ALS IEMAND DOODGAAT . . .

Wat jij wilt weten over doodgaan,
begraven en cremeren

Riet Fiddelaers-Jaspers

Colofon

Tekst: Riet Fiddelaers-Jaspers
llustraties: Iris Boter
Vormgeving: Tonny Teuwisse
Uitgever: In de Wolken, Heeze

© 2009, Riet Fiddelaers-Jaspers
Eerste oorspronkelijke druk: maart 1999
Geheel herziene achtste druk: augustus 2009
Tiende gewijzigde druk: april 2019

Met dank aan Floortje Agema

www.in-de-wolken.nl
ISBN 978-90-771-7947-5
NUR 749

Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen, of op enig andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

Inhoud

Als jij dit boekje gaat lezen

Wat is dood?

Afscheid nemen

Het maken van een afscheidsdienst

De begrafenis

De crematie

Is er nog iets na de dood?

Na de uitvaart

Woordenlijst

Boekjes voorjou

Informatie op websites

Voor ouders en begeleiders van rouwende kinderen

Waar ben je nu, zie jij me nog

waar ben je nu
vraag ik me af
ik kan je
nog niet missen

waar ben je nu
vertel me dat
ik wil je
nog niet kwijt

waar ben je nu
ik heb je nodig
ik zal je
nog vaak zoeken

waar ben je nu
zie jij me nog
je blijft bij mij

altijd

Riet Fiddelaers-Jaspers

Als jij dit boekje gaat lezen

In ons land gaan iedere dag heel veel mensen dood. Meestal ken je die niet. Om die mensen ben je ook niet verdrietig. Maar als er iemand doodgaat die je goed kent, wordt het anders. Als het je opa of oma is, je papa of mama of je broertje of zusje. Een tante of oom, iemand uit je klas, een vriendje of een van je buren. Dan ben je verdrietig. Je gaat die persoon missen. Je zou willen dat het niet gebeurd was, misschien ben je zelfs boos.

Dit boekje is speciaal voor jou. Want er is iemand doodgegaan die jij goed kent. De meeste kinderen bij wie dit gebeurt, hebben veel vragen, jij ook? Ik probeer op die vragen een antwoord te geven en leg je zo goed mogelijk uit wat dood zijn is. Het gaat ook over wat je allemaal meemaakt als iemand die je goed kent, doodgaat. Soms horen daar moeilijke woorden bij. Achterin dit boek vind je een lijstje met een uitleg van die woorden. Misschien kun je niet alle antwoorden vinden op de vragen die je hebt. Stel die vragen dan aan iemand die je kent en die je vertrouwt. Misschien aan je vader of moeder of iemand anders in de familie. Of aan je meester of juf op school. Je mag je vragen ook stellen op www.in-de-wolken.nl/vragenvankinderen. En als je een gedichtje of een tekening hebt gemaakt, mag je die sturen naar info@in-de-wolken.nl. Misschien zetten we die dan op de website van In de Wolken.

Het is niet fijn wanneer iemand doodgaat die je goed kent. Het is eigenlijk helemaal niet raar wanneer je je af en toe rot voelt. Dat hoort erbij wanneer je om iemand geeft. Maar gelukkig worden die rotgevoelens na een tijd minder. Bij het ene kind duurt dat wat langer dan bij het andere. En vergeten doe je die ander niet. Daarvoor is hij of zij te belangrijk.
Ik hoop dat ik je een beetje kan helpen met dit boekje. Ga het maar snel lezen.

ze zeggen dat jij dood bent

ze zeggen dat jij dood bent
maar ik snap niet wat dat is

je voelt zo koud
je ogen dicht
ik hoor je hart niet meer

ze zeggen dat jij dood bent
maar ik snap niet wat dat is

je kust mij niet
je zegt ook niks
waarom doet mijn hart zo zeer?

ze zeggen dat jij dood bent
ik vind dat super stom

ik wil dat niet
ik wil jou terug
want jij hoort toch bij mij?

ze zeggen dat jij dood bent
maar weet je wat ik zeg?

ik denk aan jou
ik hou van jou
en dat gaat nooit voorbij

Floortje Agema

Wat is dood?

Heb je al eens iemand gezien die dood was? Misschien heb je nog nooit een overleden mens gezien maar wel een dier. Een dier in de natuur. Zoals een vogel, een muis of een egel. Of een huisdier: je hond, poes, hamster of goudvis. Je ziet dat ze niet meer bewegen. Het voelt anders, ze zijn kouder en vaak stijver als je ze aanraakt. Soms is een hond of poes zo ziek dat hij niet meer beter kan worden. Dan kan de dierenarts hem een spuitje geven. Vaak zeggen mensen dat dat is om een dier zonder pijn te laten inslapen. Maar inslapen is geen goed woord. Als iemand dood is, lijkt het wel op slapen. Maar het is niet hetzelfde. Als je slaapt, word je weer wakker. Als je dood bent niet. Je hart werkt dan niet meer. Je kunt niet meer ademen. Het bloed stroomt niet meer door je lichaam. Daarom ziet iemand die dood is er ook een beetje anders uit. Vaak is hij wat witter, soms juist een beetje geler. Je moet er aan wennen als je het voor het eerst ziet. Een dood lichaam is koud. Veel kouder dan je gewend bent. Pak maar eens iets vast dat in de koelkast heeft gestaan, bijvoorbeeld een pak melk. Dat voelt koud aan. Zo koud is iemand die dood is. Niet meteen maar wel na een paar uurtjes.

Als je dood bent, doet je lichaam het niet meer. Het is stuk en kan niet meer gemaakt worden. Zelfs niet door de allerknapste dokter van de wereld. Niets werkt nog. Het hart klopt niet meer. Daarom stroomt het bloed niet meer door je lichaam. Je spieren doen het niet meer dus je kunt niet meer bewegen. En ook niet lopen, fietsen of voetballen. Je kunt niks meer voelen. Iemand die dood is, kan niets meer zien of horen. Dode mensen hoeven niet meer te eten en te drinken. Ze kunnen niet meer praten en lachen.

Veel mensen geloven dat iedereen een ziel heeft. De ziel is het warmste plekje in je hart. En als je ziel uit je hart en uit je lijf gaat, dan ben je dood. Dan is degene die daar zo dood ligt niet meer de persoon zoals je die kende. Het is alleen het dode lichaam. Het dode lichaam is eigenlijk het huisje waar de ziel in gewoond heeft. Net zoals een ballon waar de lucht uit is, het belangrijkste is weg.

Waarom gaan mensen dood?

Waarom mensen doodgaan? Dat is een moeilijke vraag. Grote mensen denken hier ook veel over na en weten vaak het antwoord niet. Of ze geven heel verschillende antwoorden.

• Je gaat dood omdat het anders te vol wordt op de wereld. Er moet toch ook plaats zijn voor baby’s die geboren worden?

• Je gaat dood omdat God vindt dat het tijd is dat je bij hem komt.

•Er is een soort cirkel in leven en doodgaan. Zoals een zaadje dat een plantje wordt en gaat bloeien. De bloem verwelkt, de blaadjes worden dor en de plant sterft af.

•Omdat je lichaam het niet meer doet.

En zo zijn er misschien nog meer antwoorden. Wat denk jij? Wat geloven je ouders? Praat je hier thuis wel eens over?

Als iemand heel erg ziek is, dan weet je meestal al een tijdje dat die persoon dood kan gaan. Maar als het dan gebeurt, kun je toch schrikken. Je kunt er erg verdrietig om zijn.

Wat gebeurt er nadat iemand is doodgegaan?

Als iemand is doodgegaan, moet er eerst een dokter komen. Die onderzoekt of de persoon om wie het gaat echt dood is. Je hebt daarna nog tijd om afscheid te nemen. Je mag iemand die dood is gerust aanraken. Pak zijn hand maar vast. Of geef een kusje of een knuffel. Vertel maar hoeveel je om hem of haar geeft. Je wordt er niet ziek van dus je hoeft niet bang te zijn. Maar als je het liever niet doet, dan hoeft het niet.

Iemand van de grote mensen belt een mevrouw of meneer op die komt helpen om de uitvaart te regelen. Uitvaart is een ander woord voor begrafenis of crematie. Deze mevrouw of meneer vraagt aan de familie wat ze wil. Er moet veel beslist worden. Blijft degene die dood is tot de begrafenis of crematie thuis? Welke kist is mooi? Welke kleren krijgt hij of zij aan? Meestal wordt een speciale brief gestuurd naar de mensen die degene die dood is kennen. Je laat weten wie er dood is en je nodigt mensen uit voor de uitvaart. Dit noemen we een rouwbrief. Die kun je uitzoeken uit een boek maar je kunt hem ook zelf ontwerpen. Bijvoorbeeld met een foto er op of een tekening die jij gemaakt hebt. Je moet afspreken wat er op de kaart komt te staan. Daarvoor moet je eerst allerlei beslissingen nemen.
Wordt het dode lichaam begraven of gecremeerd? Komt er een afscheidsdienst? En waar dan, in de kerk of in een aula? Kunnen mensen nog gaan groeten of afscheid nemen? En waar en wanneer dan?

Soms wordt er een advertentie in de krant gezet zodat iedereen kan lezen wie er dood is. Mensen die de advertentie lezen, weten dan wanneer het afscheid is.

Er is heel veel te regelen nadat iemand is doodgegaan. Worden er foto’s of een filmopname gemaakt van de dienst? Dit doet men vaak voor kinderen zoals jij zodat je later, als je ouder bent, nog eens terug kunt kijken. Wie mag er in de dienst iets zeggen of doen? Welke muziek is mooi om te laten horen? Welke liedjes worden gezongen? Misschien heb jij ook ideeën. Veel kinderen willen ook iets doen. Laat je maar horen! Je kunt een bloemstuk maken met bloemen en takken uit je eigen tuin of uit het bos. Er zijn kinderen die aan de binnenkant van de deksel iets willen tekenen of schrijven. Soms mogen kinderen de kist verven of versieren met handafdrukken! Dat kan niet altijd maar vertel in ieder geval aan de grote mensen wat jij graag wilt.

Wat doen ze met iemand die dood is?