrachten, toetsen, enzovoort. De verschillende typen informatie en studiestof vormen het zand en grind van de aan te leggen paden en wegen.

Dan is het de beurt aan de opzichter. Het is zijn of haar taak om de boel onder controle te houden. Om er voor te zorgen dat alles in de juiste volgorde plaatsvindt. Dat de wegwerkers niet teveel afgeleid worden. Dat ze hard genoeg werken. Maar ook dat er op tijd geluncht wordt, dat ze hun klussen goed voorbereiden en dat ze zich tegen de zon beschermen als die te fel wordt.

Tot slot de wegwerkers zelf. Die voeren verschillende taken uit: bureau opruimen, lezen, samenvattingen maken, de studiestof hardop uitleggen, herhalen, vragen stellen, enzovoort.

Met een helder doel, een helder plan, goede materialen, een standvastige opzichter en hard werkende wegwerkers kom je een heel eind. Het zijn allemaal onderdelen van het aanleggen van de nieuwe leerpaden en –wegen. Het betekent ook dat je verschillende speelt als cursist tijdens het leren. De ene rol zal je beter passen dan de andere rol. Sommige rollen zullen bekend zijn, terwijl andere rollen nieuw zijn. Er zijn rollen waar je met vreugde naar uitkijkt en rollen waar je misschien tegenop ziet.

De aanpak van dit boek: uitgangspunten en instrumenten

Om je te ondersteunen in het aanleggen van de nieuwe leerpaden en -wegen, krijg je hierbij een aantal uitgangspunten en instrumenten aangereikt. De uitgangspunten zijn deze:

1. Intelligentie is niet zo belangrijk als iedereen denkt.

2. Leren kun je leren.

3. Hoe beter je weet wat er aan de hand is, hoe beter je er iets aan kan doen.

Uitgangspunt 1: Intelligentie is niet zo belangrijk als iedereen denkt

Veel mensen denken dat je intelligent moet zijn om een cursus of een bepaalde opleiding te volgen. Maar intelligentie wordt danig overschat. Intelligentie is als paardenkracht (pK): je kunt er een hoop van hebben, maar je hebt meer nodig om te rijden. Je hebt een bestuurder nodig. Je hebt iemand nodig die de kar in beweging brengt en naar zijn bestemming brengt. Als je geen bestuurder hebt, kun je heel wat pK hebben, maar daar heb je dan niets aan.

Er zijn mensen die heel intelligent zijn, maar die niet zo ver komen in het leven. Maar er zijn veel meer mensen die zogenaamd minder intelligent zijn, maar die wel ver komen. Het verschil zit ‘m in doorzettingsvermogen, organisatie en zelfkennis. Als we kijken naar het leren zien we hetzelfde. Studiesucces wordt vooral verklaard door doorzettingsvermogen, motivatie en zelfvertrouwen. Intelligentie als verklarende factor van succes blijft daar ver op achter.

Uitgangspunt 2: Leren kun je leren

Een belangrijke boodschap van dit boek is dat je kunt leren studeren. Vaak wordt leren gezien als het leeggieten van een emmer informatie in een trechter in je hersenen. Dan gebeurt er iets mysterieus in de hersenen en hoppa, je hebt iets geleerd. Maar zo werkt het niet. Om nieuwe paden en wegen aan te leggen moet er het nodige gebeuren. De informatie in die emmer is alleen nog maar het zand en het grind. Maar als je geen plan, geen opzichter en geen uitvoerders hebt, heb je niets aan je kruiwagens zand en grind.

De aannemers, bouwvakkers en andere vakmensen die onze wegen bouwen, hebben gaandeweg geleerd om hun werk goed te doen. Zo is het met studeren ook. Dat leer je gaandeweg. Je kunt leren om te studeren. Je kunt leren om een bouwplan te maken, om een productieve opzichter te zijn en om als uitvoerders enthousiast en gericht aan het werk te gaan en te blijven.

Het is bij het leren studeren belangrijk

1.

Dat je inziet dat veel zaken van invloed kunnen zijn op wel of niet succesvol studeren: zelfvertrouwen, een planning maken, prioriteiten stellen, omgaan met tegenslag, enzovoort.

2.

Dat je vanuit nieuwsgierigheid uitzoekt wat jouw belangrijkste talenten en uitdagingen zijn: wat kun je al en wat kan beter?

3.

Dat je weet hoe je jouw uitdagingen vorm kunt geven.

Het feit dat er zoveel zaken van invloed zijn op wel of niet succesvol studeren, betekent dat je veel mogelijkheden hebt om het leren positief te beïnvloeden. Dit is goed nieuws!

Uitgangspunt 3: Hoe beter je weet wat er aan de hand is, hoe beter je er iets aan kan doen

Als je zegt: ‘Het lukt niet met die cursus (of opleiding)’, dan is dat heel globaal. Maar wat lukt er niet? Want pas als je weet wat er precies aan de hand is, dan kun je er iets aan doen. Net als een patiënt die tegen de arts zegt: “Ik voel me niet zo lekker.” Dat is ook te globaal om een behandeling te bepalen. Die arts gaat doorvragen en verder zoeken om te weten wat er precies aan de hand is. Want hoe beter hij weet wat er aan de hand is, hoe gerichter hij een behandeling kan voorschrijven. En hoe gerichter de behandeling, hoe groter de kans dat de patiënt geneest.

Vragen die je kunnen helpen om er achter te komen waar het precies mis gaat, zijn bijvoorbeeld:



Is er wel een wens om nieuwe paden en wegen aan te bouwen?



Ligt er een plan? En als er een plan ligt, is dat een haalbaar plan?



Heeft de opzichter in jou genoeg zelfvertrouwen om het werk te overzien? Of piekert hij of zij de hele tijd, waardoor er geen aandacht is voor de wegwerkers? Staat de opzichter stevig genoeg in zijn schoenen om zijn uitvoerders niet meteen te ontslaan als er fouten worden gemaakt, maar ze juist aan te moedigen om daar van te leren?



Of ligt het toch aan de wegwerkers? Zijn het plan en de coördinatie op orde, maar werken ze slecht samen waardoor het een chaos wordt? Of zijn ze elke keer te laat? Geven ze te snel op? Gaan ze elke keer een sigaretje roken als de baas niet kijkt? Of zijn het uitzendkrachten die alleen bollen hebben gepeld en geen idee hebben hoe ze asfalt moeten leggen?

De instrumenten

Intelligentie is dus niet zo belangrijk als iedereen denkt, leren kun je leren en als je weet wat er aan de hand is, kun je er iets aan doen. Met deze input kun je aan de slag. En mocht het aanleggen van de paden en wegen niet zo soepel verlopen, dan kun je verder gebruik maken van de twee instrumenten in dit boek:

1. Het model van ‘Willen, Kunnen en Doen’.

2. De tips en oefeningen aan het einde van ieder hoofdstuk.

Instrument 1: Het model van ‘Willen - Kunnen - Doen’

Met een model worden zaken logisch gemaakt en wordt structuur aangebracht. En als er logica en structuur is, kun je informatie makkelijker verwerken.

Het model dat gebruikt wordt is dat van Willen-Kunnen-Doen. Deze drie elementen, Willen-Kunnen-Doen grijpen als tandwielen in elkaar. Je hebt ze alle drie nodig om soepel te draaien. Als er eentje moeizaam gaat, zullen de andere twee tandwielen harder moeten werken om het geheel niet stil te doen staan.

Bijvoorbeeld, als je het wel kunt (Kunnen) en je besteedt er ook wel tijd aan (Doen), maar je wilt het eigenlijk niet (Willen), dan draaien die tandwielen niet echt lekker. En als je het wel wilt en je kunt het ook, maar je geeft snel op, dan draait het systeem ook moeizaam. Je hebt ze dus alle drie nodig om het geheel soepel te laten lopen.

Maar het werkt ook andersom: als er eentje lekker draait, zal hij de andere twee tandwielen meer in beweging brengen. Hij neemt ze mee. Als je heel erg gemotiveerd bent (Willen), zul je met behulp van doorzettingsvermogen (Doen) er voor zorgen dat je meer vaardigheden ontwikkelt (Kunnen). De tandwielen kunnen elkaar dus vertragen en zelfs tot stilstand brengen, of juist meer in beweging brengen.

Als je naar dit model kijkt, dan zijn de volgende vragen voor jou interessant: welk tandwiel belemmert jou op dit moment het meeste in het leren? Wil je iets niet, kun je iets niet of doe je het niet? En welk tandwiel loopt goed en kun je juist inzetten om de andere twee meer in beweging te brengen?

Als je er aan went om zo naar het leren te kijken, zul je er achter komen dat je rijker bent dan je denkt. En je zult ook creatief gaan worden. Ben je niet zo gemotiveerd? Dan kun je dat door scherpere doelen en prioriteiten voor een belangrijk deel ondervangen. Denk je dat je het niet kunt? Als je daar op inzoomt, zul je nog voor verrassingen komen te staan. Wat kun je precies niet? En wat kun je wel? Iedereen kan wel wat. Door dat in te zetten kun je jouw totale Kunnen weer opkrikken.

Instrument 2: Tips & Oefeningen

Tot slot: er staan de nodige tips en oefeningen in dit boek. Daar zit van alles bij. Korte tips en lange tips. Weldoordachte tips en kort-door-de-bocht-tips. Korte oefeningen, uitgebreide oefeningen, hard core- en zweverige oefeningen. Voor elk wat wils.

Je kunt deze tips of oefeningen uitproberen. Het hoeft niet. Blijf bij je eigen manier als je dat prettig vindt. Als er wel iets van je gading tussen zit, pas de nieuwe techniek dan stap voor stap toe. Als het bevalt, kun je uitbreiden.

Als je met de oefeningen aan de slag wilt, neem dit dan mee:



oefeningen werken alleen als je ze echt oefent



één keer oefenen is aardig, vaker oefenen is beter



geen enkele oefening is op zichzelf zaligmakend



werkt een oefening niet, doe dan iets anders



als een oefening werkt, schrijf deze dan op. Koop hier voor een speciaal boekje. Je eigen Boek van Succes.

Let wel: verandering komt in kleinere stappen. Een baby ligt eerst, komt dan omhoog, gaat zitten, leert kruipen en gaat dan pas staan. En pas jaren later gaat hij op de brommer. Veel mensen die iets nieuws ondernemen, willen meteen vanuit de luier op de brommer. Dat gaat niet.

Zo is het ook met leren. Leren kost tijd. En ook het leren studeren kost tijd. Daarbij is het belangrijk om niet alleen de eindstreep te vieren, maar ook de tussenstappen. Als je werkt met het opdelen van doelen en plannen, als je regelmatig oefent en jezelf beloont, dan hou je het niet alleen langer vol, maar ben je ook succesvoller en geniet je meer van de route die je aflegt. Stap voor stap!

Wist je dat …

1.

… doorzettingsvermogen, goed organiseren en motivatie studiesucces beter voorspellen dan intelligentie?

Tip: Werk aan je inzet, planning en motivatie.

2.

… als de hersenen vol zijn met informatie, ze die eerst moeten verwerken? Net als met een maag.

Tip: Blijf niet langer dan 45 minuten achter elkaar leren. En neem vijf tot tien minuten pauze voordat je weer verder gaat.

3.

… als je het niet snapt, het geen zin heeft om verder te leren? De hersenen werken als een breipatroon. Als dat patroon onvolledig is, zal die trui niet gaan lukken.

Tip: Zorg dat je de informatie snapt.

4.

… leren verder gaat dan lezen? Leren kent minstens twee rondes. De eerste ronde is het lezen, dat is het innemen van de informatie. De tweede ronde is het verwerken van die informatie. Dat kun je doen door woorden te markeren of te onderstrepen, korte aantekeningen te maken, samenvattingen te maken, een schema te maken, te herhalen, andere informatie erbij te halen, etc.

Tip: Werk in twee rondes: eerst lezen, daarna de informatie verwerken door samen te vatten, te onderstrepen, enzovoort.

5.

… de hersenen beter en meer onthouden als ze én woorden én plaatjes krijgen?

Tip: Als een cursus veel woorden of getallen heeft, verzin er dan zelf beelden, plaatjes en kleuren bij. Als een opleiding of cursus vooral veel beelden kent, maak er dan schema’s en overzichten bij.

6.

… je veel sneller kunt lezen als je een aanwijsstokje gebruikt?

Tip: Werk met een aanwijsstokje. Dit kan een haaknaald, eetstokje of potlood zijn. Laat die in een vloeiende lijn onder de regel met de woorden meelopen. Voor de computer zijn er digitale pointers.

7.

… je informatie ± tien keer beter onthoudt als je het aan iemand anders uitlegt?

Tip: Leg de stof uit aan een ander.

8.

… als je niet herhaalt, 50 tot 75% van de informatie in 24 uur verdwijnt? Hoe meer je oefent en hoe vaker je herhaalt, hoe meer je onthoudt.

Tip: Herhaal veel en oefen veel. Dit zorgt ervoor dat je informatie beter onthoudt.

9.

… we gemiddeld 60% onthouden van wat we doen, tegenover gemiddeld 20% van wat we lezen? Je onthoudt dus beter als je meteen iets met de nieuwe informatie doet, als je het in de praktijk brengt.

Tip: Pas de nieuwe informatie zoveel mogelijk toe. Doe er iets mee. Breng het in de praktijk.

10.

… als je gemotiveerd bent, je de dingen ongeveer 80% beter onthoudt?

Tip: Zorg dat je gemotiveerd bent.

11.

… de hersenen net als kinderen dol zijn op variatie en spel? Dan onthouden ze informatie meer en beter.

Tip: Breng variatie en spel in het leren. Verzin grappige beelden of verhaaltjes bij de informatie die je moet onthouden, zet het op rijm, verzin danspasjes, maak mooie kleurenschema’s.

12.

… als je je hoofd teveel laat hangen tijdens het lezen, het evenwichtsorgaan een boodschap doorgeeft aan de hersenen dat de slaapstand is aangenomen? Hierdoor gaan de hersenen op een laag pitje. Onhandig als je moet leren. Hetzelfde geldt voor zitten: als je sloom zit, voel je je ook sloom. Je zult dan minder snel informatie opnemen en verwerken.

Tip: Neem een actieve studiehouding aan, zit actief. Koop een standaard voor je boek of documenten, zodat je hoofd rechtop kan blijven.

13.

… het bijhouden van successen zeer motiverend werkt?

Tip: Koop een speciaal boekje. Gebruik dit boekje om op te schrijven wat voor jou werkt bij het leren. Schrijf er je doelen in op. Je uitdagingen. Je uitprobeersels. En schrijf regelmatig een compliment aan je zelf.

14.

… als je iets niet haalt, sommige mensen daarna nog slechter scoren? Dat heet ‘magisch falen’. Want je bent niet - op magische wijze - minder slim geworden in de tussentijd. Je krijgt vooral meer stress. En met stress nemen de hersenen minder informatie op.

Tip: Als je een test of een toets niet haalt, pak het dan een volgende keer op een andere manier aan.

15.

… de beste leesafstand tussen de 40 en 50 centimeter is? Dit is de afstand die je ongeveer nodig hebt om een appel te schillen.

Tip: Zorg dat het boek op 40-50 centimeter afstand van je ogen is.

16.

… het bijhouden van successen zeer motiverend werkt?

Tip: Koop een speciaal boekje. Gebruik dit boekje om op te schrijven wat voor jou werkt bij het leren. Schrijf er je doelen in op. Je uitdagingen. Je uitprobeersels. En schrijf regelmatig een compliment aan je zelf.

17.

… als je hart vol is met emoties, de hersenen niet goed kunnen werken? Ook als het hoofd vol is met kopzorgen, kun je minder goed leren. Positief geformuleerd: als je hoofd, je hart en je lijf ontspannen zijn, gaat het leren makkelijker.

Tip: Ontspan regelmatig.

18.

… onze hersenen ongeveer twee procent van ons lichaamsgewicht vormen, maar dat ze wel vijfentwintig procent van onze glucose gebruiken?

Tip: Eet regelmatig iets tijdens het studeren. Eet saaie suikers noten, pinda’s, (gedroogd) fruit en groenten. Als je snelle suikers eet als snoep, chips, frisdrank, koekjes, krijg je heel kort een suikertop en voel je de energie, maar dat stort kort daarna meteen weer in, waar je heel moe van wordt. Dit heet een glucosedip.

19.

… je hersenen 20% gebruiken van alle zuurstof die je inademt? Als er slechte ventilatie is, daalt het zuurstofgehalte in de ruimte en daalt de kwaliteit van de zuurstof. Je hersenen zullen daardoor minder presteren. Je kunt er hoofdpijn en concentratieverlies door krijgen1. Naast zuurstof is ook de luchtvochtigheid belangrijk. De ideale luchtvochtigheidsgraad is tussen de 40 en 65 procent.

Tip: Zorg dat de ventilatie en luchtvochtigheid in je studie- of werkruimte op orde is.

20.

… om informatie te verwerken het lichaam veel water nodig heeft? Ons lichaam bestaat voor 60 - 70% uit water. Om het lichaam goed te laten functioneren hebben we veel water nodig. Niet alleen om te bewegen, voor onze spijsvertering en voor ons immuunsysteem, maar ook om informatie te verwerken. Om het lichaam en het brein hun werk te kunnen laten doen, is het dus belangrijk om veel water te drinken.

Tip: Drink 30 ml water per kilo lichaamsgewicht per dag. Voor iemand van 70 kg betekent dat ruim 2 liter per dag. Drink het water liefst lauw of warm. Als het water koud is, moet je maag te hard werken.

De metselaar

Een voorbijganger vroeg een metselaar wat hij aan het bouwen was.

Zonder om te kijken antwoordde hij mopperend: “Zie je niet dat ik bakstenen aan het leggen ben!?”

De voorbijganger bleef staan. Hij vroeg het aan de tweede metselaar.

Die draaide zijn hoofd om, keek de voorbijganger rustig aan en antwoordde: “Ik ben een muur aan het metselen!”

Hij vroeg het aan de dere metselaar. Die draaide zich om, ging rechtop staan, keek de voorbijganger vol trots aan en zei: “Ik ben een kasteel aan het bouwen!”2

1. Wil ik het?

1. Willen

Ik moet dat boek nog lezen. Ik moet die lijst nog even afmaken. Ik moet de agenda nog bijwerken. Ik moet de uitnodigingen de deur uit doen. Ik moet de WC nog boenen. Ik moet Saskia nog even bellen. Het is ongelooflijk hoe vaak we zeggen dat we iets ‘moeten’. Als je iets ‘moet’, krimpen we vaak wat in elkaar. We worden wat geïrriteerd.

Maar als ‘willen’ de kop opsteekt, ontspant ons lijf. Het voelt lichter, helderder, makkelijker. Ook ons hoofd wordt lichter. Hoe dit komt? We willen graag zelf sturen, kiezen en bepalen. Dat voelt als vrijheid. Daar houden we van.

Stel dat je van alle dingen op je lijstje de werkwoorden ‘moeten’ vervangt door ‘willen’. En dan kijken wat er gebeurt: Ik wil dat boek nog lezen. Ik wil die lijst nog even afmaken. Ik wil straks eerst de agenda bijwerken. Ik wil de uitnodigingen nog de deur uit doen…

Je merkt meteen een verschil tussen de verschillende activiteiten. Ja, ik wil inderdaad dat boek nog lezen. Maar die lijst uitnodigingen, nee, dat is niet iets wat ik wil. En die agenda ook niet. Dat is echt een ‘moeten’. Maar Saskia wil ik echt wel bellen. Je kunt op deze manier al zien dat er verschil zit tussen de activiteiten. Dat schept ruimte en werkt verhelderend. Daarmee kun je al beter een aanvalsplan opstellen voor de dingen die je echt niet wilt maar wel echt moet.

Het zou fijn zijn als we meer dingen op ons lijstje hebben die we willen dan die we moeten. Maar hoe bereik je dat? Hoe kom je er achter wat je precies wilt? Hoe graag je het wilt? En wat nu als je juist heel erg veel wilt?

Dit eerste deel van het boek begint met ‘Willen’. Het gaat over doelen stellen en motivatie. Met doelen bepaal je wat je wilt. Motivatie is voelen dat je het wilt. Maar het gaat ook over zelfvertrouwen. Weinig zelfvertrouwen zorgt er voor dat je minder uitdagende doelen stelt. Omdat je er niet op vertrouwt dat het gaat lukken. Of omdat je bang bent om te mislukken. Om die redenen is je motivatie ook vaak minder. Want waarom zou je heel erg graag willen als je doelen toch niet zo uitdagend zijn en je ook niet echt het gevoel hebt dat het gaat lukken…?

Hetzelfde geldt voor faalangst of piekeren. Deze hebben ook invloed op de doelen die je stelt en op de motivatie om die doelen te halen. Dat wordt verderop uitgebreider uitgelegd.

‘Willen’ dus. Als eerste tandwiel van dit boek.

1.1 Doelen stellen

Alice staat op een kruispunt van wegen. Ze vraagt aan de kat welke weg zij moet nemen.

“Kunt u mij misschien vertellen welke kant ik op moet?", vroeg Alice.

"Dat hangt er helemaal van af waar je heen wilt," zei de kat.

"Dat kan me niet zoveel schelen," antwoordde Alice.

"Dan doet het er niet toe welke kant je op gaat," zei de kat.

- Alice in Wonderland

‘Begin met het einddoel voor ogen’ is een gevleugelde uitspraak. Het is een goede uitspraak. Je plaatst een stip op de horizon en werkt daar naartoe. Met een doel voor ogen krijg je een gevoel van structuur, controle, richting en betekenis.

Aan het woord ‘doelloos’ kun je al voelen hoe belangrijk een doel is. ‘Doelloos’ is ronddolen, ongericht werken, zomaar wat slagen in de rondte maken, geen innerlijke drive hebben. Het is niet efficiënt. Het vermindert je motivatie en betekent vooral ook veel kilometers maken.

Als je doelen stelt, voel je je beter, heb je richting en ben je sneller thuis. Maar het gaat bij het stellen van doelen niet alleen maar om snelheid of efficiëntie. Want je kunt de rit wel sneller en efficiënter maken, maar als je onderweg naar Groningen bent terwijl je liever naar Breda was gereden, heb je daar niets aan. Je komt dan vooral eerder op de verkeerde plek uit.

En niet alles valt met TomTom-adressen te regelen. Daarvoor heb je teveel te maken met andere mensen. Met onverwachte gebeurtenissen. Met wendingen in het leven. Met principes die maken dat we andere besluiten nemen. Doelen stellen is dus geen wondermiddel. Maar het is wel een goed instrument. En flexibiliteit en gevoel voor realiteit werken dan als olie voor dit instrument.

Verschillende soorten doelen

Je kunt vele verschillende soorten doelen stellen. Je kunt als doel stellen dat je iets krijgt, bv een huis of een auto. Je kunt als doel stellen dat je iets bereikt, bv. een project afronden, een promotie krijgen. Je kunt ook als doel stellen dat je je op een bepaalde manier voelt, bijvoorbeeld ‘Ik wil voelen dat ik er toe doe…dat ik een zinvolle bijdrage ergens aan lever… Ik wil genieten van nieuwe kennis en nieuwe inzichten ….’