Colofon

Twitteren over dit boek. Gebruik de hashtag #oorspeekselklierkanker

De halszaak Entonnie

Diagnose oorspeekselklierkanker

Lennie-Ester van der Geest

ISBN 978-90-77024-46-1 (paperback)

ISBN 978-90-77024-92-8 (eBook)

Vormgeving: MOL grafische vormgeving, Utrecht

Uitgever: Uitgeverij de Graaff, Utrecht, www.uitgeverijdegraaff.nl

© De auteur | Uitgeverij de Graaff, 2015

Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden overgenomen, vermenigvuldigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen, of enig andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever en de vermelding van de auteur(s) van het boek.

Wanneer men gelooft:

alles is verloren,

is er altijd een vogel

die begint,

te zingen

Dit boek draag ik op met heel mijn Hart

en Liefde aan diegenen die mij

in mijn kwetsbaarste momenten hebben gezien.

Mijn man,

Mijn dochter, mijn zoon.

Mijn schoondochter.

En mijn kleinkinderen: mijn kleine lieverds.

Dank jullie voor het begrip.

Ik realiseer mij dat het ook voor jullie een moeilijke tijd is geweest.

Voorwoord

Waarom een boek schrijven over kanker, terwijl er al genoeg over deze ziekte is en wordt geschreven? Is dit verhaal zo anders dan de boeken die er al zijn over dit onderwerp? Wat maakt het boek De halszaak Entonnie interessant genoeg om gelezen te worden? Dat kan de lezer uiteraard alleen na het lezen van mijn verhaal zelf beoordelen.

Ik heb het verhaal geschreven, om deze onwerkelijke periode uit mijn leven te verwoorden. Een manier van pijnverwerking noem ik het. Diagnose kanker: het maakt je verdrietig, kwetsbaar en erg onzeker. Dit verhaal is daarom een zéér persoonlijk verhaal. Mijn verhaal. Het verhaal van Lennie-Ester. Maar het had net zo goed geschreven kunnen worden door een andere man of vrouw. Veel lotgenoten kunnen in mijn verhaal aspecten van zichzelf herkennen. Mijn verhaal is misschien vergeleken bij de verhalen van anderen een schaduw van wat zij hebben moeten doorstaan. Daarom is mijn verhaal niet uniek, maar één van de vele verhalen van kankerpatiënten. Veel verhalen worden wel verteld, maar nooit op papier gezet. Ik wil mijn ‘kankerexcursie’ voor al die andere dappere mannen en vrouwen als voorbeeld wél opschrijven. Voor diegenen die bekend zijn met deze ziekte, in welke vorm dan ook, zal dit verhaal raakvlakken kunnen hebben. Herkenbaar in de emoties, omdat we gewoon mens zijn. Mensen die niets anders willen dan onbezorgd en gezond door dit leven te gaan. Elke ziekte doet op een bepaalde manier afbreuk aan je leven. Bij mij startte die afbreuk met een woord van zes letters: Kanker. Hierdoor kwam mijn hele leven letterlijk en figuurlijk op z’n kop te staan. Door deze ziekte is er definitief een andere periode voor mij aangebroken.

Mijn leven van voor de ziekte is, vreemd genoeg, in een vlug tempo op de achtergrond geraakt en dat probeer ik, met de dagelijkse bijkomende beperkingen, zoveel mogelijk terug te winnen. Ik wil juist aan al die anderen laten lezen dat door het verdriet heen vreugde en liefde die door iedereen anders beleefd worden, je kunnen optillen. Voor mij is dat de liefde van familie en vrienden geweest.

Mijn Schepper, De Eeuwige van Israël, is De Dierbare Steun en Vertrooster in alles geweest. Via dit boek wil ik graag iedereen bedanken. Alle personen die mij probeerden door deze onzekere periode heen te helpen, iedereen op zijn of haar eigen manier. In het bijzonder bedank ik mijn lieve man, kinderen en kleinkinderen. Ook dank ik verder familie, vrienden, kennissen, buren en geloofsgenoten. De vrienden die mij vele malen met de auto van huis naar het ziekenhuis hebben gereden. Het hele team artsen van het Antoni van Leeuwenhoek, in hun verschillende disciplines, dank jullie wel voor de goede begeleiding. Jullie hebben een geweldige kennis en ervaring wat betreft deze ziekte. Het geeft een veilig gevoel om in zo’n ziekenhuis ‘ziek’ te zijn! Dennis Groenenveld, een superfijne en gedreven fysiotherapeut, die mij heeft begeleid met mijn oefeningen. Tobias Lengkeek die mij heeft geholpen bij de allereerste versie van het boek. Ik bedank iedereen die mij gesteund heeft, maar die ik niet persoonlijk noem. Dank voor jullie gebeden, kaarten, bloemen, mailbrieven, telefoongesprekken en de vele bezoeken. Ik bedank speciaal de twee mensen die het mede mogelijk hebben gemaakt om dit boek te realiseren: Mirjam van der Zwan en Petra Fredriks voor hun inzet met betrekking tot het redigeerwerk.

Mijn wens en hoop is dat er werkelijk een tijd zal aanbreken waarin verhalen zoals die van mij niet meer worden geschreven! Dat zou een complete overwinning betekenen op deze oneerlijke, onbetrouwbare en vernietigende ziekte.

Dát zou mij zeer gelukkig maken!

Lennie-Ester van der Geest

1.

Ester

Zorgzaam en met passie leeft ze zich uit in haar werkzaamheden op de palliatieve unit. De patiënten zijn blij met haar aan hun bed en geven haar regelmatig een pluim. Zij daarentegen vindt het gewoon en leeft met de mensen in het ziekbed mee – verschillende mensen allemaal met één overeenkomst: eindstation ‘De dood’. Het maakt haar niet uit of het mannen of vrouwen zijn, jong of oud. Hun braaksel, urine en ontlasting – ze ruimt het met liefde op. Foto’s in de kamer en aan het kleine prikbord boven de bedden laten zien wie ze eigenlijk aan het verzorgen is. Hele levens ziet ze telkens in vogelvlucht voorbij gaan waardoor ze beseft dat er weinig voor nodig is om een vitaal leven totaal te verwoesten van wie dan ook door deze ziekte, kanker.

De doorgewinterde stoere man kijkt lachend en met zijn hand zwaaiend vanaf een zilver-blauw-witte zeilboot, hangend over de reling naar de camera. De achtergrond is strakblauw en zelfs een meeuw kijkt op het juiste moment in de lens om voor eeuwig samen vastgelegd te worden met de man. Heerlijk gebruind en ontspannen is hij, niet wetende wat de toekomst hem brengen zal. Het verleden en het heden treffen elkaar hier, samen in deze kamer. Een prikbord vol met herinneringen van een vitaal leven en het heden van de persoon in het bed. De toekomst is bekend, ook voor de patiënt zelf: een laatste reis, maar niet per boot. Ester kijkt nog eens en realiseert zich dat zij een schim van deze gezonde zeebonk aan het verzorgen is. De smalle en krachteloze handen neemt ze in haar handen terwijl ze de lanettecrème goed insmeert. Handen die waarschijnlijk vele trossen en zeilen hebben vastgehouden. Ze zucht en kijkt nogmaals naar meneer Van der Wind. Zelfs zijn naam doet aan zijn verleden denken.

Van alle ziekten die haar passeren is deze indringer het meest verrassend en meedogenloos, denkt ze, terwijl ze haar handelingen routinematig uitvoert. Een onaangekondigde, nare en verwoestende inbreuk in iemands leven; zo gaat deze ziekte te keer.

Ze draait zich om en loopt naar de deur van de kamer. Ze moet verder, haar tijd draait onverbiddelijk door. Een klein en vermoeid bedankje ontglipt zacht aan de eens zo stoere zeeman van het prikbord. Heel even probeert de schipper zijn hand omhoog te steken alsof hij de volle zee zal opvaren. De hand komt nog geen vijftien centimeter van het laken omhoog. Ester zegt gedag en sluit zachtjes, met de waskommen in haar handen, de deur.

Ze kan niet begrijpen dat er telkens weer iemand op hetzelfde bed ligt met dezelfde diagnose: kanker. Het enige verschil is dat het verandert per patiënt. De variatie zit ’m in de verpleging, in de persoon en waar de ziekte zich in het lichaam van die persoon bevindt.

Elke collega is van één zaak zeker: alle mensen zijn te verzorgen. Een kankerpatiënt is één en al zorg! De ziekte kan zowel mentaal als fysiek iemands leven verwoesten. Liefde, een luisterend oor en aandacht zijn voor Ester belangrijker dan wat maar ook in haar vak.

De vuile waskommen worden weggezet. Uit een voorraadkast verderop in de gang, haalt Ester een katheterzak. Ze moet opschieten om naar de volgende patiënt te gaan. Een jonge vrouw met wederom diagnose kanker.

2.

Vakantieplannen

Ester maakt zich in de badkamer op voor haar nachtrust – een vast ritueel: tandenpoetsen en gezicht schoonmaken met haar favoriete merk, Clearskin. Eigenlijk ziet ze er best goed uit voor haar leeftijd en dat doet haar goed. Binnenkort komt nummer drieënvijftig op haar cv te staan. Ze is al drie keer oma en ze vindt het heerlijk om die kleine donderstenen om zich heen te hebben. Ze is gek op alle drie en daarom past ze vaak op. Mees is de oudste en een geweldig joch. Ze is dikke vrienden met Mees en het is een feest om bij elkaar te zijn. De tweeling, dat zijn haar lieve meiden, Noor en Linda. De twee ondeugden van haar dochter. Wat was ze trots en dankbaar dat ze alle drie geboren heeft zien worden. Daarom is de band met die drie wondertjes zo goed.

Esters vinger gaat automatisch door de pot nachtcrème. Daarna, zorgvuldig als altijd, over haar gezicht. Vooral om de mond en achter de oren een likje anti-verouderingscrème, wie weet helpt het toch. Even stokt haar rechterwijsvinger achter haar rechteroor. Ze herhaalt de beweging nog twee keer. Ze voelt een klein rond bolletje, zo groot als een kleine doperwt. Ach, ze heeft in het verleden ook wel eens een bobbeltje gevoeld. Ze kruipt behaaglijk onder haar warme dekbed. Heerlijk zo’n voorverwarmd bed. Ze draait zich op haar rechterzijde, haar voorkeurskant, om heerlijk even tegen Joseph aan te liggen. Na een paar minuten draait ze zich om en voor ze het weet valt ze in slaap.

Haar vriendin Hillie belt met een geweldig voorstel. Hillie is een vriendin vanuit de geloofsgemeente waar ze beiden toe behoren. Ze kennen elkaar ruim drie jaar. Tijdens een vakantie zijn ze echte vriendinnen geworden. Terwijl Ester Hillie hoort praten door de telefoon, schiet de gedachte door haar hoofd dat ze zo verschillend zijn en elkaar toch zo mogen. Hillie is net zo oud als haar moeder, maar als je haar ziet geef je haar zeker vijftien jaar minder. Waarschijnlijk gebruikt ze ook zo’n een geweldig merk crème.

Ze zit vol pit, is zeer zelfstandig en daarbij goedlachs. Zelfverzekerd en ondernemend is ze ook, daar kunnen velen een voorbeeld aan nemen. Hillie is alleenstaand en stelt voor samen een keer naar Israël te gaan. Hillies nichtje, de oudste dochter van haar zus, is getrouwd met een Israëliër en woont al sinds 1994 in Israël. Het is een gezellig en hartelijk stel met een jonge vlotte zoon van bijna dertien jaar oud. Ze wonen in het noorden aan de kust. Netanya is een klein maar mooi strandplaatsje. Of ze mee wil, maar dan moet ze wel snel boeken. Hillie wil vier weken gaan; ze heeft daar wat vrienden die ze wil bezoeken. Ester denkt vlug na, twee weken is de maximale periode dat ze weg wil. Ze denkt aan haar oppasafspraken voor de kleinkinderen. Twee weken moet lukken en voordat ze alles thuis met Joseph heeft besproken geeft ze Hillie haar fiat.

Heerlijk eventjes er tussenuit. Ze bespreken van alles aan de telefoon en het belooft een avontuurlijke reis te worden met veel afwisselende slaapplekken. Leuk dat ze ook Yvonne, Hillies nichtje, weer kan zien. Ook bij haar worden slaapplaatsen geregeld. Ze zullen hun reis daar starten en eindigen. Ze is blij dat ze naar het land van haar geloofsovertuiging en -beleving mag gaan. Het is een bijzonder land vol tegenstellingen, maar het is geweldig om er te zijn. Ze voelt zich er thuis en er zijn al aardig wat mensen die ze daar heeft leren kennen.

Joseph reageert enthousiast en gunt haar de reis van harte. Het is jammer dat hij zelf nog nooit mee is geweest. Helaas hebben ze wat betreft vakantie beiden andere interesses. Ester vindt dat jammer, ze mist het napraten over de vakantie. Kamperen hebben ze samen met de kinderen jaren gedaan. Nu ze allebei ouder worden en het kamperen net zo duur is als het boeken van een leuk hotel, is de tent in de garage beland. Wegdoen kunnen ze allebei niet en de tent is langzaam aan een relikwie geworden van een ‘samen-op-weg-verleden’. Een stille getuige van een tijd dat beiden het fijn vonden om de vakantietijd samen door te komen. Ze heeft een stille hoop dat Joseph en zij binnenkort ook samen eropuit trekken. Maar soms lopen zaken nu eenmaal anders en ze hebben elkaar nooit als bezit beschouwd, zoals sommige stellen doen. Daar gruwen ze samen dan wel weer van, stellen die als Siamese tweelingen door het leven gaan en elkaars vrijheid beperken. Hillie is wat interesses betreft een betere partij, dat moet Ester toch toegeven. Wandelen is één van die interesses. Ze zijn allebei goede en fitte wandelaars. Hillie heeft zelfs de Nijmeegse vierdaagse al een paar keer gelopen. Zij heeft heel wat meer kilometers in de benen dan Ester met haar rondjes met de hond.

De kinderen reageren blij als Ester het nieuws van de vakantie naar Israël vertelt. Ze snappen best dat ze eruit wil. Even de rust opzoeken en de batterij weer opladen. Een paar keer in de week oppassen op de kleinkinderen vraagt toch de nodige energie, al helpt ze met liefde. Dan is er ook nog de verandering dat dochter Naomi vanwege een relatiebreuk sinds een paar maanden weer thuis woont bij haar en Joseph. Met Naomi kwamen Linda en Noor natuurlijk ook mee. Het is een geweldige drukte, zeker als je bedenkt dat ze samen met Joseph had besloten om in de zorgsector te stoppen om wat meer rust te krijgen. Joseph is vijftien jaar ouder dan zij en ze willen samen nog genieten van de tijd met elkaar. Natuurlijk helpen ze hun dochter, maar een dochter terug in huis is best een inbreuk op hun eigen levens en daarbij zijn ze het ook niet meer gewend om alle dagen kleintjes om zich heen te hebben.

Daarom is het even fijn om met haar vriendin weg te gaan. Joseph is van het voorjaar tenslotte ook naar zijn geliefde Bali geweest. Ester heeft niets met Bali. Daarom hebben ze besloten dat zij nog een keertje alleen op vakantie gaat en daarna gaan ze lekker samen. Met of zonder tent. Ze denkt er over na en een lach ontschiet haar. Nee, eigenlijk heeft ze ook geen zin meer om op een luchtbed te slapen en om in de regen met een closetrol onder haar arm naar de gemeenschappelijke toiletten te moeten lopen.

Ze is enthousiast en neuriet een liedje. Twee weekjes jezelf kunnen zijn. Opstaan en dan doen en laten wat je zelf wilt. Ze wordt steeds blijer dat ze spontaan ja heeft gezegd tegen Hillie. In oktober gaat ze erheen. Hillie gaat twee weken eerder. Ze zal alles regelen en Ester hoeft niets te doen. Wat een luxe, bedenkt ze. Hillie is er bekend en regelt graag. Ze zullen veel dingen zien en mensen ontmoeten. Familieleden en vrienden van Hillie. Vanwege hun geloofsachtergrond hebben ze bepaalde activiteiten en bezienswaardigheden op het oog die ze willen gaan doen en bezoeken.

3.

De ontdekking

Het erwtje is een ouderwetse knikker geworden. Ester schrikt en voelt voorzichtig nog een keertje.

Nee, ze weet het zeker. Het groeit. Ze maakt zich zorgen en vindt toch wel dat Joseph en Naomi het moeten weten. Dit is toch niet zomaar een knobbeltje. Ze kijkt in de spiegel en draait haar gezicht goed naar haar eigen spiegelbeeld. Even de lichtjes boven de wastafel en spiegel aan doen. Nu ziet ze het toch duidelijk: een verdikking als een grote pukkel schijnt als het ware door de huid heen. Precies onder haar oorlel. Ze kijkt nog een paar keer, maar ziet verder niet veel bijzonders. Erop drukken doet geen pijn. Waarschijnlijk een cyste. Joseph heeft jaren geleden ook een knobbeltje gehad precies naast zijn adamsappel. Alle alarmbellen gingen af en gelukkig was het uiteindelijk een cyste. Die was vrij vlug verwijderd en zelfs het litteken zie je niet meer nu, jaren later. Het litteken hebben ze mooi in een plooi van een ouderdomsrimpel weggewerkt. Ze bedenkt dat ze, als het nog meer in omvang toeneemt, eens naar de huisarts zal gaan. Ze is van nature geen hardloopster om voor elk wissewasje naar de dokter te gaan. Maar als ze het aan Joseph en Naomi vertelt, denken zij er anders over. Ze vinden het een vreemde plek en ook zij zien duidelijk de verdikking onder het rechteroor. Ester maakt in de ochtend een afspraak bij de huisarts. Ze kan om drie uur dezelfde dag komen.

4.

De huisarts

Om drie uur die middag staat de afspraak bij haar huisarts. Het is misschien inderdaad beter, gezien de omvang van de knobbel, om het te laten controleren. Mocht het dan toch iets zijn, dan is ze er op tijd bij. Ach, het zal zo’n vaart niet lopen.

Het is druk in de wachtkamer en Ester kijkt om zich heen. Ze komt er niet vaak. Het valt wel op dat er niets is veranderd. Zelfs een oude poster van jaren geleden hangt nog exact op dezelfde plek met nietjes aan de muur. Vlak naast de deur van de arts. De man, een oude cowboy met een hangende sigaret op zijn lippen, kruist met een paar blauwe trieste ogen haar blik. ‘Kanker door roken. Stop nu!’ staat er onder de plaat geschreven. Roken, ze heeft het altijd vies gevonden, zeker die lucht in je kleding. Als ze naar een feestje was geweest waarop werd gerookt, stopte ze de kleren met rooklucht direct in de wasmachine. Ze mogen wel eens wat nieuws ophangen in de wachtkamer. Iets pakkenders.

Kanker, ze moet er niet aan denken en tegelijk denkt ze aan de zeiler die ze nog kortgeleden eenzaam vond in zijn bed. Overleden, alleen, zonder familie. Dobberend in de grote stille oceaan met dit verschil dat hij nu niet meer thuis zou komen. Het was duidelijk dat zelfs de stoerste mannen deze ziekte soms niet kunnen overwinnen. De ziekte haalt je gewoon in, wanneer je pech hebt. De ruwe-bolster-blanke-pit-patiënt had zijn eindreis volbracht. Ze had de familie direct gebeld.

‘Mevrouw Beekman, komt u maar mee.’

Ester staat op en laat de man met de blauwe ogen achter haar en volgt de dokter naar haar spreekkamer. Ze gaat voor het bureau zitten en dokter Schepenmaker zit even aan haar computer voordat ze haar aankijkt.

‘Wat kan ik voor u doen?’

Ester vertelt haar in het kort over het bobbeltje achter haar rechteroor. Of ze hier even naar wil kijken. De huisarts komt achter haar tafel vandaan en kijkt in het rechteroor en voelt aan de ronde knikker onder de oorlel in de hals. Ester hoeft zich geen zorgen te maken. Het trommelvlies is lichtelijk gebold en de knobbel is glad en egaal wat kan duiden op een cyste. Ester is opgelucht. Zie je nou wel, niets om je ongerust over te maken. Met een recept voor neusspray loopt ze direct door naar de apotheek. Dan is ze er voor de vakantie vanaf.

Nog even een boodschap doen en dan fijn naar huis voor de koffie. Toen haar kleindochters in huis kwamen wonen, heeft ze haar oude koffietijd weer ingesteld. De kinderen vonden dat vroeger ook een rustmoment. Dan kletsten ze heerlijk wat met elkaar af. Ook de twee meiden vinden het prachtig. Zodra Ester roept: ‘Linda en Noor het is koffietijd’, roepen ze in koor: ‘Koekjestijd!’ en rennen met z’n beidjes direct naar de kast waar de koektrommel staat. De handjes zijn zo handig dat Ester niet eens meer hoeft te helpen om de trommel van de bovenste plank af te pakken. ‘Zelf doen’, roepen ze dan al. Ja, het zijn twee bijdehandjes, denkt ze, terwijl ze opgewekt de boodschappenkar naar de kassa manoeuvreert. Altijd druk in deze supermarkt vanwege het vrije parkeren. Ze rekent af bij de kassa. Nu vlug naar de auto. Thuis zal ze direct een snuifje van de spray nemen zodat het probleem maar vlug weggaat. Het moet met een dag of vijf minder worden en anders moet nog even langs de huisarts. De spray zal wel helpen en dan hoeft ze niet meer terug te komen.

Thuis ruimt ze de boodschappen samen met Linda en Noor op. Het zijn al twee kleine huisvrouwtjes in de dop. Over een paar maanden mogen ze naar de peuterspeelzaal. Dezelfde als waar Mees heen gaat. Mees wordt in januari vier jaar en gaat dan naar de basisschool. Wat gaat de tijd toch vlug. Ester roept ‘koffietijd’ en Joseph zet de twee geurende bekers met bruin vocht op de salontafel. Ouderwetse koffie met warme opgeklopte schuimmelk. Ze genieten van het moment. Ester vertelt ondertussen het verhaal en sprayt in beide neusgaten volgens de bijsluiter.

‘Zie je,’ zegt ze tijdens het koffiedrinken, ‘loos alarm.’ En ze lepelt de schuimmelk uit haar mok naar Noors mond. ‘Lekker oma!’ zegt die en gaat verder met haar koekje.

Ze voelt het toch echt goed. De knobbel is groter, terwijl ze er lustig op los sprayt, om het zo maar te zeggen. Ze leest nog eens de bijsluiter en heeft het idee dat het niet de juiste medicatie is.

‘Ik ga toch nog eens bellen naar de huisartsenpraktijk’, zegt ze de volgende ochtend tegen Joseph. Die is het ermee eens. Na twee dagen kan ze bij de dokter terecht. Logisch, ze is geen spoedgeval en die twee dagen zal ze dan ook nog volgens recept handelen.

Nog even en de vakantietijd dient zich daadwerkelijk aan. Hillie en zij bellen elkaar regelmatig. Het schiet op en het is heerlijk om even geen oppas oma te zijn en weer tijd voor jezelf te hebben. Ook een ander klimaat en het ontmoeten van vrienden in dat prachtige Bijbelse land waar ze zoveel over gehoord en gelezen heeft trekt haar aan.

De gele koffer die al veel van de wereld heeft gezien is ondertussen achter het kruipschot vandaan gehaald. Voor Hillies nichtje moet ze nog echte Hollandse lekkernijen halen. Drop in alle soorten en smaken, runderrookworsten en niet te vergeten stroopwafels. Grappig, mensen emigreren en toch missen ze bepaalde etenswaren uit hun geboorteland. Volgende week zal ze, vlak voor haar reis, de spullen ophalen en er de nu nog lege koffer mee vullen.

Ze merkt sinds kort dat haar vinger van haar rechterhand regelmatig achter haar oor belandt. Het gaat automatisch en het lijkt wel lichtelijk dwangmatig te worden. De dag voor haar afspraak bij de arts krijgt ze het Spaans benauwd. Als ze haar vinger op de plek legt, schrikt ze en denkt dat ze het verkeerd voelt. Niet één maar twee knobbeltjes voelt ze nu. De oude knikker is als het ware naar beneden gezakt en daarboven zit een andere die half zo groot is. Een soort onderbuik gevoel zegt Ester dat dit niet goed is. Dit is niet iets voor een neusspray. Hier is wat anders aan de hand. Gelukkig staat de afspraak en hoeft ze niet meer te bellen.

‘De neusspray heeft niet geholpen?’ vraagt de arts, die net als vorige keer achter haar bureau zit. ‘Ik neem aan dat u hiervoor terug bent gekomen?’ Ester knikt en de dokter komt met haar instrument om het oor van binnen te bekijken. ‘Mmm-mmm’, zegt ze al kijkende naar het trommelvlies. ‘Het lijkt toch wel minder geïrriteerd en bol te staan’, zegt ze als ze haar rug strekt en het lichtje van het apparaat uit klikt. Ester vraagt haar om nogmaals achter haar oor te voelen en ze bemerkt dat de arts wat schrikt. Ze stelt voor dat Ester een echografie laat maken. Waarschijnlijk zullen het cystes zijn, maar gezien het nieuwe tweede bultje is het niet onverstandig om een afspraak te maken. Het verwijsformulier wordt ondertekend en overhandigd en voor ze het weet staat ze buiten het gebouw om naar huis te rijden.

‘Hoe was het?’ vragen Naomi en Joseph als ze de huiskamerdeur opent. Ze zitten beiden in de kamer en kijken haar aan. Ze laat het verwijspapiertje zien en loopt naar de telefoon om dan maar direct een afspraak te maken met de röntgenafdeling. Ze kan in Emmeloord sneller een afspraak krijgen dan in haar eigen woonplaats, Lelystad. Het is een soort dependance van het ziekenhuis uit haar eigen woonplaats. Het is wel een stukje rijden, maar je wordt er vaak vlugger geholpen. Ze kiest voor deze optie en de afspraak wordt telefonisch geregeld. Ze kan al over drie dagen terecht. Dat komt mooi uit want de vertrekdatum voor haar vakantie komt in zicht!

5.

Onrust

Samen met Naomi gaat Ester naar het ziekenhuis in Emmeloord. Emmeloord is de grootste plaats in de Noordoostpolder, met daaromheen de plaatsen Urk, Marknesse, Schokland en nog wat andere kleine plaatsjes. Het gebied wordt bepaald door veel groen en uitgestrekte gebieden waar de boeren zich nog volop kunnen uitleven. De boerderijen zijn van een typische jaren vijftig-bouw en dat geeft soms een saai uitzicht. De herfst is dit jaar bijzonder mooi. De bladeren die ze onderweg aan de bomen zien, zijn van vele kleuren en die zijn dit jaar erg intens. Ze lijken op een schilderspalet van een schilder die zich erop verheugt om een schilderij te kleuren met tinten die bijna pijn doen aan je ogen. De polder ligt er werkelijk schitterend bij en dat maakt de rit vanaf huis aangenaam en ontspannen. Ze parkeren de auto en lopen richting het ziekenhuisgebouw. Daar moeten ze zich melden bij echografie, onderdeel van de röntgenafdeling. Het loopt gemakkelijk door en het is zo gevonden.

‘Het is echt erg rustig’, zegt Naomi tegen haar moeder. Dat is het zeker, want er is niemand anders in de wachtkamer. Zelfs op de gang is er niemand te zien. In ieder geval kunnen ze erop rekenen vlug klaar te zijn om terug te gaan. Er is thuis ook nog van alles te doen en de hond moet ook op tijd uit. Ze leveren de verwijzing en het ponsplaatje aan de dame achter het loket af. Samen nemen ze plaats en ze bekijken de bekende lectuur die in alle gebouwen in Nederland aan wezig lijkt te zijn om de tijd door te komen. Gezien de ‘drukte’ worden ze binnen enkele minuten door een leuk uitziende verpleegkundige geroepen. Zij houdt de deur voor hen open. Het is een klein kamertje met een nis waar een kapstok hangt. De ramen zijn afgesloten met keurig gestreken lange gordijnen. Een echoapparaat en een tafel met eroverheen papier dat aan het hoofdeinde op een rol wordt vastgehouden, vormen verder het meubilair van het kamertje. Klaar voor het volgende slachtoffer. Ester neemt plaats en volgt de aanwijzingen op.

Naomi gaat aan haar linkerzijde zitten en pakt haar hand. De koude maar niet onaangename gel raakt haar warme hals en glijdt langzaam over haar schouder. Ze moet goed naar links kijken zodat de nek goed gespannen is en de verpleegkundige achter het oor en in de hals waar knikkerman zit kan komen. Wat zou ze graag wat willen zien. Ester is nieuwsgierig van aard, zeker als het om haar eigen gezondheid gaat. Ze wacht af en voelt Naomi’s hand nog in haar hand. Fijn dat ze zo samen zijn gegaan. De warme hand voelt vertrouwd.

‘Zo, u kunt de bovenkleding weer aandoen, hoor’, hoort ze zeggen, terwijl de vrouw de glibberige gel met een doekje van haar huid veegt.

‘Kunt u ook zeggen wat u heeft gezien? Is het inderdaad een cyste?’ Het T-shirt is over haar hoofd, maar ze vraagt het toch. Ze zullen wel vaker mensen hebben die graag gerustgesteld willen worden. De verpleegkundige zegt dat ze niets mag zeggen, want dat is niet haar taak. Ze moet de echo’s nu wegbrengen zodat de uitslag zo snel mogelijk bekend kan worden.

Naomi en Ester zitten samen op de tafel en wachten tot ze terugkomt. Het duurt even, maar daar komen de voetstappen richting het kamertje en de deur gaat open.

‘Ik moet u vertellen, mevrouw, dat u vanmiddag door uw huisarts zal worden gebeld. Bent u thuis of kan de arts u eventueel mobiel bereiken?’

‘Is er wat aan de hand?’ vraagt Ester direct. Dat een dokter haar zo vlug gaat bellen klinkt wel wat vreemd. Ze vraagt voor de tweede keer of er iets afwijkend is gezien. Nogmaals zegt de verpleegkundige dat ze hierop niet mag antwoorden. Ester kijkt haar aan en vraagt of ze veel kennis heeft van cyste vormen. Dat heeft ze, zegt ze. Hierop vraagt Ester of het cysten zijn.

‘Nee, het zijn geen cysten, maar u wordt vanmiddag gebeld en kunt met uw arts alles bespreken. De radioloog van het ziekenhuis zal alle bevindingen snel doorbellen.’

Naomi en Ester lopen naar de auto. Allebei hebben ze geen goed gevoel over het antwoord. Het is beetje vreemd om zo, zonder uitslag, naar huis te moeten gaan en langzaamaan beginnen er toch wat onaangename gedachten door hun hoofden te spelen. Zo open en eerlijk als ze zijn, spreken ze dit ook naar elkaar toe uit.

‘Ik ga pappa bellen’ zegt Naomi en pakt ze haar mobieltje.

Joseph is thuis gebleven omdat de afspraak was gemaakt dat Ester en Naomi na de echografie naar een vriendin zouden gaan. Naomi vraagt of ze toch niet meteen naar huis zullen gaan.

‘Nee,’ zegt Ester, ‘we gaan gewoon naar Elly en we horen thuis wel wat de dokter eventueel te melden heeft.’

De thee is heerlijk. Ze zitten bij Elly thuis en vertellen het verhaal. Het is gezellig. Het mobieltje van Naomi klinkt vanuit de tas. De telefoon is niet zomaar gevonden en de tas die meer als hutkoffer dienstdoet wordt bijna geheel doorzocht. Het rinkelende geluid zet door en Naomi neemt de telefoon aan.

‘Pappa zegt dat we direct naar huis moeten komen: de huisarts heeft gebeld, maar belt over ongeveer een uurtje terug, want ze wil u zelf spreken.’ Haastig wordt er afscheid genomen van Elly. Allebei vinden ze het nu toch wel beangstigend.

‘Dit is toch niet normaal’, zegt Naomi tegen haar moeder. ‘Zie je wel, dat er wat is. Ze bellen haast nooit persoonlijk naar iemands huis en zeker niet twee keer.’ Beiden zijn er niet gerust op en de weg naar huis lijkt langer dan normaal.

‘Wat zei de dokter dan?’ vraagt Naomi zodra ze haar vader in de deuropening ziet staan. Ester is ondertussen ook uit de auto en loopt met haar tas naar binnen.

‘Ze wilde niet veel kwijt en wilde je moeder persoonlijk spreken.’

‘Nou,’ zegt Ester, ‘ik weet te veel van zulke zaken af. Er is wat aan de hand, hoor.’ De telefoon rinkelt naast de kast waar de televisie staat.

‘Dat zal dokter Schepenmaker wel zijn’, zegt Joseph. Ester loopt naar de vaste telefoon, ten slotte wil de arts haar spreken. Is het iemand anders, dan is het negen van de tien keer voor haar.

Ze neemt de hoorn van de haak – ze noemt het nog steeds ouderwets ‘van de haak’, daar kun je toch wel aan merken dat ze wat ouder wordt – en hoort de stem van dokter Schepenmaker. Het gekke is dat ze haar huisarts van de werkvloer kent. Ze heeft vaak met haar gesproken over patiënten die terminaal waren. Ze spreekt daarom op een iets amicale manier door de telefoon. Het wordt Ester al snel duidelijk dat het mis is. De radioloog van het ziekenhuis in Emmeloord heeft direct gezien dat de twee onderhuidse bulten geen cysten waren. Door de vorm bestaat er een zeer grote kans dat het om maligne – dus kwaadaardige – celstructuren gaat. Ester weet niet wat ze hoort! De huisarts belt direct met de KNO-afdeling in het ziekenhuis. De arts weet zich nog te herinneren dat Ester binnenkort op vakantie gaat. Dat was in het vorige consult kort ter sprake gekomen. Het lijkt haar verstandig om door een collega, een specialist, de verdikkingen te laten bekijken. Het lukt om voor overmorgen een afspraak te maken bij de KNO-arts in het ziekenhuis van Lelystad. Ze heeft gevraagd om een consult met een daarbij behorende punctie. Als ze de telefoon heeft teruggezet gaat ze in de stoel van Joseph zitten – de meest favoriete stoel van het huis. Het is een draaistoel die ook als relaxstoel dient. Ze herhaalt het gesprek in haar hoofd. Dan staat ze op om naar de keuken te gaan.

Haar man, die in de keuken bezig is met het schillen van de piepers voor de avondmaaltijd, draait zich om.

‘Het is niet goed en ik moet donderdag naar de KNO-arts hier in het ziekenhuis.’ Ze zijn er beiden even stil van. ‘De vraag is nu of ik nog wel vrijdag weg kan met vakantie’, zegt Ester terwijl ze ondertussen aan de keukentafel de lekkere maaltijd eten. ‘Laten we ervan uitgaan dat het goedkomt. Vaak moet het weefsel ook nog op kweek en dat duurt toch ook nog wel een aantal dagen. Wil je nog een toetje?’ vraagt ze dan en begint met het afruimen van de keukentafel.

6.

Keel, neus en oren

Het is een mooie najaarsdag en het zonnetje probeert beiden wat op te fleuren als ze die donderdag richting het ziekenhuis fietsen. Ze wonen niet zo ver van de stad en hebben zo ook geen parkeerprobleem. Tegenwoordig zijn de parkeerkaartjes aardig aan de prijs. Verder is het een goede bewegingsactiviteit. Binnen tien minuten zit de rit erop en staan de fietsen in het fietsen rek gestald. Ooit, in een ver verleden, hebben Ester en Joseph nog lange fietstoeren gemaakt. Het kleine stukje door het park lijkt nu net zo vermoeiend als een ritje van vier uur. Ja, denkt ze terwijl ze haar fiets op slot zet, ik ben wel moe de laatste tijd. Je kunt wel merken dat ik ouder word en in de overgang zit. Opvliegers te pas en onpas.

De polikliniek en de balie van de afdeling waar ze moeten zijn, zijn vlug gevonden. De wachtkamer zit propvol en kinderen zitten achter een Mickey Muistelevisie op kleine, gekleurde plastic stoeltjes om de tijd te verdrijven. Een prinses met een wel zeer roze sprookjesjurk aan kijkt vanaf het scherm naar de kinderen. De kinderen zijn rustig en de vader of moeder in de wachtkamer heeft zodoende ook rust. Eigenlijk is een ziekenhuis geen plek voor kinderen. Ze melden zich en nemen plaats op de rode toch wel prettig zittende stoeltjes rond een soort eettafel. Net als in Emmeloord liggen hier de bekende roddelbladen op de tafel.

Een man met een dochter trekt haar aandacht. De man zit, zo lijkt het, gespannen en wat ongemakkelijk aan de grote tafel met lectuur. Hij begint spontaan tegen hen te praten over zijn ziekte. Voordat ze het weten zitten Joseph en Ester in een moeilijk medisch onderwerp. Het hele dossier van de man wordt geopend. Ester kijkt de man medelijdend aan. Dat hij aan wildvreemden zijn hele hebben en houden zomaar vertelt. Zelf zou ze dat niet één, twee, drie doen. Vijf minuten geleden hadden ze deze man nog nooit gezien en kenden ze hem niet. Nu weet ze alle pijntjes van de man. De man wil zijn ziektegeschiedenis tot in detail vertellen. Gelukkig worden de man en zijn dochter snel de behandelkamer ingeroepen. Joseph en Ester kijken elkaar aan en schieten bijna in de lach. Het dossier is bij het opstaan van de man per direct gesloten. De afloop van zijn verhaal zullen ze nooit horen. Dit wandelend medische dossier zullen ze waarschijnlijk niet meer tegenkomen. Je maakt wat mee in een wachtkamer. Na het vertrek van de man met zijn dochter is het erg stil in de ruimte waar ze zitten. Joseph gaat, zoals meestal, het leesvoer door om een puzzel te vinden om daarmee de tijd te verdrijven. De arts loopt uit, gezien het aantal wachtende mensen. Net als de puzzel klaar is, worden ze samen naar binnen geroepen.

‘Neemt u plaats.’ De arts wijst naar de twee witte stoelen voor zijn tafel. Een lange tafel met een computer en allerlei kladblokjes met het logo van het ziekenhuis. De kast achter de man is indrukwekkend gevuld met allerlei medische en blinkende stalen voorwerpen. Aan de muur hangt een gekleurde poster met een doorsnede van een hoofd en hals. Door de felle kleurtjes in de toch wat kleurloze kamer komt de poster goed tot zijn recht. Dat maakt de ruimte bijna wat gezelliger. Nou ja, gezellig is een te groot woord. Ester houdt van kleur en daarom heeft ze jaren geleden gekozen voor een gewaagde dieprode kleur op de muur van de zijkamer in de huiskamer. Zelfs na elf jaren vindt ze het nog steeds een goede keuze.

De arts begint te praten. Het is een man van net in de veertig, slank en lang van gestalte. Hij vertelt in het kort dat de bevindingen van de echografie een vertekend beeld geven. Het weefsel is wat grillig van vorm en dat is vaak zorgelijk. Verder vindt de arts het vreemd dat er niet direct in het ziekenhuis van Emmeloord een punctie is gedaan. Dokter Van Veenhuizen, zoals de arts zich bij binnenkomst had voorgesteld, heeft ook een brief van de huisarts voor zich liggen.

‘Mevrouw Beekman, ik begrijp van uw huisarts, dokter Schepenmaker, dat u een pelgrimstocht gaat houden in Israël? Ik lees dat u vrijdag vertrekt.’

‘Ja,’ zegt Joseph, ‘en dat is morgen al! Gezien wat u ons vertelt, zijn we er niet gerust op. Is het wel verstandig dat mijn vrouw gaat?’ Joseph wacht het antwoord van de man tegenover hem niet af. De lange arts buigt iets voorover en zijn onderarmen rusten naast de recepten- en verwijsbriefjes.

‘Vindt u het verstandig dokter, om nu, voor haar vertrek, nog een punctie te doen? Mijn vrouw voelt dat het niet goed is!’ Er valt een stilte. Opeens rolt de arts in één ruk zijn stoel op wieltjes naar achteren. Ester schrikt er haast van. Ze vindt de stilte bijna prettig. Al die verhalen die ze moest beluisteren van de ‘wandelende encyclopedie’ man, waren best vermoeiend.

‘Mevrouw, gaat u eens op deze stoel zitten.’ De arts draait zijn stoel en wijst naar een veredelde kappersstoel uit de tijd dat er nog echte barbiers bestonden. Een dergelijke stoel werd in de jaren twintig en dertig van de vorige eeuw gebruikt om mannen te scheren en te knippen. Ze neemt plaats en de arts heeft een roestvrij stalen instrument in zijn hand. Op zijn hoofd brandt een lampje om het geheel in de mond en keelholte te bekijken. De man lijkt zo een beetje op een mijnwerker. Het lampje misstaat hem niet en het koude roestvrije materiaal gaat langs Esters wangslijmvlies.

‘Zegt u eens Aaaah. Juist, goed zo, de tong wordt met kracht naar beneden gedrukt. Nu wil ik nog even in uw oor kijken. Juist ja. Nee, ik zie niet, zoals mijn collega schrijft een gebold trommelvlies. Ik wil graag nog eventjes voelen. Ja, tilt u uw kin maar wat omhoog.’ Het instrument wordt nonchalant in een bak gegooid waar allerlei stalen attributen liggen. De arts rolt samen met zijn leren stoel terug naar zijn schrijftafel.

‘Het is inderdaad van belang om te kijken wat voor celmateriaal zich in de verdikkingen bevindt.’

Ester kan zich niet langer bedwingen en stelt haar brandende vraag.

‘Denkt u dat het kanker kan zijn? Ik bedoel, uw collega-radioloog ziet toch duidelijk iets verontrustends. Daarbij voel ik dat het steeds groter wordt!’ De arts gaat wat rechter op zijn stoel zitten en haalt zijn hand even langs zijn slaap. De kleine, korte grijze haartjes verraden zijn middelbare leeftijd, ondanks zijn jeugdige voorkomen.

‘Mevrouw Beekman, haalt u zich nu niet het ergste in uw hoofd. We kunnen pas over zulke zaken praten als ik weet wat het daadwerkelijk is. Daarom, gezien uw ongerustheid en uw reis morgen, zal ik met onze röntgenafdeling bellen om te kijken of er vanmiddag nog een punctie gedaan kan worden.’ De arts pakt de telefoon op en binnen enkele seconden is hij aan het uitleggen hoe belangrijk hij het vindt dat er vandaag nog een punctie wordt gedaan. Het gesprek verloopt niet helemaal soepel. Joseph en Ester horen dat het die dag al zo druk is en ja, alweer ‘een spoedgevalletje’. De arts doet zijn best en verzekert degene aan de andere kant van de lijn dat hij het ook onjuist vindt dat het niet direct in Emmeloord is gedaan. Er wordt even over en weer gesproken en zelfs gelachen.

‘Oké, dan stuur ik mevrouw jullie kant op. Bedankt en we spreken elkaar nog eens over hoe we deze gang van zaken moeten oplossen met Emmeloord.’

‘Kan ik wel dan op vakantie gaan nu er een punctie wordt gedaan?’

KNO-arts Van Veenhuizen vertelt dat het celmateriaal zeven tot tien dagen op kweek moet staan.

‘Hoe lang ging u ook alweer een pelgrimstocht houden?’ Ester vertelt hem dat ze veertien dagen weg zal zijn en benadrukt dat het geen pelgrimstocht is. Nu zegt de arts dat ze rustig kan gaan.

‘In de tussentijd kunnen we toch niets doen.’ De arts kijkt opvallend en net iets te lang op zijn horloge. Ester begrijpt de non-verbale hint. Het aantal wachtende mensen in de wachtkamer laat zien dat de arts voorlopig niet klaar is met zijn werk. Dit is een duidelijk teken van nu opstaan, hand geven en wegwezen!

Ze lopen naar de dame van de röntgen.

‘Even een stukje de gang inlopen en dan kunt u op het bankje plaatsnemen, u wordt zo geroepen.’ De dame van de röntgen zwaait met haar rechterarm en maakt een beweging om de route aan te geven. Het heeft iets grappigs en de vrouw ploft met een zachte zucht terug in haar stoel. Het gebaar was schijnbaar geen alledaagse oefeningen. Ze ziet er niet uit als het eerste het beste sportschooltype.

‘Toch mooi dat het zo voor je vakantie geregeld kan worden, Ester’, zegt Joseph als ze samen op het bankje zitten in de tijd voordat de deur van het echokamertje openzwaait.

‘Ja’, zegt ze.

Van alles heeft al door haar hoofd gespeeld. Hoe moet ze zo vlug Hillie vertellen dat ze niet kan komen. Vreselijk vindt ze het, zeker om iemand die zo zijn best heeft gedaan in de voorbereidingen van de reis en die alles heeft geregeld, te moeten teleurstellen.

Gelukkig heeft ze enkele dagen na het telefoontje van de huisarts Hillie per e-mail al laten doorschemeren dat er iets niet goed is. Hillie was, zoals altijd, begripvol, wenste haar al het goede en ging ervan uit dat ze toch zou komen. Hillie is een echte geloofsvrouw en geeft Ester veel steun. Ester weet zeker dat Hillie een speciaal plekje heeft in het hart van haar Schepper. Ze is dankbaar haar als vriendin te hebben leren kennen. Vanavond zal ze snel een briefje schrijven, zodat Hillie weet dat ze in de namiddag op de luchthaven van Ben Goerrion zal landen.

De man is Indisch, denkt Ester als de deur wordt opengedaan en ze verzocht wordt mee te lopen naar de echotafel. De schoenen mogen aanblijven, alleen haar tuniek en shirt moeten uit. De kleding zal dan niet vies worden van de gel, benadrukt de verpleegkundige en hij wijst haar met een klein gebaar plaats te nemen op de stalen tafel. De monitor staat aan en omdat de plek aan de rechterzijde is moet ze haar hoofd naar links draaien. De koude gel wordt op haar huid gespoten en daarna met wat bewegingen uitgesmeerd. Een klein gelstraaltje loopt geheel zelfstandig langs de achterkant naar haar schouder. Ja, dat was anders in mijn shirt gaan plakken, denkt ze nog. Het apparaat in de vorm van een groot blad van een scheerapparaat of ladyshave glijdt langzaam over de zijkant voor haar oor en naar de twee bulten.

‘Mag ik een zwart naaldje van je hebben?’ vraagt de vriendelijk uitziende man.

De verpleegkundige die links van de tafel staat kan Ester goed volgen. Haar hals wordt nog eens even zachtjes maar met nadruk aangedrukt op het platte witte kussentje onder haar hoofd.

‘Bent u bang voor naaldjes?’

‘Nee, hoor.’

Een verdoving is niet nodig want dat betekent een extra prik. Het dunne naaldje schuift via het jukbeen richting het rechteroor. Het valt mee en er wordt eventjes wat heen en weer bewogen met het naaldje. Vreemd, denkt ze, dat ze daar prikken. Het is voor haar oor wel iets verdikt maar de twee boosdoeners zitten onder haar oorlel en in haar hals. Zij betrapt zich op een wat ontevreden gevoel als ze zich aankleedt na de punctie.

Ze lopen het ziekenhuis uit richting de fietsen. Ondertussen vertelt zij aan Joseph het vreemde gevoel dat haar op een of andere manier vertelde dat het niet zo ging als ze gedacht had dat het zou moeten gaan.

‘Ja, ik zal het wel mis hebben maar mijn theewatergevoel heeft vaak gelijk.’

Samen fietsen ze nog even de stad in voor de boodschappen die nog in de praktisch lege gele koffer moeten. Met de Hollandse lekkernijen vliegt ze morgen naar Israël. Zoals altijd kort voor een bijzonder spannende of uitzonderlijke gebeurtenis in het dagelijkse leven, bekruipt Ester een lichte spanning. Alleen al het idee dat ze nu zonder iemand langs die strenge douane van het Beloofde Land moet; door de situatie en de dreigende sfeer wordt er heel streng gecontroleerd. Hillie zal haar gelukkig samen met Yvonne opwachten, ook al was het plan in eerste instantie dat ze de trein naar Netanya zou nemen, zoals ze van de vorige keer nog wist. In Israël rijden er twee treinen. De ene trein gaat naar het noorden en aan de andere kant van het perron vertrekt de trein naar het zuiden van het land. Als ze straks de douane is gepasseerd en haar koffer van de lopende band heeft gepakt, begint de wekelijkse sjabbat – vrijdags na zonsondergang rond de klok van zes uur. Een dag later op zaterdagavond eindigt de rustdag. Thuis houdt ze de sjabbatrust ook en het is heerlijk om in het land te vertoeven waar het een normale gang van zaken is en waar je niets aan anderen hoeft te verantwoorden.

Best luxe dat ze wordt opgehaald door Hillie en Yvonne. Heerlijk om straks na de vlucht te kunnen instappen in een auto. Hoeft ze niet met de trein te reizen. Geen gesjouw met haar rugzak en koffer.

7.

Op reis

Het is zo ver: de dag van de reis is aangebroken. Op het perron van station Lelystad nemen Ester en Joseph afscheid. Een licht schuldgevoel bekruipt Ester als ze vanuit haar treinraampje naar Joseph kijkt. Hij lijkt net als zij moe. De schouders wat afhangend en geen stralend fluitgeluid. Hij kan als de beste prachtige melodieën fluiten. Vooral als hij opgewekt is. Dat hoorde ze de laatste tijd veel minder. Ondanks dat ze heel veel van hun dochter Naomi en beide meisjes houden, is het thuis erg druk geworden. Ze had zo graag deze reis samen willen maken. Joseph wilde niet en achteraf was het toch, gezien de situatie thuis, ook beter. Vanwege de kleintjes en de dieren is het goed dat er iemand thuis is. Ze zwaait en ze voelt dat de trein zich in beweging zet richting luchthaven. Gelukkig is het een rechtstreekse verbinding. Joseph zwaait vlug terug en loopt dan de trap van het perron af. Ester voelt nu al heimwee en mist haar man eigenlijk direct. Door alle veranderingen hebben ze de laatste maanden elkaar in de drukte veel gemist. De tijd wordt door zorgen en de kinderen een beetje opgeslokt. De afstand vanaf het veilige en warme thuis wordt door de rijdende trein snel groter.

In de trein ontmoet ze een stel met een klein meisje, staande op haar vaders schoot en de handjes tegen de treinruit. Ze is iets jonger dan Noor en Linda. Voor ze het weet, is ze in een gesprek met de vlotte, jonge vrouw. Ze zijn ook op weg naar Schiphol. Haar man komt oorspronkelijk uit Polen en ze gaan naar zijn ouders. De man spreekt goed Nederlands met een wat zware tongval. Ze vertellen met trots dat hun dochter tweetalig wordt opgevoed. Het meisje met haar oudroze gekleurde overgooier kijkt haar moeder en Ester aan en zwaait spontaan even naar de beide vrouwen. Al babbelend arriveren ze op de luchthaven. De verbinding vanaf Lelystad naar Schiphol is zo geweldig dat het gemakkelijker reist per trein dan met de auto. De trein komt onder de luchthaven binnen en met een lift of roltrap ben je zo in de aankomsthal. Op het moment dat de trein stopt, is er overal geduw en gehaast bij alle passagiers. Ester pakt haar koffer op. Daarvoor heeft ze, staande in de wagon, haar rugzak al omgedaan.

Door de gezonde spanning loopt ze verkeerd en kan ze de roltrap niet vinden. Dan maar weer terug. Ze draait zich om en sleept de koffer achter zich aan naar de eerste de beste glimmende liftdeur. De mensen met het kleine meisje uit de trein, treft ze met hun bagage ook aan bij de lift. Eindelijk staat ze dan in de grote hal van Schiphol. Door het enorme heen en weer geloop van de mensen lijkt het er op een mierenhoop. Zoveel mensen en niet een lijkt op de ander. De hele wereldbol treft elkaar hier eventjes. Mensen die je nog nooit hebt gezien, laat staan gesproken, kruisen je leven. Hierna gaat iedereen weer zijn eigen weg. Ester kijkt naar welke hal ze moet. Hillie heeft dit jaar bij een voordelige Israëlische vliegtuig maatschappij geboekt. Ester houdt niet van onnodig lang zoeken en dat gezeul met de koffer is ook lastig. Eerst die koffer weg. Als je dan je handen vrij hebt en langs de douane bent, lijkt de vakantie echt te beginnen.

Helemaal achter in de vertrekhal waar de tickets worden afgegeven en de bagage wordt ingenomen, is het vreselijk druk. Overal staan politiemensen die zwaar bewapend zijn, Nederlandse en Israëlische. De passagiers moeten zich opsplitsen in drie banen en langzaam schuifelt men in de richting van een medewerkster die per keer één persoon met de meegebrachte spullen door een soort klittenbandrolletje laat lopen. Het gaat langzaam, maar eindelijk komt Ester bij de jonge vrouw. Ze heeft ongeveer de leeftijd van haar eigen zoon. De vrouw moet voor haar functie op een bepaalde manier kijken en zo te zien lukt dat haar aardig. De vrouw begint in het Engels te praten en vraagt of ze Hebreeuws spreekt. Waarom hebben wij hier in Nederland toch van die watjes-politiemensen? schiet het door Esters hoofd. Alleen deze vrouw boezemt al ontzag in door haar getrainde onvriendelijke uitstraling waar zelfs een glimlach een breuklijn in de huid zou kunnen veroorzaken.

De controle is streng. Vanwege aanslagen op Israël zijn ze extra alert. Ze moet haar koffer openmaken en die mag daarna ook niet meer op slot. De koffer moet ze zelf openmaken, zodat ze zeker weten dat er geen explosieven aanwezig zijn. Na nog wat adviezen kan ze doorlopen. Het afgeven van de bagage gaat verder vlot en na een tijdje loopt ze door naar de juiste vertrekhal.

Er zit een zeer bont gezelschap in het toestel. Van vakantiepubliek tot orthodoxe Joodse gezinnen met kleine kinderen. Het toestel heeft doorgezakte stoelzittingen en tijdens het opstijgen kraakt en piept er van alles. Alle stoelen zijn bezet en onder veel onbekende geluiden hijst het toestel zich in de grijze lucht. Je kunt merken dat het een wat ouder toestel is en het geeft zowel aan Ester als haar medepassagiers een wat vreemd gevoel.

Door dit gezamenlijke gevoel ontstaat er een gesprek met de passagiers die naast haar zitten en al vlug laat de jonge vrouw haar trouw foto’s zien. Ze vertelt dat ze acht dagen met haar man op huwelijksreis is geweest in Amsterdam. Haar Engels is goed en vloeiend. De kersverse echtgenoot beheerst de taal niet en knikt wat terwijl hij nog eventjes naar zijn bruiloftsfoto’s kijkt. De tijd gaat snel voorbij en onder het genot van de aangeboden koosjere broodjes zet het oude vliegtuig de landing in.

Ester kan niet wachten tot ze Hillie en Yvonne zal zien. Ze hebben elkaar veel te vertellen, zeker omdat Hillie al twee weken eerder is afgereisd. Hillie wilde dit jaar het Loofhuttenfeest in Jeruzalem vieren. Acht dagen volop feest vieren. Een vrolijk en uitbundig oogstfeest. Ze had gehoopt dat ze dat samen konden doen. Ester had het dolgraag willen meebeleven. Maar omdat ze net haar belofte had gegeven aan haar gemeente om het feest hier in Nederland mee te organiseren, moest ze Hillie teleurstellen. Die begreep dat. Wellicht volgend jaar in Jeruzalem – wie weet gaat het nog eens een keer gebeuren. Daar is ze van overtuigd, maar dan wel samen met Joseph!

De lucht in het gebouw is drukkend. Vanuit een frisse, Hollandse regenbui is het even omschakelen naar de temperatuur hier voor de douaneloketten. Het trage en zeer onvriendelijke personeel maakt het wachten er niet aangenamer op.

‘Waar komt u vandaan?’ ‘Wat is uw vluchtnummer?’ ‘Waarom komt u hier, hoelang blijft u hier?’ ‘Kent u mensen hier in Israël? Zo ja, waar wonen ze en kent u hun namen?’

De eerste keer was Ester met een groepje mensen van een reisorganisatie naar Israël gevlogen. Ze was er toen door de reisleider op gewezen hoe de controle bij aankomst in zijn werk ging. Toch vond ze het een vreemde manier van ondervragen. Nu weet ze zich er beter op voor te bereiden. Na de paspoortcontrole en het stempeltje van goedkeuring, loopt ze door naar het volgende controlepunt. Nu mag ze met haar koffer doorlopen. Er staan veel mensen in de hal. Het is aan hun kleding duidelijk te zien dat het erg warm moet zijn.

‘Ester, Ester, hier zijn we! Kijk daar heb je haar!’ Hillie loopt tegen de stroom mensen in als een zalm die door een stromende rivier terugzwemt naar het beginpunt van zijn leven. Zie ziet er geweldig goed en gebruind uit. Ze omhelst Ester en geeft haar een hartelijk welkom. Yvonne staat het tafereel op een klein afstandje te bekijken. Grappig, twee vrouwen in alles zo verschillend, maar die voor elkaar een diepe en intense vriendschap voelen.

‘Hallo’, zegt Ester en ze geeft Yvonne een knuffel. De beide vrouwen vinden het leuk om elkaar weer te ontmoeten. Verleden jaar bleek al dat ze goed met elkaar overweg kunnen. Ze zijn van bijna dezelfde leeftijd en dat is leuk. Yvonne wil zo vlug mogelijk naar huis. Ze heeft uitgebreid voor de sjabbat gekookt en wil er samen met haar gezin en gasten een gezellige en rustige avond van maken.

De reis van ruim een half uurtje gaat voorspoedig. Doordat het vrijdagavond is en de meeste mensen voor de wekelijkse sjabbatavond thuis willen zijn, is het rustig op de snelweg.

De maaltijd is verrukkelijk. Het is zeker waar: Yvonne kan koken als de beste. In haar vroegere leven, zo vertelt ze, heeft ze leren koken. Ze vindt het echt leuk om te doen. Haar man, Ezra, kijkt trots naar haar en bevestigt alles door nog een keertje ruimschoots op te scheppen. De avond gaat, zoals gewild, rustig voorbij. Ze genieten van elkaars gezelschap. Yvonne vraagt hoe het nu precies zit met het knobbeltje achter Esters oor. Ze wil het ook even voelen en deinst een beetje terug als ze de bulten en ook de zachte, gevulde huid voor het oor aanraakt.

‘De dinsdag na de vakantie thuisgekomen moet ik naar het ziekenhuis voor de uitslag van de punctie’, vertelt Ester.

Na nog wat praten gaan de beide vriendinnen naar bed. Gezellig op één kamer. Het is de slaapkamer van de zoon des huizes. Morgen gaan ze samen met de bus naar het strand. Lekker bijpraten en even alle nieuwtjes uitwisselen.

‘Laila tov’, zeggen ze tegen elkaar. Ze wensen elkaar een goede nacht.

8.

Een reisimpressie

Het reisschema van Hillie ziet er goed en zeker afwisselend uit. Op het strand bespreken ze hoe ze de reis gaan doen. Vanaf Netanya dat in het noorden van Israël ligt vlak aan de westkust, gaan ze verschillende plaatsen en mensen bezoeken. Ze reizen zo veel mogelijk met het openbaar vervoer. Leuk, spannend en je ontmoet op die manier diverse mensen. Daarbij komt het goed uit dat het vervoer hier veel voordeliger is dan in Nederland. Daardoor zijn de bussen en treinen wel vaak propvol, merken ze tijdens hun reis. Ondanks de drukte zijn en blijven de mensen vriendelijk tegen elkaar. Bijna opmerkelijk, vinden ze beiden als ze zijn aangekomen in Jeruzalem. De koffers hebben ze achtergelaten bij Yvonne. Ze gaan, ieder met een rugzak bepakt, een afwisselende reis beleven. Ze lijken net twee tieners en hebben wat dat aangaat net zoveel lol alsof ze zeventien zouden zijn.

Ze slapen in een hostel in Jaffastreet. Het hostel dat, zoals later blijkt, internationaal erg goed staat aangeschreven, heeft wel een toepasselijke naam: Abraham. ‘Mooi hè?’ zegt Hillie. ‘Ik was hier al een paar nachten tijdens het Loofhuttenfeest. Je ontmoet de hele wereld hier. Het is goed en niet te duur.’ De jonge mensen die het hostel draaiende houden zijn erg vriendelijk en helpen hen richting de kamer. Het worden enkele enorm gezellige dagen in Jeruzalem. Ester en Hillie maken vele kilometers te voet. Gezien Hillies wandelwoede is het samen goed te doen, ondanks het leeftijdsverschil. Hillie wil niet weg zonder een paar keer te hebben gereden met de nieuwe tram die door Jeruzalem rijdt. Met dit vervoersmiddel bezoeken ze allerlei interessante musea. Ze breken het record ‘museum bekijken’ door langer dan bijna zeven uren in het bekende Yad Vashem museum rond te lopen. Ester is vreselijk onder de indruk en heeft nog nooit z’n prachtig museum gezien. Ieder persoon wordt meegenomen op een emotionele tocht in en door het gebouw. Je ervaart een visuele reis door in de periode van de Tweede Wereldoorlog te stappen. Het gevoel van die tijd komt zeer dichtbij. Het raakt Ester zo heftig dat ze moet huilen. Het verhaal dat er wordt verteld met beeldmateriaal is zeer realistisch en laat een diepe indruk achter. Wat mensen elkaar aandoen vanwege een andere overtuiging, huidskleur en ideaal wordt hier haarscherp naar voren gebracht. Het geeft een duidelijk beeld hoe moeilijk deze fase van de oorlogsjaren voor het Joodse volk is geweest. Het is zo prachtig en realistisch gemaakt dat beiden er stil van zijn. En geweldig dat het helemaal kosteloos te bezoeken is. Wel is het de juiste manier om allerlei verschillende mensen te trekken en de boodschap door te geven dat wat er toen gebeurd is, nooit meer mag plaatsvinden. Vooral jeugd en groepen van scholen zouden verplicht hierheen moeten komen. Met grote trek in iets lekkers stappen ze in de tram. Hillie is helemaal in haar nopjes. Prachtig weer, een leuke en leerzame dag en natuurlijk al twee keer een rit in de tram die ze beslist niet wilde missen. Ester geniet ook en ziet door het tramraam van alles voorbijkomen. Het is een multiculturele samenleving hier. Haar gedachten dwalen naar huis. Hoe zou het met Joseph en de situatie thuis zijn? Ondanks dat ze het reuze naar haar zin heeft, zijn dit zo de momenten dat haar kinderkwaal heimwee de kop opsteekt. Nee, niet meer zo heftig als toen ze klein was. Jammer ook dat ze dit niet kan delen met haar man. Ze had dat graag gewild. Morgenavond zal ze in het hostel naar de mediahoek gaan. Voor een paar sjekels kun je in het internetcafé via je eigen mailadres berichtjes sturen en ontvangen. Ja, dat gaat ze doen! Het wordt langzaamaan donker en de tram kruipt langzaam als een heel lange slang door de straten. Deze tram is zeker een keer zo lang als de trams die in Amsterdam rijden. Esters gedachten dwalen verder. Hillie is een schat en een gezellige, lieve en energieke reisvriendin. Ze boft dat ze ook met haar over hun zelfde geloofservaringen kan praten. Dat maakt het allemaal hechter en intenser. Nog even en ze kunnen bij het hostel uitstappen en op zoek gaan naar een restaurantje. De vijf dagen worden verder met vele excursies gevuld. Ze gaan naar de restanten van de plek Silo met een Jeep die, werkelijk waar, met plakband en touw bij elkaar wordt gehouden. Ze ontmoeten veel Nederlanders en hebben samen veel plezier in de oude en verscheurde stad Jeruzalem.

Ze zitten samen vroeg in de bus, richting de Negev woestijn. Op reis naar het volgende slaapadres. Hillie die rechts van haar zit, draait zich om en bestudeert haar gezicht en hals.

‘Je ziet het nu toch wel echt goed hoor, Ester, die verdikkingen achter je oor en in je hals’, merkt Hillie op. Ze schrikt van wat haar vriendin zegt. Ze brengt haar hand naar de plek in haar nek. Het lijkt wel verdubbeld en het voelt alsof er iets zo nu en dan drukt. Er schieten allerlei gedachten door haar hoofd. De reis die zo ontspannen begon in Jeruzalem richting de Negev woestijn lijkt hiermee opeens wat minder vrolijk. Ester laat het goed aan Hillie zien en ze moet bekennen dat ze er wel dagelijks mee bezig is. Nu het zo duidelijk zichtbaar wordt en het in een gestaag tempo in haar lichaam blijkt te groeien, bekruipt haar een onwerkelijk, bevreesd gevoel. Het idee dat het kanker zou zijn, geeft haar een angstige gedachte en eventjes wenst ze dat ze de uitslag van de punctie wist. Dat zou dit onrustige gevoel en de bijkomende onzekerheid doen afnemen. Naarmate de bustocht richting The Dutch Farm van een Nederlandse vordert, probeert Ester toch maar te genieten. Ze sust zich met de gedachte dat ze er vlug bij is geweest, gezien de afmeting van de knobbeltjes. Binnen tien dagen is ze terug en de dinsdag daarop hoort ze de uitslag. Het is ten aanzien van Hillie niet leuk om hierdoor de vakantiepret te laten beïnvloeden.

Ze wordt afgeleid door wat ze tijdens de busreis ziet en hoort. Voor de reis moesten ze hun bagage afgeven. De rugzakken liggen onder in de bus. Diep in het grote, zwarte laadruim. Als je goed luistert, hoor je in de bochten de bagage van alle mensen schuiven. Het zit weer, zoals ze nu al gewend zijn, vol in de bus. Zo ook dus het laadruim van hun bus. Van hun eigen rugzakken tot kinderwagens en rollators aan toe. Opvallend veel jonge militaire mannen en vrouwen stappen in. Die mogen van de regering gratis reizen met het openbaar vervoer. Ester kijkt naar de jonge soldaten die opstappen en waarschijnlijk naar huis gaan voor het weekeinde. Na Hillies opmerking voelt ze bewust of onbewust steeds vaker aan haar hals.

De bus stopt en ze stappen uit. Het is erg warm. Ze wachten bij een benzinepomp die ook een winkel heeft en een klein terrasje. Hillie heeft een mobieltje speciaal voor het buitenland en belt dat ze kunnen worden opgehaald. Dave is de schoonzoon van de familie en hij brengt ze naar hun nieuwe onderkomen.

Het is best avontuurlijk alles bij elkaar. Ze komen aan de rand van een klein dorpje aan. Een molen, klompen en andere typisch Hollandse voorwerpen laten Hillie en Ester weten dat ze op de juiste plek zijn aangekomen. Ze worden hartelijk welkom geheten. De vrouw, die Judith blijkt te heten, lijkt echt blij te zijn met hun komst. Ze babbelt van alles en heeft onder haar wijde en iets te korte lange broek oer-Hollandse klompen aan. Ze zijn geel maar blijken van plastic te zijn in plaats van hout.

‘Dat loopt veel fijner en je ziet toch het verschil niet’, verontschuldigt ze zich een beetje. ‘Het geeft de gasten het gevoel dat ik werkelijk een beetje Holland in het buitenland breng’, lacht ze. Tijdens hun ontvangst met een kopje koffie met speculaasjes zien beiden veel heen en weer geloop van verschillende mannen en een vrouw. Het is olijvenpluktijd. De oogst is rijp en moet zo vlug mogelijk naar de olijvenpers worden gebracht, zodat je pure en zuivere olijfolie krijgt. Judith vertelt dat ze dit seizoen weinig plukkers hebben en dat elke hulp welkom is. Voordat Hillie en Ester hun tweede kopje koffie hebben opgedronken zijn ze van een ding zeker: ze worden gezien als hulp troepen. Nog geen tien minuten later staan ze beiden te plukken alsof ze nooit anders in hun leven hebben gedaan. De rugzakken liggen nog niet eens in het vertrek waar ze zouden verblijven. Er wordt echt hard gewerkt en na een paar uur zijn er al aardig wat kisten gevuld met vooral groene, kleine, harde olijven. Hier en daar worden de kistjes en ook de kartonnen dozen opgesierd door een zwarte olijf. De zwarte vruchten liggen als eenlingen tussen de groene soortgenoten alsof het een eenzame en trieste ondergang van een kleurenstrijd is. Samen zullen ze tot goudgele olie worden geperst. Het verschil is dan weg en de smaak van de zwarte olijf zal die van de groene ondersteunen.

Het plukken is zwaar werk. Gezien hun achtergrond als verpleegkundige, werken Ester en Hillie alsof ze een hele afdeling moeten runnen. Ester bemerkt dat de vermoeidheid die haar thuis ook met grote regelmaat afmat, de kop opsteekt. Ze snapt er niets van, maar het zal wel met haar overgangsklachten te maken hebben. Verder plukt ze ook niet elke dag met zo’n vaart en bij zulke temperaturen olijven. Er worden leuke foto’s gemaakt. Met haar witte doek om haar hoofd geslagen en olijfbomen overal rond haar heen en kisten vol olijven lijkt het wel of ze in een Bijbels tafereel terecht is gekomen. Op de achtergrond van het erf ligt alleen maar een groot stuk braak liggend gebied. De familie van Judith heeft het plan om hier nog meer olijfbomen te planten. Het stuk grond is nu het domein van de twee ezels en de vele kippen die er rondrennen. Die twee ezels blijken later in de week veel kabaal te maken. Zeker vroeg in de ochtend laten ze zich duidelijk horen. Ester en Hillie slapen in een bedoeïentent op slaapmatjes op de grond. Er komen en gaan gasten en elke nacht is het de vraag wie er nu in de grote tent slapen. In de laatste nacht van het originele en gastvrije verblijf voelt Ester dat de bulten ook wat pijnlijk drukken binnenin haar kaak. Hillie maakt zich ook grote zorgen. Vooral nu de bult door de huid naar buiten zichtbaar wordt. In een gesprekje aan de ontbijttafel vragen ze aan Judith om met elkaar te bidden. Ze bidden dat Ester rust vindt en dat het snel duidelijk mag worden wat er aan de hand is. Iedereen is erg begaan met haar en is liefdevol. Het sterkt de band met elkaar dat ze zulke belangrijke gevoelszaken met elkaar kunnen delen. Het verblijf zit erop en ze besluiten een dag eerder terug te gaan naar Yvonne in Netanya. De man van Judith brengt ze door een kaal gebied naar een treinstation. Het afscheid is gemeend en er zijn vriendschappen gesloten. Ter afscheid krijgen beiden van Judith een kannetje olijfolie van de door hen zelf geplukte olijven. Het is een symbolisch bedankje voor hun inzet die ze hebben getoond tijdens de olijvenoogst.

Judiths familie komt uit Noord-Holland, dus zullen ze elkaar wel eens terugzien als ze op visite naar Nederland komt. Ze beloven elkaar te schrijven. Een warme omhelzing als laatste groet. De vakantie loopt langzaamaan ten einde.

Met een dikke knuffel nemen ze op Schiphol afscheid van elkaar. Hillies dochter komt haar samen met haar man ophalen. Ester neemt net als op de heenweg de trein. Vooraf had zij duidelijk met Joseph afgesproken dat hij haar niet op Schiphol zou komen afhalen, maar op station Lelystad. Bij aankomst ziet ze haar man al staan. Ze vindt het toch weer heerlijk om thuis te komen. De veertien dagen hebben haar goed gedaan.

De vreemde vermoeidheid is wel aanwezig, maar niet zoals thuis of met de olijfplukdagen.

Joseph geeft haar een warme omhelzing en het voelt vertrouwd. Ze heeft hem gemist! Ze merkt met de rit terug naar haar huis dat het thuis minder ontspannen is geweest als dat zij het heeft gehad.

‘Hoe is het gegaan?’ vraagt ze belangstellend. Het antwoord weet ze eigenlijk al, maar ze wacht geduldig af wat Joseph haar gaat vertellen. Hij vertelt haar dat Linda en Noor oma erg gemist hebben. En hij is druk geweest met uitlaten van de hond en enorme stapels was- en strijkgoed. Nu hun huishouden uit vijf personen bestaat, merk je dat er meer werk is. Verder komen er allerlei ergernissen in het verhaal naar boven. Ester hoort het allemaal gelaten aan en denkt ondertussen dat ze dat zeker niet gemist heeft. De auto draait de oprit op. Apart is het, als je een tijd uit je eigen omgeving bent weg geweest komt het huis op een of andere manier anders over. Ook ruik je een andere lucht. Nou als anderen het zo ruiken, dan is er niets mis mee. Zelf heeft ze altijd meer het idee dat de hond en de kat een vreemd luchtje aan het huis geven. Nu ze het zelf weer even objectief kan ruiken, valt dat gelukkig mee.

De koffie wordt gezet en voordat Ester het in de gaten heeft, zit ze na enkele kopjes koffie weer in haar normale ritme. Hierdoor beseft ze dat dinsdag de dag is dat ze de uitslag van de punctie hoort. Het lijkt door de vakantie alsof het alweer een tijdje geleden is. Ze is terug in de werkelijkheid en hoopt op een goede uitslag.

9.

Onzekerheid

‘Mevrouw en meneer, loopt u maar door.’ Dokter Van Veen loopt voor hen uit, naar zijn eigen stoel en neemt zelf als eerste plaats. Hij gebaart nog even duidelijk met zijn arm dat ze beiden plaats kunnen nemen.

Als ze alle drie zitten begint de arts eerst te informeren naar de vakantie. Dat vindt Ester wel bijzonder. Zoveel patiënten en dan vragen naar haar vakantie? Hij zal vast aantekeningen per klant maken. De slimmerd. Het maakt het gesprek wat persoonlijker en dat is ook wel weer wat waard. Artsen zijn immers toch ook mensen. De arts gaat even verzitten en pakt dan van zijn stapeltje een formulier. Nu ga ik het horen, denkt Ester en ze gaat, net als de dokter, even op de stoel wat rechter op zitten. Dokter Van Veen zegt niet wat ze graag hadden gehoord en wat Ester vermoedde is waar.

De punctie is niet duidelijk en de cellen die zijn gevonden zijn van dien aard dat ze niet te herkennen zijn. Het kunnen ook huidcellen zijn. Zie je wel, denkt Ester ondertussen, ik wist het, ik wist het! De uitslag is niet goed. Ze krijgt een onaangenaam gevoel en weet bijna zeker dat de radioloog niet goed geprikt heeft. Haar gedachten gaan heel snel totdat de arts aangeeft dat hij Ester door wil sturen naar het beste ziekenhuis in Nederland.

‘Ik verwijs u door naar Amsterdam voor een betere punctie. Ik zal mijn assistente vragen om u op zeer korte termijn door te sturen naar het Antoni van Leeuwenhoekziekenhuis.’ Antoni van Leeuwenhoekziekenhuis? denkt Ester, Dat is alleen maar kanker!

‘Denkt u dat het kanker is?’ Ester kijkt de arts geschrokken aan.

‘Mevrouw Beekman, gaat u nou niet van het ergste uit, maar voor alle zekerheid stuur ik u door, gezien het onduidelijke celmateriaal. U moet maar zo denken dat het hoogstwaarschijnlijk niets ernstigs is. Aan de andere kant, mocht men daar toch iets vinden, dan bent u in het beste ziekenhuis van ons land. Ze kunnen u direct verder helpen. Vandaar deze keuze.’

Ze geven de arts een hand ter afscheid en lopen naar de afsprakenbalie. Met een onwerkelijk gevoel laat ze een afspraak maken met het Antoni van Leeuwenhoek.

‘U kunt er overmorgen terecht, mevrouw Beekman. Als u morgen hier eventjes alle papieren en de brief van de arts wilt ophalen, dan kunt u die daar overhandigen.’

Ze kijkt de assistente aan. Ze kennen elkaar, omdat de vrouw voorheen op oogheelkunde heeft gewerkt. Ze groeten de assistente en Ester belooft morgen de papieren op te halen voor donderdag. Het lijkt allemaal zo onwerkelijk. Nederlands Kanker Instituut. Dat kent ze van de collectebus aan de deur. Je geeft wat voor de collecte, maar je gaat er zelf toch niet heen. Ester wordt nu toch wel wat angstig. Zij die zo gezond leeft en zelf graan maalt en haar eigen broden bakt? Zo sta je olijven te plukken en zo heb je een afspraak voor een ziekenhuis waar je in je ergste nachtmerries nog niet eens over nadenkt. Ze fietsen naar huis en zeggen niet zoveel. Wat moet je tegen elkaar zeggen?

10.

De donderdag bij Antoni

Met de enveloppe van het streekziekenhuis in haar hand loopt ze naar het ziekenhuis der zieken huizen. Het is druk en Naomi en de tweeling zijn meegegaan. Het zebrapad over en ze stappen het gebouw binnen. Het ziekenhuis oogt wat verouderd en doet denken aan de jaren tachtig van de vorige eeuw. Ze vragen waar ze heen moeten lopen.

‘U bent in het verkeerde gebouw. Dit is het Slotervaartziekenhuis. Ach, het gebeurt elke dag wel dat men de verkeerde ingang neemt.’

Ze moeten even om het gebouw heen lopen. Het azuurblauwe gebouw achter het Slotervaartziekenhuis, dat is waar ze moeten zijn. De man is vriendelijk en legt nog eventjes uit, voor de duidelijkheid, dat de betaalde parkeerplaatsen wel van beide ziekenhuizen zijn. Linda houdt oma’s hand vast en Naomi neemt Noor bij de hand. Noor is heel erg op haar moeder gesteld en huppelend gaan de kleine beide dametjes mee naar de dokter. Ester heeft verteld dat ze naar een dokter gaan. Het is blijkbaar interessant voor de dametjes, want ze hebben het regelmatig over de dokter. De dokter, die ze nog nooit hebben gezien, schijnt indruk te hebben gemaakt.

Het gebouw is zo gevonden en, in tegenstelling tot het vorige, oogt dit nieuw en modern.

Op het gebouw prijkt een enorm logo van Antoni van Leeuwenhoek. Je kunt er over discussiëren of het mooi of juist niet mooi is, maar Antoni kijkt naar ieder toekomstig potentieel slachtoffer met een waardige blik. Onder zijn beeltenis is een grote automatische draaideur en zo stappen ze met z’n vieren naar binnen. Bij het binnenkomen krijgt Ester niet direct het gevoel van een ongezellige boel. Het ziekenhuis straalt bijna iets warms uit. In de grote hal hangen op verschillende hoogten allerlei glazen ballen aan draden. De heldere kleuren zijn zo opvallend dat het bonte ballen gezelschap direct in het oog springt. Het beoogde effect is duidelijk bereikt door degene die de decoratie heeft bedacht. De baliemedewerksters zitten achter houtachtige bureaus, die zeker door de architect bewust zo zijn gemaakt en neergezet. Het geeft een eenheid in de hal.

Ester, nog steeds met haar enveloppe in de hand, vraagt waar ze zich moet melden. Het valt direct op hoe vriendelijk er wordt gereageerd. Vriendelijk en behulpzaam.

‘Komt u voor het eerst, mevrouw? Dan moet u naar mijn collega.’ De vrouw komt iets van haar ergonomische stoel af en wijst naar haar collega die druk bezig is, niet wetend dat zij ondertussen een onderwerp van gesprek is geworden. Naomi bedankt en ze lopen door. Ook deze vrouw, in de leeftijd van Ester, is zeer vriendelijk. Het doet bijna onwerkelijk aan. De gegevens worden ingebracht in de computer en Ester mag ook nog even op de foto. Ze lacht vriendelijk naar de kleine ronde lens die ook nog van de houder afvalt.

‘U mag nog een keertje.’

Ze lachen met z’n allen om het geklungel van het cameraatje en de baliemedewerkster weet te melden dat het bijna nooit gebeurt. Naomi en Ester kunnen er wel tegen. De vrouw doet haar werk onder tussen. Naomi vraagt nog even voor de zekerheid of dit ziekenhuis nu echt alleen gespecialiseerd is in kanker.

‘Ja, alleen maar’, antwoordt de vrouw bevestigend. Ze overhandigt het ponsplaatje en een groene afsprakenkaart. Terwijl ze naar balie 2 lopen, kijken ze beter om zich heen. Er lopen erg veel mensen door de wat vierkant gebouwde hal. Vanuit het ruime vierkant vertakken zich vier gangen. Een ervan is naar de uitgang.

‘Mam, wat lopen er veel vrouwen met hoofddoekjes. Heb je dat al gezien?’ Ester zag het ook al; het valt zeker op. Hoofddoekjes in allerlei modellen en kleurvarianten. De een is van achteren en de ander van voren geknoopt. Ze begrijpen allebei dat dit niets te maken heeft met een bepaalde geloofsachtergrond. Ook nu ze er beter op letten zien ze mutsjes gehaakt met en zonder een bloem aan de zijkant van het hoofddeksel. Pruiken in de modernste en meest aparte kapsels die je in een kappersblad ziet. De meeste pruiken zien er te gekapt en te netjes gekamd uit, waardoor het Ester juist opvalt dat het geen natuurlijke haardos kan zijn. Ze heeft altijd al een scherp oog voor details gehad en daarbij is ze ook nog eens een perfectionist. Er komt een vrouw van over de zestig hun richting oplopen en Ester en Naomi kijken elkaar tegelijk aan alsof het afgesproken is. De vrouw moet duidelijk iets kwijt aan balie 2 en draait met haar lange, zeer diepzwarte haren als een meisje van zeventien om. Het type zeventien willen blijven, maar het lichaam vertelt iets heel anders aan de omgeving. De blik die ze elkaar geven is er een van ‘dit gaat zelfs in pruikenland te ver’.

Linda en Noor brengen in de wachtruimte aan het publiek een dankbare afleiding. De meeste mensen van het publiek dat aan de tafeltjes zit is van de vorige eeuw, dus niet bepaald jong. De twee van deze nieuwe eeuw maken een duidelijk verschil. Ze fleuren de wachtkamer en de mensen op met hun lachen en kinderbabbelpraat. Ester is best een beetje trots op die twee Tante Pollewoppies. Doordat de twee zich voorbeeldig gedragen, is de wachttijd zo om. Een jonge, slanke vrouw met lang, zwart haar en een open, witte doktersjas komt de smalle doorgang uit. Het haar van de vrouw is zo te zien wel echt en ze roept Ester met zich mee. De handdruk is stevig en ze loopt vooruit naar haar spreekkamer, links in een smalle gang. Het is een niet al te grote ruimte en buiten de tafel met drie stoelen staat er een heel grote onderzoeksstoel. De onderzoekskamer komt op Ester over als een snoepwinkel voor specialisten. Een groot, uitgebreid assortiment aan hightech instrumenten, glimmend en gepolijst is in de kamer verzameld. De ene slang en tang lijkt nog indrukwekkender dan de andere. Van boven tot onder liggen en staan er in de behandelkamer allerlei martelwerktuigen, maar dan in een modern jasje. Het lijkt wel een gereedschapswinkel, denkt ze terwijl ze gaat zitten op de stoel die de arts haar aanwijst. Naomi gaat links van haar op de tweede stoel zitten en de derde in de ruimte wordt door de arts in beslag genomen. Linda en Noor kijken beiden hun ogen uit en ook hier, door alle glimmende voorwerpen te bekijken, zijn de meisjes rustig. De vrouw vouwt beide handen in elkaar en legt ze rustig op de tafel die ook hier, net als in andere ziekenhuizen, voorzien is van een computer met een groot scherm. Eindelijk wordt de enveloppe overhandigd en gelezen. Belangstellend vraagt dokter Rubens, want zo blijkt ze te heten, hoe en wat er is gebeurd. Ze is echt betrokken en Ester ziet dat ze ook zo nu en dan naar Linda en Noor kijkt.

‘Wat een lieve meisjes!’ laat ze zich dan toch ontvallen. Naomi is in haar nopjes. Ja, het zijn ook leuke kinderen en het is fijn dat het zo door de arts wordt gezegd.

‘Mevrouw Beekman, ik begrijp uw bezorgdheid. Komt u eens in deze stoel zitten. Ik ga even goed voelen en kijken.’ Ester schuift tussen de twee tassen die op en tussen de stoelen zijn gezet, langs haar dochter richting de licht blauwe onderzoeksstoel. Ondertussen geeft ze Linda ook een zetje want die moet even bij Naomi blijven staan. De stoel zit erg zacht en zit beter dan de andere. Dokter Rubens komt voor haar zitten en vlug en kundig palpeert ze het gebied voor het oor, achter het oor en de hele hals af. Voordat Ester maar iets kan vragen, wordt er een grote slang met een klein lichtje aan de voorkant uit de indruk wekkende wand van instrumentaria getrokken. Het gaat allemaal zo vlug. De arts zegt wel iets, maar de slang zit al in haar rechterneusgat. Het lijkt wel een wandelend insect dat door en in haar beweegt. Ondertussen geeft de arts haar aanwijzingen terwijl de slang door haar hoofdgebied kronkelt.

‘Ik kan dit niet te lang bij u doen, want dat kunt u niet volhouden, mevrouw. Ja, goed zo en nu de tong heel ver steken en hijgen maar. Ja, hijgen. Toe maar. Nu het hoofd weer iets naar beneden brengen. Ja prima, u doet het goed hoor, nog eventjes en we zijn klaar.’ Het stalen insect tikt tegen haar bijholten en lijkt ergens tegen de binnenwand van haar oor te kruipen. Hijgend als een oude Sint Bernardshond moet Ester haar verstand op nul zetten. Het is een onwerkelijk moment. Zo ben je met de arts in gesprek, het volgende moment dendert er een stalen slang door je hoofd! Opeens, als door een snelle achtbaan, wordt de slang uit haar hoofd getrokken om vervolgens weer via haar neusgat het daglicht te aanschouwen. De vrouw schroeft het apparaat los en het lampje en de onderzoekslang worden in een bak gedeponeerd. De tranen staan in Esters ogen. Ze ziet nog net allerlei andere roestvrijstalen slangen haar aankijken vanuit een prullenbak, wat getuigt van eerdere slachtoffers voor haar. Ze kijkt naar rechts en ziet haar dochter met beide armen om haar dochters met grote ogen naar haar kijken. Ester kent haar als haar eigen broekzak en weet dat deze blik inhoudt dat ze enorm geschrokken is en het erg naar voor haar vindt. Voordat Ester de stoel af mag, zegt Naomi wat ze denkt. Ze geeft aan dat ze het een naar en vervelend gezicht vond. De arts legt uit wat ze heeft gedaan: via de sonde en camera van binnen heeft ze een beter beeld willen krijgen. Zo kan ze zien wat zich binnen in het gebied bevindt wat ze buiten heeft gevoeld en kan ze haar vermoeden bevestigen.

‘Ik ben eerlijk tegen u, mevrouw Beekman’, zegt dokter Rubens en beide handen liggen, net als voor het onderzoek, op tafel. Ze kijkt Ester vriendelijk aan.

‘Het ziet er niet goed uit en ik wil u vragen, omdat ik merk dat het vlug groeit, een nieuwe punctie te laten doen.’ Ester schrikt. Hoort ze het echt goed? De knobbel groeit snel en wat is niet goed? Ze laat niets van haar onrust merken en vraagt wanneer ze hiervoor terug moet komen. Dat hoeft ze niet want de arts belt met de afdeling waar volop gepuncteerd en geprikt wordt en ze kunnen meteen daarna met z’n viertjes naar die afdeling. Ze moeten in een dubbele glazen lift van waaruit je alle kanten op kunt kijken. Afgezien van de situatie is het best leuk om zo het gebouw te bekijken. Linda en Noor vinden het geweldig en willen de lift niet uit. Ze willen nog een keertje en nog eens. De voorbeeldige kleindochters van Ester veranderen nu in gewone kleuters met een ongeremd kleuter temperament.

Het hele bezoek duurt ook te lang en zo’n lift is natuurlijk voor die kleintjes een ware kermisattractie. Het wordt een brulpartij. Vooral Noor zet een keel op die klinkt door het gebouw als een scheepstoeter in de haven. Het personeel en de wachtende bezoekers van het ziekenhuis kijken naar het tafereel. De ene bezoeker lijkt het kindergebrul storend en ongepast te vinden, anderen kijken begrijpend. Kinderen kunnen nu eenmaal niet urenlang stil zijn. De lift is leuk speelgoed voor kinderen, een leuke afwisseling met al dat wachten!

Eenmaal uit de lift lopen ze eerst verkeerd. In plaats van de linker deur, die gesloten blijkt te zijn, moeten ze de rechterdeur hebben aan de andere kant van de luchtbrug. Er is niemand en Naomi en Ester gaan op het houten bankje zitten. Noor en Linda zijn de liftaffaire zeker vergeten, want ze lopen rustig in de gang. Na een paar minuten gaat de deur open. Een zeer vriendelijk gezicht met daaronder een witte, gesloten jas, vraagt of Ester mee wil komen. De vrouw straalt iets moederlijks en geruststellends uit, waardoor Ester direct na de handdruk met haar begint te praten. De vrouw vindt het leuk om te horen dat Ester bekend is met de zorgsector. Zo pratende over ziekenhuizen en de punctie die al eerder in het ziekenhuis in haar woonplaats is genomen, neemt Ester plaats op de behandeltafel. Er liggen twee grote buizen klaar met vloeistof erin. Aan beide buizen zit een lange plastic slang die weer verbonden is met een naald.

‘Gaat u maar met uw hoofd liggen, dat ligt beter. Ik begrijp dat u weet hoe het gaat, omdat u al eerder een punctie heeft gehad.’ Ester bevestigt dat.

‘Waar gaat u nou precies prikken?’ De laborante drukt even op de bobbel achter het oorlelletje en de grote knikker vlak eronder. Dat stelt Ester gerust, omdat ze steeds het gevoel heeft gehad dat de vorige punctie op de verkeerde locatie was. Wel voor haar oor in de lichte zwelling maar niet in de hoofdboosdoeners. De twee zichtbare en steeds groter wordende knobbeltjes of bulten zijn niet onderzocht. Ze ligt en probeert zich te ontspannen. Door haar vertrouwen in deze vrouw en haar manier van benaderen, ligt ze rustig op de behandeltafel.

‘Daar komt het eerste prikje’, hoort ze. Ja, die is raak, denkt Ester. Ze voelt de naald en het heen en weer gaan van het naaldje in het knobbeltje. Dat is nodig om celmateriaal uit het weefsel los te maken. De vrouw zuigt het op en de cellen vallen in het buisje met kweekvloeistof. De tweede naald gaat in de ‘knikker’, zoals Mees de bult van oma noemt. Deze lijkt wel erg taai om in te prikken, maar ook dat gaat toch vrij snel. Ze krijgt gaasjes om het bloeden tegen te gaan.

‘Hoe lang duurt het nou voordat ik iets hoor?’ vraagt Ester terwijl de laborante de buizen schudt. ‘Vorige keer heb ik wel tien dagen moeten wachten’ babbelt Ester verder terwijl ze de punctieplekjes voelt prikken.

‘O, nee het duurt hier vijf tot tien minuten’, antwoordt de laborante. Ester zegt verbaasd te zijn dat het ene ziekenhuis zo lang tijd neemt en dat het hier binnen tien minuten kan! ‘Dat komt omdat we hier met zeer geavanceerde en gespecialiseerde apparatuur werken. Ben zo terug. Blijft u maar even op de tafel zitten.’ De deur sluit en Ester drukt de gaasjes even stevig in haar zachte hals. Ze kijkt even in de gaasjes of het nu erg bloedt, maar dat valt best mee. In de verte hoort ze de stemmetjes van haar kleinkinderen en ook de stem van haar dochter. Ze lijken wel in de gang binnen te staan, maar nee, de stem van Naomi zwakt weer af.

Nog eventjes wachten op de uitslag. Zo meteen zit ze weer in de auto, op weg naar huis. Wie weet komt de vrouw met een goed bericht. Is het een storm in een glas water geweest.

11.

Ontgoocheld

De deur gaat open en Ester heeft net de gaasjes weer op de plekken van de punctie geduwd.

‘U heeft zeker niet genoeg cellen dat u er alweer bent’, grapt Ester. Voordat de dame iets kan zeggen gaat ze verder. ‘Het is nog wat aan het bloeden, dus u kunt nog wat meer cellen van me krijgen, hoor. Vandaag ben ik in een royale bui!’

De vrouw zegt dat ze genoeg heeft en gaat zitten op de kruk voor Ester. Ester kijkt de vrouw ongelovig aan en geeft aan dat ze verbaasd is dat ze de uitslag zo vlug weet. Gezien de lange tijd die ze daarvoor hebben gehad, is dit wel super vlug. Nog geen drie minuten is ze weggeweest, bedenkt ze.

‘Mevrouw Beekman, u lijkt mij een persoon die graag duidelijkheid wil.’ Ester knikt. ‘U moet goed luisteren wat ik u nu ga zeggen. Wat u misschien vreesde is waarheid, mevrouw Beekman. Ik vind het heel erg u te moeten vertellen, maar u heeft een kwaadaardig gezwel en daarbij blijkt de tweede punctie een uitzaaiing te zijn.’ Het gaasje zit nog steeds tegen de plek en Ester kijkt naar de vrouw en denkt: Heeft ze het over mij? Gezwel, kwaadaardig, uitzaaiingen? Heel even is het bijna niet te beschrijven wat er door Ester heen gaat. Er is een vacuüm tussen het horen van het vonnis en het neerdalen ervan. Het voelt alsof het niet over jezelf gaat. Daarna landt de boodschap als een klap en voelt het onwerkelijk. Terwijl Ester heel snel schakelt in haar geest, realiseert ze zich dat zij de boodschap van de vrouw heeft ontvangen. De boodschap kwaadaardige kanker lijkt zo onwerkelijk.

‘Gaat het wel?’ vraagt de laborante en ze legt even haar hand op Ester haar schouder.

‘Jawel hoor’, doet Ester stoer. Kwaadaardige kanker, je hebt kwaadaardige kanker, gaat het door haar hoofd. Allerlei beelden schieten door haar hoofd, inclusief de stoere zeebonk die ze zelf heeft verzorgd. Overleden aan de betekenis achter deze woorden. Hoe zou deze zeeman hebben gereageerd toen hij zijn uitslag kreeg te horen?

‘Ik loop even met u mee naar uw familie.’ Samen lopen ze naar de klapdeur. Ester hoort de kinderen al en de deur zwiept open. Het moment dat Ester Naomi ziet, kan ze de tranen niet meer tegenhouden. Ze rollen zonder moeite over haar beide wangen. Nog voordat haar dochter wat kan zeggen snikt ze: ‘Het is niet goed, lieverd!’ De aardige dame kijkt naar het tafereel en komt nu in de nog steeds lege wachtkamer erbij staan.

‘Je moeder heeft een kwaadaardige vorm van kanker. Het is overduidelijk. Het was al na een à twee minuten duidelijk dat het niet goed is. Er is geen twijfel mogelijk.’

Ester en Naomi slaan de armen om elkaar heen. Juist dit gebaar en het vertrouwde gevoel van haar dochter maken Ester rustig. Linda en Noor lijken iets te voelen en blijven rustig bij hen staan.

‘Ik ga dokter Rubens bellen en ik wens u veel sterkte toe.’ Automatisch geeft Ester uit gewoonte de vrouw een hand en bedankt haar. Hoe ze beneden is gekomen, weet ze niet meer precies. Ja, natuurlijk met de glazen lift, maar voor ze het weet zijn ze weer bij balie 2. Kanker, kanker, kanker – het dreunt in een monotoon ritme in haar hoofd. Opeens ziet ze de pruiken en de dames met hoofddoekjes in een heel ander licht. Van alles speelt door haar hoofd. Naomi zit stil en in haar eigen gedachten verzonken naast haar. Ze moeten even wachten, voordat ze door dokter Rubens worden opgehaald. Haar gezicht staat, zo lijkt het Ester, wat minder opgewekt als een uurtje geleden. Op dezelfde plaatsen zitten we en zelfs de handen van de arts liggen in dezelfde houding, denkt Ester. Toch voelt het hele bezoek nu compleet anders. Niet meer ontspannen of hoopvol.

‘Mevrouw Beekman, ik heb begrepen dat mijn collega u boven geen goed nieuws heeft verteld. Ik wil graag met u het een en ander bespreken.’ Ester verschuift wat op haar stoel. De arts vertelt haar in duidelijke, maar toch ook korte bewoordingen welk traject ze ingaat. Hoezo, welk traject ga ik in, denkt Ester. Binnen de drie minuten van puncteren tot de uitslag zo definitief als ‘U heeft kwaadaardige kanker’ en als klap op de vuurpijl ook nog eens met uitzaaiing – het verandert je wereld.

Van leuke, vlotte echtgenote, moeder en oma verander je in een kankerpatiënt. Ester knikt en hoort goed wat er wordt gezegd, maar ondertussen draait de denkmachine in haar bovenkamer op volle toeren. Ze moet nu nog eerst bloed laten prikken. Haar bloedgroep, of ze die weet.

‘Natuurlijk weet ik die’, antwoordt Ester. ‘Nee,’ zegt de arts, ‘we moeten het zeker weten, omdat u, gezien de uitslag, een operatie moet ondergaan.’ Er wordt van alles uitgelegd en Ester hoort zichzelf rustig vragen hoe lang het litteken gaat worden en wat de consequenties zijn. Ze zit erbij alsof ze het over een ander heeft, over een eigen patiënt in plaats over zichzelf. Een soort van MDO – Multidisciplinair Overleg. Alles wordt er tijdens zo’n overleg over iemand besproken zonder dat diegene er zelf bij zit. Maar dit gaat wel over haar! Ze luistert en begrijpt dat er geen weg terug is. Het Antoni van Leeuwenhoek en zij zullen het vanaf vandaag met elkaar moeten doen.

Hierna moet bloed geprikt worden. Naomi blijft op verzoek van Ester bij de legotafel. Linda en Noor vinden het hele gebeuren erg lang duren, dat kun je steeds meer merken. Ze zijn ook al drieënhalf uur binnen. Voor Ester daarentegen is de tijd omgevlogen. Het gebouw lijkt ze al aardig te gaan kennen. De vierkante hal als uitgangspunt van al haar tochtjes naar verschillende medische ingrepen. Ze trekt een kaartje op de locatie waar bloed wordt geprikt. Er staat een nummer op. Een donkergetinte man van Surinaamse afkomst noemt haar nummer en ze loopt hem tegemoet.

‘U lijkt wel de meneer van de slager’, zegt Ester. Dat had hij nog nooit gehoord, zo’n opmerking. Weer mag ze op een luxueuze stoel zitten. Het afnemen van de buisjes bloed gaat vlug en eigenlijk bijna pijnloos.

‘U kunt geweldig goed prikken, hoor’, complimenteert Ester de jonge man.

‘Ach,’ zegt hij een beetje laconiek, ‘routine, mevrouw. Ik doe niets anders hier.’ Natuurlijk volgt er even een praatje en Ester vertelt dat haar twee kleindochters ook een druppel tropisch bloed door hun aderen hebben vloeien. Dat zal hem wel aanspreken door de woordspeling op zijn beroep, denkt ze. Dat klopt en hij is belangstellend naar de twee meiden.

De nummertjes blijven doorgaan en na haar staan er al weer anderen voor de man met de naald te wachten. Ze bedankt hem en loopt terug naar balie 2. Linda en Noor zijn inmiddels op het niveau ‘we willen nu naar huis’. De arts heeft aangegeven dat ze op de veertiende van de maand een echo moet laten maken en de afspraak is al gemaakt. Naomi pakt het parkeerkaartje en de prijs van de bijna vier uur durende eerste ontmoeting met Antoni is niet mis. In de auto zijn ze alle vier stil. Linda en Noor slapen al bijna voordat ze de eerste hoek omrijden.

‘Vanaf nu ben ik dus een kankerpatiënt. Wie had dat gedacht, ik dus niet!’

12.

Buis, slang en naalden

Het groene afsprakenkaartje met daarop ‘14.15 uur radiologie’ vermeld, wordt opgevrolijkt met het logo van Antoni’s afbeelding. Dezelfde starre blik als op het grote gekleurde kunstwerk aan het gebouw kijkt je aan.

De rij voor radiologie is lang en je kunt zien dat de medewerkers bijna overspannen zijn. De telefoon toestellen blijven rinkelen. Dubbele rijen met wachtende mensen met hetzelfde groene kaartje staan klaar om geholpen te worden. Daarvoor staan kleine ronde tafeltjes. Het type ‘bistro’, alleen nu met een andere bedoeling dan ‘we gaan gezellig een hapje eten’. Mannen en vrouwen met en zonder hoofddeksel lijken allemaal voor deze afdeling een afspraak te hebben.

‘Zegt u het maar.’ De vrouw kijkt Ester aan. ‘U komt u aanmelden dat u er bent. Bent u al eens eerder geweest?’

Ester schudt van nee en de vrouw legt uit hoe ze in wachtkamer 2 komen. Vandaag is Joseph meegegaan. Hij was bij thuiskomst verleden week erg geschrokken en zelfs wat boos vanwege de tijd die door de vakantie en het ziekenhuis thuis verloren was gegaan.

Het is een kleine wachtkamer. Tenminste, het is niet echt een wachtkamer vinden ze beiden. De bankjes staan tegen de muur en daarlangs is de gewone doorgang voor wie er maar langs wil. Een bed met allerlei toeters en bellen in de vorm van infuus, sonde en zuurstofcilinders wordt voorbij geschoven.

Ze is aan de beurt en Ester moet zich tot haar spijkerbroek uitkleden. Het is dezelfde procedure als met de echografie. Het is in de echoruimte binnen een beetje schemerachtig. Gezien het grote gebouw doen ze zeker aan bezuiniging op de verlichting, denkt Ester. De assistente legt een piep klein handdoekje over haar borst. Ze kijkt al liggend om zich heen en kijkt naar haar nieuwe laarzen die ze vandaag heeft aangetrokken. Door Naomi heeft ze deze leuke, hippe laarzen weten te bemachtigen tegen een aardig prijsje. Vorig jaar werkte haar dochter nog in een schoenenwinkel. Tegen extra personeelskorting heeft ze deze superleuke laarzen kunnen kopen. Wat ben ik toch een ijdeltuit, denkt ze ondertussen. Over de laarzen heen kijkt ze tegen een hangend, wit kastje aan. De enorme roestvrijstalen buis met daaraan een enorme slang en naald zijn toch niet voor haar bedoeld? Ze liggen roerloos klaar voor het komende slachtoffer.

Het duurt even maar eindelijk gaat rechts de deur open. Het valt Ester op dat overal in het gebouw, het hoofd van Antoni prijkt. In het glazenraampje van de deur, die nu open wordt gedaan door de radiologe, staat Antoni in glas geslepen. Heel subtiel, maar hij is er wel. Bijna krijgt ze het gevoel dat hij inbreuk maakt op haar privacy. Zijn kapsel is net als op haar groene afspraken kaartje uit het jaar 1600. Tegenwoordig zou het vallen onder het model coupe page.

Ze krijgt een stevige handdruk en beantwoordt die door een stevige druk terug. Joseph is achter gebleven in de wachtkamer. Het was niet duidelijk of hij wel of niet mee had mogen komen.

‘Uit het dossier begrijp ik dat u bekend bent met een echo?’ zegt de dame die haar net een hand heeft gegeven. Ester klimt op de volgende behandeltafel. Hoeveel heeft ze er al niet gehad?

‘Als u goed naar links wil kijken, dan gaan we beginnen.’ De koude gel voelt aangenaam in haar warme hals. Door de overgangsperikelen voelen haar hoofd en lijf warm aan. Ze duren al wat jaren, die overgangsklachten. Het zou toch eens tijd worden dat die periode voorbij was. Deze echo duurt wel dubbel zo lang als die in Emmeloord, denkt ze. Af en toe stopt de hand en worden er foto’s gemaakt. Daarna klikt het apparaat aan haar rechteroor verder.

‘Mevrouw,’ zegt de radiologe terwijl ze met een kleine ruk het apparaat van Esters schouder haalt en het overtollige, glibberige goedje van haar huid veegt, ‘wat ik zie is niet goed en dokter Rubens heeft gevraagd om in dat geval celmateriaal uit het weefsel te halen.’ De stille getuige op het kastje met de naald is dus nu toch voor haar bestemd. Er worden twee puncties gedaan. De naald wordt voorzichtig en vakkundig in het zachte vlees van Esters hals geboord. Daarna nog eentje waarbij het naaldje in het weefsel heen en weer wordt bewogen, wat een bekend vervelend gevoel geeft. Met de gaasjes tegen het bloeden komt Ester de deur uit. Joseph begrijpt wat er is gebeurd en voelt zich machteloos. Hij vindt het heel naar wat er met zijn vrouw gebeurt.

‘Je staat erbij, maar je bent net een buitenstaander en je voelt je totaal machteloos’, vertelt hij later aan anderen.

13.

Antoni versus Entonnie

Na dat eerste bezoek volgen er vele ritten naar Amsterdam. Waar eerst het navigatietoestel onmisbaar was om de juiste afslagen naar het ziekenhuis te vinden, is het apparaat nu volledig overbodig. Het ligt doelloos in het handschoenenvakje. Op de automatische piloot worden de ritten gereden. Van Lelystad naar Amsterdam en vice versa. Buiten het feit dat deze ritten enorm veel tijd kosten, worden Ester en Joseph geconfronteerd met het fenomeen file. De tijd voor de terugreis na een afspraak die laat in de middag heeft plaatsgevonden, duurt soms tweeënhalf uur. De kinderen worden benaderd om hun steentje bij te dragen. Naomi, die door het faillissement van haar werkgever tijdelijk meer tijd heeft, geeft aan Joseph te kunnen ontlasten. Levi, Esters zoon, werkt bij defensie, maar komt haar trouw bezoeken. Door zijn drukke baan kan hij wat moeilijker rijden, maar hij doet zijn best. Ze zijn allemaal van slag. Ieder lid van het gezin moet de nieuwe situatie een plekje geven.

‘Ik ga het in de geloofsgemeente vertellen, aankomende dienst’, zegt Ester tijdens de maaltijd. Linda en Noor maken van hun maaltijd een regelrechte veldslag. De rodekool ligt overal en het interesseert Ester nu weinig. Ze probeert haar nieuwe situatie ook een plaats te geven. De knobbels zijn ondertussen aardig groot en het groeit naar binnen. De kaaklijn is dikker geworden waardoor het gezicht licht asymmetrisch lijkt. Morgen moet ze voor een PET-scan. Het informatieboekje ligt voor haar en natuurlijk prijkt het logo van het ziekenhuis, met het gezicht van Antoni van Leeuwenhoek, er bovenop.

‘Ik krijg een hekel aan die Entonnie’, zegt ze terwijl ze haar toetje oplepelt.

‘Welke Entonnie?’ vraagt Joseph.

‘Nou, die van het ziekenhuis. Overal is die man’, zegt Ester. ‘Het lijkt wel een stalker. Het logo zit echt overal in het ziekenhuis, zelfs in de glazen ramen van de behandelkamers. Ik heb het met de punctie zelf gezien. De hele dag ben ik met die Entonnie bezig! Je hebt een concurrent, Joseph’, lacht Ester een beetje als een boer met kiespijn. ‘Eentje die me voorlopig in zijn greep lijkt te houden.’

Verleden week heeft ze al een CT-scan gehad. Wat een lawaai zeg, in die tunnel. Van de aardige broeder, die een infuusnaaldje met contrastvloeistof had ingebracht, mocht ze een radiozender uitkiezen. Nadat alle handelingen vooraf waren gedaan, vroeg de medewerker of ze muziek wilde luisteren tijdens de scan, voordat ze in het toestel geschoven werd. Ze kon een koptelefoon op haar oren krijgen. Nou, dat lijkt me een leuke afleiding, dacht Ester toen ze in het apparaat lag.

Maar het lawaai van het CT-scanapparaat was zo oorverdovend dat ze de radiomuziek totaal niet kon horen. Een hels kabaal, een ware aanslag op je oren. Welke liedjes Esters oren zijn gepasseerd? Ze zou het niet kunnen zeggen. De machine maalt als een oude koffiemolen en doet zijn werk. Het duurt al met al veertig minuten. Nadat ze uit de tunnel was gehaald, had de aardige verpleegkundige gevraagd of ze nog wat afleiding had gehad.

‘U bedoelt toch niet de muziek door de koptelefoon?’ had Ester gevraagd.

‘Ja, dat bedoel ik wel’, zei de man lachend. Ester zag dat hij elke keer hetzelfde krijgt te horen van elke nieuwe patiënt. Ze had hem aangekeken en gelachen.

‘Prachtige muziek, hoor, maar wel een genre dat ik niet kan waarderen. Wat een rotherrie!’

Ze rijden weer, zonder het navigatietoestel te hebben gebruikt, de parkeerplaats op voor de PET-scan. Entonnie kijkt Ester weer aan.

‘Nare, vervelende vent!’ Ze steekt impulsief als een klein kind haar tong uit naar het beeld op de gevel van het ziekenhuis. Antoni heeft een definitieve naamsverandering gekregen in Entonnie. Ze heeft niets met deze nieuwe vriend. Ongetwijfeld zal alles wel goed bedoeld zijn door Entonnie, maar ze ziet deze vriend liever gaan dan komen. Ze lopen de draaideur door en melden zich bij de afdeling radiologie.

Joseph gaat vandaag met haar mee. Er zal radioactief materiaal gemengd in glucosewater intraveneus, dus in een ader, worden ingespoten. Ze moest nuchter komen. Dat is eigenlijk niets voor haar, want ze is gek op haar ontbijt van twee bruine boterhammen met gewone roomboter en hagelslag en een kopje thee erbij. Met dit onderzoek kan haar hele lichaam worden nagekeken op eventuele uitzaaiingen. Het is een duur onderzoek. Een geruststellende gedachte is dat de kosten voor de onderzoeken worden gedekt door haar verzekering. Ondertussen zijn ze aangekomen in weer een nieuw gedeelte van Entonnies gebouw.

Joseph pakt zoals altijd zijn sudokupuzzel. Een jonge vrouw is druk bezig met een soort reuzen breipennen om een gigantische, grove sjaal te breien. Ze is druk in gesprek met een paar Amsterdammers. De naalden gaan nog niet zo rap als dat het zou moeten. Ze tikken in een onregelmatig cadans en verraden het niveau van de breister. Hele verhalen gaan door de wachtruimte, over gebreide sokken en hoe vroeger oma de borstrokken in een halve nacht voor wel vijf kinderen in elkaar breide. De Amsterdammers, twee mannen en een vrouw, duidelijk van een vorige generatie, vertellen de volgende generatie hoe te moeten vorderen. De naalden gaan steeds trager en ten slotte belanden ze in de tas naast de vrouw. De tas vol met allerlei bollen wol staat naast haar op een stoel. De breipennen worden in een blauwe knot wol geprikt. Het is een grappig gezicht. Het lijkt alsof het jonge breitalent zich door de vergevorderde en de door de wol geverfde generatie breisters betrapt voelt.

‘Mevrouw Beekman.’ Een zeer rustige man roept Esters naam. Hij loopt voor haar uit naar een kamertje waar een opgemaakt bed staat met een gele deken. Ester heeft meteen een onderwerp van gesprek.

‘Wist u dat deze dekens heel oud en van een zeer goede kwaliteit zijn?’ Ze kan het niet laten om de man, die een joviale Amsterdammer blijkt te zijn, te laten merken dat ze ook wat weet van zorginhoudelijke zaken. Het blijkt dat ze een beetje dezelfde opleiding hebben genoten en leeftijdsgenoten zijn. Het wordt zelfs een beetje gezellig. Haar bloedsuiker wordt geprikt om te kijken of de waarde daarvan niet te laag is vanwege haar nuchtere maag.

‘De arts komt zo het infuus inbrengen. Succes en hopelijk komt alles goed met u!’ Ze wenst hem het beste en nog geen vijf minuten later komt de arts met het infuus en het actieve materiaal. Een aardige man, maar een totaal ander type. Ester besluit niet veel te zeggen. Prikken kunnen ze wel. Entonnie leert ze het goed, denkt ze terwijl ze na het inbrengen van het infuusnaaldje een uurtje in het schemer stil moet liggen. Door deze rust overvalt haar opeens de onrust.

‘Waar ben ik in beland? Wat gaat er met me gebeuren? Hoe is me dit toch overkomen?’ Ester begrijpt opeens goed dat dit een totale wending kan geven aan haar leven. Eerst al die berichten die ze liever nooit had willen horen en direct misschien ook nog eens de boodschap van einde oefening. Mevrouw, maak uw uitvaart maar vast gereed, want komende herfst zit er niet meer in. U heeft mazzel dat het een bijzonder mooie herfst is om nog mee te kunnen maken. Genieten hè! Voor u zit er niet meer in, want volgend jaar is uw tijd op. Allerlei soort gedachten dwarrelen door haar hoofd, terwijl ze daar zo ligt. Haar uitvaart heeft ze werkelijk al uitgedacht en op papier geschreven. Zelfs zes liedjes heeft ze erbij uitgekozen. Prachtige liedjes en ze heeft, perfectionistisch als ze is, alles uitgeschreven. In het voorjaar van dit jaar heeft ze dat gewoon gedaan na het overlijden van haar lieve tante To. Het is moeilijk voor nabestaanden als er niets duidelijk is vastgelegd. Dat wil ze zeker voorkomen. Het kan toch niet zo zijn dat het uitvaartscript daadwerkelijk binnen nu en misschien een jaar gebruikt gaat worden?

Ze sluit haar ogen en zoekt troost in gebed. Voor mensen die dit niet kennen zal het ongelooflijk lijken, maar bij dat woord past ook heel toepasselijk het woord ongeloof. Het is vaak moeilijk om aan een buitenstaander die niet gelovig is, dit gevoel van veiligheid en rust duidelijk te maken. Ze besluit al denkende dat ze ‘haar diagnose kanker’ aan familie en vrienden gaat vertellen.

Ja, denkt ze, ik ga het zeker komende zaterdag in de gemeente Tesjoeva vertellen. Ester bezoekt een kleine, liefdevolle gemeente in Emmeloord. Gedeelde smart is halve smart. Nu het bekend is wat het daadwerkelijk is, gaat ze er ook niet geheimzinnig over doen. Ze wordt geroepen om mee te komen naar een enorm apparaat.

De PET-scan verloopt vlot en na anderhalf uur kan Joseph zijn puzzelboekje dichtdoen. De dame met de breipennen is er ook vandoor.

‘Kom’, zegt Ester en ze geeft haar wederhelft een arm. ‘Kom, we gaan naar huis.’ Ze is vandaag klaar met Entonnie die haar de hele tijd heeft aangekeken vanuit zijn geslepen glazen raampje in de deur.

Terwijl ze op het bed met de oude, vertrouwde, gele ziekenhuissprei lag, kwamen allemaal herinneringen door het sprei naar boven. Herinneringen van toen ze zelf nog in opleiding was. Jaren en jaren geleden met de gedachte, als jonge meid, dat kanker iets van een ander was, daarbij jezelf gezond prijzend.

14.

Gedachten

Linda en Noor zijn druk met Duplostukken aan het spelen. Er wordt ijverig aan een huis met een hoge toren gebouwd. De tweeling speelt lief na hun bekende koffietijdmoment. Ester is gek op de meiden. Straks komt Mees ook gezellig meespelen. Ze heeft vaste oppasdagen en de kinderen zijn er helemaal op ingesteld. Ze zit op de bank en denkt na over de afgelopen week. Er is veel gebeurd. Te veel om op te noemen. Ester ervaart het bijna als een nare droom waaruit je niet wakker kan worden. Zoals Ester zich had voorgenomen, heeft ze afgelopen sjabbat in de gemeente verteld dat ze kanker heeft. Dat wilde ze, nu de diagnose definitief bekend is. De reacties vanuit haar geloofs genoten waren warm, oprecht en liefdevol. Iedereen leefde met haar mee en ze stonden er versteld van dat dit juist haar, die zo gezond leeft, treft.

Allerlei vragen werden gesteld en Hanna vroeg direct of het te maken had met het kleine knobbeltje dat Ester in haar hals had laten voelen. Hanna is een oudere dame die er altijd is in de gemeente. Betrokken en bevlogen bij iedereen. Een luisterend oor heeft ze en daarbij probeert ze een ander persoon, positief te stemmen met haar woorden. Ze realiseert zich dat het inderdaad zo was. Het was het bewuste bobbeltje dat ze Hanna heeft laten voelen.

In liefde gaan ze met elkaar als gemeente voor Ester in gebed. Dat doet Ester goed en het geeft haar rust. Ze heeft het volste vertrouwen dat ze gesteund wordt.

De telefoon gaat en ze springt over de blokken van verschillende grote en kleur richting de telefoon.

‘Oma, pas op!’ roept Linda, als ze bijna op het zelfgemaakte huis van de meiden springt.

Het is het ziekenhuis. Ook hier, in haar eigen domein, weet Entonnie in te breken. De stem aan de andere kant van de telefoonlijn is prettig, de boodschap verontrustend. De uitslag van de PET-scan wijst op uitzaaiingen! Ook aan de linkerkant van de achterzijde van haar hoofd en hals zijn wat verdachte plekjes waargenomen. Er volgt een telefonische afspraak voor een consult bij de arts. De dagen erna zijn onwerkelijk en emotioneel. Het is niet te omschrijven hoe Ester zich voelt. Haar gedachten staan zelfs soms op non-actief. Als ze op een dag in het bos wandelt met de hond Simba, begrijpt ze dat het echt over haar gaat. Ze heeft de hond meegenomen voor een stevige wandeling in het bos. Het bos ligt niet zo ver rijden met de auto van Esters woning. De hond springt vrolijk in de achterbak. Hij weet dat het een lange wandeling gaat worden.

De herfstbladeren zijn dit jaar uitzonderlijk kleurrijk. Goudgeel, roodbruin; noem de kleuren maar op. Het is echt opmerkelijk. Ze merkt dat dit jaar de herfst veel mooier en intenser is dan de afgelopen jaren. De hond loopt naast haar en drukt zijn neus in haar hand. Er zijn allerlei gedachten in haar hoofd. Het is mijn laatste herfst, vandaar dit mooie afscheid met die bijzondere kleuren dit jaar. Haar uitvaart heeft ze toch al bijna kant-en-klaar liggen. Hier en daar wat kleine aanpassingen en het is voor iedereen duidelijk hoe ze het wil. De hele opzet hoe ze begraven wil worden, heeft ze klaar en zelfs de muziekkeuze is geregeld. Eigenlijk is het een mooie en goede uitvaartdienst. Jammer dat ze de uitvoering zelf niet bewust mee kan maken. Vreemd ook: je zet iets op papier en je komt nooit te weten of het ook een succes zal zijn. Ze moet om zichzelf lachen. Ze is altijd een zelfstandig type geweest en ook dit laatste stukje van haar leven wil ze zelf regelen. Ze ziet de hele uitvaart in gedachten aan zich voorbij trekken. Het speelt telkens door haar hoofd, terwijl ze niet eens zeker weet of ze komt te overlijden! Het hele gebeuren door het ene woordje kanker maakt je zo onzeker. Hoe kom ik toch aan zo een type tumor? vraagt ze zich regelmatig af. Is het genetisch? Ligt het aan bepaalde voedingsstoffen? Zolang ze zich kan herinneren – en dat is toch ruim 52 jaar – eet ze gezond. Ze drinkt bijna alleen water en soms een sapje. Koolzuurhoudende dranken drinkt ze nooit. Vaak heeft ze biologische groente-aanvallen, waarbij het gezin argwanend kijkt wat er nu weer op tafel wordt gezet. Overmatig alcoholgebruik kent ze niet. Soms op vrijdagavond één klein glaasje zoete, rode wijn. Dat moet toch kunnen? Ze rookt niet en dat heeft ze ook in het verleden ook nooit gedaan. Ze heeft altijd gesport en sportte ze niet, dan liep ze vele kilometers op de afdelingen van haar werk. De lange gangen en het veelvuldig afgaan van alarmbellen van de patiënten maakten een dure sportschool overbodig. Ze is altijd in de weer. De vraag blijft haar achtervolgen ‘waarom ik?’ en aan de andere kant weet ze dat er in Het Goede Boek staat: Tijd en toeval treft een ieder. Ze veegt de warme en lichtzoute tranen weg. Ze willen echter niet meer stoppen en Ester laat ze de vrije loop. De hond loopt al snuffelend richting de auto.

15.

Goed en slecht nieuws

De reis naar Amsterdam is eentonig aan het worden. Elke keer het zelfde ritje. Het is niet anders. Aangekomen zien Ester en Joseph dat de wachtkamer nog voller is dan de keren daarvoor. Dokter Rubens heeft het druk en Ester wacht geduldig op haar beurt. Ze ziet aan de balie een gespannen echtpaar. Tenminste, dat neemt ze aan. Ter plekke maakt ze van beide personen een getrouwd echtpaar. De vrouw heeft mooi donker haar en naast haar staan twee jongens in de leeftijd van ongeveer achttien en veertien jaar. De man die het woord neemt, is Hollands welvaren en lijkt meer ontspannen te zijn dan de vrouw. De vrouw gaat met een plastic koffiebekertje in haar hand recht tegenover Ester en Joseph zitten. Ze heeft een uiterst gespannen blik in haar ogen en het koffie bekertje in haar handen wordt bijna duizelig van al het ronddraaien. Zo te zien is ze diep in gedachten en Ester denkt dat ze waarschijnlijk, net als zij, een rotboodschap heeft gekregen. Haar man die aan de balie op een medewerker wacht, lacht en knipoogt naar de vrouw als ze opkijkt. Hij zal waarschijnlijk alle afspraken nu voor haar regelen, vult Ester haar eigen gedachten in.

Wat krijg ik direct te horen? denkt ze en kijkt nog een keertje naar de vrouw die nu even achterom kijkt naar haar man. Voordat Ester verder kan met haar gedachten, worden Joseph en zij naar binnen geroepen door dokter Rubens. Ze lijkt wat gehaast te zijn. Ze verontschuldigt zich dat ze wat in haar tijd uitloopt omdat het erg druk is. Doordat Ester zo met het echtpaar bezig was, heeft ze niet zo op de tijd gelet. Meestal worden de afspraken in dit ziekenhuis aardig op tijd uitgevoerd.

Er zit een jonge vrouw naast de arts. Ze is jonger dan Naomi, denkt Ester. Ja, eerst ben je altijd jonger dan je arts. Dan kom je in een fase dat je bijna even oud bent als je arts. Door haar leeftijd worden de artsen nu alsmaar jonger!

‘Ja, mevrouw Beekman, ik heb goed en minder goed nieuws voor u.’ Zo, dat is een directe binnenkomer. ‘De PET-scan heeft uitgewezen dat uw lichaam schoon is.’ De arts kijkt Ester aan, terwijl ze met haar hand de muis van haar computer beweegt. ‘Dat houdt in dat al uw vitale organen zoals lever, longen, en nieren gezond zijn. Geen uitzaaiingen. Het slechte nieuws is dat we, zoals u heeft begrepen, in uw hals en achterhoofd wel zorgwekkende knobbeltjes hebben gezien. Om eerlijk te zijn: we weten niet of dit wel of geen zorgwekkende uitzaaiingen zijn.’ Ester slikt en de vrouw gaat verder. ‘Daarom laten we volgende week enkele puncties in het hoofd en in de hals uitvoeren om alles te controleren.’

Ze lopen naar de afsprakenbalie voor de planning. Joseph moppert dat al die ritten en parkeerkaartjes een gouden handel moet zijn voor degene die het terrein beheert. De kosten van het parkeren lopen aardig op. Het parkeerkaartje lijkt bijna nu op een soort bevrijdingssymbool om naar huis te kunnen rijden. Thuisgekomen belt Ester haar vriendin op en zij reageert erg lief.

‘Kom op, meid, je kunt het en het zal wel goed komen, hoor!’ Ze kletsen erg veel en het werkt als een verzachtende therapie. Het is heerlijk om te kunnen praten met haar vriendinnen. Dat doet ze graag en zeker nu merkt ze dat haar vriendinnen haar tot grote steun zijn. Ondertussen speelt de hele dag de woordjes kanker en uitzaaiingen door haar hoofd. Wat is goed nieuws? Uitzaaiingen in je vitale organen of in je hals tot hoofd? Ester weet het niet en ze heft haar handen omhoog en zegt alleen: ‘Lieve Hemelse Vader, U weet wat er gaat gebeuren en daar leg ik me bij neer.’ Het geeft haar een tevreden gevoel en ze loopt naar de wasmachine. De was is klaar.

De punctie op het achterhoofd en ook de twee halspuncties zijn gedaan en gespannen zitten ze, net als de vorige week, in hetzelfde kamertje in het ziekenhuis. Zelfs op dezelfde stoel – het is bijna een déjà-vu. Toch is er iets anders en dat is het gezicht aan de andere kant van de tafel. Geen vrouwelijke maar een mannelijke arts zit er deze keer. Een compleet ander type arts als zijn vrouwelijke collega. De man heeft zich voorgesteld als dokter Van Zanten. Hij is kort van stof en ook zijn hele houding straalt uit dat je niet te veel moet zeggen. De houding van deze arts geeft Ester een wat ongemakkelijk gevoel en hierdoor voelt het niet vertrouwd om met deze arts al haar ongerustheid te delen. Ze wacht liever om hierover te spreken met dokter Rubens. De arts komt zakelijk maar deskundig over. Een vreemde mengeling voor dit ziekenhuis, aangezien iedereen die Ester tot nu toe heeft meegemaakt juist zo betrokken is bij haar. De man past niet in het plaatje, zoals Ester het personeel van het ziekenhuis meemaakt en zeker niet nadat hij droog en tussen hun gesprek door twee keer zijn telefoon beantwoordt.

Vreselijke termen en behandelingen worden besproken, terwijl Ester zelf de net gehoorde boodschap probeert te plaatsen in haar hoofd. De arts weet zeker niet dat ze bepaalde termen heel goed kent vanuit haar medische achtergrond. Gevaarlijk om zo met en over een ander te praten, denkt ze nog. Hoe vaak heeft ze zelf bij het begeleiden van stagiaires er niet op gehamerd dat je het nooit maar dan ook nooit in bijzijn van derden over patiënten moet hebben en dat je zeker geen namen mag noemen. Wie weet is het wel je buurman of iemand anders die je kent en dan weet je zo eventjes door een telefonisch consult wat de arme man of vrouw moet meemaken. Maar goed, wie maakt er in de hectiek van zijn of haar werk geen fouten? De arts verontschuldigt zich en richt zich weer op Ester en Joseph. Ja, denkt ze, zeg het maar; wat gaat er met mij gebeuren?

Zei hij nou dat ze geopereerd gaat worden binnenkort? De arts vertelt in het kort dat de puncties aan het linkerkant van het achterhoofd loos alarm blijken te zijn. De opluchting ontlokt Ester een kleine zucht. Gelukkig maar. Dan, voordat ze kan schakelen, hoort ze dat de andere uitzaaiingen in de rechterhelft van hals en schouder vanuit de bron komen. Ze zijn ontstaan vanuit de oorspeekselkliertumor. In het Latijns heeft ze een glandula parotis-tumor. Ze krijgt een totale parotidectomie, met een halsklierdissectie.

Ze vraagt wat het inhoudt, halsklierdissectie. Ze schrikt van wat ze te horen krijgt. Het is het verwijderen van de lymfeklieren uit de hals. Hoeveel lymfe er worden verwijderd kan de arts nog niet precies vertellen. Ester moet er rekening mee houden dat haar hals een ‘afgeslankte vorm’ krijgt. Ze slikt en ziet zichzelf als een vrouw die met een soort zwanennek door het leven moet gaan. Veel tijd om stil te staan bij wat ze hoort, is er niet.

Er wordt een operatiedatum gegeven. Kort en bondig, zoals de man is, wordt er besproken hoe de operatie uitgevoerd gaat worden.

‘Er zal een litteken vanaf het oor naar de hals komen’, zegt de arts.

‘Hoe groot?’ vraagt Ester. Het klinkt nogal heftig.

‘Nou, mevrouw, u moet toch wel aan een flinke snede denken, maar precies kan ik daar niet over zijn. Dus drie december plannen we u in. Alle informatie krijgt u van ons en ook de andere afspraken, zoals die met de radiotherapeut, zullen we voor u inplannen.’

‘Radiotherapeut?’ echoot Ester. Dan volgt er een verklaring waarom er een afspraak komt bij de radiotherapeut. Bestralen? Chemotherapie? Het duizelt Ester van alle kanten. Gaat dit nog werkelijk over mij?

Ze is geneigd om achter zich te kijken of daar iemand zit die deze boodschap moet ontvangen.

Verdoofd en verdwaasd rijden ze weer van de parkeerplaats af. Het is door het winterse weer vroeg donker. De koplampen van de auto volgen de bekende weg naar huis. De file is lang en de klok tikt door. Ester kijkt door het autoraampje naar buiten. De hele terugweg krijgt ze niet goed mee. Ze is in haar eigen gedachtewereld, Denkt aan wat haar te wachten staat. Een bijna onwerkelijke droom lijkt het allemaal! Ze voelt met twee handen langs haar oren en hals. Dit is zulk bekend gebied. Elke dag en elk jaar heeft ze haar huid gekoesterd en verzorgd. Binnen niet al te lange tijd zal haar hals door een fors litteken worden ontsierd. Daar helpt geen enkele crème tegen, om dat te camoufleren. Dit ben ik en ik wil gewoon Ester blijven! Niet met een of andere toegetakelde nek die op een zwanenhals gaat lijken! Waarom ben ik in hemelsnaam in dit malle ziekenhuiscircus terechtgekomen? Verdriet gaat langzaam over in angst en de onzekerheid maakt wanhopig.

Voordat het drie december is, moet ze nog enkele onderzoeken ondergaan. Ze krijgt enkele gesprekken voordat ze geopereerd wordt. Entonnie houdt haar aardig bezig. Drie december zal een zeer ingrijpende dag worden. Joseph rijdt Lelystad binnen. De auto draait de oprit op. De koplampen gaan uit.

16.

Verdriet

Pijnscheuten als ware messteken, zo gemeen en zo diep komen vanuit het niets Esters leven binnenvallen. Naast en onder het rechteroor bombarderen ze met precisie hun doel. Scherp en met het gevoel alsof er in een open zenuw wordt geboord, ervaart ze in de namiddag de pijnen. Het is dinsdagmiddag twintig november. Esters hand schiet met een snelheid waar een topatleet jaloers op zou zijn naar haar kaak en oor. De snelheid van haar hand kan echter niet tegen de snelheid op die het gezwel binnen in haar kaak de pijnschoten loslaat. Natuurlijk voelt ze de laatste dagen dat het gezwel groter aan het worden is en dat er een bepaald ruimteverlies en druk onder haar oor aan het ontstaan was. Maar dit? Wat gebeurt er met me? denkt ze lichtelijk in paniek. Dit is foute boel. Ze loopt met een van pijn verwrongen gezicht naar de keuken en vertelt aan Joseph en Naomi wat ze voelt.

Terwijl ze het probeert te vertellen, gebeurt er diep van binnen van alles en de tranen van pijn komen zonder enige moeite. Ze wordt bijna misselijk van de pijn. Later denkt ze dat door zulke pijnervaringen de uitdrukking ‘misselijk worden van de pijn’ uitgevonden moet zijn.

Ze loopt gebogen met de hand aan haar oor en kaak naar de bank. Er wordt heftig in het keukenkastje boven de afzuigkap naar pijnstillers gezocht. Naomi komt met bekende merken aanlopen en Ester neemt ze direct in. Dit moet wel helpen. denkt ze. Het werkt minimaal en de pijnen houden aan. In de avond is het zo heftig dat ze bij wijze van spreken in de gordijnen wil klimmen. Ze zijn net nieuw, dus zullen ze haar gewicht in principe nog houden ook. Verleden week heeft ze ze nog samen met Joseph opgehangen, omdat ze na ruim twaalf jaar op de oude gordijnen waren uitgekeken. Joseph had, nadat ze terug was gekomen van de vakantie met Hillie, een complete metamorfose in de huiskamer uitgevoerd. Het leek wel op een bekend televisieprogramma. En net als de mensen op de beeldbuis, sloeg ze ook haar hand voor haar mond. Zo verrast was ze! Het eerste wat haar opviel, was dat de overgordijnen een vlag op een modderschuit waren geworden. Deze mokkabruine, nieuwe gordijnen zouden haar reactie op de pijnaanval moeten kunnen overleven. Gillen doet ze niet. Dat heeft ze nooit gedaan, zelfs niet met de zware en moeilijke bevalling van Naomi 27 jaar geleden, maar nu zou ze het toch bijna willen doen.

Wat gebeurt er binnenin me? vraagt ze zich af. Joseph belt Levi om te vragen of ze pijnstillers hebben. Hun schoondochter Patty heeft gelukkig tabletten van een zwaar kaliber in huis. Het is namelijk te laat voor de huisarts en apotheker.

Een geloofsgenoot wordt ingeseind, een vriend van Naomi. Zijn moeder, die veel ziek is en allerlei medicatie in huis heeft, brengt ook het een en ander naar Ester. Er zit morfine in de medicijnen van zijn moeder. De medicinale cocktail wordt, zonder enige vorm van overleg met artsen door Ester bij uitzondering moeiteloos ingenomen. Normaal gesproken, denkt ze, zou ik er niet eens over denken om zo’n medicatiemix in te nemen. Ze weet dat ze geen overdosis neemt en er ook niet aan zal komen te overlijden, maar als je nooit wat aan pijnmedicatie neemt, is dit dan wel een goede anti-pijn narcosestoot? De pijnscheuten nemen af en worden draaglijk. Naomi, die bijna getrouwd is met haar mobieltje, biedt nu uitkomst. In de papieren van haar moeder zoekt ze de ziekenhuisgegevens op en begint te bellen.

‘Nee mam, dit is toch niet normaal! Kijk hoe veel pijn je hebt. Ik ga het ziekenhuis bellen en ik geef het door. Ze gaan je maar met spoed bekijken. We gaan niet wachten tot drie december. Ik ken je gewoon niet zo... Wacht, ik heb ze aan de lijn!’ Als Naomi telefoneert, loopt ze vaak. Meestal gaat ze voor intensieve en belangrijke telefoontjes naar een andere ruimte. Zo ook deze keer. Ester ziet vanaf de bank dat ze al pratend de huiskamer uitloopt. Ze praat op de toon ‘deze druk ik erdoor en je komt niet van me af!’

Ester kijkt naar haar man. Hij weet ook niet wat er allemaal met haar gebeurt.

‘Morgen om half drie kan je komen en kijken ze je na, mam.’ Naomi loopt de kamer in. Ester is eigenlijk heel blij. Gelukkig! Ze houdt het niet uit van de pijn. Ze loopt naar boven, heerlijk naar bed. Nog een pijnstiller en dan maar kijken hoe ze de nacht door kan komen.

Het wordt een lange en memorabele nacht. Een nacht met veel pijn- en weinig slaapmomenten.

17.

Spoedoverleg artsen

Levi rijdt, met zijn zoon Mees op de achterbank, snel en behendig naar Amsterdam. Hij ziet dat zijn moeder erg veel pijn heeft, maar dat ze zich flink houdt. Hij kent zijn moeder goed genoeg om te begrijpen dat ze helemaal niet in orde is en haast zich om bij het ziekenhuis te komen. Mees kijkt zijn ogen onderweg uit. Hij is bijna vier jaar oud en gek op autorijden. Levi heeft verteld dat ze naar oma’s ziekenhuis gaan en dat hij mee mag. In werkelijkheid kon Levi geen oppas krijgen en Mees is erg rustig, dus kan hij best mee. ‘Daar is oma’s ziekenhuis’, zegt Levi als ze de auto parkeren. Mees wijst parmantig met zijn vingertje naar het grote gebouw. Ester is blij dat ze er is. Het is vreemd dat je blij kan zijn om naar een arts te kunnen gaan.

Het is druk. De wachtkamer is behoorlijk vol – als haringen in een ton. De stoelen zijn bijna allemaal bezet. Het spreekuur loopt uit en Mees speelt ondertussen met lego aan een kleine ronde tafel. Het is het enige kindervermaak in de grote wachtkamer. Voor kinderen is er niet al te veel speelgoed om de wachttijd door te kunnen komen. Het is ook geen plek voor kinderen, denkt Ester terwijl ze haar kaak ondersteunt tegen de pijn.

‘Mevrouw Beekman, komt u maar.’ De arts, groot van postuur, wacht op haar en loopt voor haar uit de behandelkamer in. Met Levi en Mees in haar kielzog loopt Ester de kamer in. Wat zich in die drie kwartier in de behandelkamer afspeelt, lijkt voor Ester achteraf een film. De arts luistert naar haar verhaal van de vreselijke pijnen, pakt het gezwel in zijn hand en beweegt het in haar kaak-oorholte. Ester voelt de pijn ondanks de pijnstillers door haar hele lichaam trekken en pakt in een reflex de pols van de arts.

‘Wat doet u???’ roept ze uit. De tranen staan in haar ogen en ze kijkt direct naar haar zoon. Hun blikken kruisen elkaar in een flits. De arts loopt weg en voordat ze beseffen wat er is gebeurd, staan er twee andere artsen in de kleine kamer. Beiden luisteren naar hun collega en kijken naar Ester.

‘Het is niet goed, mevrouw. De tumor groeit zo vlug dat er nog maar zeer weinig bewegingsruimte is. Het gezwel drukt op de aangezichtszenuw en dat geeft deze pijnen. Als we nog langer wachten, geeft het steeds meer problemen met de operatie en we willen graag uw aangezichtszenuw zoveel mogelijk sparen.’ De drie artsen overleggen met elkaar.

Door de haag van witte jassen in het kleine kamertje kan Ester nog net kleine Mees op Levi’s schoot zien zitten. Ester begrijpt uit het gesprek van de heren dat ze een ‘spoedgeval’ aan het worden is. Ze willen Ester direct morgenochtend opereren.

‘Ja, maar,’ zegt de ene collega tegen de anderen, ‘de operatiekamer is voor morgen al volgeboekt.’ Ze excuseren zich en lopen met z’n drieën weg. Levi is optimistisch.

‘Nou, mam, dan hoef je niet meer tot drie december te wachten. Het moet er toch uit. Beter zo snel mogelijk, want het blijft alleen maar verder woekeren met alle gevolgen van dien.’

Ester knikt en kijkt en luistert of ze de drie musketiers terug hoort komen. De deur zwaait open en het eerste wat ze hoort is dat het geregeld is.

‘Morgenochtend om half negen moet u zich melden op de vijfde verdieping. U bent ingepland op de operatiekamer voor elf uur. Waarschijnlijk zal de operatie in twee fases plaatsvinden, aangezien het een operatie is die zeven uren kan duren. Dat houdt in dat we morgen de tumor gaan verwijderen en op drie december, zoals gepland, de uitzaaiingen en lymfeklieren.’ De andere arts stelt Ester wat meer gerust en zegt dat hij echt zijn best gaat doen om toch alles in één keer te doen, afhankelijk van het operatieschema. Alles staat en valt met de beschikbaarheid van een operatiekamer.

Het gaat langs haar heen. Ze heeft geen idee hoe de mannen het op hun werkvloer gaan regelen. Dat ze geholpen gaat worden staat vast. Ze is dankbaar dat de drie artsen haar serieus nemen. In een opwelling staat ze op van de behandelstoel en geeft alle drie de artsen een spontane zoen op hun wang. Het maakt haar niets uit wat ze van haar vinden, maar dit is haar manier om ze gewoon, vanuit haar hart te bedanken! Gelukkig lachen ze alle drie en wensen ze haar veel succes morgen voor de grote en spannende dag. Het gaat allemaal vlug en, voordat ze het weet, staat ze met Levi en Mees weer bij de auto. Ze kan terug naar huis om morgen weer deze reis te maken, maar nu voor een ingrijpende gebeurtenis in haar leven. Er staat iets te gebeuren, weet Ester, waardoor er veel in haar leven definitief gaat veranderen. Ze stapt in en een traan glijdt over haar wang. Ze heeft de laatste weken meer gehuild dan de afgelopen twintig jaar. Alles maar dan ook alles, lijkt te veranderen in mijn leven. Wat is dit allemaal, denkt ze, en waarom ik? Ester geeft Mees een liefdevolle knuffel. Troost vinden bij je kleinzoon zonder dat het mannetje het weet. Mees vasthouden geeft haar op dit moment een geruststellend gevoel. Ze stappen in de auto. Levi weet dat ze in de file terechtkomen op dit late tijdstip. Elke minuut die ze treuzelen is er eentje minder om snel thuis te komen.

Het is vijf uur in de middag en morgen om half negen moet ze zich melden, op de vijfde etage van het ziekenhuis. Ze kijkt naar buiten en realiseert zich dat dit de allerlaatste rit zal zijn vanaf Entonnie als de ‘oude Ester’. De volgende keer zal ze er anders uitzien. Ze sluit haar ogen, Levi start de auto en rijdt weg.

18.

Opname op de vijfde etage

Om half negen precies melden Naomi en Ester zich op de vijfde etage. De mooie bruine en zeer oude, leren tas van tante To met daarin de meegebrachte spullen staat naast haar. Ze bekijkt de kamer waar ze de komende dagen zal verblijven. Het is een tweepersoonskamer met kleurrijke gordijnen. De muren zijn niet ziekenhuiswit maar zijn in een pasteltint geschilderd. De verlichting is zacht en er is een klein hoekje ingericht waar een vierkant tafeltje staat met een stoel.

‘Dit is uw bed, mevrouw,’ zegt de verpleegkundige, ‘en dit is meneer Joosten.’ Meneer Joosten steekt zijn hand omhoog als teken van welkom. In zijn hand zit een infuusnaaldje en in zijn andere hand heeft hij een tube met zalf.

‘Vanavond bent u alleen,’ zegt de verpleegkundige, ‘meneer Joosten is hier voor zijn laatste chemokuur.’

Meneer Joosten haakt in op het gesprek en vertelt van alles over zijn ziekte en over hoe hij het getroffen heeft in dit ziekenhuis. Naomi is ondertussen de spulletjes uit de tas van tante To in het kleine, lange kastje naast haar moeders bed aan het opbergen. Ondertussen moet Ester formulieren invullen die over van alles gaan, een soort gezondheidsverklaring. Meneer Joosten vertelt rustig verder. Hij vertelt dat hij geen smaak in zijn mond heeft en dat alles naar stopverf smaakt.

‘Vreselijk!’ antwoorden Ester en Naomi. Ze kunnen zich er geen voorstelling van maken.

‘Ja,’ zegt de man in het bed tegenover Esters nieuwe onderkomen, ‘die bestralingen, mevrouw, die zijn vreselijk, hoor.’

‘Kijk…’, de tube die hij bij hun binnenkomst in de linkerhand hield, wordt omhoog gehouden. Ester kijkt ernaar, maar ziet alleen een witte, gewone tube met een dop erop. ‘Deze crème, mevrouw, die smeer ik regelmatig dik op, zodat mijn huid intact blijft. Die bestralingen verbranden je huid, hoor.’ Meneer Joosten begint de dop van de tube af te halen met de hand die verbonden is aan een infuusslang. ‘Kijk, zo doe ik dat, ziet u?’

Ester knikt en vertelt dat ze geopereerd gaat worden en er daarom van uitgaat dat ze geen bestralingen zal krijgen. Ester gaat op de enige stoel zitten die in de kamer staat naast een klein vierkant tafeltje. Naomi is ondertussen heerlijk op het bed gaan zitten. De klok tikt gestaag door en langzaamaan begint het wat te kriebelen bij Ester. Ze loopt naar de badkamer waar zich ook het toilet bevindt. Ze kijkt aandachtig in de spiegel. Natuurlijk kijkt ze vaker in een spiegel, wie niet. Dit spiegelbeeld, zo vertrouwd, is straks over enkele uren, definitief anders. Nooit zal ze zich meer zien zoals ze zich nu ziet. Nooit zal het spiegelbeeld hetzelfde zijn als in al die jaren daarvoor. Hoe zal het morgen zijn? Zal het meevallen? Het zal een lange snede worden, had de arts gezegd, van voor het oor naar beneden tot diep in de hals. Langzaam trekt ze voor haar eigen spiegelbeeld een vinger langs haar oor richting het midden van haar hals.

‘Mam,’ hoort ze zachtjes roepen, ‘kom je?’ Naomi zit nog op het bed, maar vindt de tijd dat haar moeder in de badkamer is kennelijk wat lang duren. Ze maakt zich zorgen. ‘Gaat het wel?’ vraagt ze. Ester gaat weer op de stoel zitten.

Direct daarna komt een hele colonne met artsen en co-assistenten naar binnen. Ze vallen bijna over elkaar heen om het bed van meneer Joosten te bereiken. De een is nog meer uitgerust met telefoon en papierwerk dan de ander. De groep lijkt net een vlucht witte raven fladderend rond het bed van meneer Joosten, op zoek naar een prooi. De een wil nog meer aan het bed staan dan de ander. Hierdoor merkt Ester op dat er licht trek- en duwwerk wordt gehanteerd, net als in de dierenwereld. Verder lijkt het ook een beetje op een militaire invasie: recht op je doel afgaan en de vijand insluiten, zodat hij niet meer kan ontkomen aan een vuurpeloton van vragen. De man in het bed wordt ook inderdaad met allerlei vragen bestookt. Alleen is dit vuurpeloton in het belang van de behandeling van zijn ziekte. De goede boodschap is dat hij in de namiddag naar huis mag, als zijn infuus verwijderd is. Een van de assistenten wijst dokter Van Veen, die in het midden van al het jonge aankomende talent loopt, erop dat Ester er is.

De man draait zich om en geeft haar een hand. Ester drukt de stevige hand net zo stevig terug. De arts heeft een wat hautaine manier van kijken.

‘U weet wat er gaat gebeuren. We gaan de operatie waarschijnlijk toch in twee fases doen, zoals ik u gisteren heb uitgelegd.’ Ester knikt maar bedenkt zich dat ze had begrepen van de andere arts, gisteren, dat ze er alles aan zouden doen om de ingreep in een keer klaar te krijgen. Naomi gaat rechtop zitten en buigt zich wat meer in de richting van het medische front. De witte jassen ritselen als de leden van de witte brigade zich nu allemaal omdraaien. De groep positioneert zich richting het volgende slachtoffer: Ester.

‘Dokter,’ zegt Naomi, ‘we kregen de indruk dat mijn moeder vandaag in een keer geopereerd gaat worden. Die indruk hebben we van uw collega gekregen.’ De arts lijkt in zijn gezelschap niet graag te worden tegengesproken en maakt een geïrriteerde indruk. Hij heeft in zijn linkerhand wat papieren, zeker van andere slachtoffers, en met zijn andere hand wijst hij met zijn vinger als een schoolmeester naar Ester.

‘We doen het zoals ik het gisteren met u heb besproken.’ Voordat Ester het allemaal kan bevatten ziet ze de witte ruggen van de gehele delegatie de gang op gaan. Nog voordat ze kan laten bezinken dat er niet één maar twee operaties op verschillende dagen gaan komen, stapt dokter Rubens naar binnen. Ze geeft haar een krachtige hand en wappert haar donkere, lange haren naar achteren.

‘Dus u bent hier al boven,’ opent ze het gesprek, ‘ik had uw man aan de telefoon toen ik u belde voor het telefonisch consult.’ Dokter Rubens zou vandaag naar huis bellen om enkele vragen te stellen. Dat was afgesproken. Ester realiseert zich dat nu pas.

‘Ik hoorde van uw man dat u heftige pijnen heeft en gisteren in de polikliniek bent geweest. Mijn collega’s, zo heb ik begrepen, hebben besloten om niet langer te wachten.’ Ze kijkt vriendelijk en geeft Naomi een bemoedigend knikje. Naomi zit stil op het bed en luistert aandachtig wat dokter Rubens komt vertellen. De vrouw buigt zich naar voren en heel eventjes raakt ze Ester haar bovenarm aan. Ester voelt een klein klopje van haar hand. Wat attent van haar. Hoe anders is zij dan haar collega die net voor haar stond.

‘Nou, ergens vervelend dat u hier bent, maar, ach, u moet het toch ondergaan!’ De arts kijkt Ester aan alsof ze wil zeggen: Meid, dan ben je er mooi vanaf!

‘Ik ben hier gekomen, mevrouw Beekman, omdat we het informatieve gesprek door uw spoedopname niet hebben kunnen doen.’

Dokter Rubens kijkt Ester aan.

‘Mevrouw Beekman, luister goed naar wat ik u zeg. U wordt zo meteen geopereerd, maar houdt u wel met het volgende rekening. ’t Is heel kort voor de operatie, maar ik moet u vertellen dat er een kans is dat u met een halfzijdig verlamd gezicht uit de operatie komt. De tumor zit rond de gezichtszenuw en het is maar de vraag hoe het van binnen eruit ziet en wat de chirurg voor u kan doen.’

Ester kijkt haar aan maar voordat ze wat kan zeggen, wordt haar verteld dat haar rechter nekspier en ook nog een hoofdader worden verwijderd. Vele lymfklieren zullen worden meegenomen, waarschijnlijk meer dan vijftig stuks en verder ook nog wat speekselklieren. Dat zal een droge mond gaan geven. Ze zakt terug in haar stoel en bevat het bijna niet. Wat halen ze allemaal weg? gaat het door haar hoofd. Lymfklieren, een hoofdader die je hersenen van zuurstof en bloed voorziet of andersom? Een halsspier, speekselklieren, twee supersterke verstandskiezen en, o ja, natuurlijk de oorzaak zelf: een tumor. Je zou bijna vergeten dat het de hoofdveroorzaker van dit alles is. Ze wordt compleet leeggetrokken. Een complete verbouwing! Gaat het werkelijk wel over mij, denkt ze in een flits. Ze is stil en realiseert zich eigenlijk nauwelijks wat het allemaal werkelijk inhoudt. De laatste tijd heeft ze het idee, dat wat ze aan nieuws te horen krijgt, niet voor haar bedoeld kan zijn. De realiteit is echter anders. Ester ziet en hoort duidelijk wat de vrouw in de witte jas haar aan het vertellen is.

‘Wel fijn dat het in een keer kan, toch?’ hoort ze de arts nog net zeggen. Naomi springt het gesprek binnen als een hardloper die de eindstreep wil halen. Ze herhaalt het gesprek van de collega van dokter Rubens en benoemt de onduidelijkheid die er nu is ontstaan en de onrust bij haar en haar moeder.

‘De één zegt in twee keer, en nu toch in één keer?’

‘Nou, zover ik me net heb laten informeren,’ zegt de vrouwelijke arts, ‘gaat het in één keer, hoor. Dat moet u dan geruststellen. Dus één keer narcose en één grote, lange operatie. Die is vandaag, mevrouw Beekman. U hoeft niet nog een keer alles mee te maken!’

Ze knikt bevestigend. De dokter heeft het druk, dat kun je merken, en ook zij is snel weer weg. Naomi begint te huilen. Ester zit rustig, maar – zoals ze later hoort van Naomi – met een wit vertrokken gezicht in de stoel. De man in het bed is stil en laat zich ontvallen dat het niet niks is. Hij heeft schijnbaar te doen met zijn overbuurvrouw.

Nog geen tien minuten later komen er twee verpleegkundigen aangelopen.

‘U moet naar de operatiekamer.’

‘Wilt u op het bed gaan liggen?’

Ester doet alles wat ze haar vragen in een automatisme. Papieren petje op, het groene operatiejasje aan. Ze heeft geen tijd meer om over al de haar aangedragen informatie na te denken, laat staan om te begrijpen wat het voor consequenties voor de toekomst geeft. Eén ding weet ze: ze zal nooit meer diegene zijn die ze tot nu is geweest. Terwijl het bed de gangen door wordt geduwd en Naomi naast haar loopt en haar hand vasthoudt, is het gevoel er weer dat ze het niet zelf is die dit meemaakt. Het lijkt of het over die andere persoon gaat en het is een soort droom die niet echt als waar wordt ervaren. Onrealistisch en onwerkelijk, dat is het, denkt ze. De lift gaat omhoog, maar misschien ook wel omlaag. Ze probeert het beeld van volledige waarneming vast te houden om zo tot rust en bewustwording van het hele circus rondom haar te komen, zodat ze alles kan vastleggen in haar geheugen. De deuren gaan open en door haar medische kennis weet ze dat ze in de voorvertrek van de operatiekamers is aangekomen. Later weet ze niet meer zeker of ze nu wel of niet van het bed overgestapt is op een brancard, maar dat zal wel. Een bed wordt normaliter niet een operatiekamer in gereden. Ze krijgt een infuusnaaldje in haar hand en voet. Opeens gaat alles vlug. Ze is de operatiekamer in gereden. Hoe ben ik op de tafel gekomen? denkt ze later. Ben ik geklommen? Ja, dat zal wel. Iemand die nog helder is, kan toch zelf overstappen op de operatietafel? Ester is kleine stukjes kwijt van hetgeen ze zo goed wil onthouden. Wel weet ze zich te herinneren dat de operatiekamer nieuw en groot op haar overkomt. De kleur van de ruimte is aquablauw of is het meer groen? Ze ligt en kijkt naar de grote hangende lampen boven haar. De tafel onder haar rug voelt hard aan. Ze hoort een mannenstem die tegen haar begint te praten. ‘Ik geef u nu pure zuurstof’, hoort ze een mannenstem achter haar. Er staat iemand naast en achter haar. Ester hoort zichzelf zeggen. ‘Hebben jullie echt pure zuurstof?’ Ze ziet een blauw masker over haar ogen heen komen en voelt een lichte druk over haar mond. Dat is het laatste wat ze zich kan herinneren.

Geluid en droombeelden van mensen…

Donker...

Stemmen...

Ze gaat bijkomen.

Lichtflitsen...

Donker… een beweging onder haar rug?

Het eerste wat Ester voelt is een hand in haar linkerhand en ze hoort de stem van Naomi.

‘Mam, het is voorbij.’

Ester voelt een naar, drukkend en ook een pijnlijk stekend gevoel in haar rechter neusgat. Ze begint eraan te trekken om het uit haar neus te halen. Ze hoort aan haar eigen stem dat ze het vervelend vindt.

‘Weg, eruit!’

Ze begint aan het storende element te trekken. Het voelt als een akelig scherp, plastic, buisje. Opeens voelt ze een trekbeweging en het ding wordt uit haar neus getrokken. Opluchting! De hand is even weg. Ze voelt de stof van de deken. Ze wiebelt zachtjes met haar lichaam heen en weer in het bed en ziet schimmen van licht. Ester hoort vrouwenstemmen en voelt dat het bed onder haar beweegt. Later realiseert ze zich dat ze door de gangen en de lift van het ziekenhuis is gereden naar haar kamer.

‘Mam, ik ben er hoor! Je ligt op je kamer het is goed gegaan.’

‘Mijn gezicht?’ hoort Ester zichzelf zeggen. ‘Staat het scheef? Is mijn gezichtszenuw geraakt?’

’Nee, hij is bijna niet beschadigd en je gezicht ziet er normaal uit.’

Ester voelt instinctief aan haar gezicht, maar het is of ze heel zwaar praat en ze valt weer weg. Het is als of ze niet wakker kan worden. Slapen, dat gaat ze maar doen. Het is donker in de kamer en er branden kleine lampjes voor en naast haar bed als ze wakker wordt en zich realiseert dat ze uit de operatie is gekomen. Het is zeker al laat, schiet het door haar hoofd. Naomi zit met haar goede vriend Jesse, die haar en Ester naar het ziekenhuis heeft gebracht, aan haar bed. Jesse is de zoon van haar vriendin Ineke. Ze voelt zich raar. Haar mond is zo droog. Kurkdroog. Wat is er met mijn nek gebeurd? Haar hoofd en oor voelt ze niet en de rest lijkt wel in een harnas vast te zitten.

Ze probeert haar hoofd iets te verleggen op het kussen, maar dat lukt niet. Haar hoofd lijkt vastgeklikt te zijn aan het kussen. Is het wel haar eigen hoofd? Ze valt weer in slaap en nadat ze weer wakker wordt, begrijpt ze dat het al tien uur in de avond is. Tenminste, dat heeft ze van haar dochter begrepen. Naomi gaat weg en Ester dommelt weer in. Ze schiet vaak wakker en realiseert zich dat ze aan haar voet en rechterhand een infuus heeft. Later voelt ze ook twee drainslangen. Eén zit er achter op haar schouder en de andere blijkt in haar hals van oor tot adamsappel tijdens de operatie ingenaaid te zijn. Het infuus in haar voet wordt snel verwijderd. Ze merkt dat ze alles hoort, maar op een of andere manier krijgt ze haar ogen erg moeilijk tot bijna niet open. Haar hoofd is helder. De eerste nacht na de operatie, denkt ze. Haar rechterhand gaat voorzichtig langs haar hals. Ze voelt plastic en het voelt echt drukkend en benauwend. Wat ze ook aftast, er lijkt geen einde aan het gevoel te komen. Het voelt bijna alsof ze zichzelf niet kan voelen. Het lijkt wel een kipfilet, alsof dit gedeelte van haar lichaam niet van haarzelf is. Er zit geen gevoel in haar hals, oor, schedelzijde en de hele schouderpartij. Ze probeert haar hoofd te draaien, maar het is zwaar en het lijkt niet met haar lichaam mee te willen draaien. Zit het echt vast? Is ze na de operatie aan het bed vastgemaakt? Dat is haar niet verteld! Dat bestaat toch niet?

Ze is misselijk en het gevoel wordt steeds heftiger. Haar tong lijkt wel een gehaktbal die in haar mond is gezwollen. Dik is haar tong en hij zit in de weg: benauwend. Ze begrijpt dat de boel geforceerd is. Waarschijnlijk doordat de tandarts tijdens de operatie haar twee verstandskiezen boven en onder heeft getrokken. Duizenden gedachten flitsen zo vlug door haar hoofd. Wat raar, haar hersenen werken, maar waarom blijft ze zo misselijk en suf? Ze doet met veel moeite haar ogen open en spreekt zichzelf toe. Ze voelt na lang aftasten op het bed de alarmbel en drukt op de rode knop.

Een jonge, vlotte zuster komt de kamer in.

‘Ach, gelukkig u bent wakker.’

Ester vraagt wat er met haar hoofd is en zegt dat ze zo misselijk is. Verder zegt ze dat ze zo suf is. Ze geeft aan dat ze wel goed kan horen en denken. De aardige verpleegkundige vertelt dat ze zeven uur op de operatiekamer is geweest en dat al die tijd narcose en, via haar voetinfuus, morfine haar lichaam is ingelopen en dat dat de reden kan zijn van de suffigheid. Ze krijgt via haar infuus een middel tegen de misselijkheid. Verder begrijpt ze dat er bloed in haar maag is gekomen, nadat de kiezen zijn getrokken.

‘Bloed in je maag, dat is vreselijk’, zegt de nachtzuster terwijl ze haar handelingen met een nachtlampje in haar mond verricht. Ester vindt het prima als dat nare, zware en misselijke gevoel maar afneemt. Ze valt weer in slaap.

Ze wil eigenlijk wat drinken, maar ook weer niet, haar tong is zo dik en haar mond is pijnlijk.

Hoe laat is het eigenlijk?

Is het ochtend?

Hoe lang heeft ze geslapen?

Haar rug doet zeer van al die uren op haar rug liggen. Ze denkt na en realiseert dat ze zeker achttien uren zo heeft moet liggen. Eerst al die uren op de operatietafel en daarna zo op bed. Zal ze bellen? Ze weet zelf hoe druk de nachtvlinders kunnen zijn. Nachtvlinders, zo werden nachtzusters vroeger op haar werk genoemd.

Ze probeert haar hoofd en nek te draaien. Het gaat, maar het trekt en wat doet het zeer! Plassen, ja ze voelt duidelijk aandrang. Ze voelt zich te ziek om op te staan en bedenkt dat ze nu zelf op een postoel terecht gaat komen. Een verrijdbaar toilet. Hoeveel keren heeft ze niet iemand op een postoel geholpen? Duizenden keren en misschien wel vaker. Ze belt en verontschuldigt zich eigenlijk direct.

‘Kom er maar uit’, zegt een andere nachtvlinder. Ester merkt dat ze als een soort dronken bestuurder op het randje van het harde matras zit. De verpleegkundige houdt haar rechterarm vast en zegt dat ze moet gaan lopen.

‘Lopen?’ stamelt ze in haar suffigheid. De misselijkheid komt direct weer omhoog en achter haar schouder voelt ze iets trekken.

‘Pas op, rustig aan’, zegt de nachtvlinder, ‘de drainflessen staan op de grond naast je bed.’

‘Mag ik alstublieft op de postoel?’ hoort Ester zichzelf zeggen. Het gaat echt niet en ik voel me ziek!’

Ze zit op het hulpmiddel – de postoel – te plassen, met twee drains, de drainflessen, een infuuspaal en een verpleegkundige naast haar. Het is prima, denkt ze en ze wil maar een ding: terug het bed in. Alles gaat vice versa en Ester bedenkt zich hoe ze zo moe kan zijn van slapen en niets doen. Ze vraagt om een slokje water omdat haar mond wel een woestijn lijkt die zeker in geen jaren een regenbui heeft gezien.

Het water smaakt zo vies dat het bijna onwerkelijk is. Nee, dit kan toch niet waar zijn, schiet het door haar hoofd. De speekselklieren zijn weggenomen en nu smaakt het water me al niet meer.

Ze probeert op haar rechterzij te draaien maar dat gaat niet: alles blokkeert. Haar rug doet zeer en ook de opvliegers van de overgang spelen Ester parten. Ze voelt zich opeens eenzaam en wil wakker worden. Waarom kan ze niet goed wakker worden? Alles duizelt door haar hoofd. Zou ze een overdosis hebben gekregen. Is er iets misgegaan tijdens de narcose? Ze snikt en tranen van onmacht en verdriet lopen zonder moeite over haar wangen. Ze bidt en vraagt om kracht. Hierdoor wordt ze kalm en later begrijpt ze dat ze toch nog even is ingedommeld. De nacht gaat over in de ochtend.

Nachtvlinders veranderen in dagvlinders.

19.

Confrontatie spiegelbeeld

‘Goedemorgen, mevrouw’, klinkt het opgewekt. ‘Wat wilt u eten en drinken?’

Ester voelt zich nog steeds misselijk en zegt dat ze niets hoeft. Alleen al de gedachte aan eten roept weerstand in haar hele lichaam op en dat terwijl ze normaal een enthousiaste ontbijtster is. Ze heeft nu geen enkele behoefte aan eten. Ze is gewoonlijk gek op het eerste kopje thee, het lekkerste kopje van de dag, maar ook daarin heeft ze vanmorgen totaal geen zin. De vrouw gaat weer verder en Naomi staat voor haar bed. Ze mag zo vroeg komen omdat ze in het gasthuis van het ziekenhuis verblijft. Het gasthuis van het Antoni van Leeuwenhoek biedt familie de gelegenheid om vlakbij te overnachten. Ze is lief voor haar moeder en ziet dat ze pijn heeft. De druk op Esters adamsappel is benauwend en het hele gebied is gevoelloos. Ze voelt geen hoofdzijde en haar oor is dik en het lijkt wel of haar hoofd vierkant is in plaats van rond. Haar benen en tenen voelen als worstjes. Naomi slaat de dekens weg en ziet dat de onderbenen en tenen vol met vocht zitten.

‘Ook dat nog,’ zegt Ester, ‘oedeem.’

‘Wat bedoel je?’ vraagt Naomi.

‘Ik heb vocht in mijn benen.’

Er komt een verpleegkundige binnen en zij legt uit dat er door de lange operatie een vochtophoping is die door veel te plassen vanzelf weer weggaat.

‘Mijn moeder is zo suf en lijkt niet goed uit de narcose te komen’, hoort Ester haar dochter zeggen. ‘Dat is toch niet normaal, zo lang?’

De verpleegkundige gaat het navragen en komt na een tijdje terug.

‘Het kan zijn dat je moeder overgevoelig is voor de morfine die al die uren tijdens de operatie is gegeven. Het komt wel goed met haar, maar het duurt langer dan normaal.’

Ester hoort alles, maar is weer half onder zeil. Ze vermoedt dat drugsgebruikers zich zo moeten voelen als ze afkicken of uit hun roes komen. Alles kost veel energie. Zelfs zoiets simpels als haar ogen proberen open te houden. Praten lukt moeizaam. Haar lichaam voelt vreemd zwaar aan. Ze ruikt een vervelende geur van zweet gemengd met andere luchtjes. Het is een krachtinspanning om tegen Naomi te zeggen dat het hier stinkt. Ze is het toch niet zelf? Naomi bevestigt haar vermoeden. Wat vreselijk, schiet het door haar hoofd. Als ze iets vreselijk vindt, zijn het wel stinkende patiënten en nu is ze er zelf eentje. Naomi loopt om haar heen en noemt al haar geurtjes eventjes op.

‘Ja, mam, er zit een plak met droog bloed in je haar. Je kussen is zelfs oranjerood gekleurd. Je operatiejasje heb je al bijna 24 uren aan en dat ruikt naar zweet. Je hebt een droge mond en je adem is nou niet echt fris te noemen.’

Het interesseert Ester weinig, terwijl ze zich normaal gesproken vreselijk had gevoeld na deze opsomming. De tong in haar mond wordt niet als de hare herkend, het ding belemmert haar en ze maakt zich er zorgen over. Het bloed is door het trekken van de twee kiezen tijdens de operatie in haar maag gezakt en ligt daar als een zak aardappelen.

‘Nee, vandaag geen visite’, zegt ze tegen haar dochter als deze vraagt of Levi mag langskomen.

‘Wat ben ik onaardig’, denkt Ester. ‘Mijn eigen zoon is me nu zelfs te veel.’

Ze hoort alles, maar die ogen zijn zo zwaar en die vermoeidheid is zo heftig. Dit is toch niet goed? denkt ze. Opeens hoort ze een bekende stem. Joseph is naast haar gaan zitten en pakt haar hand. Dat is fijn en ze probeert uit alle macht haar ogen te openen en wakker te blijven. Joseph en Naomi praten wat en later, zo begrijpt Ester, hebben ze hun bezorgdheid bij de verpleging neergelegd. De arts blijkt gebeld te zijn en die geeft door dat de hoeveelheid morfine tijdens de uren van de operatie de boosdoener is.

‘Morgen zal het stukken beter zijn met de patiënt.’

De dag verloopt vreemd met veel slapen en een pijnlijke rug doordat ze alleen op de rug en op de linkerzijde kan liggen. Het bed wordt door Ester regelmatig van positie veranderd om haar rug te ontlasten. Ze zweet door de opvliegers en door alle slangetjes en het harnasgevoel aan haar hele hoofd, oor en halszijde tot haar sleutelbeen weet ze niet meer weet hoe ze moet liggen. Er steekt nu regelmatig een scherpe steek door haar sleutelbeen en ze voelt met haar hand wat dat kan zijn. Ze schrikt. Ze voelt ook daar niets. Het besef dat achter haar oor en kaak de tumor is weggehaald is er, maar wat is er verder gebeurd?

Lichte onzekerheid overvalt haar. In de loop van de avond merkt ze dat ze wat helderder wordt en dat geeft meer rust. Hierdoor beseft ze dat Joseph weg is en zo ook Naomi. Het bed wordt voor de zoveelste keer in een andere stand gebracht en met een lichte kraak komt het in zitstand. Heerlijk eventjes zitten! Alsof ze een patiënt van haar eigen afdeling bekijkt, bestudeert ze haar eigen situatie. De avonddienst is druk bezig en de lichten op de gang kan Ester vanuit bed zien. Ze is blij dat er niemand bij haar op de kamer is komen te liggen. Voor haar zelf, maar ook voor de ander zouden het gedraai, het gekraak van het bed en alle andere ongemakken van haar niet prettig zijn.

Ze belt om naar de wc te gaan. Ze wil eruit en ze wil ook vragen of er iets is voor de misselijkheid. Een wat oudere verpleegkundige komt binnen en het is gelijk duidelijk dat ze wat met de Engelse taal heeft.

‘Hello, dear,’ zegt ze tegen Ester, ‘hoe gaat het nu met je?’ Je kunt aan haar manier van presentatie en de benadering direct merken dat ze het klappen van de zweep kent in haar vak. Ondanks haar ellende moet Ester bijna lachen om het ‘Hello dear-gedoe’ en de manier waarop ze met haar omgaat. Lekker ouderwets, bijna zoals ze zelf ook patiënten zou benaderen. Ze mag haar direct, deze dame. Ester vertelt haar zorgen en ook dat ze het idee heeft helemaal toegetakeld te zijn. Haar tong, wat is er met haar tong gebeurd? Emma, zoals de ‘Engelse’ zuster heet, weet van wanten.

‘Die tong, zegt ze, ‘komt doordat de tube zoveel uren op je tong heeft gelegen. Die is gewoon gekneusd. Duurt een tijdje maar dat komt okay, dear. Ja, die andere zaken en je misselijkheid komen door de operatie, meisje. Dat moet je goed met je arts bespreken. Ze hebben je goed te pakken gehad.’ Ze bekijkt door haar bril het hele wondgebied alsof ze een inspectie doorloopt.

Meisje? denkt Ester. We zijn praktisch even oud! Ondertussen zit ze op het bed en moet ze goed haar benen wiebelen. Goed voor die worstentenen. Ze wil zeker geen trombose erbij krijgen.

‘Nee, we gaan niet meer op de postoel. Jij gaat lopen. Ja, je hoort het goed. Alles moet weer op gang komen en dan gaat de misselijkheid vanzelf over want dat bloed komt er met wat beweging vanzelf uit. Zo vervelend bloed in je maag, dat moet eruit. Wanneer ben je voor het laatst naar de wc geweest?’

Ester mompelt wat.

‘Dat bloed ga je gewoon eruit poepen en dan is dat vervelende en nare gevoel weg’, spreekt de verpleegkundige op besliste toon.

‘Goed zo, pantoffels aan. Wat een prachtige, waar heb je die vandaan?’

‘Uit Nieuw-Zeeland, van mijn schoonfamilie.’ Ze voelt hoe de lekker zachte en inderdaad fijne pantoffels adequaat aan haar dikke olifantsvoeten worden gedaan. Het is maar goed dat haar schoonzusje een wat ruimere maat heeft gekocht, anders was het met die opgezette voeten nooit gelukt. Ester verontschuldigt zich ondertussen dat ze zo vies ruikt. Ze ruikt zichzelf nu door alle bewegingen en verplaatsing van lucht. Jakkes! Ze heeft zelfs medelijden met Emma.

Die reageert exact zoals het je vroeger in de opleiding werd geleerd.

‘Ik ruik bijna niets, hoor en morgen ga je maar douchen.’

Wat grappig, denkt ze, zo zou ze zelf ook iemand geruststellen. Het is me er één, die Emma.

‘Zo, pak de infuuspaal en ga staan. Goed zo én recht de rug. Hoofd omhoog én lopen.’

Alles trekt en Ester heeft de neiging om iets in te zakken zodat het minder trekt. Vooral die vervelende nare steek onder en naast haar sleutelbeen komt als een konijn uit de hoed opzetten.

‘Nee, rug recht en niet inzakken’, zegt Emma meteen. ‘Je ziet, dear, ik houd je in de gaten.’

De deur van de badkamer, waar het toilet is, gaat open en hierdoor floept het licht automatisch aan. Het is allemaal erg klein en met zo’n infuuspaal op wielen is het wat manoeuvreren om er goed in te komen. Emma geeft duidelijke aanwijzingen en eindelijk zit ze dan op de wc.

‘Gaat het, dear?’

‘Ik geloof dat ik zelfs moet drukken’, zegt Ester door de kier van de deur.

‘Goed zo, je zult zien dat je je over een paar uurtjes veel beter voelt, die poep moet eruit!’

Nadat Ester heeft aangegeven dat ze klaar is, komt Emma binnen. Even de handen wassen. Ja, deze verpleegkundige let op alles. Ester kijkt omhoog en pats daar is haar spiegelbeeld. Het water stroomt zachtjes in het fonteintje. Mijn hemel, wat is er gebeurd? Ze herkent zichzelf nog net, maar daar blijft het dan ook bij. Buiten haar kapsel dat als een coupe windkracht negen om haar gezicht heen hangt, is ze totaal verwilderd. Een vuurrood litteken, alsof ze tijdens een roofoverval met geweld is overmeesterd, loopt vanaf haar rechteroor schuin naar beneden tot in het midden van haar adamsappel. Het is alsof ze door midden is gekliefd. Daarboven zit een slangetje dat met de eerste drainfles is verbonden. De slang is lang en vrij dik. De drainflessen staan wanneer ze in bed ligt, op de vloer. Nu heeft ze beide stevig in haar rechterhand vast. Als een koe met twee grote ‘Alpenweideklokken’ staat ze daar voor de spiegel. Precies zoals Emma het haar heeft verteld, staat ze rechtop. Haar beiden ogen zijn gezwollen. Ze draait haar hoofd licht naar links en merkt dat haar oor de vorm heeft van een bloemkoolroos. Zo groot en haar oorlelletje is zeker drie keer de normale grootte. Haar gaatje waar normaal haar oorbel in hangt, is totaal weg en zit vol met vocht. Haar onderkin lijkt moeiteloos samen gevloeid te zijn in haar hals. Ester ziet dat er van achter haar oor nog een heel lange en indrukwekkende snede is gemaakt, waar ze totaal niet op heeft gerekend. Ze kan niet huilen. Ze is compleet overdonderd dat deze snede van achter haar oor tot op haar schouder zit. De huid is ook op die plek vuurrood en van deze lange wond heeft Ester een tweede drainfles met inhoud van wondvocht. Ze heeft moeite om haar hoofd omhoog te houden. Doordat de voorste halsspier is verwijderd, mist het hoofd steun. Het flitst door haar hoofd dat je in zeven uur tien jaar ouder kunt worden. Grappig dat ze daar nu juist aan moet denken. Meestal maken ze vrouwen in tien dagen zeven jaar jonger.

Alles trekt en zit zo strak alsof ze ingesnoerd zit in een harnas. Voordat ze verder kan denken en de confrontatie nogmaals wil aangaan, is Emma er.

‘Hoofd rechtop houden, hoor. Niet je hoofd laten zakken. Ben je erg geschrokken?’ vraagt ze dan met een zachte stem. Ester knikt verdrietig en zegt dat ze vlug naar haar bed wil.

‘Kom maar, dear.’

Ester laat zich helpen om in bed te klimmen. Ze ligt stil in bed en beseft dat haar oude ik nooit, maar dan ook nooit meer terug zal komen. Tranen, warm en nat, komen nu spontaan. Ze vindt het oneerlijk dat deze rotziekte haar zo mismaakt heeft. Waarom? Ze probeert op haar linkerzijde te draaien. Buiten haar rugligging is dat de enige houding die ze kan hebben. Rechts doet niet meer mee. Zal ze ooit nog op die zijde kunnen liggen? Het zal een lange nacht worden. Ester veegt haar tranen weg. Flink zijn. Niet klagen maar dragen, zegt ze tegen zichzelf. Ze zal er verder mee moeten leren leven. Niets van wat haar nu overkomt, kan ze terugdraaien! Ze sluit haar ogen om te proberen het spiegelbeeld in haar slaap te vergeten.

20.

De Zilvervloot Volendam

De volgende ochtend, na een lange en toch korte nacht, zijn de uitspraken van zuster Emma waarheid geworden. De misselijkheid is weg en Ester voelt zelfs voor de eerste keer wat honger. De dame met de broodkar rammelt door de gang en komt de kamer binnen. Het kopje thee met wat suiker smaakt aardig. Een beschuitje kan ze soppen. Het maakt de dikke tong, die nog steeds als een stukje woestijn in haar mond hangt, iets minder gevoelig. Het infuus wordt die ochtend verwijderd en ook een drain uit haar schouder gaat eruit. Het geeft een gevoel van totale bevrijding. Naomi is er die dag voor haar en zorgt voor mooie bloemen en kaartjes. Een verpleegkundige komt naar haar toe en vertelt haar dat ze morgen naar huis mag als alles vandaag goed gaat. De vier dagen die ze nu bij Entonnie heeft doorgebracht, vindt Ester wel genoeg. Heerlijk, naar huis! Verder zal er na de avondboterham een andere patiënt op de kamer komen. Ach ja, het is ten slotte ook een tweepersoonskamer. Ze heeft geluk gehad dat ze al drie nachten alleen mocht liggen.

Er komt een man op het andere bed. Zijn spullen worden alvast klaargelegd. Infuusmateriaal – het blijkt voor een chemokuur te zijn. Het naamkaartje wordt op het voeteneind van het lege bed onder een plastic vakje geschoven.

‘Ik hoop dat het een aardige man is en dat hij niet snurkt’, grapt Ester tegen degene die het allemaal verzorgt.

‘O, het is zeker een aardige man. Meneer Koning heet hij. Ik heb hem ontmoet en het is een gezellige Volendammer’, vertelt de verpleegkundige ondertussen. Gelukkig, zucht Ester. Ze probeert die dag wat te lopen. Naomi helpt haar onder de douche. Die schat verzorgt haar alsof ze nooit anders heeft gedaan. Heerlijk, ze ruikt weer fris en het warme water voelt fijn en doet haar goed. Een lieve vriendin komt speciaal die namiddag helemaal uit Alkmaar naar haar toe. Lisa kent ze van haar werk. Lisa heeft een tijd in Lelystad gewerkt en is verhuisd naar Schermerhorn in Noord-Holland. Eerst waren ze slechts collega’s, maar dat is later uitgegroeid tot een hechte vriendschap van alweer meer dan tien jaar. Het is een lieverd en Ester is erg op haar gesteld.

In de avond probeert ze wat warm te eten. Ze wil graag morgen naar huis.

Ze kijkt naar de klok en verwacht binnen nu en een klein uurtje haar nieuwe metgezel op haar kamer.

‘Hier is uw kamer, meneer Koning’, zegt de jonge verpleegkundige. Zeewind, bollende zeilen en een Zilvervloot komen als ware de kamer binnenvaren. Volendam is aangekomen. Een goed uitziende, stevige man komt al pratend en lachend de kamer binnen. Zijn blauwe reiskoffertje wordt nonchalant op het bed gedeponeerd. Achter hem aan, als in een kielzog meevarend, komt een vrouw binnen. Ze wordt gevolgd door twee jongens die als ware zeemeeuwen rond de man en vrouw vliegen. De kamer wordt bijna gezellig door deze binnenvarende Volendammer. Ester herkent de vrouw direct. Ondanks dat ze moeilijk haar nek kan draaien ziet ze de vrouw die zo nerveus aan de balie stond tijdens Esters eerste onderzoeken. De vrouw die het plastic koffiebekertje maar rond bleef draaien. De vrouw is stil en het lijkt alsof zij de patiënt is in plaats van haar man. Haar gezicht staat zo gespannen, alsof het ieder moment uit elkaar zal springen. De man loopt naar Esters bed en stelt zich handenschuddend voor als Eduard Koning.

‘Zo, we zullen het samen gezellig moeten maken. Ja, kanker, hè!’

Eduard heeft een kankergezwel achter zijn neus en vertelt er in grote en kleine details over. Hij zal deze vijand te lijf gaan met alles wat het ziekenhuis hem zal aanbieden. Voor Esters bed staat een ware Don Quichotte, een strijder.

Hij is niet van plan om zo jong dood te gaan. Nee, daarvoor is het leven te mooi, vertelt hij.

Drie keer zal hij tijdens de bestralingssessie een chemokuur krijgen. Hij zal alles ondergaan en doorstaan om er daarna nog 30 jaar bij te krijgen. Ester is blij dat ze geen bestralingen en chemokuren hoeft te ondergaan. Daar gaat ze tenminste wel vanuit. De behandelingen zijn verschillend maar het is en blijft radioactieve rommel. In beide gevallen een complete aanslag voor je lichaam. De hele operatie is haar al genoeg, zeker gezien de mankementen die ze nu elke seconde voelt. Zeven lange uren hebben haar mismaakt en bezorgen haar nu de nodige pijnen. Haar hals en schouder lijken zo vastgeroest, dat draaien onmogelijk is. Ondanks de benarde situatie waar ze zich in bevindt, geeft deze vrolijke en praatgrage man afleiding. Hij doet dat op een leuke en gezellige manier. Wel merkt ze dat het haar na een tijd vermoeit en ze geeft dit aan.

‘Goed hoor,’ zegt Eduard, ‘ik ga even computeren. Tsjonge, het hele gevaarte hangt hier super-de-luxe aan het plafond.’

Hij ploft op het bed. Dat kraakt onder het gewicht van zijn nieuwe gastheer. Ze schieten samen in de lach. Wat een herrie maakt het bed. Eduard en Ester zijn nu met z’n tweeën op de kamer. De familie van de overbuurman is ondertussen ook naar huis vertrokken. Samen praten ze over hun situaties en natuurlijk over vis. Eduard is IT-manager bij een groot bedrijf in de garnalenbranche. Het bed blijft bij elke beweging van Eduard kraken.

‘Zo ga ik niet de nacht in’, zegt Eduard en belt voor een verpleegkundige.

Eduard laat horen welke geluiden het bed produceert. Hij staat op en laat zich weer op het bed terugvallen. Liggend demonstreert hij aan de avondzuster, hoe het bed kraakt en piept. Zijn lichaam draait hij met extra kracht van zijn linker- naar zijn rechterzijde. Ester moet lachen ondanks dat alles haar zeer doet. Hij lijkt wel een vissersboot die deint in volle zee, denkt ze. De avondverpleegkundige lijkt door deze demonstratie overtuigd, maar kan niet beloven dat er een ander bed komt. Er zal gekeken worden wat ze kunnen doen. Eduard gaat hier niet mee akkoord. Hij laat duidelijk merken dat hij zeker een ander bed wil. Hij maakt nog wat grapjes met de jonge zuster. Het is een charmeur, denkt Ester.

Rondom het krakende ‘ziekbed’ van haar overbuurman is het bedrijvig. Een andere verpleegkundige komt binnen met een weegstoel voor Esters overbuurman.

‘Moet ik alweer gewogen worden?’ vraagt Eduard. ‘Jullie wegen hier wat af’, zegt hij lachend. ‘Ik ben hier in dit ziekenhuis al vaker gewogen dan in mijn hele leven!’ Hij buldert van het lachen. De verpleegkundige kijkt wat verbaasd naar haar patiënt. Waarschijnlijk had ze een andere reactie verwacht. Ze staat met de weegstoel in de hoop dat de lachende man plaats gaat nemen.

‘Het is voor de chemokuur’, wordt er aan Eduard uitgelegd. ‘Door het infuus dat straks zal worden ingebracht, zal er veel vocht het lichaam ingaan en we willen weten hoeveel vocht er wordt vastgehouden.’

Het is een technisch verhaal dat haar overbuurman te horen krijgt. Eduard is ondertussen op de weegstoel gaan zitten.

‘Ruim 129 kilo, meneer Koning’, zegt de verpleegkundige tegen de rug van de zittende patiënt.

‘Wat vertel je me nu... zoveel? Dat kan niet hoor’, sputtert Eduard tegen. ‘Nou, ik kan je vertellen dat mijn weegschaal thuis een véél vriendelijker getal weergeeft dan die van jullie!’ Hij lacht en springt van de stoel. ‘Nou, meissie, wat gaat er nog meer met mij gebeuren?’

De verpleegkundige lacht en doet alsof ze het niet hoort. Ester luistert wat er wordt verteld. Een infuus moet worden ingebracht, want al in de nacht moeten de nieren van Eduard worden doorgespoeld met water.

‘Nou, dat zal niet meevallen’, zegt Eduard.

Hij vertelt dat zijn aderen diep verstopt liggen en hierdoor moeilijk te prikken zijn. Dat hij een apart geval is wat betreft het aanprikken van een bloedvat. Er moet zeker een arts komen die kundig genoeg is om dat voor elkaar te krijgen. Het bed kraakt ondertussen enorm en Ester moet er ondanks haar strakke nek en droge mond weer om lachen.

‘Dat bed moet en gaat eruit, hoor’, zegt haar buurman. ‘Dit is niet te doen. Ik kan zo zelf ook niet slapen. Morgen wil ik wel eventjes fit zijn voor mijn eerste chemobehandeling. Ik ben er klaar voor. Ik ga de kanker te lijf! Daarbij snurk ik ook, Ester’, zegt hij. ‘Ik snurk zo hard dat, als het tegenzit, werkelijk waar en ik garandeer het je, deze ramen er morgenochtend uit liggen.’

Eduard maakt een armbeweging richting het kleine raam naast het kraakbed.

Ze zijn weer met z’n tweeën en de computer heeft de interesse van Eduard. Ondertussen hoopt Ester dat de laatste drain in haar hals er morgenochtend uit mag. Het mag alleen eruit als de vochtproductie 15 ml of minder is. Ze zucht. Het hele gebied rondom haar hoofd en hals doet zeer en de drainslang drukt enorm op haar keel. Vanaf de eerste keer dat ze haar spiegelbeeld in bijzijn van zuster Emma heeft aanschouwd, kan ze niet wennen aan haar nieuwe uiterlijk. Het spiegelbeeld dat ze in het toilet ziet, is een terugkomende confrontatie met zichzelf. De wonden en haar gezicht zullen misschien als alles verder in de tijd is, wel bijtrekken, sust ze haar gedachten. Nu is het allemaal zo rood, gezwollen en pijnlijk. Het is ook nog maar enkele dagen geleden dat het mes erin is gegaan.

Wat dat betreft heeft Eduard geluk dat hij niet geopereerd hoeft te worden. Ze kunnen het goed samen met elkaar vinden. De tijd gaat hierdoor vlug voorbij.

Eduard vertelt veel over Volendam en dat hij vroeger tegelzetter is geweest. Voordat ze zich ervan bewust is, zit ze in een soort theoretische les. De les heet: hoe betegel ik het beste mijn muur? De aanleiding is Josephs tegelwerk in het washok. Ze begrijpt al vlug dat Joseph erg zijn best heeft gedaan, maar verkeerd is begonnen. Helaas het advies komt te laat en ach, ze is tevreden met het eindresultaat.

Eduard is een amicaal persoon en maakt gemakkelijk contacten. Het verplegend personeel laat merken dat ze een patiënt zoals de heer Koning graag op hun afdeling hebben. Op de vraag van hun amicale patiënt of er al een nieuw bed in aantocht is, wordt positief geantwoord. Ester hoort voetstappen en een ratelend geluid op de gang.

‘Volgens mij wordt je nieuwe bed gebracht, Eduard’, lacht Ester.

De deur gaat open en er komen drie medische wonderbreinen binnen.

‘We komen voor de heer Koning.’

Eduard steekt zijn hand.

‘We hebben een ander bed voor u.’

Het ‘nieuwe’ bed wordt de kamer binnengereden. Het is te hopen dat dit bed minder zal kraken onder het gewicht van de gezellige Volendammer. Alsof Eduard van zijn ene schip op het andere overstapt, zo vlug gaat het verwisselen van de twee bedden. Het bed wordt goed getest: de man laat zich zittend op en neer veren op het matras.

‘Wat een vreselijk hard ding’, zegt hij over het matras. ‘Daar kun je toch niet lekker op slapen?’

Het bed kraakt licht maar wordt uiteindelijk goedgekeurd. Eduard ligt als een vorst op zijn bed. Hij kijkt naar de drie dames die voor hem staan.

‘Meneer Koning, het avondhoofd komt uw infuus plaatsen.’

Eduard kijkt naar de slanke, lange dame die het avondhoofd is.

‘Ik hoop dat je wat gewend bent,’ zegt hij, ‘ik ben erg moeilijk te prikken en ik wens je succes!’

Het gaat allemaal rap. Eduards ader wordt flink aangeklopt.

‘Ja,’ hoort Ester het avondhoofd zeggen, ‘ze liggen inderdaad erg diep.’

Ondertussen heeft ze haar bril goed op haar neus gezet.

‘Daar komt het naaldje, meneer Koning, ontspan.’

‘Ik ben ontspannen!’

Eduard kreunt en roept dat het echt veel pijn doet. Hij voelt dat ze op zijn bot zit. Mijn hemel, denkt Ester, dit gaat een echt slagveld worden. Ze heeft best medelijden met haar slaapmaat. Het is ten slotte nu slaaptijd en de marteling lijkt in volle gang. Eduard trekt allerlei grimassen.

‘Wauw, wauw,’ roept hij, ‘mens, wat doe je me pijn!’

Toch heeft het avondhoofd de ader die ze moet hebben aardig vlug gevonden en Eduard complimenteert haar dat ze het ondanks zijn pijn goed heeft gedaan. Hij heeft het wel eens anders meegemaakt, daar kan hij wel een boekje over opendoen. Het hoofd lacht terwijl ze wordt opgepiept op haar semafoon door een andere afdeling.

Het infuus is succesvol bij de overbuurman ingebracht. Eduard is bezig zijn arm te inspecteren na al het geweld van het avondhoofd. Het is laat en de lichten zijn in de kamer en op de gang gedempt. Ester besluit te gaan slapen. Ze is moe. Het zal wel weer een vervelende, lange nacht worden. Ze kan moeilijk draaien. Het harnas voelt en drukt. Het is onwerkelijk maar realistisch. Het zal nooit meer worden zoals het ooit was. Ook het vooruitzicht dat de ramen er vannacht eventueel door buurman Koning uit worden gesnurkt, zoals hij heeft beloofd, geeft weinig hoop op een goede nachtrust. Eduard is ook moe en doet zijn bedverlichting boven zijn hoofd uit.

‘Welterusten, Ester, en tot morgenochtend.’

Hij draait en is vlug ingeslapen, ondanks zijn infuus en het vooruitzicht op zijn avontuur met de chemokuur zoals hij het noemt. Ester probeert haar lichaam op haar enige zijde die nog functioneel is te draaien. Ze ligt amper op haar linkerzijde of aan de overkant start de motor. Inderdaad, het is een overweldigend snurkgeluid. De ene boom na de andere wordt in Eduards slaap omgezaagd. Ester is klaarwakker en hoopt dat het raam er morgenvroeg nog in zal zitten. Ze heeft medelijden met zijn wederhelft. Hoe doorstaat zijn vrouw dit elke nacht? Ze sluit haar ogen in een poging om ook in slaap te vallen. Morgen mag ze als het goed is naar huis. Haar eigen bed, ze verlangt er nu al naar.

Het raam trilt.

21.

Naar huis

Die nacht zijn de ramen – al is het met moeite – blijven zitten. Eduard zegt niet goed te hebben geslapen, maar Ester kan hem verzekeren dat zelfs de nachtverpleging het orkaangeluid heeft gehoord.

‘Windkracht negen gemiddeld,’ zegt Ester, ‘met uitschieters tot bijna orkaankracht.’

Hij lacht en worstelt zich net als zij de dagen ervoor heeft gedaan, met het infuuspaal een weg de badkamer in. Vandaag mag zij naar huis en haar overbuurman zal zijn eerste chemokuur van drie in totaal moeten ondergaan. De Volendammer is vol goede moed en als een ware zeeman stapt hij aan boord van een onbekende reis. Alles is hier een avontuur. Kanker hebben is een groot avontuur.

Het is zelfs een levensgevaarlijke onderneming. Zo’n onaangekondigd en onverwacht avontuur heeft bij velen tot de dood geleidt.

Eduard krijgt een donkere infuuszak met platinum aangehangen. De vloeistof die zijn kankercellen letterlijk te lijf gaat. Zijn avontuur is, net als dat van Ester, daadwerkelijk begonnen. Er komt een jonge verpleegkundige binnen. Ze stelt zich voor aan Ester en kijkt naar de drain die nu zo irriteert dat het ding een halszaak op zichzelf aan het worden is. Het drukt en knelt het hele strottenhoofd als het ware dicht. Ester kijkt ernaar uit verlost te worden van deze slang die ergens in haar lichaam een begin heeft. Ze vermoedt dat de drain bevestigd is achter haar oor, want daar drukt het ook maar dan anders en minder heftig. De jonge vrouw bestudeert haar hoofd en hals en wiebelt aan het slangetje. Leerling en nog onervaren, denkt Ester direct. De hele attitude en manier van handelen geeft dit aan. Het klopt wat Ester vermoedt. Ze haalt een wat oudere en, zo te horen, meer ervaren collega naar het bed toe. De drain geeft minder dan 15 ml wondvocht aan.

Ik ga naar huis! schiet het door Ester haar hoofd. Kom op, dames, denkt ze, haal die slang eruit en ik kan gaan. Joseph is al telefonisch gewaarschuwd en rekent erop dat hij naar Amsterdam kan rijden. Naomi houdt alles goed in de gaten en vraagt heel nonchalant hoe vaak per dag een drain zoals bij haar moeder wordt verwijderd. Het hoofd van de jonge vrouw is rood en ze ziet er warm uit. Al drie keer heeft ze geïnspecteerd waar ze de hechtingen moet doorsnijden. Ester krijgt het nu ook lichtelijk benauwd van de onervarenheid en de spanning die de leuke leerling op haar overbrengt. Niet nog een litteken erbij alsjeblieft, denkt ze. De drain die steeds pijnlijker drukt wordt nogmaals geïnspecteerd. Uiteindelijk worden de draadjes doorgekliefd en wordt de slang in een vloeiende beweging eruit getrokken. Het voelt gek en ook als een opluchting.

‘Wat is het een lange slang,’ zeggen Naomi en Ester bijna tegelijk, ‘en wat is die drainslang dik?’

De jonge verpleegkundige houdt het voorwerp triomfantelijk omhoog boven een bekkentje. Je ziet de opluchting op haar gezicht. Als een echte visser houdt ze de drain als een pas gevangen paling omhoog. Eduard ziet het ook en is onder de indruk.

‘Zo, je mag naar huis’, zegt hij welgemeend.

‘Heerlijk’, zegt Ester. Op hetzelfde moment komt Joseph binnen. Door Josephs aanwezigheid komt thuis direct dichterbij.

Ester en Eduard beloven elkaar te schrijven en elkaar op de hoogte te houden. Het was kort, maar ze hebben hun levens gedeeld. Kanker verbroedert. Anderen, die het avontuur niet beleven, kunnen hier niet in meevoelen. Ze zeggen elkaar gedag en met een vol lijstje aan afspraken gaat Ester samen met haar man en dochter richting de uitgang. Ze denkt erover na tijdens haar rit in de rolstoel. Joseph duwt haar door de gangen naar de lift. Dezelfde lift die haar naar de operatiekamer heeft gebracht. Ik kwam binnen als een leuke, vlotte en gezond uitziende vrouw. Binnen vijf dagen ga ik verminkt en tien jaar ouder de deur uit. Mijn hele eigen ik is veranderd en wat staat me nog te wachten? Ze wil niet nu haar emoties laten gaan. Ze is blij dat ze geholpen is om van die rotziekte af te komen. Nu eerst naar huis en wachten op de labuitslagen van de operatie. Hopelijk is alles weggehaald en komt ze hier niet meer terug. Natuurlijk de eerste paar keren voor controles, maar dan is ze er klaar mee. Ester loopt de draaideur door naar buiten. Het is regenachtig en een frisse wind duwt haar bijna naar de parkeerplaats. Heerlijk, denkt ze. Alles trekt en doet zeer maar ze geeft Joseph en Naomi een hand. Met z’n drieën laten ze Entonnie, die nog steeds vanaf de gevel toekijkt, achter zich, op weg om beter te worden.

Spiegelglas perfect

Het beeld gebarsten…

Een psalm die Ester in deze moeilijke tijd steeds geholpen heeft.

1. Hoog wil ik u prijzen, Jahweh want u hebt mij gered

en mijn vijand geen reden gegeven tot vreugde.

2. Mijn God, ik riep tot u

om hulp en u hebt mij genezen.

3. Adonai, u trok mij uit het dodenrijk omhoog,

ik daalde af in het graf, maar u hield mij in leven.

4. Zing voor Adonai, allen die hem trouw zijn,

loof zijn heilige naam.

5. Zijn woede duurt een oogwenk,

zijn liefde een leven lang,

met tranen slapen we ’s avonds in,

’s morgens staan we juichend op.

6. In mijn overmoed dacht ik:

Nooit zal ik wankelen.

7. Jahweh, u had mij lief en ik stond als een machtige berg,

u verborg uw gelaat en ik bezweek van angst.

8. U, Jahweh, roep ik aan,

u, Adonai, smeek ik om genade.

9. Wat baat het u als ik sterf,

als ik afdaal in het graf?

Kan het stof u soms loven

en getuigen van uw trouw?

10. Luister, en toon uw genade,

Adonai, kom mij te hulp.

11. U hebt mijn klacht veranderd in een dans,

mijn rouwkleed weggenomen, mij in vreugde gehuld.

12. Mijn ziel zal voor u zingen en niet zwijgen. Mijn God, u wil ik eeuwig loven.

22.

Spiegelbeeld

Ze moet wennen aan haar nieuwe uiterlijk en de beperkingen die erdoor zijn ontstaan. Ester voelt de strakke huid bij elke beweging als een belemmering. Haar hele doen en laten is door de heftige ingreep ook veranderd. Alles lijkt anders. Ze is best boos hierover. Een rotdoperwt die als een kippenei doorgegroeid is, gooit haar hele leven om en maakt haar tot een ander mens. Ze is werkelijk afhankelijk geworden van anderen, terwijl ze dat juist nooit is geweest of heeft gewild. Eigenlijk baalt ze flink om het zo maar te zeggen! Eerlijk vindt ze het al helemaal niet.

De littekens genezen langzaam, maar blijven flink rood van kleur. Iedereen die ze spreekt, vindt het netjes genaaid. Aangezien de chirurg een aardige Turkse man was, heeft ze haar antwoord nu al klaar. Netjes? Ja, voordat deze arts chirurg is geworden, had hij vast een eigen naaiatelier. De meeste Turkse mensen die ze kent, zijn van beroep slager of hebben een winkeltje. Natuurlijk is dat allemaal onzin. Ze ziet het helemaal voor zich. Een klein naaiatelier met veel klanten. Natuurlijk een goede kleermaker die werkt met verfijnde steekjes, levert nu eenmaal goede klandizie op. De arts is echter gewoon een hele aardige man die ze heeft ontmoet, een lange man met een warme en vriendelijke blik in zijn ogen.

Haar rechterarm is door de operatie beperkt geraakt. Haar elfde hersenzenuw is tijdens al het gerommel binnenin, beschadigd. Hierdoor legt de zenuw zichzelf als het ware lam. Toch houdt ze moed, omdat er een kans is dat de prikkels terugkomen. Het moet dan wel binnen een jaar tijd gebeuren. De zenuw is geraakt, maar gelukkig niet doorgesneden. Een zenuw meer of minder maakt ook al bijna niets meer uit. Haar pech is dat ze sterk rechtshandig is. Ze merkt dat ook haar rechterschouder, door het gemis van aansturing in de grote spier, begint te slinken. Haar keurig rechte schouder begint nu op een zielig oud, aftands Spaans ezeltje te lijken. Zo eentje met een uitgeholde rug. Het ezeltje dat alle jaren, dag in en uit, allerlei ballast op zijn rug heeft moeten meezeulen. Zelfs haar nieuwe, rode jurk zit niet meer als gegoten. Het kledingstuk hangt helaas nutteloos in de kledingkast.

Over de zeurende pijn die dagelijks aanwezig is, wil ze het nog niet eens hebben. Door de verwijderde halsspier, zakt de schouderpartij langzaam maar zeker toch twee centimeter richting Moeder Aarde. Het is net de polder waar ze in woont. Alleen is de verzakking daar te verhelpen door elke vijf jaar terrassen en dergelijke met zand op te hogen. Deze verzakking aan de schouderpartij lijkt erg definitief. Ze hoopt dat het werkelijk is zoals men haar heeft verteld: dat het effect binnen het jaar en met goede fysiotherapie kan worden verholpen.

Het gevoel in een middeleeuws harnas te zitten, dat ze sinds de operatie heeft, lijkt iets minder te worden in de loop van de weken. Door haar zelfdiscipline en omdat ze het zo goed wil doen, lijken de fysiotherapie-oefeningen eerder op betaald werk. Het boekje met de oefeningen wordt dagelijks doorgenomen. Voor de spiegel en op de grond doet ze alle oefeningen die met voorbeeldfoto’s staan afgebeeld. Ze moet en zal haar arm weer tot zwaaihoogte actief krijgen. Soms is ze een beetje wanhopig maar gesterkt door haar familie en geloofsvrienden wordt ze opgebeurd om het leven positief te zien. Haar geloof is haar anker, zo ervaart Ester zeker in deze moeilijke periode. Vaak heeft ze in haar gebed gevraagd of het mogelijk zou zijn om eens iets te mogen zien van haar Schepper, De God van Israël. Is haar geloof dan klein? Hoort ze dan toch bij de groep van de ongelovige Thomas? Het verhaal van de discipel, die alles zag in het leven van De Messias en toch nog meer bewijs wilde om zijn geloof te bevestigen. Maar haar Schepper werkt op Zijn manier. Die kan wonderlijk en anders zijn dan Ester inplant. De weken volgen snel en er zijn zoveel lieve mensen die bellen, mailen, kaarten sturen en bloemen brengen. Elke dag is er iets in de vorm van een lief gebaar. Kaarten blijven komen en veel telefoontjes. Ester voelt en weet dat ze niet alleen staat. Een prachtig lied komt op haar pad en beurt haar zo enorm op dat ze het haar lijflied noemt. Een lied dat haar situatie zo bezingt, dat ze de muziek later meeneemt op een dag van haar bestraling. Elke dag ziet ze zichzelf in de badkamer: haar andere ik. Het haar zit vreselijk lelijk om haar gezicht heen. De lengte van het leuke en vlotte kapsel is nu aan het groeien. Het model is geen model meer te noemen. Ze weet niet hoe ze het nog leuk moet krijgen. Door het haar te laten groeien, zal straks de uitholling achter haar oor worden verhuld. De littekens in haar hals zullen hierdoor zoveel mogelijk uit het zicht vallen. ‘Je moet je haar laten groeien’, had Naomi gezegd.

Maar door de hoge bestralingsdosis zal ze op haar achterhoofd een kwart van haar haren gaan verliezen. Spiegels zijn handig, maar vormen nu een harde, confronterende werkelijkheid. Ester ervaart dit als onplezierig.

In deze weken zijn de reizen richting ziekenhuis niet helemaal van de baan. Ze had het werkelijk gehoopt. Eventjes na het hele operatiegebeuren gewoon wat rust. Wennen aan het nieuwe spiegelbeeld.

Het spiegelglas glanst perfect, maar helaas, in het spiegelbeeld zit een barst.

23.

De brief

Dat het anders kan lopen dan gedacht, merkt ze aan haar brievenbus. Er valt een uitnodiging van het ziekenhuis op de deurmat. Op een dinsdag in december wordt ze verwacht. Het is een brief van de KNO-afdeling. Ze moet komen voor een voorlichtingsgesprek bij radiologie. De draaideur en natuurlijk Antoni zelf, groot en hoog boven de gevel, kijken haar die bewuste dinsdag aan. Het metalen logo van het hoofd lijkt haar bijna persoonlijk te begroeten. Ze wordt als een oude bekende aangekeken. Mensen komen de draaideur in en uit. Vrouwen met en zonder hoofddoeken. Ook dames met een pruik of gewoon met een kaal hoofd passeren haar.

De tijd vliegt, het is alweer weken geleden sinds ze voor het laatst hier is geweest. Het ziekenhuis lijkt in de tussenliggende tijd onveranderd. Ester weet echter dat voor de mensen die in de tijd tussen haar laatste bezoek en deze keer die draaideur zijn in- en uitgelopen ingrijpende veranderingen hebben plaatsgevonden. Veranderingen, die niet altijd zichtbaar zijn aan de buitenkant, maar die meegedragen worden door de mensen die ze hebben ondergaan.

Voor iedereen gaat het dagelijkse gevecht gewoon door. Hier op deze plek in Amsterdam, in dit gebouw, is het voor iedereen hetzelfde. Hoe overwin ik mijn kanker? Twee duidelijke scenario’s zijn er: ‘Erop’ of ‘Eronder.’ Maar altijd met een restant aan fysieke en zeker emotionele schade.

De tranen die dagelijks bij deze onzekere strijd horen, zullen rijkelijk vloeien. Het aantal liters tranenvocht van verdriet en pijn kan volgens Ester gemakkelijk een woestijn in bloei zetten.

Ze staat weer bij de baliemedewerkster. Vanuit haar ooghoeken ziet Ester dat mensen naar haar kijken. Het litteken is nu eenmaal zeer in het zicht. De huid is, ondanks het herstel nog flink rood. Vandaag is Joseph met haar mee. Ze komen voor een voorlichtingsgesprek. Dit gesprek met radiotherapeut dokter Schenkel is zeker belangrijk, denkt Ester. Ze bladert door een saai roddelblad. Vanmorgen heeft ze zich voor het eerst weer op haar manier opgetut. Ze wil laten zien dat ze na een maand al aardig op weg is om er weer leuk uit te zien. Ze laat zich er niet onder krijgen. Ondanks haar toegetakelde hals.

Haar mond is licht naar links afgezakt. Zeker met het opbrengen van de lippenstift vanmorgen was het te zien. Haar mond trekt strak om haar boventanden als ze lacht. Ze kan geen kaars fatsoenlijk meer uitblazen. De lippen raken elkaar niet meer symmetrisch. Haar rechteroogspier lijkt ook wat problemen te hebben. Het ooglid hangt meer over haar oog. Het kohlpotloodlijntje dat ze al jaren boven haar ogen tekent, is moeilijk op te brengen. Haar gezichtszenuw is grotendeels gespaard gebleven, op deze kleine mimiekstoornissen na. Ze is dankbaar, zeker met het kijken naar lotgenoten: ze ziet dat het veel erger had kunnen zijn.

Ze wil niet mopperen. Ze herinnert zich nog goed de boodschap op die donderdag 22 november. Nooit zal ze de vliegensvlugge mededeling van dokter Rubens vergeten. Zomaar, tien minuten voordat je het operatiejasje aan moet doen en zal worden weggereden hoor je wat er werkelijk gaat gebeuren. Door de plotselinge opname die dag, was er geen tijd om een goed inzicht te geven in wat er zou gebeuren.

Er is voor haar gebeden en zeker Hillie, haar lieve vriendin, heeft haar veel moed gegeven. Zij heeft werkelijk de sterren uit de hemel gebeden. Er wordt iemand geroepen. Nee, ze hoeft nog niet te komen en zakt weer terug in haar veilige denkwereld. Dat voelt vertrouwd. Als kind had ze deze eigenschap al. Haar moeder vond haar dromerig omdat ze dan niet hoorde wat er tegen haar gezegd werd. Haar kleding heeft ze vanochtend met beleid gekozen. Zelfs heeft ze in haar linkeroor een smaragdgroene oorbel gehangen. De rechteroorlel is totaal gevoelloos en nog erg dik. Het zal nog tijden duren voordat het ook rechts weer een gewoon oorlelletje is geworden. Ze hoopt dat het ook nog daadwerkelijk een gewoon oor gaat worden. Het is nu net een bloemkoolroos.

Het is en blijft vreemd, mijmert ze, dat je vanaf je oor tot schouder geen gevoel hebt. Het is alsof dat stuk van een ander is. Ze vindt het belangrijk dat je er verzorgd uitziet. ‘Het oog wil ook wat’.

24.

Gesprek der gesprekken

‘Mevrouw Beekman!’ Joseph en Ester springen bijna van hun stoel op. Ester kan goed omschakelen in haar geest. Ze is direct terug in de dagelijkse werkelijkheid. Joseph die bezig was met zijn sudoku stopt hem gauw in de binnenzak van zijn jas. Wat een jonge arts, denkt Ester terwijl ze zijn hand stevig drukt. Net zo oud als Levi, schat ze vlug terwijl ze hem aankijkt.

‘Gaat u zitten.’ Dokter Mark wijst met zijn linkerarm gestrekt naar twee houten stoelen achter een klein bureau. Hij heeft een witte jas aan die open staat. De modieuze kleding eronder laat zien, dat de man een goede smaak heeft. De computer op de tafel staat aan. Bij binnenkomst kijk je recht op het scherm. Je kunt er niet omheen. Ester herkent haar foto in de linker bovenhoek van haar digitale dossier. Voor de arts een handig hulpmiddel. Als zijn slachtoffer binnenwandelt heeft hij door het fotootje een beeld van zijn patiënt: de foto met een gewoon leuk uitziende Ester. Ze denkt meteen terug aan het moment aan de inschrijfbalie dat de foto genomen is. Het lijkt alsof er geen weken maar jaren tussen zitten. Er is zoveel gebeurd.

De dag dat ze voor het eerst binnenliep bij Entonnie. Dat het fototoestel zomaar spontaan van de balie viel bij het maken van haar foto. De medewerkster, Naomi en zijzelf moesten er nog zo smakelijk om lachen. De vrouw meldde dat het fototoestel er anders echt nooit afviel. Ach, hoeveel vrouwen en mannen zijn er ondertussen voor een foto bij haar langs geweest? Hoeveel mensen die net als zij niet wisten wat voor excursies ze door dit azuurgroene gebouw zouden krijgen? Het startsein is voor bijna iedereen het niets vermoedend in de lens van die camera kijken. Een fotootje voor het medisch dossier. Met goede moed sta je op de foto in de hoop een positieve uitslag te horen na een bezoek bij de arts, om daarna weg te gaan en nooit meer terug te hoeven komen. De kanker wordt bij de persoon links of rechts van mij gediagnosticeerd. Nooit hoef ík hier meer terug te komen, dit is voor een ander! Niet voor mij! Ze moet een beetje glimlachen. Het lijkt al zo lang geleden. Ondertussen is er al zoveel met haar gebeurd. Waarschijnlijk net als met die honderden andere mensen hier in het gebouw. Ze lopen allemaal bijna dezelfde route van de ene arts naar de andere. Chemo en bestralingen, noem het maar op. Behandelingen te kust en te keur.

Ze gaat op de stoel zitten naast Joseph. In een flits bedenkt ze dat ze het ziekenhuis nu definitief Entonnie gaat noemen. Of deed ze dat al? Entonnie, met de klemtoon op EN. Haar persoonlijke stalker Entonnie. De arts wil eerst weten hoe het met haar gaat. Nou, dat is een lekkere en originele vraag. Ik geef een standaardantwoord terug, denkt ze.

‘Naar omstandigheden goed, hoor,’ antwoordt ze wat koeltjes. Dokter Mark komt achter het bureau vandaan. Eigenlijk is het een gewone tafel ziet Ester, maar ja, het voldoet hier zeker goed als bureau.

‘De wond ziet er mooi uit en wat is het mooi gehecht.’ Mooi? Ester weet niet wat ze hoort. Hoe kan een litteken nou mooi zijn. De jonge man zal het zeker goed bedoelen, daar is ze van overtuigd, maar ze is toch geen stuk stof waarvan de beide lappen ‘mooi’ aan elkaar zijn genaaid?

‘Mag ik even in uw hals voelen?’ Ester laat het toe. Ze kan moeilijk zeggen dat ze het niet wil. Alles is gevoelig in haar hals. Achter het ‘mooie’ en originele litteken zit veel verdriet en pijn. De hand van de arts voelt ze aan haar goede zijde. De rest is gevoelloos aan de buitenkant. Ja, ze voelt dat de hand druk uitoefent en ze voelt binnen in haar lichaam dat er wat gebeurt. De aanraking van de vingers kan ze niet voelen op haar kipfilethuid. Een zeer vreemde en onwerkelijke ervaring. De arts is de eerste vreemde persoon die de huid echt goed aanraakt. Afgezien van het gesmeer met wat amandelolie wordt de hals een beetje door Ester ontzien. De hals staat, of beter gezegd, hangt er tegenwoordig maar een beetje bij. Buitenspel gezet!

Dokter Schenkel zit achter zijn bureau. Eigenlijk is het een leuke jonge vent, denkt Ester. Hij kan het ook niet helpen dat hij het zo moet doen. Ester kijkt onder haar wimpers door naar het gezicht dat voor haar zit. Ja, hij is erg serieus en doet waarschijnlijk zijn best. Ze vergeeft hem ter plekke zonder dat hij van dit alles afweet. Wat weten ze van elkaar? Niets! Hij komt eerlijk en duidelijk over, vertelt dat hij nog niet klaar is met zijn studie. Dokter Van Lieshout, zo vertelt hij, is zijn supervisor. Alles wat hij met Ester nu bespreekt, moet hij aan haar doorgeven. Zij is de eindverantwoordelijke. Wat een Engelse term, supervisor. In ieder geval, zij zal haar samen met hem gaan begeleiden. Tijdens de bestralingstijd zal Ester de radiologe samen met dokter Schenkel elke veertien dagen spreken. De supervisor is een vrouwelijke arts, zo vertelt dokter Schenkel. Ze zal haar wel een keertje zien. Ester begrijpt dat ze andere artsen gaat ontmoeten.

Dan krijgt ze het gesprek der gesprekken!

Voor haar gevoel is dit het meest indrukwekkende gesprek in haar Entonnie-loopbaan. Misschien wel een mededeling die ze liever nooit in haar hele leven had willen ontvangen. Ze kan wel tegen een stootje. Dit hakt er echter mentaal goed in. Ze heeft al aardig wat te verstouwen gehad. Dus wat eelt op je ziel moet er nu wel zijn. Natuurlijk buiten die bewuste middag dat ze hoorde dat ze kanker en uitzaaiingen had. Dat was een enorme dreun. Een mededeling die je wereld compleet op z’n kop zet, maar voor Ester een duidelijke boodschap. De uitslag kon twee kanten opgaan: wel of geen kanker.

Dat was achteraf gezien bijna mild te noemen bij wat ze nu moet aanhoren.

Ze hoort dat helaas – in het gezonde weefsel – ... helaas is gebleken dat er toch nog actieve kankercellen zijn. In het gezonde snijvlak zitten helaas nog enkele rot-kankercellen die niet mee weg zijn genomen. Terwijl er al rond de tumor genoeg ‘gezond’ weefsel was verwijderd. De arts in opleiding kijkt naar zijn computerscherm. Hij kijkt op en vervolgt zijn uitleg.

‘Op basis van deze constatering is besloten dat u een zware bestraling zal moeten ondergaan, mevrouw. Verder is in het team van artsen een voorstel gedaan om ook drie chemokuren te geven. Drie keer, eventueel in de eerste, vierde en na de laatste week van de bestralingen. Vanwege de radicale chirurgische ingreep wordt er gekozen voor 33 keer bestralen in plaats van 35 keer.’ De woorden van dokter Mark schieten feilloos als een pijl uit de boog. Snel en met precisie raken zij hun doel.

De arts verandert in een ware Floris de Ridder uit een televisieserie uit Esters jeugd. Hier zit hij voor haar. Beroemd om zijn schietkunst. Floris de Ridder is niets vergeleken bij deze arts! De effecten van de bijwerkingen vliegen pijlsnel om haar oren. Alleen kan ze de woorden niet ontduiken. Ze treffen hun doel diep in haar hart. Esters maag krimpt werkelijk ineen. Elk schot is raak. Joseph zit naast haar, zegt niets en ziet witjes. Zijn normale hoge bloeddrukblosjes op beide wangen zijn weg. Ze kijkt naar de man tegenover haar. Hij kijkt al pratende naar het scherm voor hem. De computer staat rechts op zijn tafel. Hij zoekt naar iets, denkt ze. Ester kijkt hem nu licht boos aan. Ze ziet dat hij verder wil met zijn verhaal. Nee, het is mijn verhaal! bedenkt ze zich. Zijn tijd tikt door. Lotgenoten van Ester moeten vandaag ook nog een consult krijgen. Misschien net als zij zittende op deze stoel. Iedereen krijgt zo haar of zijn vonnis te horen.

‘Nee,’ zegt Ester, ik ga geen chemokuur doen. Zeker niet zo’n zware dosis als waar u het nu over heeft.’ Ze is bijna zelf perplex dat het haar zo uit de mond vliegt. De arts kijkt haar wat verbaasd aan. Ze is zo teleurgesteld en boos. Dit had ze nooit verwacht. Zij aan de chemo. Ze denkt aan Eduard haar slaapmaatje uit Volendam. Die vond het geen pretje, de drie keer dat hij terug moest komen voor zijn chemobehandelingen. Hij schrijft Ester nog regelmatig waardoor ze op de hoogte blijft van zijn wel en wee.

‘Wat is de meerwaarde van die chemo’s?’ vraagt Ester kortaf. ‘Alles is zo’n beetje al radicaal weggesneden. Verder vertelt u mij dat ik intensief bestraald ga worden. Er blijft geen weefsel, haar en weet ik niet wat meer over. Ik ben hier gekomen als gezond mens en ga straks half dood weg!’ Haar hele lichaam zet zich als een treinwagon in beweging. Langzaam, maar door de snelheid van de locomotief gaat het treinstel steeds sneller rijden. Haar gedachten en mond denderen nu door als een trein die het volgende station wil passeren. Ze zal zeker laten merken dat het wel over haar leven en haar lichaam gaat. Voordat de arme arts het in de gaten heeft torpedeert ze hem niet met Floris de Ridder-pijlen maar met ware oorlogsraketten.

‘Met genoeg radioactief spul, word ik al 33 keer in het gebied bestraald! Er kan dan toch geen kankercel meer overblijven? Wat is dan de meerwaarde van de chemo’s?’ Ester vuurt vastberaden en doeltreffend haar vragen af. Chemo tast ook de vitale organen aan die ver van haar hals verwijderd liggen. De nieren en al die andere, gezonde organen zullen mee worden gezogen in dit plan van aanpak. Ze is niet gek. Ze weet donders goed het hoe en wat betreffende chemotherapieën. Ze heeft de effecten ervan zelf gezien bij vroegere patiënten in het ziekenhuis. Na tijden kunnen chemo’s nog vreselijke bijwerkingen geven. Ze zit rechtop en kijkt de arts bijna triomfantelijk aan.

Hier had ze totaal niet op gerekend. Nu, juist nu ze zich iets meer normaal ging voelen, komen ze aan met dit verhaal? Het was toch met die zeven uur durende operatie uit haar lichaam verwijderd? Bestralingen, chemokuren, de moulagekamer? Ze moet naar de moulagekamer om een masker te laten maken? Masker? Ze heeft geen idee wat ze zich erbij moet voorstellen. Hoezo een masker? Haar oren horen wel wat er gezegd wordt, maar de betekenis van de woorden dringt niet goed tot haar door. De arts vertelt haar dat het masker met een speciaal doel wordt gemaakt. Hierdoor blijft ze gefixeerd liggen op de behandeltafel. Hij praat verder. Ester ziet het al voor zich. Voordat ze er enige aandacht aan kan geven hoort ze dokter Schenkel verdergaan.

‘Sondevoeding in het slechtste geval,’ hoort ze zijn stem. Eerst door je neus en keel ingebracht. Daarna rechtstreeks via je maag. De maagsonde die door de buikwand ingebracht wordt, zal na een tijdje de neussonde vervangen. Slikproblemen worden sowieso verwacht. Hoesten en taaislijm zijn ook een onderdeel in het hele circus van bijwerkingen. De schildklier aan de zijde van de bestraling zal zwaar beschadigd raken of misschien het straks helemaal niet meer doen. Haaruitval dat blijvend kan zijn op de plekken van de bestraalde gebieden. Ja, ze hoort het toch goed. Zoals ze al eerder begreep, een kwart van haar donkere haardos gaat ze echt kwijtraken. Stijve spieren, weefselverklevingen door verbranding aan de binnenzijde van haar lichaam, huidbeschadigingen aan de buitenkant die waarschijnlijk altijd zullen blijven. De kleur van de huid gaat op die plekken veranderen. Het zal lijken op een verbranding. Deze keer niet van het zomerzonnetje. Gehoorbeschadiging, ook dat nog! Het slakkenhuis ligt helaas ook in het gebied waar de stralingsdosis erg hoog zal zijn.

Die Mark, hij heeft geen idee wat het met haar doet. Het is een verhaal waar je niet vrolijk van wordt en het houdt maar niet op.

‘O ja,’ vervolgt de arts zijn monoloog, ‘vanwege de weggenomen speekselklieren en de bestralingen zal de mond nog droger worden.’ Nog droger? denkt ze geschrokken. De pijlen uit de koker van de arts lijken maar niet op te raken. Blaarvorming zal in haar mond optreden. De tong zit helaas ook op een verkeerde plek. Die zal ook een stukje radioactiviteit te verduren krijgen. Het gebit en haar kaakstructuur zullen ook te lijden hebben onder al het nucleaire geweld. Esters boosheid slaat om in onmacht. Haar handen knijpt ze samen op haar schoot. Het lichaam borrelt van onrust. Haar voeten schuifelen heen en weer. Het liefst had ze haar tas gepakt om samen met Joseph weg te gaan. Haar man zit stil in de stoel naast haar. Dit gevoel treedt niet vaak op in haar lichaam maar nu is het aanwezig. Haar opvoeding en ook haar karakter zijn de redding voor de arts. Het liefst wil ze nu schreeuwen: dokter, kijk op je papier! Je hebt het mis! Het gaat over een andere patiënte en niet over mij. Je vergist je! Maar zo is ze niet. Dat doe je niet.

‘Bent u klaar met uw lijstje?’ vraagt ze opeens. Ze knalt de vraag door de vuurlinie, de ruimte in. Mark, de radiotherapeut, die net verder met zijn lijstje bijwerkingen wil gaan, hapt in de lucht. Hij kijkt haar wat verbaasd aan.

‘Weet u wel wat het met me doet? Weet u wel wat u mij allemaal aan het vertellen bent?’ Ester is nu toch werkelijk boos geworden. Waarom moet dit haar ook nog eens overkomen! Het is zo onwerkelijk. Op dit moment vindt ze het oneerlijk. Oké, het is waarheid maar hoe onwerkelijk is dit allemaal. Het is voor een ander; het kan niet voor haar bedoeld zijn. Het is zoveel ellende. Tegelijk schiet door haar gedachten dat dit niet medemenselijk is. Zelfzuchtig en oneerlijk is ze nu bezig. Waarom wel een ander en zij niet?

De arts draait rustig op zijn stoel wat zachtjes heen en weer. Hij lijkt het gewend te zijn dat mensen op dit punt in het voorlichtingsgesprek gaan steigeren.

‘Mevrouw Beekman’, vervolgt hij zonder uit zijn rol te vallen. Hij lijkt niet onder de indruk door Esters heftige reactie. Het is eventjes stil in de kleine spreekkamer. Joseph zit nu helemaal roerloos stil. Wat gaat er door hem heen? ‘Drie dingen moet ik u toch nog vertellen en dan ben ik klaar!’ hoort ze plotseling door haar gedachtegang heen.

De arts gaat rustig door met zijn lijstje. Hij doet zijn werk zorgvuldig, zoals het protocol voorschrijft.

‘Nou’, hoort Ester zichzelf met een ingehouden boosheid zeggen. ‘Toe maar, werkt u uw lijstje maar af, hoor!’ Ze klinkt meer cynisch dan vriendelijk. Wat kan er nog meer bij komen?

De dokter gaat onverstoorbaar verder alsof dit intermezzo niet heeft plaatsgevonden. Nog drie bijwerkingen worden besproken. Vreselijk hoesten met daarbij taaislijm ten gevolge van de bestralingen. Dat kan tot erge benauwdheid leiden. Dat heb ik net al gehoord. Dat scheelt er weer een, denkt ze. Het lijstje is afgerond. Ze mag nog vragen stellen. Ze heeft geen vragen meer en ze vindt het genoeg. De rest merkt ze tegen die tijd zelf wel. De arts overhandigt haar een foldertje. Ze drukt stevig, maar toch snel de hand van deze bevlogen jonge arts in opleiding. Ze kijkt hem nog eens aan. Ondanks alles is het toch een aardige vent. Hij doet ook maar zijn werk, spreekt ze tot zichzelf.

Met het foldertje dat alles van het gesprek nog eens zwart op wit zal benadrukken, lopen Joseph en Ester naar de volgende afspraak; De KNO-arts. De man is wat ouder dan ze zelf is, zo schat ze hem in. Hij straalt iets gemoedelijks uit. Hij heeft daarbij een gift van Moeder Natuur gekregen. De arts heeft duidelijk charisma. Hij roept haar om te komen. Ester en Joseph lopen achter de witte doktersjas aan. De jas verplaatst lucht en het is heerlijk om achter deze man aan te lopen. Zeker nu Ester door alles heen ook nog eens een opvlieger voelt aankomen. Het kookpunt is in haar lichaam bereikt. De overgang en ook het nieuws dat ze net heeft aangehoord doen haar geen goed. Ester gaat zitten. Het zweet onder haar oksels hoort ze bijna klotsen. Dokter Schoffels vraagt of ze het gesprek met dokter Schenkel al heeft gehad. Ze barst spontaan los tegen deze arts over wat ze net heeft gehoord over de bestralingen en alle mogelijke bijwerkingen. Hij blijkt niet alleen vriendelijk te zijn, maar ook rustig. Hij laat haar uitpraten. Vooral de drie chemokuren zitten Ester zo vreselijk dwars. Het hele gesprek zit haar emotioneel erg hoog. Ze vertelt ook met grote overtuiging dat ze zo teleurgesteld is. Ze wil weten waarom er voor deze tweede optie gekozen is. Ze krijgt toch al die zware bestralingen? Er was toch al een keuze gemaakt, opereren en bestralen. Niemand die haar voor een scenario als dit vooraf gewaarschuwd heeft. Het is een compleet onverwachte overval. De tas op haar schoot krijgt het zwaar te verduren. Ze knijpt en vouwt al haar frustraties tijdens het gesprek in de stof.

De arts belooft dat hij met zijn team volgende week haar situatie goed zal bekijken en doorspreken en dat hij de laboratoriumuitslagen nogmaals zal doornemen. Er is inderdaad drastisch in het halsgebied gesneden. De bestralingen kunnen misschien voldoende zijn. Hij zal het met dokter Van Lieshout, de radiologe, bespreken of chemotherapie daadwerkelijk nodig is.

Ester ontspant iets en een lichte zucht ontsnapt aan haar lippen. Elke vezel van haar lichaam staat zo strak. Om nog maar te zwijgen over de hoofdpijn die op komt zetten. Ze lijkt wel een opgefokt dier. Ze herkent dit niet bij zichzelf.

‘We bellen u na ons disciplinair overleg,’ zegt de arts, ‘er komen dan allerlei artsen die uw situatie vanuit hun vakkennis nogmaals bekijken. We nemen het serieus, daar kunt u van uitgaan.’ De vriendelijke man kijkt haar rustig en bijna vaderlijk aan. Het geeft haar een nog beter gevoel. De tas wordt uit zijn lijden verlost. Ze ontspant door wat ze nu hoort. Haar handen liggen nu stil op de tas. Ze leunt licht iets naar achteren op de stoel.

‘Nou’ – Ester lacht als een boer met kiespijn – ‘denkt u dan maar aan mij als de mevrouw die een beetje opstandig was. Doet u een goed woordje voor mij?’ Ze geeft de arts een hand en loopt met Joseph vlug naar de bekende draaideur. Naar huis, weg van hier. De volgende ‘klant’ passeert haar. Het is een man van middelbare leeftijd. Ze wenst hem in gedachten succes, hopende dat hij een betere dag bij Entonnie mag hebben dan zij vandaag had. Ze geeft Joseph een hand. Hij geeft een lichte handdruk terug. Joseph is nog steeds niet erg spraakzaam. Hij haalt zijn autosleutels uit zijn jaszak. Samen lopen ze, ieder met hun eigen gedachten, richting de parkeerplaats.

Thuisgekomen belt Ester direct haar dochter. Al haar emoties en de daarbij komende frustraties knalt ze in één keer door de telefoon. Naomi is verdrietig na haar moeders verhaal.

Ze probeert Ester ervan te overtuigen dat het waarschijnlijk beter is om de chemokuren toch te doen. Na het telefoontje voelt Ester zich leeg. Wat een dag zeg. Ging ze lekker opgetut en zelfverzekerd op pad, nu is ze moe en onthutst vanwege alles wat haar kennelijk nog te wachten staat. De onzekerheid maakt het allemaal zo zwaar. Onzekerheid maakt je moe en verdrietig. Onzekerheid is ontastbaar. Onzekerheid maakt je onzeker! Ze heeft het gehad voor vandaag en gaat vroeg naar bed. Wat gaat er allemaal nog komen en gebeuren? Hoe ga ik ermee om? vraagt ze zich af in bed. Ze ligt te piekeren en laat het gesprek in gedachten nog eens de revue laten passeren. Ze voelt zich op momenten zoals deze enorm eenzaam. Voorzichtig draait ze op haar rechterzijde. Eens kijken of ze al op die zijde kan liggen.

Het gaat moeizaam en ze voelt haar kaak en hals niet op het hoofdkussen. Haar oor en een gedeelte van haar schedel lijken wel een stuk bordkarton.

Geen gevoel. Ze voelt niets.

Voordat ze het weet valt ze in slaap.

25.

Onverwachte wending

Een week later gaat de telefoon. Dokter Schenkel aan de lijn. Er is goed nieuws voor Ester. Het team met artsen heeft na het bespreken van alle medische zaken, besloten om de drie chemobehandelingen niet te geven. Ester, die net met Joseph en de kinderen had besloten om het wel te doen, is vreselijk blij. Verder wordt het bestralingsproces besproken. Stalker Entonnie of is het toch vriend Entonnie? Die gedachten laten haar niet los. Misschien is het beter om Entonnie als vriend te zien? overdenkt Ester. Ten slotte is er zonder Entonnie geen kans op verbetering.

Na het enigszins verlossende telefoongesprek volgt een hele reeks aan afspraken. De moulagekamer is Esters eerste afspraak. Moulage, het klinkt zo chique. Het is niets anders dan het maken van een masker waarmee ze vast en goed gefixeerd komt te liggen op de behandeltafel. Doordat er duidelijkheid is over ‘wel of geen chemokuur’ is Ester wat opgewekter. Geen chemo’s! Ze danst een rondje door de woonkamer. Hoe blij kan een telefoongesprek je maken. Het hele proces rondom haar ziekte is een aaneenschakeling van emoties. Ze ontlaadt zich door even gek te doen. Ze schreeuwt het bijna uit. Geen chemo’s! Later realiseert ze zich pas, dat ze op dat moment totaal niet kon vermoeden wat haar nog wel stond te wachten. Het is maar goed dat we als mensen geen notie hebben van wat er in je leven kan gebeuren. Later begrijpt ze ook wat het betekent om te worden bestraald.

Je start vanuit een voorlichtingsgesprek. Dan volgt het maken van een masker. Het elke dag vastliggen op de behandeltafel. Tijdens haar vreugdedansje beseft Ester nog niet wat het met haar gaat doen. Chemokuren klinken niet alleen zwaar, ze zijn het ook. Bestraling in het gebied van hoofd en hals is zeker niet minder zwaar. Het is een kwetsbaar deel van het lichaam. Ze begrijpt dat de medici met al hun kennis en bekwaamheden haar proberen te helpen. Ze moet bekennen dat, ondanks alles wat haar overkomt, de artsen hun best doen. Zij hebben de taak om de meest onplezierige berichten te vertellen. Wat opvalt is dat ze uiterst geduldig en vriendelijk zijn. Er is hier een andere manier van benaderen dan in de meeste streekziekenhuizen. Ze denkt aan de arts. Tijdens hun gesprekje via de telefoon hebben ze ook nog wat ‘gezellig’ kunnen praten. Dat geeft een goed gevoel. Ze heeft na het gesprek nu een totaal ander beeld van de jonge arts. De volgende keer zal ze wat aardiger doen tegen dokter Schenkel.

Ester pakt haar jas; eventjes uitwaaien. Ze loopt naar de voordeur waar de halsband van de hond hangt. ‘Kom!’ roept ze. ‘We gaan een stuk in het bos lopen.’ De hond springt op en kwispelt blij.

26.

Het kleine Madame Tussauds

Het is de dag dat ze samen met Naomi naar het ziekenhuis moet voor het maken van het masker. Ook zijn er nog wat andere afspraken voor haar op die dag gemaakt. Wel zo prettig dat ze niet voor elke afspraak heen en weer hoeft te rijden. Haar auto rijdt tenslotte niet op water! Ze is vaste klant bij haar tankstation. Het bedrag waarvoor ze aan diesel moet tanken hakt fors in het budget.

Eerst moet ze naar de afdeling Radiotherapie. Ze krijgt een voorlichtingsgesprek – het begin van een lange middag. De afdeling ligt aan de voorzijde van het ziekenhuis. In de vierkante hal direct rechts. Het valt Ester op dat verschillende mensen met een groene kaart lopen. De kaart wordt vervolgens onder een scanner gehouden. Na het horen van een helder piepgeluid loopt de persoon door een schuifdeur.

Naomi heeft Noor en Linda bij een goede vriendin kunnen onderbrengen. Dat is wel zo prettig. Het zijn echte lieverds, maar dit ziekenhuis is toch echt niet geschikt voor kleine meisjes. Noor vindt oma niet meer mooi. Dat zei ze zomaar tijdens de koffie. Haar mond zat nog vol koek. ‘De nek is van oma gebroken en dat is niet leuk, hoor!’ Ester heeft er hartelijk om moeten lachen. Noor keek heel serieus. Tenminste als een kind van ruim twee jaar al serieus kan kijken. Zo heerlijk hoe kleine kinderen eerlijk zijn. Ze vindt zichzelf nu ook niet meer een aanwinst qua schoonheid. Het is maar goed dat ze niet meer op mannenjacht hoeft. Ondanks dat de genezing van het litteken voorspoedig verloopt, zullen de bestralingen straks hun tol eisen. Dat stond duidelijk vermeld in de waslijst van de arts. Vervelende zaken kunnen optreden bij geopereerde patiënten met littekenweefsel. De verse wonden zijn net aan het dichtgaan. Daarom moet Ester zes weken wachten. Eerder dan dat de wonden tot op een bepaald niveau geheeld zijn, kan ze niet bestraald worden. Maar langer wachten op genezing van de huid geeft de kankercellen de gelegenheid tot verder groeien. Het is kiezen tussen twee kwaden.

Ester moet nog vaak terugdenken aan het gesprek met dokter Schenkel. Ze neemt de jonge arts niets kwalijk. Je weet maar nooit als arts: stel, hij vertelt niet het hele proces van wat haar kan overkomen en er treden toch allerlei complicaties op, dan kun je als patiënt je verhaal gaan halen. Je zou een arts kunnen aanklagen. Daar hebben beide partijen toch ook geen behoefte aan. Zou Dokter Schenkel nog wel eens aan hun gesprek terugdenken? vraagt ze zich zo nu en dan af. Hoe vaak heeft ze zelf niet een slechtnieuwsgesprek gevoerd. Zo heet dat in vakjargon. Alsof je met dat woord de omstandigheden voor jezelf verzacht. Je bent betrokken en je leeft mee met de persoon die voor je zit of ligt. Tenminste, dat probeer je. De realiteit op de werkvloer is dat het werk gewoon weer verder gaat, na zo’n emotioneel gesprek. De volgende patiënt belt. Een collega heeft je hulp nodig bij een andere patiënt. Je bent met je gedachten door de werkroutine ver van de persoon verwijderd, die je het slechte bericht moest vertellen. Die man of vrouw zit straks met al het verdriet thuis. Voor jou is het een werkmoment geweest. Een slechtnieuwsgesprek is een onderdeel van je dagelijkse werkzaamheden.

Nu ben ik het zelf die het overkomt, mijmert Ester. Je hoort de informatie aan die over jou gaat. Je kunt niet direct plaatsen dat het over jou gaat: een heftige boodschap die over kanker gaat. Hoeveel keren hebben artsen hier in dit ziekenhuis slecht nieuws verteld? Zou een arts nu nog aan haar denken? Vast niet.

De volgende man of vrouw met het vonnis kanker krijgt net als zij een scenario te verwerken. Eigenlijk is deze ziekte een grote werkverschaffer. Allerlei mensen, mannen en vrouwen, hebben een leuke en afwisselende baan gekregen; dankzij haar en alle anderen in de wachtkamer werken ze hier.

Het is een gekke gedachte maar het is een wrange werkelijkheid.

Ze melden zich aan de balie bij de afdeling Radiotherapie. Twee vlotte dames zitten achter een houten front. Daarachter is hun werkveld. Het valt op hoe aardig en attent beiden zijn.

Supervriendelijk. Een beter visitekaartje kan een ziekenhuis zich niet wensen.

De vrouwen lijken een beetje elkaars tegenpolen. De een is donker van haarkleur. Ze heeft een vlot kort kapsel. De andere heeft haar coiffure half lang en is blond. Het haar wordt wat klassiek gedragen. Ester wordt, net als de drie patiënten vóór haar, bijna warm ontvangen. Er wordt haar verteld wat ze aan de balie iedere week moet doen. Donderdag krijgt Ester haar nieuwe afsprakenoverzicht. Daarop staan de tijdstippen voor de bestralingen van die week. De afspraken worden met een sticker op een groene kaart geplakt. De kaart moet ze tijdens de bestralingsdagen onder de scanner houden. De blonde vrouw gaat over de balie hangen.

‘Kijk, ziet u daar de scanner?’ Ester kijkt en knikt bevestigend. Met de scanner wordt geregistreerd dat ze aanwezig is en aan de afdeling wordt dan doorgegeven dat ze binnen wacht. Ze neemt het kaartje aan en ziet dat er aardig wat wisselende tijden op staan.

Ester en Naomi groeten en bedanken de vrouwen. ‘Nou, tot de eerste keer dan maar’, zegt Ester nog eventjes vlug. Ze moeten naar de volgende afspraak. Naomi en Ester lopen het gebouw verder in en nemen plaats bij een deur. Iemand zal ze komen halen voor het volgende onderdeel: het informatiegesprek. Het is geen gezellige ruimte waar ze zitten te wachten. Er staan prachtige vazen met verse, mooie bloemen op de tafels. Het valt Ester op dat de ongezelligheid niet aan het interieur ligt, maar er hangt geen sfeer. Nou ja, er is wel enige moeite gedaan. Een apart gekleurd en zeer groot schilderij hangt er als blikvanger. Je kunt het niet ontlopen. Misschien is het niet eens de ruimte maar het publiek dat er aanwezig is. Naomi ondervindt hetzelfde gevoel. Ach, het is hier ook geen beautysalon of saunacomplex. Je zit immers in de wachtruimte van een ziekenhuis. De entree met het grote welkomstscherm kan de bezoeker in eerste instantie wel op het verkeerde been zetten. ‘Welkom, mevrouw Beekman, u wordt verwacht…’, dat geeft toch wel een indruk van iets leuks. De realiteit is anders. Het is werkelijk een confronterende ellende waarvoor iedereen hier komt. De een ziet er nog verdrietiger en bedrukter uit dan de ander. Op een enkeling na. Die is zeker klaar met de therapie. Waarschijnlijk heeft die persoon positief nieuws ontvangen van de arts.

Mensen met hun eigen belevingen en gedachten zitten hier samen te wachten. De meesten zitten samen met een familielid. Een enkeling zit alleen. Allemaal in een afwachtende en onzekere houding. In elk geval zitten ze in hetzelfde bestralingsschuitje. Ja, denkt Ester, het is een kwestie van moeten. Je zit hier niet vrijwillig en zeker niet voor de lol.

Ik ook niet, schiet het door haar heen. Je hebt in dit traject van ziek zijn geen keuze. Natuurlijk is er een klein keuzemenu. Leven of gewoon doodgaan. Kanker is niet vriendelijk. Het eet je als het ware van binnenuit op. Langzaam, maar gestaag. De kankercel is een vraatzuchtig type. Altijd hongerig en nooit voldaan!

Ondanks alles, is Ester dankbaar dat een ziekenhuis als dit haar wil en kan behandelen. Dankbaar dat ze naar een goed ziekenhuis is gestuurd met een wereldwijde bekendheid. De expertise hier is groot. Dankzij de uitvinding van Antoni van Leeuwenhoek – de microscoop – kan men cellen in materiaal vergroot zien. Antoni wordt ook wel de vader van de microbiologie genoemd. Het is mooi dat een ziekenhuis naar deze man is vernoemd.

Er komt een kleine kordate dame naar haar toe. Ze stelt zich voor. Haar handdruk is stevig en krachtig zoals haar voorkomen doet vermoeden. ‘Komt u maar.’ Ze draait zich om en gaat rechts in de gang een kamer in. ‘Neemt u plaats.’ Al lopende naar haar eigen draaistoel vraagt ze aan Ester of ze weet waarom ze deze voorlichting krijgt. Nou, denkt Ester, dat lijkt me nogal logisch. Ze reageert gewoon vriendelijk naar de vrouw toe. De kordate dame vraagt meteen of ze voor het gesprek al vragen heeft. Ester had per post een formulier toegestuurd gekregen. Daarop stonden enkele vragen betreffende dit gesprek. Ester heeft wel enkele vragen en die stelt ze dan ook. Zowel Naomi als Ester vinden dat die niet geheel naar wens worden beantwoord. Esters aangetrouwde neef in Nieuw-Zeeland is jammer genoeg ook slachtoffer van deze rotziekte geworden. In Nieuw-Zeeland blijkt men andere bestralingen en chemotherapieën toe te passen. Ze vraagt waarin het verschil ligt en waardoor er zo veel verschillen zijn.

De vrouw kijkt haar aan. Er valt een ‘onverwachte’ stilte. Het wijst erop dat ze hierop niet voorbereid is. Deze vragen krijgt ze niet dagelijks. Ze zegt dat ook eerlijk. Ze vindt het moeilijk om de vragen te beantwoorden. De situatie van de neef kent ze niet. Elk land heeft zo zijn protocollen en behandelingen. Ze is niet bekend met de medische kennis van dat verre Down Under-land.

Ze doet duidelijk haar best. Dat siert de vrouw. Ester heeft eigenlijk spijt dat ze de vrouw opzadelt met een probleem dat het hare niet is. Ze kent haar verre neef niet eens! Waarom moest ze dit nou weer op tafel gooien? De vrouw belt naar een collega. Naomi kijkt Ester aan met een blik van ‘Mam wat ben je aan het doen?’ Ook de collega aan de andere kant van de telefoonlijn kan niet verklaren waarom het daar anders gaat. De vrouw kijkt zeer nadrukkelijk op haar polshorloge.

‘Als u het goedvindt, dan wil ik u graag het voorlichtingsfilmpje laten zien.’ Ach, wat heeft zij ook met Nieuw-Zeeland te maken, denkt Ester.

De televisie gaat aan. Het duurt eventjes maar bij het zien van het eerste beeld barsten Ester en Naomi in lachen uit. De sfeer is meteen anders, meer ontspannen.

‘Ja, gelukkig, u kunt erom lachen’, zucht de vrouw. ‘Weet u, ik ben blij dat u het zo oppakt.’ Ze draait haar stoel alsof ze zelf opgelucht lijkt bij het aanzien van het televisiebeeld. ‘Er zijn patiënten die ook wel eens boos of geïrriteerde worden bij het zien van deze tekst.’ Het beeld vertoont de opstarttekst van het apparaat – LG – met daaronder in grote letters: Life is Good! Ester ziet de humor er wel van in. Ze kan zich ook wel voorstellen dat er mensen zijn die dat niet inzien en denken: Ik zit hier met kanker en dan krijg ik dit te lezen.

Het Life is Good-verhaal schijnt niet uit het systeem van de televisie te kunnen. De verpleegkundige verontschuldigt zich nog eens. Ester vindt het niet erg en benadrukt dat het niet aan haar ligt. Ze heeft erom moeten lachen en voelt zich bijna ontspannen. Entonnie houdt van grapjes. Dat waardeert ze in hem. Het filmpje laat zien wat er gebeurt als je onder het bestralingsapparaat ligt. De werkelijkheid is vlug terug. In de beelden die volgen wordt duidelijk wat ze nog moet ondergaan. De moulagekamer komt aan bod. Hoe het masker wordt bevestigd op je gezicht, hals en schouders. Daarna het vastmaken van het masker met de patiënt erin op de bestralingstafel.

Het masker wordt voorzien van vele klikknoppen. Dan ziet Ester het aftekenen van de lijnen en markeerpunten. Dat gebeurt met een stift. De lijnen worden vanaf het masker tot op de huid van het lichaam getekend. Daarna laat het filmpje zien hoe het eraan toegaat als je wordt bestraald. De werkelijkheid van de komende zeven weken dringt langzaam maar zeker tot Ester door. Ze slikt en realiseert zich dat er geen ontkomen meer aan is. Binnenkort zal ze eraan moeten geloven. Ze houdt zich maar staande met het idee dat het voor haar genezing is. Je moet positief blijven. De tijd is om en ze hebben alles gezien. Veel informatie in enkele minuten. Voordat ze het weten schudden Ester en Naomi de vrouw weer de hand. Op naar de volgende afspraak. Het is nog aanpoten met al die verschillende afspraken door het gebouw.

‘We moeten nu naar de moulagekamer mam’, zegt Naomi. ‘Tsjonge, wat een gebeuren’, zegt ze tegen haar moeder. ‘Dacht je het met die rotoperatie en al de bijkomende ellende te hebben gehad, krijg je dit nog weken te verduren.’

Naomi heeft werkelijk met haar moeder te doen. Ze lopen stevig gearmd naar de moulagekamer. Naomi pakt haar mobiele telefoon uit haar tas. De eerste berichten over Ester worden naar het thuisfront gelanceerd. Het is haar manier, denkt Ester, om het van zich af te schrijven. Ze kent haar dochter en laat haar gaan.

De moulagekamer blijkt later een prettige afwisseling in het hele proces te zijn. Er werken aardige, hartelijke mannen die wel van een grapje houden. De mannen die haar masker gaan maken zijn echte Amsterdammers die goed van de tongriem zijn gesneden. Verder blijken zij een hoog relativeringsvermogen te bezitten. Het maken van het masker is, vergeleken bij alle andere afspraken, bijna plezierig te noemen. Alsof het losstaat van het ziekenhuis. Een ‘vrolijk’ moment vindt Ester het maken van haar masker, net een Madame Tussauds-ervaring. Ze moet doodstil op een tafel liggen. Erg toepasselijk om in dit ziekenhuis doodstil te moeten liggen, denkt ze. Op de tafel ligt ze als een wassenbeeldpop. Ze verbeeldt zich maar dat ze bij een schoonheidsspecialiste is. Dan voelt ze hoe de iets te warme was over haar schouders, hals en hele hoofd wordt gedrapeerd. De drie mannen beginnen vliegensvlug te drukken, vegen en kneden. Alle rondingen en uitsteeksels zoals haar oren, neus, kin, ogen en schouders worden extra goed aangedrukt. Het idee van een schoonheidsspecialiste verandert in dat van een bakker. Ze voelt zich net als haar eigen brooddeeg. Brood maken doet ze bijna dagelijks en ze vindt het leuk om te doen. Al je kracht en energie kun je in het kneden van deeg kwijt.

Zo is het ook bij deze mannen, lijkt het. Misschien zijn ze daarom zo relaxt. Bij elke nieuwe patiënt kneed je er lustig op los, bijna het ideale anti-stressberoep. Het masker moet na het kneden vijf minuten afkoelen.

Opeens denkt ze aan Eduard, haar slaapmaatje van de vijfde etage. Hij loopt zes weken voor op dit hele traject. Ze mailen nu en dan zoals afgesproken. ‘Je moet vragen of ze neusgaten in het masker knippen, Ester’, had Eduard haar geadviseerd in één van zijn berichten. Hij vond dat beter, wat ruimere luchtgaten. ‘Tijdens de bestralingen geeft dat wat meer lucht als je vastzit aan die tafel. Het is een benauwde boel. Vraag het maar aan die mannen. Die begrijpen je wel.’

Ze gaat het beslist vragen. Het masker is afgekoeld. Naomi heeft de foto’s ervan op haar mobieltje voor Joseph vastgelegd. Zo kunnen ze thuis alles rustig terugzien. Het is een vreemd masker. Ester ziet de contouren van haar gezicht en schouders duidelijk. De zachte en warme was is nu hard. Het materiaal zit vol met kleine gaatjes en lijkt op een vergiet.

‘Kunnen er neusgaten in gemaakt worden?’ vraagt ze direct. Ze legt het voorstel van Eduard uit. Het is geen probleem. Ze horen het de laatste tijd wel vaker. Ja, vriendelijk zijn ze zeker, deze drie heren. Ze begrijpt dat het masker hierna nog van kliknoppen zal worden voorzien. Ze ziet het beeld, in het voorlichtingsfilmpje nu helder voor ogen. Wat een middeleeuws gebeuren, denkt ze. Het is natuurlijk noodzakelijk dat ze helemaal, honderd procent, gefixeerd moet liggen. Het masker komt bijna als een soort martelwerktuig op haar over. Net zoals in de film. De kleur van het masker is lichtgeel met een tikkeltje groen erdoor. Dat vrolijkt het geheel nog een beetje op, bedenkt ze. Het materiaal is ook niet uit de elfde of twaalfde eeuw. Geen twaalfde-eeuws gevecht voor haar.

Dit is een strijd uit de 21e eeuw. Een gevecht tegen een sluipende moordenaar.

Toch zit er geen verschil in belevenis voor degene die het masker op krijgt. Hoe je het wendt of keert, je moet erin om aan de dood te ontsnappen. In de riddertijd werd het masker zo goed als altijd je dood. Er flitsen allerlei beelden door Esters hoofd. Ridders te paard. Natuurlijk een glinsterend harnas en, in hun hand, lange, scherpe speren. Aan fantasie heeft het haar nooit ontbroken. Er volgt nog een gezellig gesprekje over het werk van de mannen.

Dan gaan ze verder naar de volgende etappe van deze dag. Ester en Naomi groeten de leuke en aardige dames van de balie. Het is vreemd, maar een beetje begrip in de vorm van warmte van deze baliemedewerksters maakt het prettig om hier te zijn. Daar kan menig ziekenhuis nog van leren. De volgende halte is het aftekenen van de markeerlijnen. Ester krijgt een infuus met contrastvloeistof. Ze gaat weer door een medisch apparaat. Het duurt een klein half uur. Door de contrastvloeistof wordt ze wat warm. Het is maar goed dat ze haar gedachten praktisch kan uitschakelen. Ze laat het nu maar allemaal over zich heen komen. Je moet het toch ondergaan.

Naomi is, na het half uur, trots op haar. ‘Je bent een kanjer, hoor!’ hoort ze Naomi zeggen. Ze krijgt een dikke knuffel. Dat doet haar goed. Eventjes gewoon een aardige opmerking. Eindelijk kunnen ze dan naar huis. Het is al laat. Zoals altijd gaat het parkeerkaartje in de betaalautomaat. ‘Al die parkeerkosten lopen zo ook op,’ mompelt haar dochter, ‘kom mam, we gaan vlug naar huis. We wachten volgend jaar af wanneer je wordt opgeroepen. Eventjes geen Entonnie maar gewoon lekker jezelf kunnen zijn.’ Ze geeft haar moeder nogmaals een knuffel. De draaideur van het ziekenhuis zwaait open. Heerlijk, frisse lucht. Het waait een beetje, maar dat is net lekker. Antoni van Leeuwenhoek kijkt vanaf zijn positie aan de buitengevel naar beide vrouwen. Hij moet een paar weken wachten. Dan komt ze terug. Hij zal haar dan elke dag kunnen begroeten, zo hoog vanaf de gevel van zijn eigen ziekenhuis.

27.

Tandartsperikelen

De brief valt met een zachte plof op de mat. Hij ligt roerloos tussen de andere poststukken. Entonnie kijkt je aan vanaf de enveloppe. Het ziekenhuislogo is zeer herkenbaar geworden in huize Beekman. Je kunt er niet omheen. Ester beseft dat Entonnie haar thuis heeft gevonden.

De postbode weet niet wat voor nieuws ze door de brievenbus op de mat heeft gedeponeerd. Het is haar werk. Ze kan zich moeilijk bij ieder huis afvragen wat ze door de brievenbus schuift?

Ester weet wat de enveloppe inhoudt: de afspraken voor het begin van de bestralingen. De tussenliggende weken waren fijn. Ze voelde zich bijna een beetje de oude worden. Ze kan weer lekker uit de voeten en ook de littekens genezen voorspoedig. Ze heeft zelfs weer opgepast op haar drie lieve schatten, Mees, Linda en Noor. Net of er niets aan de hand is.

Ze is beperkt geraakt door de operatie. Dat is lastig. Met haar rechterarm en -hand kan ze weinig kracht zetten. De arm kan niet hoger dan negentig graden opgetild worden, maar op zich voelt ze zich wel sterker en fitter worden. Het voelt goed om je normaal te voelen, niet als een ziek persoon. Iedereen is lief en zorgzaam. De droge mond begint wat te wennen. Het slapen gaat aanzienlijk beter. In de nacht drinkt ze nu nog zo’n drie keer een flinke slok water. Waarschijnlijk omdat de speekselklieren aan haar linkerzijde hun taak extra oppakken.

De smaak is duidelijk verminderd, maar Ester herkent nog wel wat ze eet. Ze proeft bepaalde kruiden en andere subtiele smaken in het eten niet meer. Wel jammer, maar er valt mee te leven. Ze krijgt enorm veel lieve post en heel veel bezoek. Elke dag komen er één of meerdere kaartjes. Met en zonder opbouwende psalmteksten. Hierdoor merkt Ester hoe haar geloofsleven een enorme kracht en oppepper voor haar is. De familie van Joseph uit Nieuw-Zeeland stuurt met regelmaat prachtige bossen bloemen. Ze hebben daar een enorm lieve familie wonen. Het is jammer dat ze elkaar door de enorme afstand zo weinig zien. Maar ze worden samen niet vergeten. Ook voor Joseph is het een moeilijke tijd. Door de brief weten ze wanneer Ester haar eerste bestraling zal moeten ondergaan: maandag 7 januari 2013. De laatste bestraling zal op 21 februari zijn.

De brief wordt herlezen en in de lade van de nieuwe kast weggelegd. Eventjes steekt er een soort struisvogelgedrag bij Ester de kop op. Ze wil niet denken aan de komende tijd. Simpelweg omdat ze dan het scenario voor ogen heeft van wat er met haar lichaam gaat gebeuren. Een definitieve destructie die nooit, maar dan ook nooit meer teruggedraaid kan worden. Ja, zo voelt het langzaamaan wel. Ondanks dat ze aardig opknapt van de operatie heeft ze veel klachten. Dat geeft dan momenten die haar aan die rotkanker herinneren. Haar verstandskiezen − boven en onder – zijn tijdens de operatie preventief weggehaald en dat geeft een lege ruimte in haar mond. Waarschijnlijk door het geweld dat toegepast is op de operatietafel, is er een beschadiging aan haar gebit. Kiezen trekken achterin de mond is geen gemakkelijke klus. Daarbij lag ze ook nog eens aan de beademing. De tube neemt ook veel werkruimte voor de tandarts in beslag. Hierdoor is haar rechter bovenkies beschadigd. Elk koud gerecht en zelfs een glas water dreunt als een mokerslag in haar mond. Ze besluit dan ook haar tandarts te bellen. Ze wil het gerepareerd hebben voordat ze elke dag naar Entonnie moet rijden. Ze kan vrij vlug terecht nadat ze haar verhaal heeft uitgelegd. Terwijl ze samen met Joseph zit te wachten in de wachtkamer van de tandarts komt een oud-collega binnen. Ze praten wat en haar collega vertelt ook over háár ziekte. Het lijkt wel of iedereen tegenwoordig wat mankeert, denkt Ester met een zucht. Het is een leuke meid, haar vroegere collega. Ze heeft met haar te doen. Zo jong en dan al hartproblemen. Lang kan ze er niet over nadenken want de tandartsassistente roept haar binnen.

‘Zo, ze hebben je goed te pakken gehad zeg.’ begint de tandarts. Ze schudden elkaar de hand. ‘Wat een verhaal én wat een snede.’ Ze kijkt Ester vriendelijk aan. Een vriendelijke benadering – ze bedoelt het net als zoveel andere mensen heel lief en aardig. Het woord kanker is voor anderen een angstaanjagend woord. Dan nog zo’n zichtbaar grote rode snede van voor je oor tot midden in je hals. Toeschouwers kunnen er niet omheen kijken, dat is Ester wel duidelijk geworden. De ogen van degenen die voor haar staan, gaan altijd richting haar hals.

‘Jazeker,’ antwoordt ze, ‘ze hebben me inderdaad goed te pakken gehad. Het was mijn geld of mijn leven. U ziet, ze hebben mijn leven willen nemen.’ Ze wijst naar haar littekens. Ester maakt er maar een grapje van. Het klinkt wat nonchalant, maar ze probeert het met haar humor wat luchtiger te maken. Voor zichzelf, maar ook voor de ander. Ze wil het bespreekbaar maken. Het is haar manier om het wat dragelijker te maken.

‘Ja,’ gaat ze verder, ‘het was een Turkse arts die me heeft geholpen. Ik denk dat hij voor zijn opleiding eerst kleermaker is geweest, met een prachtig naaiatelier. Zo heeft hij in de praktijk kunnen oefenen. U ziet het eindresultaat: mijn ritssluiting is aardig netjes!’

De tandarts reageert een beetje meesmuilend. Waarschijnlijk weet ze niet wat ze met Ester aan moet. De tandarts kijkt richting haar werkterrein en nodigt Ester uit op de behandelstoel. De schade is volgens de tandarts direct zichtbaar. Er blijkt een beschadiging aan het tandvlees te zijn. Verder is er een klein stukje glazuur afgebroken van de kies. Er wordt naar een oplossing gezocht. Ester is blij dat ze nu binnenkort van het pijnlijke gevoel af is.

Helaas blijkt het probleem niet over te zijn. Bij thuiskomst begint de pijn alweer terug te komen. De koude vloeistoffen beuken als een ware tsunami in haar mond. De tandarts wordt weer gebeld. Er volgen nog twee afspraken maar ook de behandelingen tijdens deze afspraken hebben geen effect.

De eerste rekening valt op de deurmat. De tandarts is vlug. Ester is wanhopig door de kiespijn die ondanks de behandelingen niet weg is en neemt weer contact op met de tandarts. Er volgt een minder prettig gesprek met de assistente. Ondanks alle pijn is geld schijnbaar belangrijker dan het verhelpen van de schade en de kiespijn die het gevolg zijn van de operatie. Er is totaal geen begrip voor haar situatie. Joseph wil graag een adviesgesprek. Nogmaals langskomen of naar Entonnie. Gewoon even vragen wat wijsheid is. Dat de tandarts het euvel niet kan vinden, is vervelend. Dat er betaald moet worden is duidelijk maar de rekening is onterecht, vindt Joseph. Esters probleem is niet opgelost. Doorgaan bij haar eigen tandarts of naar Entonnie terug, wat zou de beste oplossing zijn? Als blijkt dat voor zo’n eenvoudig adviesgesprekje ook betaald moet worden, wordt Joseph boos. ‘Betalen voor iets wat niet is opgelost’, briest Joseph. ‘Wat denkt die tandarts wel! We gaan op zoek naar een andere tandarts!’ Na jarenlang een trouwe cliënt te zijn geweest, besluiten ze om weg te gaan bij deze praktijk. Een beetje medemenselijkheid en begrip is hier schijnbaar te veel gevraagd. Geld is en blijft een machtige heerser.

Het is verdrietig dat dit juist vlak voor de bestralingen erbij moet komen. Ester is wat aangeslagen. Ze laat het er niet bij zitten en gaat voor een vriendelijke oplossing. Ze hoopt dat ze er hierdoor samen uit kunnen komen. Een andere tandarts is ook niet één, twee, drie gevonden. Ze belt en vraagt of het bedrag van de rekening, die echt gepeperd is, gedeeld kan worden. Ieder de helft. Ze legt uit dat de pijn en het ongemak van de kies nog steeds niet zijn verholpen. Betalen voor behandelingen is prima, maar er is nu geen resultaat. Er blijkt geen begrip te zijn. Dan vertelt Ester aan de assistente dat ze haar en Joseph niet meer zal zien als cliënt. Wat een geldwolf! Ze is zo teleurgesteld in haar tandarts. Dit had ze nooit verwacht na al die jaren.

Ze belt naar de tandarts in het Antoni van Leeuwenhoek en vertelt haar verhaal. Er is begrip, wat een verschil! Ze kan snel komen. Daar blijkt het echte probleem wel gevonden te worden. Er wordt een brief opgesteld voor Esters nieuwe tandarts. Duidelijk wordt aangegeven wat er gedaan moet worden. Gelukkig komt ze via een goede vriendin aan een nieuwe tandarts. Ze is blij, want het vinden van een andere tandarts is een hele klus.

Haar vriendin Peetje is een lieve en gezellige vriendin. Ze heeft haar in het buitenland op de middelbare school ontmoet. Nou ja – Ester moet een beetje om zichzelf lachen – buitenland is een groot woord. Het was in Duitsland, maar goed toen bestonden er nog grenzen. Als dochter van een beroepsmilitair is ze twee keer naar Duitsland verhuisd. Daar heeft ze Peetje op 12- of 13-jarige leeftijd ontmoet. Ze vond het direct een leuke meid. Het klikte gelijk. Nu zijn ze allebei dik vijftig jaar. Waar blijft de tijd! De jaren zijn verstreken en ze zijn samen veertig jaar verder. Peetje is tandartsassistente geworden en Ester is de verpleging in gegaan. Met de brief van Entonnie op zak gaat ze naar de nieuwe tandarts. Een aardige, rustige man. Na een half uurtje klussen in haar mond is de kiespijn daadwerkelijk verholpen. Ester voelt zich bijna als herboren. Wat een opluchting!

Het is koud en er is sneeuw voorspeld. Het vooruitzicht dat ze aankomende maandag naar Amsterdam moet doet haar een beetje huiveren. Dit keer zijn de rillingen niet van het koude weer.

28.

7 januari

Het is 7 januari geworden. De dag van de eerste 33 bestralingen. De enveloppe wordt tevoorschijn gehaald. Het reisschema wie Ester vervoert in al die weken, ligt naast het afsprakenkaartje.

Ze hebben aan hun ziektekostenverzekering doorgegeven dat ze zelf zullen gaan rijden. Van de optie om Ester elke dag met een taxi te laten vervoeren hebben ze afgezien. Geen wachttijden en meteen weg kunnen rijden, dat gaf de doorslag. Ze vinden het een goede beslissing. De verzekering vergoedt de gereden kilometers. Vanuit de familie en vriendenkring wordt spontaan aangeboden om een keer te rijden. Dat lijkt Ester een goede afleiding, zo nu en dan een andere chauffeur. En voor Joseph is het een ontlasting.

Een lieve buurman van een paar blokken verderop wil elke maandag en woensdag rijden. Hij heet Frans. Ester heeft hem tijdens het uitlaten van de hond leren kennen. Een open en spontaan type. Hij vertelt graag over allerlei zaken en is betrokken bij het wel en wee van zijn buurvrouw. Autorijden vindt hij een ontspanning. Hij werkt niet meer en heeft tijd over. De buurman is een ware gentleman tijdens de bezoeken. Hij vindt ‘haar Entonnie’ ook interessant en is regelmatig samen met haar bij verschillende disciplines die ze moet bezoeken. Hij maakt zelfs foto’s van haar. Het blijkt dat Frans van fotograferen houdt. Haar zusje Elena, vriendin Frederike en nicht Vonnie melden zich ook als chauffeuse aan. Frederike en haar man Barrie rijden zelfs een paar keer. Frederike is een vriendin waar ze altijd op terug kan vallen in de moeilijkste tijden. Vriendinnen in goede en slechte tijden. Zestien jaar geleden in Dronten heeft ze haar ontmoet op een schoolavond van hun oudste kinderen. Het is lang geleden. Elly, haar trouwe geloofsgenote, komt zelfs speciaal vanuit Emmeloord. Daarna rijdt ze met Ester door naar Amsterdam. Een andere vriendin, Ineke, de moeder van Jesse, biedt ook vervoer aan. Ondanks dat haar man erg druk is vanwege wisseldiensten bij de spoorwegen, wil ze rijden. Daarnaast rijden Naomi en Levi als vaste chauffeurs. Wat een bofkont is ze met al die hulp!

Ook Joseph vindt het fijn. Zo is de hond niet elke dag uren alleen. Daar kan Simba moeilijk tegen. Hij vreet spontaan de deursponning op vanwege zijn verlatingsangst. Een angst die hij heeft opgelopen bij zijn vorige eigenaar, die het beest iets te vaak alleen liet.

Het schema zorgt ervoor dat niemand te veel belast wordt en dat zelfs met de hond rekening is gehouden.

Zo gaan ze het met z’n allen doen. De eerste maandag zeven januari gaan Naomi en Ester samen. Dat besluiten ze vooraf. Naomi is dan vrij en wil die dag rijden. Joseph vindt het goed en bedankt zijn dochter. Hij voelt zich al een tijdje niet fit. Joseph ziet er inderdaad moe uit. Misschien is het wel beter voor hem om lekker thuis te blijven met Simba. Met de mobiele telefoon kun je elkaar op de hoogte houden. Levi wil graag meer rijden om zijn vader te ontlasten, maar door zijn werk is dat bijna niet te realiseren.

Het weer is ondertussen omgeslagen. Nederland lijkt wel een soort Noordpool. Het is een strenge en koude winter. En ook die maandag zeven januari, als Ester en Naomi vertrekken, is het steenkoud.

De wereld is betoverend onder een witte sneeuwdeken. Voor de meeste mensen die niet op pad hoeven is het een dag om van te genieten. Het weer heeft Joseph ertoe gedwongen om nu eindelijk de winterbanden onder de wagen te monteren. Door alle drukte, het zachte najaarsweer en het vele rijden naar Amsterdam, was het er niet eerder van gekomen. Ester voelt zich gespannen voor haar eerste rit naar het ziekenhuis. Joseph omarmt haar voordat ze in de auto stapt. Ester voelt dat hij het moeilijk heeft.

‘We zijn weer vlug terug, hoor’, zegt ze opgewekt. ‘Zorg jij nou maar voor een lekker bakkie koffie als we terugkomen. Mag de houtkachel dan ook aan?’ Joseph knikt dat al haar wensen vervuld zullen zijn als ze terugkomt. Ze zwaait en ze ziet hoe haar man de deur sluit tegen de koude noordoostenwind. Samen met Naomi rijdt Ester het onbekende in. De zeven lange weken zijn vandaag begonnen!

29.

Kennismaking radiotherapie

Het groene kaartje wordt door Ester onder de scanner voor de schuifdeuren gehouden. Ze weet nu wat het inhoudt, het groene kaartje waar ze veel mensen mee zag lopen. Het is je toegang tot de bestralingsunit. ‘Welkom mevrouw Beekman’, staat er met heel grote letters op het beeldscherm. De kaartlezer laat een pieptoon horen. ‘U wordt verwacht op toestel B1. U bent nu aangemeld.’

Naomi staat naast haar. Ze kijken elkaar verbaasd aan en schieten in de lach.

‘Nou mam, alsof je naar een saunacomplex gaat. Kun je toch nog heerlijk onder de zonnebank. Misschien krijg je wel een verwenarrangement!’ Ze zien dat er wat mensen verbaasd naar hen kijken, zo luid staan ze te lachen. De schuifdeuren gaan open en gearmd lopen ze naar de wachtkamer van toestel B1. Elk toestel heeft ze eigen wachtkamertje. Het zijn kleine hoekjes in de lange gangen. Naomi ziet dat er achter twee deuren een andere wachtkamer is.

‘Kom mam, hier hebben ze relaxstoelen.’ Ze gaan erop zitten. Door de zenuwen die nu naar boven lijken te komen, worden ze beiden een beetje melig. ‘Deze stoel is echt geschikt voor je gezichtsmassage, hoor, mam.’ gaat Naomi verder. Ester proest het uit van het lachen. Door de spanning en het gekke gedoe van haar dochter krijgt ze bijna de slappe lach. Ze kan er niets aan doen. Opeens vliegt de deur open.

‘Dames! Deze wachtkamer is niet voor u bestemd! Het is niet de bedoeling dat u hier gaat zitten!’ De vrouw in de witte, hoog gesloten jas lijkt licht geïrriteerd. Het vrolijke geluid van deze twee vrouwen in dit deel van haar ziekenhuis schijnt ze niet gepast te vinden.

‘Waar komt u voor?’ vraagt ze voor de zekerheid. Waar komt ze voor? Ester kan haar oren niet geloven. Nou, ik kom niet voor een paar zweetvoeten, denkt ze. Ze hoort zichzelf met vriendelijke stem zeggen dat ze hier is voor haar eerste behandeling. Ze benadrukt dat ze wel 33 keer hier zal zijn. Dat het beeldscherm voor de deuren na het aanmelden aangaf dat ze hier plaats moest gaan nemen. De vrouw verandert op slag van toon. Haar gezicht verandert in een fractie van een seconde. Ze klinkt zelfs nu vriendelijk. Een metamorfose à la minute. ‘U zit hier verkeerd. U moet naar de andere wachtkamer.’ De vrouw lijkt wat meer begrip te tonen. Ze kijkt naar Ester en haar ogen glijden af naar haar hals. Ze wijst met haar linkerhand richting het kleine inhammetje aan het einde van de gang. Helaas geen luxe, zachte stoelen maar blauwe, harde, plastic stoeltjes.

‘Deze wachtkamer is alleen voor patiënten die misselijk en ziek worden’, gaat de witte-jas-dame verder. Nou, gelukkig, denkt Ester. Zover ben ik voorlopig nog niet. Ze maakt nogmaals haar excuses. De vrouw maakt nu een gebaar van ‘het geeft niet’. Samen met Naomi loopt ze naar de aangewezen plek. Mevrouw ‘witjas’ draait zich om en loopt naar de open deur. Terug naar waar ze vandaan was gekomen. Ze sluit de deur vastberaden.

Ester neemt plaats in de kleine wachtruimte. Vanaf vandaag, zeven weken lang, wordt dit haar vaste plek. Aan de muren hangen twee foto’s op posterformaat. Twee medewerkers kijken vrolijk in de lens van de fotograaf. Er is goed over de kleurzetting nagedacht. De foto’s zijn erg helder en kleurrijk. Het doet bijna zeer aan je ogen, maar ze zijn de moeite waard om naar te kijken. Elk detail van de gezichten is vastgelegd. Voordat Ester er langer over na kan of wil denken, wordt haar naam geroepen. Een vlot uitziende verpleegkundige met lang, steil haar, stelt zich voor en doet een deur open.

‘Kleedt u zich hier maar om, dan roep ik u zo. Ik sta aan de andere kant van het kleedhokje. Dan weet u wanneer u kunt komen.’ Naomi staat naast haar en vraagt of ze mee mag lopen naar binnen. ‘Oh,’ zegt de verpleegkundige wat verbaasd, ‘bent u voor de eerste keer hier?’ Ester bevestigt haar vraag door te knikken. Ze hijst haar jas en tas met de aloë vera-gels nog eens in een automatische beweging omhoog op haar linkerarm. De tas begint wat zwaar aan te voelen door alle attributen die erin zitten en door het leesvoer dat er ook een plekje in heeft gekregen.

Er wordt haar kort uitgelegd dat ze elke dag dat ze hier in de wachtkamer zit, persoonlijk zal worden opgehaald. Dat het een groot team aan medewerkers is. Dat ze regelmatig een ander personeelslid zal zien. Er wordt een scala aan huisreglementen gelanceerd. Degene die begeleidt, mag mee de bestralingsruimte in totdat de behandeling gaat beginnen.

Vanwege het hoogradioactieve materiaal moeten verzorgenden en begeleiding van de patiënt, achter de stalen deur wachten. Als het lampje dat aan de muur hangt rood kleurt, mag je de ruimte absoluut niet in. Naomi en Ester luisteren aandachtig. Ze willen alles goed doen. Na het verhaal te hebben aangehoord, stapt Ester het kleedhokje binnen. Een spiegel met planchet, een haakje voor de kleding en een houten stoeltje vormen het hele interieur. Nou, dat is lekker gezellig, denkt ze terwijl ze haar bovenkleding uitdoet. Ze kijkt nog eenmaal naar haar spiegelbeeld. Ze draait wat met haar afgeslankte nek. Ze taxeert het beeld: hoe sta ik hier over zeven weken? ‘Kom,’ spreekt ze haar eigen spiegelbeeld toe, ‘kom op! Het is voor je eigen bestwil en er staan mensen op je te wachten.’ Ze zet de aloë vera-gel op het planchet. Er is haar verteld dat het bijna een wondermiddel moet zijn tegen verbrandingen. Ook voor deze vorm van verbranding. Ze wil haar groene kaart uit de volle tas pakken. Die moet ze elke keer afgeven. Vanwege de spanning kan ze hem niet direct vinden. Ze wordt gewoon kriegel van zichzelf.

‘Mam, je bent aan de beurt’, hoort ze Naomi nu achter de gesloten deur zeggen. Hebbes! Het kaartje in de plastic hoes is gevonden. Ze kijkt nog een keer in de spiegel van het hokje. Het beeld was al veranderd door de heftige ingreep met het operatiemes. Nu zal het beeld in zeven weken tijd zowel van binnen als van buiten nogmaals een verandering ondergaan. Ze knikt zichzelf toe. Het spiegelbeeld knikt terug. Haar eigen beeld geeft het startsein: Je moet nu gaan Ester. Ze draait zich om richting de deur. Haar hand pakt de deurknop vast.

30.

Moedervogel

Ze opent de deur en ziet Naomi staan. Samen lopen ze een lange smalle gang door. Er staan twee verpleegkundigen bij een immens apparaat. Het is bevestigd, zo lijkt het, aan het plafond. Het is werkelijk indrukwekkend wat ze ziet. Glimmend, rond, als een grote vogel, hangend boven zijn voederbak. Zijn prooi ligt op de tafel. De tafel is van hygiënisch staal. Koud en kil zoals het hele gebeuren later blijkt te zijn. Emotieloos.

De prooi wordt als een mak schaap naar de slachtbank gebracht. Ben je die prooi, dan mòèt je. Wederom heb je geen keuze. Zo is haar gevoel. Ondanks dat men behulpzaam wil zijn, ben je net een zwangere vrouw. Iedereen bedoelt het zo goed met de aanstaande moeder, maar het werk om het kind ter wereld te brengen is zwaar en alle pijnen kunnen alleen door de moeder zelf worden ervaren. Zo ook hier: je staat er alleen voor. Hier in deze ruimte gaat het gebeuren. Een ticket naar het leven, zo ziet Ester deze weken. Je schijnt in dit proces van je genezing eerst doodziek te moeten worden om uiteindelijk het leven weer te mogen ontvangen!

Het is het meest tegenstrijdige ooit wat ze nu mee maakt. Het is moeilijk om die gevoelens aan anderen over te brengen. Emoties zijn vreemde, onaantastbare belevingen, die door iedereen anders worden beleefd. Ze zal proberen dit zo positief mogelijk te ondergaan. Ook voor haar gezin.

Ze wil dapper zijn. Geen zeurpiet.

Er volgt een korte uitleg door een van de verpleegkundigen. Ze krijgt een papieren bekertje met haar naam erop. Erin zit een bit en een tandenborstel. Ze moet tijdens elke bestraling het onder- en bovenbit in doen. Zo worden de vullingen in het gebit voor de meeste stralingen beschermd. Jammer genoeg beschermt het niet de tanden en kiezen. Daarom zijn er afspraken gemaakt bij de mondhygiëniste. Het gebit zal, net als al het andere weefsel en botmateriaal onder de heftige stralingen te lijden hebben. De botstructuur in haar kaak zal veranderen. Na de bestraling moet ze de plastic beschermkapjes uit haar mond nemen. De tandenborstel moet het speeksel verwijderen. Ze ziet verschillende bakjes op het plankje boven de kraan staan.

Aan de namen te zien, begrijpt ze dat ze de enige vrouw is. Ester knikt en luistert verder naar de instructies. Je mag bijna wel een opleiding of cursus van tevoren volgen. Het is veel informatie. Er gaat aardig wat gebeuren in die korte tijd. Het zal voor het personeel wel gesneden koek zijn, maar voor haar is het nieuw en vreemd. De vrouw is klaar. Haar collega begint wat toetsen in te drukken op een monitor aan de muur. Daarna loopt ze naar de tafel. Ester ziet de afbeelding van haar schedel en nek met heel veel kleurvariaties erin. Voordat ze tijd heeft om er wat langer naar te kijken, hoort ze haar naam.

‘Mevrouw Beekman, neemt u nu maar plaats.’ De verpleegkundige spreekt met een licht Engels accent. Ze wijst naar de steriele tafel. De voederbak van de grote radioactieve vogel is leeg. Het is nu tijd dat hij moet worden gevuld.

De tafel ziet Ester opeens als een soort kille werkelijkheid voor haar langzame genezingsproces. Ze zal erop moeten, dat is de keuze die ze heeft gemaakt. Zich realiserend dat dit apparaat een meedogenloos onderdeel wordt van een verwoestend effect op en in haar lichaam, zet Ester zich in beweging om onder de grote vleugels te gaan liggen. Het lijkt een soort vertraagde film. Alles wil ze in zich opnemen. Zo ziet ze dat er een wit papieren vel van een grote rol over de gladde en koude tafel heen wordt getrokken. Net of hierdoor een soort van verzachtende factor wordt ingezet: het papier als een soort warme deken om de kilheid van het materiaal te verhullen. Ester neemt plaats. Ze voelt de kou van het roestvrije staal door haar broek heen trekken. Het papier is blijkbaar net niet dik genoeg om dat te vermijden. Ze moet haar benen over een soort kussen leggen. Het ligt inderdaad wat prettiger met dat kussen zo onder je knieholten. ‘Dan ligt u wat comfortabeler’, wordt haar verteld. Vanuit haar rechterooghoek ziet ze opeens verschillende geel met groenachtige gekleurde maskers. Allemaal gemaakt door de mannen werkzaam in de moulagekamer, het kleine Madame Tussaudsatelier van het ziekenhuis. Kleine en grote vormen, ze staan er in allerlei maten. Snel telt Ester hoeveel het er zijn. Net zoveel als de bekers op het plankje bij de wasbak. Ze staan roerloos op de twee planken. Alsof ze geëtaleerd staan voor publiek bij het bekende wassenbeeldenmuseum in Amsterdam. Onder elk masker is een naamkaartje geplaatst. Het masker: je kunt het zien als een combinatie van hulp- en martelwerktuig. Rustig wachtend op zijn plank, elke dag uitkijkend naar zijn inhoud, zijn meester, zijn patiënt! Nu staan de maskers nog stil en werkeloos, kijkend in het niets. Rechts voor, op de onderste plank, staat een heel groot masker bijna triomfantelijk te kijken. Ester weet het zeker, de contouren van haar gezicht maken het herkenbaar: die is van haar. Het masker is nu rondom van allerlei zwarte knoppen voorzien. Precies zoals de mannen het haar hebben verteld in het kleine Madame Tussauds. Vanaf de schouderpartij tot aan beiden kanten boven de haarkruin zitten de knoppen. In het midden van de plastic knoppen is het materiaal zacht en buigzaam. Het masker kan zo gemakkelijk aan de tafel worden vastgeklikt. Er worden allerlei aanwijzingen gegeven om Ester in de gewenste positie te manoeuvreren:

‘Hoofd iets omhoog.’

‘Nee, ietsjes weer zakken.’

‘Kin zover omhoog en niet verder.’

‘Schouders omlaag en probeert u zich wat te ontspannen.’

Het valt niet mee zo een eerste keer, denkt Ester.

‘Mevrouw Beekman, we gaan nu het masker om en over uw hoofd plaatsen.’ De twee verpleegkundigen lopen naar de planken. Ze pakken het masker en dragen het naar haar toe. Je zou bijna denken dat de andere achtergebleven maskers hun soortgenoot met hun holle ogen nakijken. Na het oppakken van de plank wordt het grote masker bijna als een soort trofee naar de tafel gedragen. Ze voelt dat het groene plastic ding voorzichtig en met beleid over haar gezicht wordt gezet. Het wordt om Esters hoofd tot over haar beide schouders stevig aangedrukt. Wat strak zit het al, gaat het door haar heen. Door het opdrogen van de wax is het masker zeker gekrompen. Door het uitgeknipte stukje waar haar mond zich bevindt, kan ze nog net praten. Ze hoort ter hoogte van haar linker en rechteroor zeker veertien of zestien keer een klikgeluid. Ze zit nu vast aan de voederbak. De druk op haar gezicht is nu extra hoog. Muurvast zit ze.

Ze probeert hoeveel millimeter ze kan bewegen. Misschien een halve? Meer zal het ook niet zijn. De tafel wordt omhoog gedraaid. Ze voelt de plaat onder haar rug licht bewegen. Hoe hoog ze ligt, weet ze niet. Een warme hand voelt ze even op haar bovenbeen rusten.

‘We gaan beginnen en u komt nu alleen in de ruimte te liggen. Mocht u het niet volhouden of het benauwd krijgen, dan weet u wat u moet doen.’ Ja, tijdens alle instructies is dat verteld. Rondom in de kamer zijn camera’s. Zodra ze haar arm in de lucht steekt, stopt de bestraling. Dan wordt alles stilgezet en zal er direct een hulpverlener naar haar toe komen. Ze zal goed in de gaten worden gehouden. De verpleegkundigen en ook Naomi gaan nu weg. Ze hoort het geluid van de voetstappen langzaamaan wegsterven in de lange gang. Achter de stalen deur is het een veilige haven tegen de stralingen. Zij zal de volle laag mogen ontvangen.

Het voelt eenzaam en onwerkelijk. Wat komt er nu en hoe lang zal het gaan duren? Drie minuten bestralen. Het lijkt kort.

Natuurlijk, het voorlichtingsfilmpje was duidelijk. LG Life is Good werd er nog wel bij de start van het filmpje aangegeven. Wat hebben ze toen gelachen. Lachen is erop dit moment niet bij. Dit is de harde realiteit. De praktijk is toch van een heel ander chapiter, denkt Ester. Door het gevaarte dat op haar hoofd drukt, wordt ze eraan herinnerd stil te blijven liggen.

Deze zeven weken gaat ze als een dappere strijder tegemoet. Die rotcellen gaan er nu definitief aan. Allerlei gedachten schieten door haar hoofd. Opeens, vanuit de stilte, hoort ze een zwaar zoevend geluid. Het heeft iets weg van een taxiënd vliegtuig op weg naar de startbaan. Door de kleine gaatjes, geprepareerd in allemaal gelijke vierkantjes, ziet Ester dat het hele apparaat boven haar hoofd zich in beweging zet. Het draait om haar heen met zijn vleugels. Het gaat beginnen. Ze sluit haar ogen.

Roerloos en bang voor welke beweging dan maar ook ligt Ester op haar rug. Alleen al het idee dat door een minuscuul kleine beweging een verkeerd stukje van haar hoofd of hals zou kunnen worden bestraald. Haar hele lichaam ligt doodstil. Het geluid van het grote, draaiende, medische apparaat neemt toe. De eerste paar keren wordt er voor elke sessie een CT-scan genomen. Je ligt dan een paar minuten langer in je masker. Het personeel kan via de monitor in de ruimte achter de stalen deuren meekijken. De CT-scan heeft als doel precies te zien of Ester goed ligt en of het juiste gebied wordt behandeld. Ze hoeft zich dus eigenlijk geen zorgen te maken. Maar toch ligt ze daar als een boog zo gespannen. Haar beide handen vouwt ze om de koude tafel heen. Het papier is verschoven onder het vele verplaatsen van haar lichaam. Ze is heel wat heen en weer geschoven voordat ze eenmaal goed kwam te liggen. De koude stalen randen worden vlug warm in haar handpalmen. Na een paar seconden voelt ze de koude rand niet meer. Zweet komt er nu voor in de plaats. Haar handpalmen beginnen klam te worden.

Moedervogel draait om haar heen, fladderend. Om na enkele minuten plotseling stil te vallen. Ester doet haar ogen open. Ze bedenkt zich dat dit best meeviel. Ze kijkt door de gaatjes recht in een deel van het grote apparaat. Een heel donker zwart vlak. Ze schrikt van wat er zo boven haar hangt. Wat een ding! Stel je voor: het valt op je, dat gevaarte! Voordat ze verder kan nadenken zet het zich weer in beweging. Vlug sluit ze haar ogen. Met je ogen dicht lijkt het minder confronterend.

Dan hoort ze een vreselijk naar geluid, intens, snerpend en hard. Dicht bij haar rechteroor. Het doet denken aan een hard lasgeluid. Alsof de buurman achter in zijn tuin ijzeren onderdelen in elkaar staat te lassen! Direct begrijpt ze dat dit geluid haar weefsel aan het doorklieven is. De overgebleven kankercellen hebben geen kans meer. Ze kunnen de dans niet ontspringen.

Maak ze maar kapot, denkt Ester. Ze begrijpt dat nu het omliggende en gezonde weefsel ook mee wordt bestraald. Ze begint in haar hoofd een gebed op te zeggen om hierdoor moed te ontvangen. Het duurt lang. Ze heeft niet het idee dat het vijf minuten duurt. Het lijkt wel een half uur. Opeens, abrupt, stopt moedervogel met het rondvliegen om haar prooi. Een klik die duidelijk hoorbaar is, geeft het einde van de eerste vlucht aan. De vogel is verzadigd en vol. Deze klik in het apparaat wordt voor Ester het markeerpunt dat ze klaar is.

Reikhalzend en bijna verlangend naar deze plotselinge klik, die nog 32 keer het teken van verlossing uit het martelwerktuig zal worden, zal ze voortaan in de voederbak van moedervogel gaan liggen. Ze doet haar ogen open. Het licht van de lampen aan het plafond schittert fel in haar ogen. Voetstappen in de gang komen haar richting op.

‘Het is klaar, mevrouw Beekman!’ Hoort ze als eerste roepen. Aan beide kanten wordt er snel aan de knoppen van het masker getrokken. Het losklikken heeft iets weg van te strakke knoopjes op een overhemd, die spontaan losschieten op een uitgebuikte buik. Met een knallend en bevrijdend geluid schieten ze de ruimte door, om vervolgens neer te vallen. Het masker wordt eraf gehaald. Enkele haren worden meegetrokken door het masker. Ester voelt zich als een van de knoopjes van het overhemd. Wat is dit bevrijdend! Het bit in haar mond geeft een erg vol gevoel. Niet slikken tijdens al die minuten valt niet mee. Naomi staat heel lief met de beker en tandenborstel in haar hand te wachten.

‘Geef maar aan mij, mam, dan poets ik het wel voor je.’ Het is geen prettig gezicht voor een ander als ze de twee zachte gebitsvormen inclusief speeksel in het bekertje legt. Attent dat haar dochter het wil doen. De volgende keer doet ze het liever zelf. Ze trekt haar oranje vestje over haar blote bovenlichaam aan. Ja, je ligt er half naakt bij. Het vestje is heel Israël meegereisd. Tsjonge, door alle hectiek lijkt haar vakantie met Hillie jaren geleden. In werkelijkheid zijn het slechts een paar maanden. De tijd is gevlogen. Naomi is klaar met poetsen. De verpleegkundige met de licht Engelse tongval komt eventjes naar haar toe.

‘Zo, de kop is er af.’ zegt ze vriendelijk.

Ester knikt bevestigend. ‘Ja, nu nog tweeëndertig keer,’ antwoordt ze.

‘Ik moet nog even vermelden, dat u elke dinsdag een weegdag heeft.’ Ze wijst naar een grote, witte, platte weegschaal met in het midden een gitzwarte ronde klok. Het heeft bijna iets weg van een klassieke pendule. Een klok zoals oma op de schoorsteenmantel heeft staan. ‘Morgen gaan we u wegen. We moeten uw gewicht goed in de gaten houden, omdat u gaat afvallen. Heeft u al een afspraak voor de diëtiste?’

Eindelijk een lichtpuntje’, zegt Ester glimlachend. ‘Er kunnen wel een paar kilootjes af hier.’ Ze pakt haar beide heupen vast. ‘Mijn gevulde fietstassen.’ Ze lacht nu hardop. Ze moet gewoon lachen om het verbaasde gezicht van de verpleegkundige. Haar heupen vergelijken met volgepropte zijtassen van een fiets. Opeens lacht de vrouw. Het kwartje is gevallen. Ester is van plan om het hele ziekengedoe met een vleugje humor te camoufleren.

‘Mevrouw Beekman, u mag echt niet veel afvallen. Ik moet u teleurstellen! Weet u, dan krijgen we een probleem. Het masker zal dan te los om uw gezicht gaan zitten. Dat mag niet gebeuren. De markeerlijnen en ijkpunten op het masker kloppen dan niet meer. De kans bestaat dat het gebied niet juist en optimaal wordt bestraald. Nee, niet afvallen anders krijgen we problemen.’

Ze legt duidelijk de klemtoon op het woord problemen. ‘Ik begrijp het’, hoort Ester zichzelf zeggen. De pittige Engelse kijkt op haar horloge. Bewust of onbewust, dat zal Ester nooit te weten komen. Ester merkt dat ze weg moet. ‘Nou, tot morgen dan maar’, groet ze de twee die haar hebben geholpen.

De volgende staat zeker al te wachten. Moedervogel krijgt na een poosje natuurlijk weer honger. Een man met zijn handdoek, als een soort Indonesische sarong om zijn onderlichaam geslagen, staat in de wachtruimte. Prostaatkanker, vast en zeker, denkt Ester. Ze zegt de man gedag. Wenst hem oprecht succes. De man kijkt verrast op. Hij heeft niemand bij zich. Wat zielig, zo alleen. Het valt haar op hoe hartelijk hij haar teruggroet. Hij lijkt nog iets te willen vragen. Daar staan ze dan. Ester met een oranje vestje over haar blote bovenlichaam. Ze kennen elkaar niet. Toch delen ze samen verdriet, pijn en misschien onbegrip. Ze geeft hem voordat ze het weet een bemoedigend knikje. Hij knikt terug en wordt dan geroepen. Geen woord gewisseld. Geen gesprek. Alleen een groet. Ze begrijpt de man zonder hem gesproken te hebben. Ze begrijpt dat hij nu, net als zij, in het voederbakje wordt gelegd. Ze draait zich om en wipt de kleedkamer in.

Zo vlug als ze kan draait Ester de tube aloë vera open. Ze smeert de koele gel overal op de huid waar ze maar denkt dat ze bestraald is. Ze kijkt in de kleine rechthoekige spiegel. Niets te zien. Vlug kleedt ze zich aan.

‘Kom’, zegt ze tegen Naomi. ‘We gaan!’ Naomi inspecteert Esters hals en oor alsof ze een forensisch onderzoek aan het doen is.

‘Nou, je ziet er werkelijk niets van, mam’, zegt ze. ‘Heb je trouwens nog zin om even naar de Ikea te gaan? Die ligt hier niet zo ver vandaan. Nemen we daar een kop koffie met wat lekkers erbij.’ De rit naar de Ikea doet haar goed en is een fijne afleiding. Even een andere route om te rijden. Het waren best veel nieuwe en niet dagelijkse indrukken, deze eerste dag. Morgen gaat ze met Joseph. Het zal haar benieuwen hoe hij het zal vinden. In de winkel bemerkt ze dat ze wat moe is. Ter hoogte van de keukenartikelen vraagt Ester aan haar dochter of ze naar huis kunnen. De auto is vlug gevonden. Ze heeft het voor vandaag helemaal gehad. Al die indrukken. ‘Wat een dag’, zucht ze. De autogordel trekt ze loom en langzaam om haar heen. Naomi rijdt de autoweg af richting Lelystad. Ze praten weinig. Dat hoeft ook niet. Er is een tijd om te praten en een tijd om stil te zijn. Ze kijkt naar buiten. Het is bijna donker en de rode achterlichten van de auto’s trekken aan haar netvlies voorbij.

Bijna thuis ziet ze het bord met een overtuigende en krachtige tekst in het boerenland staan.

Het bord staat er al jaren, zo weet ze. Je kunt het grote witte bord met de zwarte geverfde letters als automobilist niet missen. Een lieve geloofsgenote en haar man willen op deze manier getuigen naar anderen. Ze is blij dat er mensen zijn die zich niet voor hun overtuiging schamen. Ze steekt haar hand op richting het bord en de boerderij erachter. Een simpel bord met een mooie, bijbelse tekst. Het maakt haar op dit moment gewoon blij. Ester zal alle dagen op de terugweg haar hand er naar opsteken. Gewoon omdat het haar bemoedigt.

‘Papa zal wel klaarzitten met zijn lekkere koffie mam en als je mazzel hebt, brandt de kachel ook.’ Heerlijk een bakkie troost. Ze kan ze de koffie al bijna ruiken. Naomi draait de laatste bocht in en rijdt het hofje op waar ze woont.

Joseph staat voor het keukenraam. Hij staat op de uitkijk en steekt zijn hand met daarin de koffiebus omhoog.

31.

Wintertijd en een kleurige boom

De winter is zó koud dat je liever niet naar buiten wilt. Op de televisie wordt regelmatig gewaarschuwd dat het niet verstandig is om de weg op te gaan. Veilig thuisblijven is het advies. Lekker voor de kachel.

De winterbanden onder de auto blijken geen overbodige luxe te zijn. De ritten naar Entonnie zijn geen pretje. Vanwege de sneeuw is er veel oponthoud, lange files. Het maakt niet uit of ze vroeg of laat in de middag rijden. Eén van de ritjes van Amsterdam naar Lelystad duurt een recordtijd van ruim tweeënhalf uur. In de tweede week kaart Ester het lange oponthoud in het verkeer aan bij een van de baliemedewerkster. Ze probeert duidelijk te maken dat zulke lange dagen vermoeiend zijn. Er is begrip voor het verkeersprobleem. Ze is niet de enige die vanwege de hevige sneeuw en gladheid het reisschema wil aanpassen. Er wordt naar een oplossing gezocht. De tijden voor de bestralingen worden hier en daar verschoven, zodat de meeste afspraken vallen tussen half tien in de ochtend en half vier in de middag. De nieuwe rijtijden blijken een verademing te zijn. Het is een fantastische oplossing. Het reizen wordt wat aangenamer. Voor zover dat je het aangenaam kunt noemen. Elke dag is het ijskrabben. Elke dag sneeuwt het dikke witte vlokken, vol en rond alsof het wattenbollen zijn die uit de lucht vallen. Het is een strenge winter dit jaar. Mensen spreken over een stevige, maar ouderwetse winter. De schaatsen zijn bij velen uit het vet gehaald. De Elfstedentocht maakt dit keer wel een grote kans om door te gaan. Prachtig als dit eens zou kunnen. De wegen zijn spekglad. Er wordt flink veel pekel gestrooid. In deze maanden is het vroeg donker. Joseph is nog steeds moe. Het vrolijke fluiten wat hij normaal doet, is verstomd. Hij is geen klager. Ester maakt zich zorgen over hem. Ze ziet dat hij onder de situatie lijdt. Naomi, Linda en Noor wonen nog steeds bij hen in huis. Het geeft een dubbel gevoel. In hun huidige situatie brengen de kinderen veel extra drukte, maar ze brengen ook afleiding.

Het koffiemoment dat tot koffietijd omgedoopt is, vormt een huiselijk tafereel. Opa Joseph, weten Linda en Noor, maakt de lekkerste koffie. Ze mogen dan altijd een koekje uit de koektrommel pakken. Een moment van heerlijke stilte in huis. Het is een mooi tafereel zo met z’n allen rond de salontafel.

Door de spanningen rond Naomi’s verdriet zitten zowel Ester als Joseph niet lekker in hun vel. Het is best zwaar voor hun dochter. Een relatiebreuk gaat je niet in je koude kleren zitten. Je ziet dat het knaagt aan haar. Ze valt erg af in gewicht, eet weinig en is ter afleiding veel op pad naar vriendinnen.

Verder zitten ze met drie generaties in een doorsnee huis. Er zijn geen aparte ruimten om je eens lekker terug te trekken. Drie generaties en dan ook nog eens met verschillende ideeën en emoties. Joseph loopt als enige in de familie zonder al te veel te zeuren door het huis. Daarom maakt ze zich zo’n zorgen dat hij niet meer fluit. Fluiten is een gave van Joseph – dat viel haar in hun verkeringstijd al op. Ze besluit met hem te bespreken wat er in hem omgaat. Ester denkt een vermoeden te hebben. Het geschreeuw van Linda en Noor zal hem zo nu en dan te veel zijn. Werkelijk, het zijn schatten en ze zijn stapelgek met ze, maar alles gaat nu volgens de bekende wet van Murphy. Het humeur daalt een beetje. Het ziekenhuisleven legt een enorme druk op de drie volwassenen. Gelukkig is de liefde groot genoeg en zijn ze zo op elkaar ingespeeld dat ze het met elkaar dragen.

De dagen waarop Linda en Noor bij hun familie van vaderszijde zijn, betekenen voor Ester en Joseph eventjes rust. Joseph kan dan wat meer ontspannen. Naomi is een grote steun voor hen beiden. Door haar mentale ondersteuning kunnen ze de boel wat meer relativeren.

Op een keukenkastje is een krijttekening komen te hangen. Een vriendin van Naomi heeft een kleurrijke boom getekend, een ‘vier-seizoenen-boom’. Elk kwart van zijn takken beeldt een seizoen uit. Er wordt aan Ester verteld dat ze door elk seizoen heen moet gaan. Het laatste seizoen stelt de zomertijd voor. De boom staat, vol in zijn kleurrijke blad, te stralen op het papier.

‘Je gaat nu de winterperiode door, Ester. Dat zijn de zeven weken van de bestralingen. De Lente stelt het einde van de zeven weken voor, maar wel met alle bijkomende ellende. De zomer is je genezing en herstelfase; op weg naar beter.’ Haar vriendin heeft een goede uitleg gegeven. De herfstperiode heeft ze net achter de rug. Dat was het tijdperk van haar operatie. Ester heeft haar met een dikke zoen bedankt. Ze kon zien dat zij best een beetje trots was. Met vier plakbandjes hangt een compleet ‘anti-kankerproject in boomvorm’ aan een keukendeurtje geplakt!

Een simpele A4, meer is het niet. Maar het geeft hoop! Elke dag zal ze er een pennenstreep op neerzetten om zo de dagen af te tellen. Zoals gevangenen het doen in hun cel. Bij elke vijfde dag gaat er een flinke haal door de vorige vier streepjes. Dan is er een week voorbij. Vier seizoenen, het klinkt kort, maar Ester realiseert zich dat het een lang jaar wordt!

32.

Roland en Jolijn

Dag tien is aangebroken. Als ze straks thuiskomt, kan ze een flinke streep door de vorige vier dagen van week twee halen. Op deze tiende dag van de bestraling heeft Ester de eerste afspraak bij de diëtiste. Daarna moet ze naar de mondhygiëniste. Als sluitstuk van de lange dag is er nog een afspraak met de radiologe, dokter Van Lieshout. Joseph is vandaag met Ester meegegaan. Hij wilde graag mee met al die aparte afspraken.

Vrijdag is de drukste dag van de bestralingsweek. Entonnie is een goede gastheer; hij houdt je graag bezig. Vervelen zit er bij hem niet in. Die vrijdag ontmoet ze een reuze aardige verpleegkundige. Natuurlijk, elk personeelslid doet haar of zijn werk, maar er zijn er enkelen die op een of andere manier opvallen. De Florence Nightingale’s onder de verpleegkundigen.

Deze verpleegkundige is een man. Hij heet Roland. Een leuke vent om te zien. Ze kan moeilijk zijn leeftijd schatten. Een man met levenservaring, dat is wel te merken. Daarbij is hij ook nog eens super sportief. Elke werkdag fietst hij door weer en wind op zijn mountainbike naar Amsterdam. Roland woont ergens in Noord-Holland zo’n vijfentwintig kilometer van zijn werk af. Zijn fiets is in de winter voorzien van echte winterbandjes. Hij vertelt het met enthousiasme. Ester steekt haar waardering niet onder stoelen of banken. Wat een topper! Het leuke aan deze hulpverlener is, dat hij je met genegenheid benadert. Ook met respect, maar met een stukje warmte. Je voelt je geen nummer, maar een medemens. Niet één van de honderd patiënten die uit de kleedkamer te voorschijn komen is zo’n nummer voor Roland. Nee, Roland is persoonlijk en belangstellend. Je voelt je bijna geen patiënt. Dat maakt het nu juist wat minder onaangenaam om op de koude tafel te klauteren. Een simpel schouderklopje, wat belangstellende vraagjes. Het is gewoon aardig! De dag lijkt hierdoor minder zwaar.

‘Roland.’ Ze zit op de tafel. Ze gaat het hem vragen. Ze verwacht een eerlijk antwoord van de man. Vlug, voordat ze haar masker op krijgt. ‘Wanneer verwacht je dat mijn haar gaat uitvallen?’

Ester hoopt dat zij de uitzondering is op alle anderen die haar voorgingen. Dat de bestralingsdosis zo zal uitpakken, dat het haar niet zal overkomen. Dat Roland gewoon zegt: ‘U heeft geluk, hoor, bij iedereen zou het uitvallen maar bij u blijft het zitten!’

Het antwoord valt tegen. Dom, ze weet toch dat ze een hoge dosis ontvangt? Het is vragen naar de bekende weg. Vragen naar iets waar ze het antwoord toch al van weet.

‘Tussen nu en de komende week.’ Het antwoord is kort maar krachtig. Het antwoord waarop ze had gehoopt krijgt ze helaas niet te horen. ‘Mevrouw Beekman, u heeft een kleine kans dat het bij u niet gaat gebeuren.’ Ester weet best dat het niet reëel is!

Het geelgroene masker wordt over haar hoofd gezet. De klikknoppen worden aangedrukt. Het dagelijkse ritueel begint net als de dagen ervoor. Elke dag is hetzelfde. Tijdens het zwaaien en draaien van moedervogel ziet ze de kaalste hoofden op haar netvlies verschijnen. Haar mooie donkerbruine, bijna zwarte, steile, haar. Ze is er best trots op dat ze een mooie kop met dik en vol haar heeft. Joseph beweert dat er twee uiterlijkheden echt opvallen bij haar. Twee kenmerken die hem bij hun eerste ontmoeting waren opgevallen. Ze had toen gevraagd welke dat dan waren. Nummer één waren haar trouwe hondenogen. Ach ja, er vormt zich een glimlach om haar mond. Ze weet hoe haar man het bedoelt. Het is een compliment. Je kan met heel wat slechters dan een golden retriever vergeleken worden. Joseph heeft zo zijn aparte manier van uiten, maar het komt uit een goed hart. Nummer twee was haar dikke en donkere bos haren.

Ze beweegt licht om haar rug iets te ontlasten. Binnen een seconde realiseert ze zich dat ze niet mag bewegen! Ze mijmert verder terwijl het lasgeluid aangeeft dat moedervogel haar werk doet.

De trouwfoto in de kast. Ester met een boblijnkapsel. Een weelderige en dikke bos haar. Nu, na 33 jaren, is er nog weinig verschil. Ze wordt wat grijs aan haar slapen. Dat lost ze op door elk half jaar bij de kapper een kleurtje in haar haar te laten doen. Ach, ja, als je haar maar goed zit! Ze hoort de verlossende klik. Het teken. Het is afgelopen en voorbij. Gelukkig! Die kan ze wegstrepen. Elke dag eentje minder die ze nog moet doorstaan.

Zodra ze in het kleedhokje staat, pakt ze de aloë vera-gel. Zorgvuldig brengt ze de gel aan op de aangedane huid. In de spiegel bestudeert Ester elke dag of ze wat ziet. Vandaag merkt ze voor het eerst dat de huid wat rood is. Gisteren nog niks en nu rood. Alsof je te lang in de zon hebt gelegen. Vooral rondom het litteken. Haar hals voelt wat gespannen, net of ze een stijve nek krijgt. Zoiets wat je voelt tijdens een flinke verkoudheid.

In een automatisme haalt ze haar hand over het achterste gedeelte van haar hoofd. Geen centje pijn. Geen haartje minder. Ester voelt zich opgelucht. Misschien vergist Roland zich toch. Wonderen bestaan en misschien kan ze de eindstreep halen zonder het gevreesde scenario. De stralingen die in gray worden uitgedrukt, zijn behoorlijk hoog. Het gebied van haar bestraling is groot te noemen. Roland was daar eerlijk en open in. Zo vaak ziet hij dit niet. Hij vertelt verder. ‘We zien veel prostaat- en borstkankerpatiënten hier. Erg naar en verdrietig allemaal. Wat u heeft, is een heel vervelende plek om te bestralen.’

Nou, als hij het zegt zal het zeker waar zijn. De man en zijn collega lieten het hele bestralingsgebied nog op de monitor zien. Vanaf de bovenkant rechteroor tot aan haar sleutelbeen. Dat was attent en ook maakte het voor Ester wat visueler wat er bestraald wordt in haar schedel, hals en oor. Het was fijn dat Roland dat toelichtte. Een kleine uitleg wat de verschillende kleurtjes inhielden, was ook verhelderend. Die geven de dosis aan van de gray-waarden.

Het hals- en oorgebied krijgen de volle laag. Na het uitvallen van de haren zullen ze waarschijnlijk niet weer aangroeien. Dat is haar verteld. Ester is er verdrietig over. Ze heeft geen idee hoeveel haar ze gaat verliezen. Dat onzekere gevoel maakt het moeilijk om het haarverlies te accepteren. Ze opent de deur nadat ze zich heeft aangekleed. De volgepakte tas met de doorgesleten hengsels pakt ze van de grond. Op naar de volgende afspraak.

In de grote, vierkante wachtkamer van de afdeling Radiologie gaan ze samen zitten. Er is een loket waar twee doktersassistenten zitten. Aan hen kun je vragen stellen en bij hen kun je ook recepten ophalen. Het is er druk; een komen en gaan van mensen. Continu is er iets te zien. Het wachten wordt zo op een natuurlijke manier aangenaam gemaakt. Iedereen wacht hier op verschillende disciplines. De één heeft een afspraak voor voorlichting of nacontrole, de ander krijgt een artsengesprek.

Deze wachtkamer is het startschot naar alle andere kamertjes. Hier begint je dag. Voor de meesten begint het met een voorlichtingsgesprek, net als bij haarzelf. Door het tonen van het Life is Good-filmpje. Ja, het is en blijft een soort Blackadderhumor, of beter gezegd: galgenhumor. De Britten zijn daar goed in. Met een glimlach denkt ze aan dat moment dat ze samen met Naomi de woorden op het beeldscherm zag staan. Hopelijk lukt het ze ooit de tekst te verwijderen uit het systeem van het televisietoestel. Alleen al voor diegenen die het voorlichtingsfilmpje moeten bekijken maar er de humor er niet van inzien.

Voor ze het weet, zit ze bij de diëtiste. Een jonge vrouw. Tegenwoordig is bijna iedereen jonger dan zij zelf is. De vrouw is leuk en modieus gekleed. Ze is goed van de tongriem gesneden; haar verhaal is duidelijk, kort en bondig. Ze vertelt dat Ester zeker in deze periode aan gewicht gaat verliezen. Het zit er dik in dat de slikspier traag wordt en gaat weigeren. De slikspier kan zijn taak misschien niet meer uitoefenen. Een maagsonde zal dan moeten worden ingebracht. Het wordt Ester rustig verteld. Ze heeft het al eerder bij dokter Schenkel gehoord. Nu komt de boodschap minder heftig over. Ze moet zoveel mogelijk proberen op gewicht blijven. Dit is vanwege het masker. Alle markeerpunten zijn afgetekend en mogen niet, door bijvoorbeeld het afslanken van het gezicht, veranderen. Door de behandelingen zal er vochtophoping optreden onder haar huid. Dat is vervelend, maar kan soms, in geval van afnemen van het lichaamsgewicht, in het gezicht enige compensatie geven. Ester hoort alles aan. Ondertussen ziet ze in de hoek sondevoedingen en bijvoedingen staan. De flesjes in allerlei smaken zijn niet onbekend voor haar. Collega’s noemen het wel eens gekscherend astronautenvoer.

‘Als u nog wel kunt slikken, maar te veel in gewicht afneemt, kunt u de gewichtsafname opvangen door de flesjes met extra voeding.’

De diëtiste wijst naar het hoekje met de producten. Heeft ze bemerkt tijdens haar gesprek, dat Ester ernaar keek? Hoe vaak heeft ze niet voor haar eigen patiënten op haar werk deze drankjes besteld. Ze was vaste klant bij de apotheek. Op een palliatieve afdeling zijn deze bijvoedingen zeer gewenst. Sommige patiënten vonden het lekker. Een ander kon het ‘niet door z’n strot krijgen.’

Ze luistert verder. Haar gedachten blijven wegglijden naar die tijd. Ze heeft zich nooit gerealiseerd dat ook zij aan de andere kant van de tafel zou kunnen komen te zitten. Alles wat de diëtiste haar vertelt is zo vertrouwd en bekend. Informatie die ze zichzelf had kunnen verschaffen. Ze zit nu zelf als patiënt voor een bureau. De andere kant, waar de kleurrijk geklede diëtiste zit, dáár zou ze moeten zitten. Maar het heeft geen zin om daarover te piekeren. Ze kan en moet gewoon verder. Doorgaan, geen zelfmedelijden hebben. Wat zei haar lieve oma dan? ‘Niet zeuren en piekeren, daar koop je geen brood voor.’ Dit is haar nu eenmaal overkomen. Zoals het alle anderen die hier zijn, is overkomen, een heel groot ziekenhuis vol met mannen en vrouwen. Net als zij strijden ze hun eigen strijd! De één zal het lichter ervaren dan zij. Voor een ander persoon zal het zwaarder zijn dan voor haar. De ervaringen die zij hier opdoet, in welk opzicht dan ook, zullen die van een ander nooit kunnen overtreffen. Iedereen beleeft en voelt het op haar of zijn manier. De pijnbeleving van de een weegt niet op tegen die van de ander. Zowel fysiek als mentaal is het een harde dobber.

Het doorlopen van deze ziekte is als een onbekende treinreis: na het instappen zit je met je lotgenoten in dezelfde coupé, maar je stapt uit op verschillende stations. De één haalt de eind bestemming. Een ander is genoodzaakt om eerder uit te stappen, vanwege een ander reisschema. Niet iedereen zal als blije treinpassagier kunnen uitstappen, om vervolgens het leven op te pakken en verder te gaan. Deze ziekte bepaalt welk treinkaartje je uiteindelijk in je jaszak hebt gekregen.

‘Mevrouw Beekman, zou u op de weegschaal willen gaan staan?’ Ester wordt teruggefloten naar de bewoonde aarde. Het is soms zo heerlijk en veilig om je te begeven in een andere dimensie. De wereld van je eigen geest. Het gewicht dat de weegschaal aangeeft, stemt tevreden. De diëtiste noteert het aantal kilo’s in haar dossier. Het gesprek is vriendelijk en begripvol.

‘Over twee weken zie ik u weer terug.’

Ze geven elkaar een hand.

Ze moet nog opschieten, rennen voor de afspraak voor de mondhygiëniste. Gelukkig is het op dezelfde gang. Dat scheelt in het zoeken. De radiologe staat ook nog op haar lijstje. Ester zit nog maar nauwelijks op een stoel in de vierkante wachtruimte of ze wordt geroepen. De slanke vrouw stelt zich voor als Jolijn. Joseph loopt met haar groen met beige gekleurde rietentas. De tas met de bijna doorgesleten hengsels die zeven jaar geleden is mee gebracht uit Nieuw-Zeeland. De tas die overal met haar meegaat. Een tas die net zoveel gezien heeft als Ester zelf. Ook Entonnie zal een plekje krijgen in het leven van de tas. Met de tas over Josephs schouder lopen ze samen achter de mondhygiëniste aan. Een tikkeltje excentriek type, maar superleuk en hartelijk. Ze wijst twee stoeltjes aan waar ze op kunnen gaan zitten. De mondhygiëniste leunt een beetje naar voren op haar tafel. Ze vraagt of er al merkbare klachten zijn. Ester vertelt minder speeksel in haar mond te voelen. Jolijn beaamt dat vermindering van vocht in de mond echt heel naar is. Ze hoort het vaker. Ze herkent de klacht.

‘U mist de helft aan speekselklieren die u normaal hebt. Al die bestralingen doen ook nog eens extra afbreuk aan de speekselproductie in uw mond. Andere mensen die hetzelfde ondergaan, klagen er vaak over. Een droge mond de hele dag is lastig.’ Esters gebit wordt door de vreemde plek van de tumor in de hals mee bestraald. Jolijn vertelt haar dat ze hierdoor meer kans heeft op gaatjes. Vanaf de tweede week gaat ze meer en meer klachten krijgen. Haar lichaam gaat nu averij oplopen door de radioactieve rotzooi die ze elke dag krijgt. Ester luistert aandachtig naar Jolijn. Ze probeert opnieuw al de informatie vast te houden. Jolijn kan het goed verwoorden. Ze visualiseert in gedachten wat haar te wachten staat.

Het wangslijmvlies gaat ontsteken door verbranding, er zullen wondjes ontstaan en de tong krijgt blaarvorming. Tandvlees wordt zeer gevoelig. Poetsen zal moeilijk worden. Kindertandpasta en een kinderborsteltje zijn dan een hulpmiddel. Het gebruik van de elektrische tandenborstel is tegen die tijd te pijnlijk. Veel spoelen met kamillewater is het advies. Jolijn verwacht in de komende weken nog meer droogheid van de mond en ook smaakverlies. Het eten zal qua smaak wel eens tegen kunnen vallen. De smaak kan zomaar uitblijven en het eten is dan geen gezellige bezigheid meer.

‘Ja’, zegt Jolijn. Ze maakt aanstalten om naar de behandelstoel te lopen. ‘Het valt niet mee hè, zo’n verhaal?’ Ze gebaart Ester om op de stoel te gaan zitten. Jolijn doet een mondmasker om haar neus en mond. Vroeger in het ziekenhuis droeg Ester deze gezicht beschermers tijdens haar werkzaamheden op de operatiekamer. Maar dat is erg lang geleden. Ze ziet alleen nog maar een paar blauwe ogen van de vrouw die naast haar zit. Ester doet haar mond wagenwijd open. Ze voelt zich als een paard op de Purmerendse paardenmarkt.

‘Het ziet er nog goed uit, maar het kan zomaar veranderen.’ Ze mag haar mond sluiten. ‘Gelukkig, hebben we aardig wat spulletjes in huis die de pijnen wat kunnen verzachten.’ Jolijn legt haar van alles uit. Een heel regiment aan drankjes en hulpartikelen komt in het gesprek voorbij. Zelfs een slaapgebit kan worden gerealiseerd, een soort boven- en ondergebit gemaakt van zacht siliconenmateriaal. Erin worden kleine gaatjes geprepareerd. Voor het plaatsen in de mond wordt er een gel ingebracht. De gel houdt de mond door de kleine gaatjes wat vochtiger. Ze vertelt met een gepaste trots dat ze het zelf uitgevonden heeft. Jolijn blijkt iets te hebben van Willy Wortel uit de Donald Duck, vroeger. Ze is in het bezit van een uitvindersgeest. In de weken die volgen, leert Ester haar improvisatiekwaliteiten kennen. Jolijn wil graag van alles uitproberen om haar patiënt van dienst te zijn. Ze geven elkaar na deze eerste ontmoeting een stevige hand. Jolijn geeft aan dat ze, wat er ook gebeurt, altijd voor Ester klaar zal staan. ‘Eventjes melden bij de balie en ik zal kijken wat ik voor u kan doen’, vertelt ze nog snel bij het afscheid. Dat is een geruststellend idee. Gewoon kunnen aanwaaien zonder eerst een officiële afspraak te moeten maken, geeft een prettig gevoel.

Ze zwaaien even naar elkaar. Jolijn draait zich om en roept haar volgende patiënt.

Het is weer een indrukkend verhaal, dat van Jolijn, denkt ze. Ze kan zich er nog geen voorstelling van maken. Dat het niet leuk wordt, is helder. Je mond is niet voor niets zo kwetsbaar. Iedereen bijt wel eens een keertje op zijn eigen wang. Of drink te gulzig iets heets, met een blaar als gevolg. Op je eigen tong bijten is ook geen fijn gevoel. Als ze zo nadenkt over deze kleine mondproblematiek, lijkt het hete chocolademelkblaartje totaal in het niets weg te vallen. Ze draagt de dierbare tas zelf. Bij het afscheid heeft Jolijn haar nog wat proefjes gegeven van verschillende soorten mondgelei.

Ze zitten nu bij de aloë vera-flesjes in de tas. De rieten tas is een soort allegaartje geworden van een nieuwe cosmeticalijn. Ester noemt het ‘de Entonnie bodylijn’. Het klinkt niet eens onaardig; ze kan er echt om lachen. Zij, zo nu en dan een echte ijdeltuit, is nu gedegradeerd tot ‘een persona non grata’ qua uiterlijk. Op dit moment interesseert het haar eigenlijk weinig. Ze wil zo vlug mogelijk door deze zeven weken komen. Ze telt de dagen af. Elke dag een pennenstreepje. De vier jaargetijdentekening aan het keukenkastdeurtje wordt wat persoonlijker.

De tas met zijn volle inhoud schuift telkens van haar linkerschouder af. Sinds de operatie doet de rechterbovenkant van haar lichaam nog amper mee, hals en schouder zijn op non-actief gezet. Het is erg lastig in het dagelijkse functioneren. Ze zal via de fysiotherapie van het ziekenhuis worden doorverwezen naar een fysiotherapeut in haar woonplaats. Dat is wel net zo gemakkelijk. Dat vele reizen gaat je op een gegeven moment tegenstaan. Je bent compleet je normale dagritme kwijt. Buiten het weekend om staan alle dagen in het teken van de rit naar Amsterdam. Een keer overslaan mag niet.

Vanmiddag zal ze kennismaken met de radiologe die ze nog niet eerder heeft ontmoet. Behalve dokter Schenkel zal dokter Van Lieshout haar begeleiden. Het is ook de supervisor van dokter Schenkel. Een tikkeltje benieuwd is Ester wel naar deze arts.

Het hele bestralingsprogramma is mede door haar opgesteld. Vreemd idee, dat iemand hier in het ziekenhuis je hele ziektebeeld kent, een traject uitstippelt dat je moet doorlopen, maar niet weet wie je nu eigenlijk bent. Ze wordt geroepen.

‘Neemt u plaats, mevrouw en meneer Beekman.’ Een tengere kwieke jonge vrouw staat in de deuropening. Prachtig lang, zwart glanzend haar. Ze loopt voor hen de behandelkamer in. Ze heeft een regelmatig gevormd gezicht, donkere, vriendelijke ogen, een prettige en heldere stem. Door haar getinte huidskleur ziet ze er gezond uit. Het lijkt of ze net van een zomervakantie terug is. Terug in het oerwinterse Nederland. Vergeleken met haar patiënten past ze eigenlijk niet op deze plek. Ze heeft wat weg van een fotomodel. In bepaalde bladen had deze arts vast een plekje kunnen bemachtigen om een kledingmerk op de markt te brengen. Maar uiterlijk doet in dit vak niet ter zake. Ze blijkt aardig en deskundig te zijn. Ester laat haar eerste gedachten over de vrouw los. Dokter Van Lieshout weet waarover ze het heeft en daar gaat het ten slotte om.

Er wordt doorgesproken over wat de komende twee weken gaat gebeuren. Ze heeft de gemakkelijkste tien keer achter de rug. Na de eerste twee weken wordt het echt menens. De bijwerkingen die door haar assistent met Ester zijn besproken, kunnen nu optreden. Na de laatste dag van de zeven weken is het niet afgelopen. De radioactiviteit zal nog drie weken gewoon door blijven werken. In en na die tijd is de kans op vermoeidheid groot. Ester begrijpt dat het in sommige gevallen wel twee jaar kan duren voordat je je energie terug hebt. Er zijn patiënten die nog langer last van vermoeidheidsklachten hebben. Alles wat ze bespreken wordt in het digitale dossier ingetikt. Het gesprek is afgelopen.

‘Tot over twee weken. Mocht u vragen hebben, meldt u zich dan bij de doktersassistente.

Zij neemt contact met ons op.’ Ze neemt vriendelijk afscheid van haar nieuwe arts. Ester wil naar huis. Ze is de lange dag zat. Het is donker en koud buiten. De straatverlichting is aan. De overgang vanuit het warme gebouw is goed te voelen. Ze rilt en heeft het gevoel dat ze geen dikke winterjas aan heeft. Ze trekt voorzichtig de bontgekleurde sjaal om haar hoofd. Ze snuift de frisse lucht diep in haar longen op. ‘Heerlijk!’ roept ze tegen Joseph. ‘Kijk, het begint opnieuw te sneeuwen.’ De vlokken dwarrelen één voor één naar beneden. Heel zachtjes en ongedwongen. Het is en blijft een sprookjesachtig gezicht, een wereld, puur en rein onder een vers pak sneeuw. De vlokken lijken door de lantaarns iets betoverends te hebben. Je kunt er uren naar kijken. Kleine, witte, plukjes hemelse zijde. Ze lopen samen stevig gearmd door deze zachte massa, elkaar verwarmend. Het voelt vertrouwd zo samen door de sneeuw te lopen. Esters schoenen kraken. Morgen geen ziekenhuis! Morgen is het Sjabbat! De dag van rust én van een mooie, witte wereld.

33.

Spiegeltje, spiegeltje…

Het is zondag. Ondanks de vermoeidheid heeft Ester heerlijk een stukje met Simba gewandeld. Het blijft sneeuwen en het is wondermooi buiten. Ze geniet van de ijle buitenlucht. Er zijn nog zoveel mooie dingen waarvan ze blij wordt. Elke dag komen er prachtige kaarten door haar brieven bus. De stroom houdt aan. Zoveel mensen die met haar meeleven. Ongelooflijk hoe er aan haar wordt gedacht! Zelfs via email wordt haar postvakje constant gevuld.

Lieve brieven, opbouwende brieven en bemoedigende brieven. Brieven in alle soorten en maten. Het geeft echt hoop en daarbij ook afleiding.

Ze besluit elke twee weken een soort informatiebrief te maken. Dan kan ze alle mensen die haar zo trouw iets toesturen op de hoogte houden. Gewoon om iets terug te doen. Na de wandeling met de hond bemerkt ze dat het lopen steeds meer moeite kost. De rondjes van uitlaten met Simba worden kleiner. Ze voelt zich niet lekker. Haar hele lichaam voelt koud. Ze besluit te gaan douchen. Morgen moet ze vroeg op. Een nieuwe week naar haar stalker en vriend Entonnie.

De douche is heerlijk warm, vooral na die kou van buiten. Door de heftige wind voelt het buiten nog kouder aan dan het in werkelijkheid is. Het water op haar rechterzijde van hoofd tot onder het sleutelbeen kan ze niet voelen. Het stoort nu niet. Ze wordt langzaam door het water lekker warm. Heerlijk om zo te kunnen douchen. Geen kinderstemmen. Gewoon even niemand die haar roept. Genieten van de kleine momenten.

Ze pakt de flacon met shampoo. Ester begint haar haar te wassen, dan is het schoon voor morgen. Dat scheelt in de tijd als ze weg moeten gaan, morgen. Dan gebeurt er iets wat ze achteraf als iets onwerkelijks ervaart. De shampoo voelt opeens vreemd aan op de rechterkant van haar hoofd. Koud en plakkerig. Het gaat snel, deze onwerkelijke gebeurtenis. Je kunt het een ander niet uit leggen. Je kunt het pas begrijpen als je het zelf hebt meegemaakt. Haar hand zit vol met een bos haren. Het is alsof iemand het haar met kwade bedoelingen na een vechtpartij uit haar hoofd heeft getrokken. Met wortel en al. Compleet! De donkere haren hangen zielig over haar hand en bungelen aan de vingers. Nat en in de shampoo. Ze zitten overal op haar natte lichaam. Ze plakken aan haar huid vast. De haren klampen zich bijna krampachtig vast aan hun eigenares. Dit afscheid is voor hen ook ongewild. Ester begint vlug met de douchekop over haar lichaam te sproeien.

De haren die naast haar voeten vallen lijken op de herfstbladeren van een paar maanden geleden: zachtjes neerdwarrelend om daarna regelrecht richting het afvoerputje te spoelen, waar ze vast komen te zitten. Een lichte paniek overvalt haar. Natuurlijk wist ze dat het ging gebeuren. Roland had het haar nog zo gezegd. Geen ontkomen aan! Haar angst is werkelijkheid geworden. Nu, onder de douche.

Haren plakken overal in de douchecabine. Ze kijkt naar haar hand, een nieuwe kluit met donker haar. Nog plakkeriger dan bij de eerste lading. Met pijn ziet ze dat haar eigendommen op het afvoerputje blijven liggen. Het putje zit boordevol haar en kan de hoeveelheid niet verwerken. Voorzichtig en met enige moed voelt Ester op haar achterhoofd. De shampoo moet eruit; ze kan moeilijk met een schuimhoofd blijven staan. Weer voelt ze een hele pluk met haren aan haar hand. De douche die ontspannend moest zijn, is geworden tot een koude douche. Haar ogen vullen zich met tranen. Ze voelt zich zo onbeschrijfelijk moe en verdrietig. Het geworstel om zich van alle plakkende haren te ontdoen is een heel karwei. Het duurt een poosje totdat ze alle haren eraf heeft. Een mens heeft veel haren, schiet het nog door haar hoofd.

De handdoek vertoont met het afdrogen een zielige boel. Een pruikenmaker zou dankbaar zijn geweest voor de hele vracht aan haren die ze nu kwijt is.

Ze moet de confrontatie aangaan: het handspiegeltje wordt uit de lade gepakt. Het spiegeltje dat de laatste weken gebruikt werd om met grote regelmaat de littekens van dichtbij te bekijken. Elke dag ziet ze in het spiegeltje een volle, dikke onderkin. In het ziekenhuis spreken ze over: een burgemeesterskin. Er zit geen ruimte tussen de kin en hals. Ze vindt het een afschuwelijk gezicht. Hoe was het ook alweer in het sprookje van Sneeuwwitje? ‘Spiegeltje, spiegeltje aan de wand, wie is…’

Nou, dat slaat zeker niet op haar! Ester kijkt naar het spiegeltje. Het zal nu een ander deel van haar lichaam gaan inspecteren: haar achterhoofd. Ze moet het zien. Met de handspiegel in haar linkerhand draait ze zich om, zodat ze via het kleine spiegeltje het beeld kan zien in de grote badkamerspiegel. Het is vreselijk wat ze ziet. Wat onvrouwelijk, wat lelijk! Een groot deel van haar achterhoofd is zo kaal als een biljartbal. Wat gebeurt er toch allemaal met haar lijf! De totale controle is ze erover kwijt. Verbeten kijkt ze in de spiegel. En dan te bedenken dat de kans groot is dat het zo blijft! Wat is er straks nog over van de gewone Ester? De spiegel zakt net als haar arm omlaag, gevolgd door haar hoofd. Met de burgermeesterskin op haar borst, ontkleed, staat ze te staan in de badkamer. Ondanks haar positieve karakter, de steun van haar geloof en de liefde van familie, vrienden en alle anderen, voelt Ester zich eenzaam op een moment als dit. Ze kijkt naar de zwart en witte tegels van de badkamervloer en ziet enkele prachtig donkerbruine, bijna zwarte haren letterlijk aan haar voeten liggen. Een waardiger afscheid van je eigendom is niet mogelijk. Dikke waterlanders borrelen omhoog. De tranen prikken en duwen achter Esters ogen. Ze wil niet huilen. Ze gooit het spiegeltje onder in de lade waar alle handdoeken en was handjes keurig opgestapeld liggen. Ze knalt de lade met net een iets te harde hand dicht.

Het is gebeurd!

Punt!

Ze kan die duizenden haren nu eenmaal niet meer terugplakken!

Het is de pijn in haar lichaam die haar nu breekt.

De onmacht.

Alles is zo onzeker!

Is ze na dit allemaal dan werkelijk verlost van de kanker?

Garanties in het leven bestaan niet. De artsen doen toch hun best? Het maakt haar op dit moment boos en onzeker. Want waar stopt het hele rot-kankergebeuren?

Kankergebeuren, het heeft een dubbele betekenis. Wat gaat er nog meer gebeuren met en door die kanker? Natuurlijk, ze heeft een bepaald beeld voor ogen hoe het de komende tijd zal gaan. In het foldertje wordt over jaren geschreven. Eenmaal kankerpatiënt zijn, maakt de kans op terugkeer van de ziekte groter. Je blijft jaren onder controle. De folder van Entonnie ligt in de lade van de mooie vitrinekast beneden in de huiskamer, bij alle andere informatieblaadjes. Het worden er steeds meer. Boven op de stapel ligt het groene ponsplaatje. Wat zal er allemaal nog op haar pad komen van wat er in die foldertjes beschreven staat?

Ester doet de lade van het badkamermeubel nogmaals open en pakt het handspiegeltje. Ze kijkt nog een keer voorzichtig maar rustiger in de grote spiegel.

Zelfmedelijden kruipt nu omhoog bij het zien van haar spiegelbeeld. Dan zonder enige moeite druppen de tranen rijkelijk over beide wangen. Met de handdoek veegt ze snel de tranen van haar wang. Sommige tranen belanden niet in de dieprode handdoek maar op en naast de haren die nog op de koude vloer liggen. Ester wacht totdat ze moe is van het huilen. ‘Kom op kleed je aan!’ zegt ze hardop tegen zichzelf. ‘Er zijn mensen die het nog veel zwaarder hebben dan jij!’

Ester legt voor de tweede keer het spiegeltje terug, doet zacht de lade dicht en kleedt zich aan.

34.

Entonnie

Een kwart van haar hele haarbos is weg. Op een paar haren na. Je kunt ze tellen. Meer dan vijftien zullen het er niet meer zijn. Dapper en eenzaam hangen ze. Bijna als de Laatste der Mohikanen. Het is een treurige aanblik: de eens zo mooie, dikke bos met haar, totaal verwoest.

Joseph vindt het zwaar en zuur voor haar, maar hij weet ook niet wat hij ermee aan moet. Hij zegt dat het hem niet uitmaakt of ze nou dik of dun is of dat ze wel of geen haar heeft. Ester vindt het lief gezegd en begrijpt dat hij haar zo wil opvrolijken maar het verdriet wordt er niet minder door.

Het winterse weer houdt aan. Het is een vreemde ervaring om zo de kou direct op je hoofdhuid te voelen. Ester begrijpt niet waarom sommige mannen de keuze maken om het haar af te scheren. Alleen al vanwege deze kou op je schedel zou ze het niet doen. De muts in de vorm van een echte Russische klassieker, biedt goede uitkomst tegen de vrieskou. Ze heeft hem gekregen van haar ouders met een paar heerlijke, bijpassende, elegante, donkergrijze handschoenen. Ze is niet zo een mutsendraagster, maar nu is ze er erg blij mee. Het hoofddeksel wordt trouw opgedaan.

De huishoudelijke taken worden meer en meer door Joseph overgenomen. De vermoeidheid bij Ester neemt per dag toe. Ze zit nu in de laatste dagen van de vierde week van de in totaal zeven weken. Ieder dag is weer anders. Elke dag komen er onaangekondigde, onbekende en niet herkenbare lichamelijke ‘nieuwigheden’ in haar leven. Ze leeft van de ene in de andere dag. Dagelijks klimt ze in het voederbakje om moedervogel tevreden te stellen. Elke dag klemt het masker haar genadeloos met de klikknoppen vast. Elke dag zegt ze tijdens het rond fladderen van het grote apparaat haar gebed op. Met haar ogen dicht, dat voelt het veiligst. Struisvogelpolitiek is het, maar het geeft meer rust. Ester weet het: het is allemaal voor haar eigen bestwil. Natuurlijk wil ze dat de uitgezaaide cellen die er nog zijn, vernietigd worden. Én natuurlijk is ze dit ziekenhuis dankbaar voor zijn expertise! Het staat erom bekend. Zelfs buiten Nederland. Ester begrijpt dit na een leuke ontmoeting met aardige mensen uit de Nederlandse Antillen. Broer en zus. Ver weg van huis en haard zijn ze, om hier behandeld te worden. Lieve mensen die net als Naomi in het gasthuis van het ziekenhuis verblijven. Het gasthuis geeft mensen die ver weg wonen, de gelegenheid om dichtbij hun familie te zijn. Er is gelegenheid om er te overnachten, of, zoals in het geval van deze broer en zus uit de Antillen, om er te logeren.

Mensen komen uit heel Nederland hierheen rijden voor onderzoek, operaties, chemotherapieën, radioactieve bestralingen en andere expertises. Na de ‘tropische’ ontmoeting weet Ester dat patiënten zelfs per vliegtuig voor een behandeling bij Entonnie komen.

Elke dag die ze in het ziekenhuis is, ziet en spreekt ze lotgenoten. Ze ziet vrouwen en mannen dagelijks met de chemo-infusen langswandelen. Respect heeft ze voor hen allemaal. Ja, meer dan dat! Zij hebben een extra zware dobber: chemotherapie krijgen en daarbij ook nog eens nog eens bestraald worden. Ze is dankbaar en opgelucht dat de drie zware chemokuren aan haar voorbij zijn gegaan.

Ondanks dat ze heel wat te verduren krijgt deze tijd, heeft Ester een natuurlijke portie optimisme. Dat optimisme houdt haar staande; helpt haar door de dieptepunten heen. Ze denkt met regelmaat aan haar slaapmaatje van de vijfde etage in Entonnie, Eduard. Zover haar mensenkennis gaat, is het haar duidelijk dat de man uit Volendam zaken goed kan relativeren. Dat moet je zeker kunnen in een periode zoals deze. Waarschijnlijk is dat relativeringsvermogen Eduards kracht in de strijd die hij heeft te voeren.

Het is grappig dat hij in één van zijn mails heeft gezegd dat hij háár ziet als ‘een toppertje.’ Hij heeft haar gezien na de langdurige operatie, hoe ze er toen totaal toegetakeld bij lag. Hij heeft alles aangehoord toen ze vertelde wat er allemaal verwijderd is uit haar hals. Dat vindt Eduard weer een nare situatie. Niemand wil met de ander ruilen. Kanker maakt meer kapot in je lichaam dan je lief is. Bij anderen wordt zelfs ook de geest, de mentale motor in het leven, gebroken door de ziekte.

Je moet een manier leren vinden om met deze immens verwoestende ziekte te kunnen omgaan. Accepteren en strijdbaar blijven. Voor zover dit eventueel nog mogelijk is! Kanker heeft voor elk persoon een eigen scenario. Een onduidelijk en warrig geschreven script, waarvan het laatste hoofdstuk vaak niet bekend is. Het scenario zal voor de één beter uitgespeeld worden dan voor de ander, maar het ziekenhuis, haar eigen Entonnie, biedt de mogelijkheden om iedere kans te grijpen om het laatste hoofdstuk van het script tot een goed einde te brengen.

Ester wil koste wat het kost positief blijven. Vanavond zal ze Eduard een briefje schrijven. Vragen hoe het met hem is. Morgen zal ze na de reis vanuit Amsterdam ook haar vrienden en familie weer een nieuwsbrief schrijven. Het blijkt dat het gewaardeerd wordt dat ze op deze manier de mensen om haar heen op de hoogte houdt. Ze begint een brief te schrijven aan Eduard. Ze vraagt naar zijn belevenissen en ontmoetingen bij Entonnie.

Zijn antwoord komt snel per e-mail terug. Hij vindt het grappig dat Ester het ziekenhuis, Antoni van Leeuwenhoek, ‘haar Entonnie’ noemt. Hij beleeft zijn onderzoeken en alles eromheen in ‘zijn Leeuwenhoek’.

35.

Angsten

Ze leest in een kookmagazine dat vette vis goed is voor je gezondheid. De laatste dagen neemt de smaak steeds meer af. De maaltijden zijn door de bijkomende slikklachten niet meer plezierig. Ze besluit om een makreel te kopen bij de viskar. Behalve dat vette vis dus kennelijk goed voor haar is, is de smaak van makreel intens en dat moet ze kunnen proeven. Ze zit nu in de eerste dagen van de vijfde week.

‘Mag ik van u een dikke vette makreel?’ Ze staat te hijgen voor de viskar als een oude stoomlocomotief. Het fietsritje van nog geen tien minuten voelt aan als een rit van pakweg 100 km. Haar benen voelen loodzwaar.

De vis die achter de glazen vitrine ligt, ziet er heerlijk uit. Ester verheugt zich om die straks bij thuiskomst eens voorzichtig te proeven. Vanwege de matte smaak in haar mond, zal deze gerookte vis een waar culinair hoogtepuntje gaan worden. Door de vermoeidheid wordt verder winkelen geen succes. Ze fietst in een langzaam tempo naar huis. Thuisgekomen gaat ze op de bank zitten en heeft opeens geen trek meer in de vis. Haar hele lichaam is op. Je kunt het bijna vergelijken met een jetlag. Alleen nog intenser. Het is een uitputtende vermoeidheid. Na haar operatie zijn er nog maar weinig nachten geweest waarin ze echte nachtrust heeft gehad. Door haar droge mond en het niet of moeilijk kunnen draaien, is ze om de twee uur wakker. Meestal, na wat gedronken te hebben, valt ze redelijk vlug weer in slaap. Nu haar keel problemen gaat geven, lijkt het soms of ze bijna stikt. Dan wordt ze bezweet wakker. Vliegt ze vanuit haar slaap direct in zitstand om lucht te happen. Joseph slaapt hierdoor ook niet lekker. Ze maakt volgens hem aardig wat kabaal. Alsof ze onder water wordt gehouden. Het lijkt of er een hand haar keel dichtknijpt. Ze rochelt. Lucht happend net als een acteur in een spannende film. De luchtpijp lijkt wel samen gedrukt te worden. Vooral bij het plat liggen. Voor één ding is ze bang. Ze bidt er elke dag oprecht voor: ‘Beschermt U me alstublieft dat ik geen maagsonde hoef te krijgen. Laat mijn slikspier blijven functioneren, hoe moeilijk het doorslikken ook gaat worden,’

Geen maagsonde. Geen maagsonde! gaat het vaak door haar gedachten. Buiten de bijkomende ellende van sondevoeding, ziet ze op tegen het inbrengen van de sonde. Zonder te kunnen slikken moet de slang toch doorgedrukt worden om in de maag terecht te komen. Kun je nog slikken dan gaat het gemakkelijker. Ze heeft zelf ook bij patiënten sondes ingebracht. Als de patiënt een beetje water slikt, glijdt het materiaal via neus en keel de maag in.

Ester denkt over veel na. Ze zit gewoon te niksen. Na een fietstochtje naar de visboer kan ze alleen maar op de bank zitten. Uitgeblust en futloos. Ze kijkt op de klok. Nog geen half zeven in de avond.

‘Ik ga naar bed’, zegt Ester. Ze tilt zich omhoog uit de diepwijnrode, leren bank. Ze houdt van de kleur rood. Joseph kijkt ook op de klok. Hij ziet dat ze spierwit is, bijna asgrauw. ‘Ja, ga maar lieverd. Morgen gaan we weer met frisse moed naar Amsterdam. Kun je weer een streep op je boom tekening zetten. Nog eventjes en we zijn over de helft! Dan gaan we aftellen. Morgen kun je zeker ook nog van die makreel genieten hoor.’

Ester hijst zich letterlijk en figuurlijk de trap op. Een honderdjarige zou het nog sneller doen, denkt ze. Ze ploft op bed. Haar gezicht schoonmaken doet ze al een tijd niet meer. Ze mag tijdens deze zeven weken geen cosmetica of crème opdoen. Dat komt goed uit. Ze heeft er totaal geen energie voor. Het idee alleen al. Ze trekt het dekbed over zich heen. Niets interesseert haar meer. Slapen is het enige wat ze nog wil. Haar linkerzijde is nog steeds de zijde waar ze op kan liggen. Het voelt heerlijk. In bed is het veilig en hoeft ze niets. Ze valt direct als een blok in slaap.

36.

Vrolijke ontmoeting

De wandelgang vanuit het kleedhokje door de smalle gang naar moedervogel wordt steeds zwaarder. Met tegenzin loopt Ester naar de voederbak. Het boven- en ondersiliconengebit doet door de vele wondjes en het pijnlijke tandvlees zeer in haar mond.

Het masker voelt vandaag enorm strak aan. Met veel kracht wordt Ester aan de tafel vastgemaakt. Dit keer werkelijk muurvast! Zelfs ademhalen gaat nauwelijks. Het groengele masker drukt enorm op haar strottenhoofd. Ze schraapt enkele malen haar keel, om de druk weg te krijgen. Dat lukt niet. Het taaie slijm dat ze sinds een week continu ophoest, zit flink in de weg. Het slikken en het hoesten worden per dag heftiger. Ze is blij als ze het masker wordt verwijderd – een ware bevrijding!

Na de behandeling heeft Ester, zo lijkt het vooral op haar rechterkant, een nieuw masker. De vierkantjes zitten als kleine hokjes diep in de huid gedrukt. Door het vocht blijft de afdruk wel een tijd zichtbaar.

De weegschaal wijst elke week aan dat ze aan het afvallen is. Ze zit nu praktisch op het gewicht van haar tienerjaren. Niet dat ze extreem dik was, maar toch is ze al een kilootje of vijf kwijt. Haar gezicht, daarentegen, blaast meer en meer op. Ze is nu op een gewicht om zich volgens de diëtiste zorgen te gaan maken. Ze moet niet nog meer gaan afvallen, want dat is niet goed. Het gaat dan te vlug. Ester heeft al begrepen dat ze binnenkort de bijvoedingen van Entonnie moet gaan drinken. Ze zucht en hoopt dat ze tenminste iets zal proeven van de sterk smakende drankjes

Roland, de aardige verpleegkundige, ziet ze helaas weinig. Het hele traject wordt gemaakt of gebroken door de empathie van een medewerker. De anderen zijn beslist niet onaardig, op één of twee na. Ze doen hun werk, maar zijn onpersoonlijk. Ze hebben in Esters ogen vakmanschap, maar weinig inlevingsgevoel. Terwijl zij degene is die de hoofdrol vervult tijdens hun werk. Sterker nog: als zij en haar medepatiënten niet ziek zouden zijn, hoefden zij hier niet te staan! Ze zouden werkeloos zijn. Dus wat meer begrip was best prettig geweest. Ze komt uit eindelijk niet voor haar lol elke dag hier. Roland zou een goede leermeester in het team zijn. Het valt Ester op dat de broeders die haar helpen, het attentst zijn. Zou het dan toch genetisch bepaald zijn dat ze de vrouwelijke patiënten middels hun mannelijke hoffelijkheid willen begeleiden?

Ondertussen groeit bij Ester de angst voor een maagsonde per dag. Vooral bij het zien van haar medewachtenden op de gang.

In de grote vierkante entree ziet ze verschillende lotgenoten met een rugzak op hun rug.

‘Hé, hallo Ester’, hoort ze plotseling. Ze draait zich om. Eduard! Ze is blij verrast om hem daadwerkelijk te zien. Ook Eduard draagt een rugzak. Het is er één met een donkere kleur, maar toch een herkenbaar exemplaar. Hoe vaak heeft ze zelf niet een rugzakje met inhoud aan haar patiënten gegeven? In de rugzak zit de sondevoeding, voeding in vloeibare vorm verpakt in een plastic zak. Een soort milkshake die via een pompje, verborgen in de tas, zijn gastheer bedient van alles wat die nodig heeft. Door het slangetje via de neus komt de vloeistof in de maag terecht. Ester kijkt naar Eduard. ‘Nee,’ lacht Eduard en wijst op zijn buik, ‘de mijne zit rechtstreeks in mijn maag geprikt.’ Eduard doet uitvoerig verslag over het inbrengen van de sonde. Het was het verschrikkelijkste wat hij tot nu toe mee had gemaakt. Het was een aanslag op zijn leven. ‘Ja’, vertelt hij verder, terwijl regelmatig een soortgenoot rugtasje met eigenaar hen passeert. ‘Ester, meid, het was echt super pijnlijk!’ Ester kijkt hem aan. Ze gelooft hem op zijn woord. Het inbrengen van de sondeslang zonder slikreflex is ook haar angst. Na het aanhoren van het verhaal dat Eduards slikspier opeens niet meer functioneerde en het verhaal van het doorduwen van de sonde, krijgt Ester het Spaans benauwd. Ook haar slikspier kan er vandaag of morgen mee stoppen. Het slikken gaat al vrij moeizaam.

Dat ze niet meer zou kunnen slikken vanwege de bestralingen is haar toch in het voorlichtingsgesprek verteld? Ze heeft de bevestiging mee gekregen in de vorm van het uitvouwbare foldertje. Ester probeert geen zelfmedelijden te krijgen. Kijk eens hoe dapper en sterk Eduard, haar slaapmaatje van de vijfde verdieping, hier staat. Zeker, het is duidelijk te zien dat hij een flinke jas heeft uitgedaan qua gezondheid, maar hij staat er nog steeds en is nog steeds vol goede moed.

Ze moet ondertussen terugdenken aan Eduards weegmoment, op de verpleegafdeling van haar Entonnie en zijn Leeuwenhoek. De eerste dag dat ze hem zag tijdens zijn opname voor de chemobehandeling. De ziekenhuisweegschaal was volgens Eduard toen van een onvriendelijk soort. Zijn weegschaal thuis gaf duidelijk minder gewicht aan dan het aantal kilo’s dat de verpleegkundige hem toen vertelde. Ondertussen vertelt Eduard dat zijn gewicht flink is afgenomen. Hij was, zoals hij aan Ester en Joseph aangeeft in het gesprek, aan de stevige kant. Ester merkt op dat zijn haardos er dof uit ziet. Geen glans in het haar. Hij draait zich een kwartslag op zijn hakken om. Ester ziet dat er veel haar aan zijn linker achterkant weg is. Een grote kale plek. Net als bij haar geen haartje meer te bekennen. Hij draait zich terug en kijkt haar en Joseph lachend aan. ‘Maar… Ester aan ieder nadeel zit een voordeel.’ Eduard slaat nu zachtjes met zijn beide handen op zijn afgeslankte buik. ‘Zie je dit! Er gaan nog veel meer kilo’s af. Ik ga er nu echt voor. Ik was toch veel te zwaar. Anders was het afvallen er nooit van gekomen. Ik ben, wat eten betreft, een ware Bourgondiër.’ Hij kijkt naar zijn vrouw, die de monoloog rustig aanhoort. ‘Ze kan heerlijk koken! Dat is mijn handicap, Ester!’ Ze lachen nu allemaal. Joseph schiet ook in de lach. Het is opeens een vrolijke boel. Eventjes gewoon onbezorgd lachen. De mensen die zitten te wachten kijken verbaasd op. Wat vrolijkheid staat zo haaks op de wat bedrukte sfeer in de wachtruimte. Ester vindt het lachen bijna een verademing. Ach, die Eduard, wat kan die goed relativeren. Nog beter dan zij. Zoals waarschijnlijk ook voor hem geldt, is humor haar wapen in het leven. Een middel dat haar over bepaalde angsten heen kan tillen, maar soms ook een masker om die angsten voor anderen verborgen te houden.

De tijd gaat vlug om en ze moeten beiden door. Ze geven elkaar een warme omhelzing en beloven elkaar op de hoogte te houden via de mail. Eduard gaat naar zijn afspraak met zijn arts. Ester gaat naar huis. Morgen is ze hier weer. Ze voelt zich nog steeds erg moe. Alles lijkt momenteel te veel. De kurkdroge mond wordt met de dag erger. Het flesje in de tas zal ze voor de terugreis met vers water vullen. Ze groet de twee vriendelijke baliemedewerksters. Ze doet dit elke dag. Gewoon, omdat Ester ze aardig vindt.

Ze loopt de schuifdeur door richting de betaalautomaat: betalen en dan naar huis!

37.

Teleurstellingen

De angst om niets meer te kunnen proeven, wordt in één hap bewaarheid. De ware smaaksensatie in de hoedanigheid van de gerookte makreel, ligt voor Ester op een boerenbont bordje. De vis ligt haar aan te staren. De kop zit nog aan het lichaam van het dier vast. De twee zwarte gaatjes getuigen dat het beest ogen had. Die zijn door het roken in de rookkast verloren gegaan. Hier ligt de vis die ze bij de visboer heeft gehaald te wachten om smakelijk verorberd te worden.

Ester voelde zich vandaag iets minder moe. De bestraling is wat later deze dag. Tussen de middag wil ze de vis consumeren. Hoewel ze betwijfelt of dat haar nog zal lukken. Het eten doet zeer in haar mond. Zout op haar tong in welke vorm dan ook is niet te doen. De vis is gerookt, maar is het dan ook zoutig? Het voedsel moet steeds zachter en vloeibaarder zijn, wil ze het wegkrijgen.

De zachte, botervette vis lijkt toch op dit moment een opkikker. Joseph is zorgzaam en maakt met liefde de vis schoon. In kleine stukjes ligt de vis voor haar. Klaar om geconsumeerd te worden. Hoe zwaar is de tegenvaller! De vis smaakt nergens naar. Niets proeft ze. Geen zout, geen zuur, geen bitter of zoet. Makreel, hoe sterk van smaak en geur ook, is voor haar een smakeloos brokje.

Is dit dan een voorbeeld van de uitdrukking dat iets naar stopverf smaakt? Niet dat ze ooit iemand stopverf heeft zien eten, trouwens.

Niks proeft ze meer! Ze pakt wat geitenmelk uit de koelkast. Dit specifieke drankje brengt ook geen sensatie van smaak teweeg in haar mond. Een beetje moedeloos kijkt ze naar het boerenbonte bordje. Het is nu echt menens aan het worden. Eigenlijk is het niet zo verwonderlijk. Ze vertelt het aan Joseph. Hij vindt het allemaal vreemd wat er zo met haar gebeurt. ‘Proef je geen makreel?’ vraagt hij hoogst verbaasd. Hij kan het haast niet geloven. Niets proeven is een onwerkelijke ervaring die niet te begrijpen is tenzij je hem zelf beleeft.

Eten is de normaalste zaak van de wereld voor de meeste mensen en het is een prettig onderdeel van de dag. Eten is lekker door alle verschillende smaken die je in je mond ervaart.

Ester ziet de ontlede vis voor zich liggen, ze weet hoe het moet smaken alleen haar tong weigert dienst. Haar zere, dikke tong geeft de smaak niet door. Haar tong is steeds meer aan het stukgaan. In de spiegel ziet het eruit of hij uit twee helften bestaat. Een linker- en rechterkant. Verder zitten er overal gleuven en barsten in. Het doet denken aan een stuk aarde dat smacht naar wat regen.

Overal zitten bobbeltjes in haar rechterwangslijmvlies. Aan de zijkanten is juist een onnatuurlijk gladde weefselstructuur met kleine blaartjes en wondjes ontstaan. Tandenpoetsen doet ze met een kleutertandenborstel. Haar tandvlees is rood en doet goed zeer. Ze gebruikt op advies van Jolijn, de mondhygiëniste, Nijntjes peutertandpasta. Linda, Noor en Ester gebruiken nu alle drie hetzelfde model tandenborsteltje. In drie verschillende kleuren staan ze samen in een kinderbekertje. Drie borsteltjes in een roze prinsessenbeker. ‘Omdat we dlie Plinsessen zijn, oma’, vertelde Noor haar met een serieus gezicht. De letter R kan ze nog niet zeggen. Ach, kinderen bekijken het zo simpel. Volgens haar kleindochter is ze een prinses op peuterniveau.

De dagen erna doet alles zo zeer in haar mond, dat Ester alleen nog maar drinkt. Ze herinnert zich dat ze te allen tijde bij Jolijn mag aankloppen voor advies. Vandaag maakt ze er gebruik van. Ze wil advies om de pijnen in haar mond te verlichten. Zonder afspraak loopt ze, vóór haar bestraling, naar Jolijn.

Jolijn is niet verbaasd om haar te zien. De klachten die Ester beschrijft komen veel voor. Erg vervelend! Dat het zeer doet, kan Jolijn zeker beamen. ‘Ach, een blaartje van de hete soep is al gevoelig, laat staan dit.’ zegt ze. Ze geeft wat verzachtende mondgelei mee. Verder moet Ester haar mond blijven spoelen met gewoon, ouderwets kamillewater. Ze bedankt Jolijn en nadat ze thuis is gekomen doet ze precies zoals het haar is verteld. Op de blaren legt ze hydrofiele gaasjes, die ze eerst in de kamille heeft laten trekken. Ze maakt van het gaas rolletjes, in de vorm van een tampon. Die worden tussen het tandvlees en wangslijmvlies gelegd. Het is eventjes verzachtend, maar de pijn blijft. De prop van gaas wordt na een tijdje ook een soort kleffe bal in haar mond. Het geeft wat verlichting, maar pas enkele weken na de laatste bestraling zal haar mond weer wat genezen.

Afleiding is de oplossing; die zoekt Ester in het schrijven over wat ze zoal meemaakt. Het verhaal kan ze op papier zetten. Papier is geduldig, zodat je je emotie, verdriet en onzekerheden van je af kunt schrijven. Ze begint met schrijven, ondanks de inspanning en de energie die het haar kost. Straks, als alles achter de rug is, kan ze het eens rustig teruglezen. Het schrijven brengt wat structuur aan in de dag. Ester, de altijd bezige bij, heeft een bezigheid gevonden om wat te doen. Het geeft haar het idee dat er wat meer te doen is dan elke dag naar Entonnie te rijden.

Er komt veel visite, wat heerlijk is maar wat ook vermoeiend. De koffiemachine draait overuren. De verse koffiebonen zijn al op voordat ze gekocht zijn. Vele vrienden en ook haar geloofsvriendin Ineke, de moeder van Jesse, bellen en komen regelmatig aanwaaien. Haar zusje Elena is zeer attent. Door omstandigheden zijn ze elkaar vele jaren geleden uit het oog verloren en hebben ze geen contact gehad. Nu zien ze elkaar weer. Het is fijn om iemand naast je te hebben staan, zeker als het om een zusje gaat. Herinneringen over je kindertijd kun je alleen met haar delen. Ze blijken het beiden prettig te vinden. Elena heeft beloofd om in de laatste week mee te gaan naar Entonnie. Ze haalt Ester met haar eigen wagen op van huis. Beiden zijn ze vaak verhuisd, maar, toeval of niet, ze zijn beiden ook weer neergestreken in de provincie Flevoland. Ester in provinciehoofdstad Lelystad in Oostelijk Flevoland en Elena in een klein plaatsje in de Noordoostpolder. Ze waardeert het dat de band weer opgepakt is.

38.

De postbode

De lieve en opbouwende kaarten met aanmoedigende teksten blijven komen. De postbode is een trouwe bezoekster aan haar deur. De postbode, een jonge vrouw, spreekt Ester op een dag aan als ze naar buiten loopt. Ester probeert ondanks de vermoeidheid een beetje actief te blijven. Het zijn kleine huishoudelijke taken die ze verricht. Met pijn en moeite heeft ze het onderkastje van de gootsteenbak schoongemaakt – een klus die ze voorheen zonder moeite klaarde. Met de afvalzak loopt ze naar de containerbakken die buiten verborgen staan in een houten kast. Met een goede worp verdwijnt de zak in de vuilnisbak.

Omdat ze zich steeds moe en ziek voelt, heeft ze geen zin meer om haar oog make-up op te doen. Het lippenstiftje dat het opmaakritueel altijd moest afmaken, is al in geen weken meer gebruikt. Ze ziet vandaag pips in haar gezicht. Het spiegelbeeld toont per dag een ander beeld. Nee, florissant ziet ze er zeker niet meer uit! Zonder de hulp van de cosmetische Eerste Hulp Bij Ongelukken toont ze helemaal als een zieke postduif. Ester ziet dat de postbode met een stapeltje enveloppen de oprit oploopt.

‘Er is weer veel post voor u’, merkt ze op. Ze overhandigt een paar enveloppen die bovenop de reguliere poststukken liggen. Ze kijken elkaar voor de eerste keer eens goed aan. ‘Dat komt omdat ik aardig ziek ben’, antwoordt Ester. Wat kan het haar schelen, de postbode mag het best weten. Trouwens hoe ze er nu uitziet, laat mensen op meters afstand al wel zien dat ze niet bepaald ‘Hollands Welvaren’ is. Ze is meer een zieke huismus. Ondanks dat het de postbode is, heeft ze de behoefte om gewoon te zeggen wat er aan de hand is. Haar stem wordt ook steeds slechter. Praten, slikken alles gaat moeizaam en is pijnlijk. Haar stem klinkt alsof ze zwaar verkouden gaat worden. ‘Ja,’ zegt de vrouw, ‘ik kreeg al een vermoeden dat er iets aan de hand is. Vooral omdat u zoveel kaarten krijgt.’

‘Ze denken erg veel aan me’, antwoordt Ester.

Daar staan ze dan: twee vrouwen op de oprit voor het huis. Niets buiten de poststukken bindt hen. Ester weet het natuurlijk niet zeker, maar ze krijgt sterk de indruk dat de postdame best zou willen weten wat ze dan mankeert. Waarom zij, als postbode, al die kaarten in alle vormen en maten in haar brievenbus deponeert. ‘Ach, hoort Ester zichzelf zeggen, ‘ik heb gewoon kanker. Niks meer en niets minder.’

Automatisch wijst ze op de rode verbrande plekken in haar hals waar moedervogel haar elke dag pikt. Ze probeert het luchtig te brengen. Dat lijkt gelukt te zijn want de postbode wenst haar veel beterschap. Ze draait zich om en gaat verder met haar postroute. Binnen in de hal moet Ester glimlachen. Dit zijn toch wel grappige ontmoetingen. Wat doet ze de vrouw aan? Hoe zou ze zelf op zo’n moment gereageerd hebben? Haar collega’s hebben haar wel eens verteld, dat ze een apart soort humor heeft. Het schijnt iets weg te hebben van de Engelse stijl: droge humor met wat zelfspot. Daar houdt Ester van en dan mengt ze het ook nog met een vleugje Amsterdamse gein. Als je het niet gewend bent, kan het vreemd overkomen.

De reactie van net is best aardig, denkt Ester. De beterschapsgroet van haar postbode klonk alsof ze een verkoudheid heeft opgelopen. Het zal voor de jonge vrouw ook een vreemde ontmoeting zijn geweest. Denkt ze net als Ester nog na over deze ontmoeting terwijl ze nu bezig is bij de buren de post te brengen?

De kaarten zijn, zoals altijd, lief en geven het gevoel dat er aan je gedacht wordt. Het blijft waar: een kaartje van tastbaar papier kan de dag opvrolijken. Zo ook de bezoeken en bezoekjes. Ester blijft ernaar uitkijken. Ze is een ieder erg dankbaar. Het begrip en daarbij de oprechte belangstelling voor haar situatie geven troost en dat heeft ze nu meer nodig dan ze zelf kon vermoeden. De nieuwe kaarten worden gelezen en herlezen. Daarna worden ze één voor één op de zijtafel aan de muur geplaatst. Zo kan Ester ze elke keer bewonderen en bedankt ze de afzenders in gedachten opnieuw voor hun medeleven.

39.

Kinderlogica

Het ’s nachts slecht slapen eist overdag zijn tol, merkt Ester. Ze vindt het moeilijk om een leuke echtgenote, moeder en oma te zijn. De vermoeidheid slaat in al haar handelen toe. Linda en Noor zijn druk en begrijpen niets meer van hun oma. Ester geeft de kleintjes groot gelijk. ‘Oma is niet leuk.’ zeggen Linda en Noor. ‘Oma is moe, dat komt door haar gebroken nek. Oma is niet mooi meer.’ Ester begrijpt het. Ze kan er nog om lachen ook. Nee, ze zal er nooit boos om worden. Mees heeft al aangegeven dat hij dokter gaat worden. Hij gaat oma’s nek mooier maken. De manier waarop Mees haar dat vertelt, geeft aan dat hij nog heel veel chirurgisch onderwijs nodig heeft. Veel chirurgische instrumenten heeft hij niet nodig, een bot mes, lijm en een stuk geverfd karton zijn voor zijn operatie voldoende. Met zijn waterverf wordt het stukje nekkarton in de kleur van oma’s huid geschilderd. Een eenvoudige oplossing. Daar kan zelfs Entonnie nog wat van leren! De gezondheidszorg wordt hierdoor in één klap betaalbaar. Ester vraagt waarom Mees een bot mes gaat gebruiken. ‘Oma’, zegt hij met een ernstig gezichtje. ‘Kijk oma, een scherp mes doet je heel erg pijn, hoor. Het kan beter bot zijn, want dan is het minder scherp en pijnlijk.’

Zijn handen maken een heftige snijbeweging in de lucht. ‘Ik wil je geen pijn doen. Daarom, oma, moet het mes een botte zijn. Ik ga het héél langzaam en zachtjes doen, zodat je dan bijna niets voelt.’ Zulke momenten zijn uniek en brengen werkelijke vreugde en een schaterlach voor Ester. Maar daarnaast, door haar eigen misère, bemerkt ze steeds vaker dat het kinderlawaai en de peuterperikelen haar storen. Ze gaat wat vaker naar boven, de kinderen kunnen er immers weinig aan doen dat oma minder aankan. Het is jammer dat Levi ook minder met Mees komt. Ze mist haar kleinzoon. Het is tegenstrijdig. Je geest wil dat ze er zijn, maar je lichaam laat weten dat het te vermoeiend is.

Naomi woont alweer bijna negen maanden met Linda en Noor bij haar thuis. Samen met z’n vijven in een doorsnee rijtjeshuis. Ondertussen belt en informeert Naomi regelmatig bij de woningbouwvereniging of zij in aanmerking komt voor een huurwoning. Het is voor haar dochter niet gemakkelijk. Inwonen bij je ouders: het is ongewoon voor zo’n lange tijd. Daarbij komt ook nog een zieke moeder waarvan Naomi verdrietig wordt. Ester heeft, ondanks haar eigen beslommeringen diep respect voor haar dochter. Het valt niet mee om weer onder moeders en vaders vleugels te wonen. Samen met haar twee meiden moet ze zich aanpassen. Het moet lukken. Vergeleken met anderen wonen ze met vijf personen best super de luxe. Laatst zag Ester een televisieprogramma: een gezin met zoveel kinderen op een paar vierkante meters. Dat is pas moeilijk! Maar toch verlangt ze naar een tijd dat alles weer gewoon is. Ze sloft tegenwoordig als een oude vrouw door het huis. Het uitlaten van de hond wordt haar te veel. Per week wordt ze zieker. Haar ouders blijven trouw in het brengen van veel vers fruit. Elke week wordt het door Esters moeder gebracht.

De meegebrachte banaan doet zeer in haar mond. Het bijt in haar tong en lijkt eerder op zoute drop. Joseph maakt twee keer per dag warme pap klaar. Water en melk voelen zacht in haar mond. Ze valt geleidelijk af. De broeken beginnen om haar taille ruimer te zitten. Volgende keer zal ze aan de diëtiste vragen of ze toch aan het ‘astronautenvoer’ mag. Ze heeft bijna het maximale afvalgewicht bereikt. Esters gezicht is aan de rechterkant waar de huid bestraald wordt, opgezet. Het vocht kan niet weg, doordat daar meer dan vijftig lymfkliertjes zijn weggehaald. Het lichaam weet niet meer wat het moet doen. Haar gezicht is nu licht asymmetrisch geworden. Gelukkig beginnen de bovenste haarlagen van haar oude korte kapsel te groeien. Dat dekt de lading!

Ze is na oktober verleden jaar nooit meer naar een kapper geweest. De laatste keer was de dag voordat haar ouders vijftig jaar getrouwd waren. De dag waarop ze uit Israël thuis was gekomen.

Het langer wordende haar camoufleert al goed de kale plek. Het is niet niets: een kwart van je hele achterhoofd aan haren te moeten missen!

Via haar zusje Elena is er een pruikenmaakster thuis geweest. Prachtige kapsels in alle kleuren van de regenboog. Je kunt het zo gek niet opnoemen of ze hebben het model voor handen. Ester bespreekt met de haarconsulente dat ze nog eventjes aankijkt hoe het gaat verlopen. Ze houdt de hoop dat ze in de toekomst haar eigen haar toch iets terug mag krijgen. Tegen het voorjaar ziet ze wel hoe het bovenhaar valt in het kapsel. De consulente laat haar visitekaartje achter. Ester legt het bij de rest van haar stapeltje met informatiefolders in de grote kast.

Ze slaapt, dankzij Jolijn, met een siliconenbit. Elke avond smeert ze een gelei in het boven- en onderstuk. Dat houdt haar mond in de nacht wat vochtiger. Het slapen is een drama. Ze verbaast zich dat ze overdag nog redelijk functioneert. Een mens kan eigenlijk best veel hebben. Je verlegt steeds een beetje de grens. Het zit in een mens ingebakken om een situatie uiteindelijk te aanvaarden. Je zult wel moeten, anders kom je niet ver in dit leven. Dat is Esters instelling. Ze denkt terug aan een oude patiënte die ze verzorgde: oud en door het leven getekend. De vrouw had in haar leven veel meegemaakt en toch was ze niet verbitterd geraakt. Ester bewonderde haar daarom. Ze had een gezegde dat nieuw was voor Ester en dat ze goed heeft onthouden. ‘Zuster,’ zei ze tegen haar, ‘weet u wat wij vroeger zeiden?’ Ze had haar hoofd geschud. De dame ging verder: ‘Luister, u bent nog vrij jong maar het leven is als een stuk pijpkaneel, je zuigt eraan en ieder krijgt z’n deel!’ Dat vond ze een prachtige symbolische omschrijving van hoe je het leven doorloopt. Een simpel versje maar met een kern van waarheid. Nu ze werkelijk gestopt is met haar werk, mist ze wel eens de mensen die ze verzorgde. Het blijft een vreemde gewaarwording om nu zelf patiënt te zijn.

De weken rijgen zich langzaam aaneen. Roland ziet ze nog twee keer aan de behandeltafel. Ester vertelt hem dat elke dag die ze hier is als een steeds terugkerende film is. Elke dag dezelfde routine. Elke dag dezelfde weg heen en terug rijden. Hetzelfde ritueel vóór en na de bestraling. De dagen zijn nu, op een paar aspecten na, hetzelfde. Sinds de laatste twee weken ligt ze in het weekeinde voor pampus. Visite wordt door Joseph van harte ontvangen. Het is voor hem een leuke afleiding. Ester ligt boven in bed en zonder dat zij de bezoekers heeft gezien of gesproken gaan ze naar huis. Het bed is haar trouwste vriend geworden. In bed voelt ze zich minder moe en kan ze zich afsluiten voor de beperkingen van haar lichaam. Het is kinderlijk gedacht, maar het bed biedt geborgenheid en voelt veilig.

40.

Beklemmend moment

Met een ruk en snakkend naar adem vliegt Ester omhoog uit haar slaap. Ze krijgt geen lucht! Het is alsof iemand haar keel dicht drukt. Haar hersenen draaien op volle toeren, maar doen niets. Ze denken alleen maar: Dit was het, nu ga je stikken. Je laatste minuut in dit leven is nu! Wat fijn dat ze haar begrafenis op papier heeft gezet. Precies zoals ze het zelf wil. Muziek, bloemen, familie en vrienden. Wie er wat willen zeggen. Aan alles is gedacht. Ze probeert Joseph te roepen maar haar stem weigert. Die stem laat haar juist op dit moment helemaal in de steek.

Een klein, zacht piepend toontje is alles wat eruit wordt geperst. Hoelang ze rechtop heeft gezeten weet ze niet meer. Ze opent haar mond om lucht te krijgen. Opeens, na een hoestbui en het ophoesten van veel slijm, stroomt er lucht in haar longen. Het voelt alsof ze ternauwernood aan de verdrinkingsdood ontsnapt. Het zweet staat op haar voorhoofd. Ondertussen is Joseph door al het gewoel en de rochelgeluiden wakker geworden. Hij ziet meteen dat er iets aan de hand is. Ester is zo geschrokken van dit gevoel dat ze erna stil is.

‘Het duurt niet meer lang, Joseph, dan krijg ik net als Eduard een sonde.’ Ze fluistert; haar stembanden zijn letterlijk lamgelegd door de bestraling. Het slikken is geen automatisme meer; ze moet het voedsel naar beneden trekken. Bij elke slikbeweging moet ze denken. Bij elke hap en slok moet ze overwegen hoe ze het voedsel of het vocht in haar mond brengt. Dan moet ze met veel denkwerk de spier aantrekken zodat ze geen verslikking krijgt. Ze blijft elke dag maar weer bidden dat een sonde aan haar voorbij mag gaan. In het ziekenhuis staan ze verbaasd dat ze er nog zo bijloopt. Ze ziet het als een gebedsverhoring. Nog een paar keer moet ze naar Entonnie. Hoelang kan haar slikspier het volhouden?

Het is midden in de nacht. Als Ester wat gekalmeerd is probeert ze met twee kussens half zittend te slapen. Slapen in deze houding is meer dommelen. Je rust wat uit, maar het geeft geen uitgeslapen gevoel. Dit houdt ze twee weken vol. De houding brengt wat meer lucht. Door de weken heen zijn alle spieren en weefsels rondom het litteken zo hard als staal geworden. De hele boel is van binnen verbrand! Daarvoor in de plaats krijg je bindweefsel. Stug en hard. Spreken gaat moeizaam en is niet meer dan een zacht fluisteren geworden. Hierdoor wordt het voeren van een telefoongesprek bijna topsport. Na tien minuten fluisteren met een pijnlijke keel is ze bekaf. Het is een benauwde situatie waar ze in zit. Letterlijk en figuurlijk. De angst dat haar stembanden nooit meer normaal zullen functioneren, bespreekt ze met de arts. Die vertelt haar dat het zich na een tijd zal herstellen. Haar stem zal uiteindelijk terugkomen. Het gesprek heeft haar hoop gegeven. Ester is gerustgesteld en kijkt uit naar de laatste week. Nog eventjes en ze hoeft geen streepjes meer te zetten naast haar boom.

41.

De laatste loodjes…

De laatste van de zeven weken breekt eindelijk aan! Het aantal streepjes naast en onder de vier seizoenenboom groeit met de dag.

‘Mijn laatste week’, groet ze fluisterend en met moeite bij binnenkomst de baliemedewerksters.

Ze houdt haar groene kaartje met daarop alle stickers van elke week in haar hand. Elke week moest ze een nieuwe weeksticker halen met de afspraaktijden erop. De twee vrouwen achter de balie feliciteren haar hartelijk. Zoveel begrip en vriendelijkheid!

Door alles heen lijkt het of de radioactieve rommel je emotionele gestel ook aantast. Ze is nog nooit in haar leven zo vlug ontroerd. Om de kleinste gebeurtenissen kan ze een traan laten. Esters leven lijkt wel op een Walt Disneyklassieker. Het voelt alsof ze met grote regelmaat naar de tekenfilm Bambi aan het kijken is. De scène waarin het moederhert wordt doodgeschoten en het babyhertje moederziel alleen komt te staan in het grote bos. Dikke tranen heeft ze als kind gehuild bij Bambi. Het was de eerste film waar ze vreselijk om heeft moeten huilen. Ze was er als kind stuk van. Het verdriet dat ze nu ervaart in dit laatste half jaar geeft een soort Bambigevoel.

In de wachtkamer ziet ze regelmatig dezelfde personen zitten. Met enkelen van hen komt ze in gesprek. Het valt op dat vooral de vrouwen erg open zijn. De mannen zijn wat meer gesloten op een enkeling na. Duidelijk wordt dat iedereen z’n eigen weg loopt. De één is klaar na zeventien bestralingssessies. Een ander met eenentwintig. Weer een ander moet net als zij, meer dan dertig sessies ondergaan. Meer dan vijfendertig keren heeft Ester niet gehoord.

Een vrouw op leeftijd merkt tijdens het wachten op dat Esters littekens en huid erg rood zijn. De laatste week heeft ze het gevoel dat het litteken ieder moment open kan scheuren. De wond was na de operatie eigenlijk nog maar net zes weken geheeld. Ester komt met de vrouw in gesprek, die vertelt dat ze borstkanker heeft. De huid is op die plaats gelukkig wat dikker dan in een hals, vertelt ze. Ze is ook op haar huid verbrand, maar niet zo heftig als Ester. Door haar benadering en manier van praten, merk je dat ze oprechte belangstelling heeft. Ze vraagt of ze er veel pijn aan heeft. Ja, Esters huid is super gevoelig geworden. Ondanks de strenge winter loopt ze buiten in de vrieskou zonder sjaal. Het is koud, maar beter kou dan de pijn die ze heeft als er iets van stof tegen de brandwond aan komt.

Een dun, klein zijden sjaaltje is het enige wat ze op de huid kan velen tijdens het buiten lopen. Het enige dat uitkomst biedt tegen de wind.

Ze wordt geroepen. Wat een verschil met de eerste keer. Ze wist niets. Ze zat met Naomi zelfs in de verkeerde wachtruimte waar mevrouw ‘Witjas’ hen erop attendeerde dat ze daar niet mochten zitten. De wachtruimte met de relaxstoelen voor als je ziek en misselijk zou worden. Misselijkheid heeft ze zo nu en dan. Eén keertje heeft ze wat moeten braken. Dat valt niet mee met een halszaak zoals ze die nu heeft. Van binnen en buiten verbrand, het gevoel is met geen pen te beschrijven, laat staan uit te leggen aan een ander!

Ze opent geroutineerd de deur van de kleedkamer. Omkleden, oranje jasje aan trekken, wachten totdat ze je roepen. Dan de groene kaart afgeven, gebitsbeschermer in je mond doen – Oef, wat doet dat zeer de laatste tijd – vervolgens het oranje jasje uit, op het witte papier gaan liggen, knieën omhoog voor het kussen en in positie worden gelegd. Volgende stap: het masker op, luisteren naar de klikken van de knoppen, ogen sluiten en met de handen om de tafel heen geklemd het gebed doen.

Moedervogel zweeft om en over Ester heen. Ze vliegt in volle vaart. Het lasgeluid snerpt nog harder dan anders door haar heen. Door haar benauwdheid van de laatste tijd is het bijna niet vol te houden. Het gevoel van enkele nachten terug overvalt haar. Ze moet hoesten. Met haar hele lichaam probeert ze zich tegen het diepe hoestgevoel te verzetten. Tevergeefs. Binnen een fractie van een seconde steekt Ester haar rechterarm omhoog. Haar linkerarm vliegt in volle vaart naar achteren. Tijdens de hoestbui trekt ze met een enorme kracht boven haar kruin de eerste knopen onderaan de tafel los. Tranen van het hoesten lopen langs beide wangen. De druk op haar keel is nog heftiger dan anders. Het voelt of het idee te stikken omgezet gaat worden in werkelijkheid.

Dat gevoel kent ze nu wel!

Ze graait met haar linkerhand aan het masker voor de volgende rij knoppen. Moedervogel stopt met vliegen en hangt roerloos stil, niet begrijpend wat er onder in haar voederbak gebeurt. Ester is niet van het kaliber snel in paniek. Nu is ze wel in paniek. Ze trekt met al haar kracht aan het verstikkende masker.

Voetstappen rennen snel door de smalle gang. Ze hoort een hard klikken.

Los!!!

Het masker schiet ineens los van de tafel. Met een vliegensvlugge snelheid wordt Ester door de twee verpleegkundigen omhoog gezet. Ze hoest zich een ongeluk! Haar lichaam schokt. Tranen biggelen over beide wangen. Ze slaat met haar armen om haar heen. Lucht, ze zoekt lucht!

De verpleegkundigen staan naast haar. Het is helemaal stil in de ruimte op het langzaam afnemende geluid van haar rochelen en hoesten na. Haar keel en het middenrif doen zeer.

‘Wat een schrik, gaat het mevrouw Beekman?’ doorbreekt een van de vrouwen de stilte. Door haar tranen heen ziet Ester dat één van de vrouwen het masker vasthoudt. Ze probeert Ester gerust te stellen.

‘Het is bijna niet meer te doen met uw gezicht zo vol met vocht. Het was al een hele klus voor ons om het masker goed aan de tafel vast te maken. We merken dat het nog maar moeizaam aan te brengen is. Hoeveel keren moet u nog?’

‘Nog vier keer,’ zucht Ester. Ze probeert zo normaal mogelijk te reageren na de paniekscène van net. Ze kijken elkaar aan, de collega’s.

‘Wilt u wat water voordat we verdergaan?’ Ze moet door. Je kunt niet halverwege eventjes stoppen. Ziek, benauwd of misselijk je moet de behandelingen ondergaan. Ze is blij als het klaar is.

Nog vier keer en dan is het einde oefening. Ze voelt bloed op haar hand. Verbaasd kijkt ze naar de rode kleur. Waar komt dat vandaan? Ze voelt in haar hals. Niet dat ze haar hand voelt op haar huid maar ze zoekt in haar kwetsbare littekens. Zonder enig nadenken legt ze de link met het bloed. Ja hoor, onder haar oorlelletje is het litteken open gebrand. Ze was er al bang voor dat het zou gaan gebeuren. De huid – zo vers na de operatie – kan het geweld niet meer aan.

Ze wordt direct na afloop doorverwezen naar de doktersassistente. Er volgt een overleg voor morgen. De schade valt mee maar het is oppassen geblazen. Ester en haar huid zijn toe aan de afronding van dit traject. Ze kijkt uit naar 21 februari: de laatste dag. De laatste rit van huis naar Amsterdam en weer terug. De laatste keer de dames aan de balie groeten. De laatste keer haar groene kaart onder de kaartlezer houden. De laatste keer lezen dat je welkom wordt geheten op het scherm voor de schuifdeuren. De laatste keer het afschuwelijke masker op hebben. Het voorlopige laatste gesprekje met de radiologe. Alles zal de laatste keer zijn! Ze kan haast niet wachten tot vrijdag. Het afgelopen gesprek met dokter Van Lieshout was wel wat teleurstellend. Dokter Van Lieshout gaf aan dat na de laatste keer de bestraling nog zeker drie weken doorwerkt. Daarna zal ze zeker twee jaar klachten van vermoeidheid kunnen hebben. De ene patiënt is na een jaar aardig fit, bij een ander duurt het langer. Het idee van ‘het is de laatste keer en nu ben ik ervan af’, is misplaatst. Dat begreep ze goed. Maar dat het de laatste keer is staat vast. Iets om je op te verheugen! De laatste streep op het A4-tje van de bomentekening! Nog een paar nachtjes en het is zover. Ester is blij. Met een gaasje en een witte pleister op het oor, loopt ze naar de voor haar bekendste draaideur in het land. Buiten het gebouw geeft ze Levi een stevige arm. Kom jongen, nog eventjes en je moeder heeft het gehad!

42.

21 februari

Ze hoort het echt. De laatste klik. Het klinkt als muziek in Esters oren. Hoe vaak heeft ze dit moment in haar gedachten gehad. Het is klaar! Moedervogel zal het vanaf dit moment zonder haar moeten doen! Bijna gracieus springt ze van de tafel af. Het gebit van siliconen gooit ze in de container. Al de andere keren moest het goed schoon gepoetst worden. Ze gooit alles weg wat er van haar staat: tandenborstel, bekkentje en beker.

Het voelt goed. Ze is bekaf van vermoeidheid, maar ze tilt zich er vandaag overheen. Ze is zó blij! Natuurlijk, ze is er nog niet. Er komen nog vele afspraken. Er komen bijwerkingen. Haar gehoor geeft al problemen.

Roland heeft op haar gewacht, hoort ze van zijn collega. Hij komt naar haar toe. Wat leuk dat hij speciaal op haar wacht deze laatste dag. Hij vertelt dat hij een klein aardigheidje voor haar heeft en dat ze een kanjer is geweest. Misschien zegt deze aardige verpleegkundige het tegen iedereen die de laatste keer hier is geweest. Dat maakt Ester niets uit! Het geeft je ego een oprechte boost! Hij vond dat ze bijzonder sterk was, gezien de omvang van het gebied dat bestraald moest worden.

Ester bedankt hem en zijn team voor de goede zorgen. Ze ontvangt later per post een film van deze betrokken verpleegkundige. Daarin beleeft een man op een bijzondere manier elke dag hetzelfde in zijn leven. Zodra zijn wekker afloopt, hoopt hij dat die dag voorbij is. Dat de volgende dag een compleet andere dag zal worden. Maar helaas zit hij door zijn omgeving elke dag in dezelfde dagindeling. Zijn leven wordt geleefd zonder dat hij er iets aan kan veranderen. Ester begrijpt direct dat de zeven weken net zo voor haar zijn geweest. Wat attent. Ze zal de film bewaren. Een aandenken in positieve zin.

Ze ontvangt haar masker. Ze mag het mee naar huis nemen. Ze kijkt ernaar. Haar eigen spiegelbeeld in harnasvorm staart haar aan, met holle gatenogen. Ze raakt licht geëmotioneerd. Ze bedankt het personeel van die dag. Het voelt aan als een overwinning. Met het masker in haar handen loopt ze naar het kleedhokje.

Een groengeel geperforeerd voorwerp dragen alsof het een tastbare trofee is: een trofee van de laatste keer. Ze kan het bijna niet bevatten na al die weken. Morgen kan ze gewoon thuis blijven.

Geen gereis en geen moedervogel!

Met Joseph naast haar, de rieten tas met de bijna doorgesleten hengsels over haar linkerschouder loopt ze naar de vierkante wachthal. Er zitten hier mensen net als zij, met hun verdriet en verhaal.

Ze kijkt rond, neemt het goed in haar op, dan pakt ze het masker vast bij de onderkant van de schouders, tilt het triomfantelijk omhoog. De wachtende massa kijkt naar haar. Ze kijkt naar de sympathieke dames achter de balie. Ze heeft praktisch geen stemgeluid meer, maar Ester zwaait met het masker en roept dan zachtjes:

‘Dit was echt mijn allerlaatste keer!

Nawoord

De tijd gaat verder. Tijd heelt wonden. Tijd is een tijdelijk begrip…

Ik kan u vertellen dat ik na de Laatste dag bij Entonnie erg ziek ben geworden. Mijn bed was de enige plek waar ik wilde zijn.

Dat ligt nu achter mij. Elke dag word ik aan deze moeilijke periode in mijn leven herinnerd. Door gehoorbeschadiging. Met mijn rechteroor kan ik veel minder horen. Door vocht achterin het oor is er een continue ruis. Er is geen rust meer in mijn hoofd.

Verder blijft mijn hals voor de helft in een ‘harnas’ vastzitten. Mijn haar is redelijk maar dun terug gegroeid. De smaak in mijn mond is niet meer wat het is geweest, maar er is mee te leven. De droge mond went volgens mij nooit. De terugkerende controles in het ziekenhuis zijn een onderdeel van mijn leven geworden, net als de onzekerheid of ik niet weer getroffen word door deze ziekte.

Ik heb besloten de gevolgen van kanker niet mijn leven te laten beheersen. Ik wil gewoon Lennie-Ester zijn. Een echtgenote, moeder, oma en vriendin voor wie mij lief is.

Ik wil proberen het leven van alledag te leven, zoals ik het voor mijn ziek zijn deed. Natuurlijk is het niet altijd even gemakkelijk. Juist door de beperkingen. Mijn uiterlijke veranderingen heb ik moeten accepteren. Hoewel een foto van voor de ingreep mij meer vertrouwd is. Het heeft tijd nodig.

Tijd heelt alle wonden. Het is waar. Mijn wonden zijn geheeld. De littekens zullen zichtbaar blijven. Een zichtbaar merkteken. Zichtbaar omdat het op een plek is die in het zicht valt.

Ik ben blij en dankbaar dat het met mij goed is verlopen. Het had slechter kunnen aflopen. Dankbaar dat ik mijn verhaal heb kunnen schrijven. Het schrijven is begonnen om de periode te verwerken; het een plekje te geven. Had ik een muziekinstrument bespeeld, dan had ik zeker liedjes gemaakt.

Verdriet omzetten in iets tastbaars – ik heb het gedaan door het van mij af te schrijven. Mijn verdriet aan geduldig papier toevertrouwen. Lekker veilig. Maar als ik zo nu en dan iets voorlas, zeiden mensen dat ik er iets mee moest doen. Dierbaren moedigden me aan en vonden het de moeite waard om het verhaal naar ‘buiten’ te brengen. Ik heb overwogen of het een goede keuze zou zijn, om wel of niet te doen. Door mijn verhaal met anderen te delen, stel ik mij kwetsbaar op. Ik heb de keuze, zoals u heeft gelezen, gemaakt. Mijn verhaal is geschreven en te lezen in een boek.

Er zijn te veel mensen die door deze ziekte worden getroffen. Ik hoop dat dit persoonlijke verhaal u tot steun mag zijn. Tegenslag, ziekte, pijn of verdriet, die wij als mensen ervaren, kunnen je veranderen. Dat is zeker waar. Het hele ziekteproces kan grote wonden brengen in geest en lichaam. Geef het de ruimte en tijd om het te laten genezen.

En er is en blijft al-tijd hoop. Hoop op betere Tijden!

Ik wens u als lezer veel liefdevolle tijden toe.

Het leven in een notendop:

Hoop, Geloof, Vrede, Geluk en Liefde.

Maar dan opeens toch ook:

Pijn, Verdriet, Wanhoop en Móeten geven.

Beleef je dit in Het Leven,

dan ben je rijk.

Het ECHTE leven,

heeft jou bereikt,

verrijkt!

Lennie

De vierseizoenenboom op papier