Douwe Tiemersma

NON-DUALITEIT

De grondeloze openheid

Advaita Centrum

© Douwe Tiemersma, 2008

Alle rechten voorbehouden

Vormgeving, opmaak en productie: Asoka, Rotterdam

Druk- en bindwerk: Wilco, Amersfoort

Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke andere wijze ook zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

No part of this book may be reproduced in any form or by any means, electronic or mechanical, including photocopying, recording, or by any information storage and retrieval system or technologies now known or later developped, without permission in writing of the publisher.

ISBN 978 90 77194 06 5 / NUR 739, 730, 700

Voorwoord

Wat is non-dualiteit? Het woord komt steeds meer voor in gesprekken en teksten. Het verwijst naar een zijnservaring waarin niets gescheiden is van jezelf. Deze ervaring treedt gemakkelijk op bij ontspanning. Dan verdwijnen de scheidingen tussen jezelf en het andere en de anderen. Iedereen blijkt die ervaring te kennen. Het kan een vaag besef zijn, maar ook een duidelijke visie op de werkelijkheid zonder tweeheid. In de Advaita Vedanta, de Indiase stroming die teruggaat op de oude Upanishaden van de 8e-6e eeuw, is de non-dualistische (a-dvaita) visie uitgewerkt tot een filosofie. Ook in het boeddhisme en daoïsme en in de joodse, christelijke en islammystiek is de non-dualistische visie aanwezig als de hoogste waarheid. Non-dualiteit vormt de kern van elke spiritualiteit en mystiek.

De teksten van dit boek verwijzen naar de non-dualiteitservaring en laten de diverse aspecten van non-dualiteit zien om de herkenning een grotere kans te geven. Het boek is ontstaan uit spontane inleidingen en gesprekken met mensen die inzicht in non-dualiteit zochten en om een beschrijving en uitleg vroegen. Dat was meestal op bijeenkomsten die vanaf de beginjaren ’80 werden gehouden. Van veel gesprekken werden geluidsopnames gemaakt en deze werden voor een deel uitgetypt. Deze teksten vormen het belangrijkste materiaal van dit boek. Enkele andersoortige teksten zijn hieraan toegevoegd: korte poëtische stukjes, artikelen en aantekeningen door een aanwezige op de bijeenkomsten.

Non-dualiteit en openheid (de woorden non-dualiteit, advaita en openheid worden door elkaar gebruikt) zijn grondeloos. Ze zijn niet in positieve bewoordingen te beschrijven, omdat de scheidingen die woorden maken worden overstegen. Ook de woorden die in dit boek worden gebruikt blijven ontoereikend. Ze geven alleen een richting aan van bewustwording. Ze verwijzen naar de zijnservaring van non-dualiteit waardoor deze ook duidelijker ervaren kan worden door de lezer. Steeds wordt aangesloten bij de eigen ervaring, want het gaat niet om een theorie of een systeem van voorstellingen en ideeën. Daarom is voor een losse opzet van het boek gekozen met diverse soorten teksten. Steeds wordt verwezen naar de eigen ervaring en daarvan wordt een verduidelijking gegeven. Deze uitleg vormt toch een min of meer samenhangende filosofie. Tot op zekere hoogte is het nuttig deze filosofie onder woorden te brengen, namelijk om het zijnsverstaan te verduidelijken en aan te vullen.

In de eigen zijnservaring kan een bewuste herkenning plaatsvinden van de ongescheiden openheid. Daarnaar verwijzen de teksten op een zo direct mogelijke wijze. Bij een doorgaande oriëntatie op deze open essentie van jezelf en alles kan de bevrijdende realisatie doorbreken dat deze grondeloze openheid dé werkelijkheid is. Het gaat hier om een ‘directe weg’. Daarom ligt het niet voor de hand om het boek van kaft tot kaft door te lezen, maar om iets langer bij korte stukjes tekst te verblijven. Soms is het stil blijven bij één zin waardevoller dan om door te lezen. Eén uitspraak kan al voldoende zijn voor het openbreken van bewust-zijn.

Deze realisatie van non-dualiteit heeft praktische gevolgen voor het leven en samenleven. Alle interne en externe conflicten ontstaan door scheidingen. Als de scheidingen wegvallen is er heelheid zonder problemen.

De teksten zijn gerangschikt in de volgorde die gezien het onderwerp voor de hand ligt. Na een eerste aanduiding van non-dualiteit is er een verdere oriëntatie met autobiografisch materiaal die de herkenning van non-dualiteit bij de lezer kan stimuleren. Drie soorten non-dualiteit komen vervolgens aan bod. Het derde hoofdstuk laat de diversiteit van situaties zien waarin mensen verkeren en de hoge waarde die zij aan de non-duale openheid toekennen. Vanuit dit ‘hoogste’ blijkt er een non-dualiteit van al die situaties te zijn. Daarna volgt een aanduiding van de grondeloze openheid zoals deze van buiten komend wordt ervaren en zoals deze innerlijk wordt herkend als de kern van zelf-zijn (hoofdstuk 4 en 5). Beide blijken niet verschillend van elkaar te zijn. Er is een non-dualiteit van de grondeloze openheid aan de subjectzijde en van die aan de objectzijde. De derde non-dualiteit is die van deze absolute openheid en de betrekkelijke wereld. Die vraagt een aparte bespreking (hoofdstuk 6). Het laatste hoofdstuk gaat over de aard van de ervaring van non-dualiteit.

Uit het beschikbare materiaal van de inleidingen en gesprekken zijn vooral die teksten gekozen die direct naar de kern verwijzen. Allerlei thema’s, zoals die van ‘de weg’ met zijn moeilijkheden en van de tradities met zijn teksten, zijn hier buiten beschouwing gelaten. Zij komen in andere publicaties aan bod. De teksten vertonen een onderlinge overlapping, maar die is onvermijdelijk en ook dienstbaar aan de herkenning bij de lezer. In hun diversiteit geven de gezamenlijke teksten een inzicht in alle belangrijke aspecten van non-dualiteit.

Het boek is ontstaan uit een steeds verdergaand onder woorden brengen van wat nog te formuleren is over dat wat als het belangrijkste wordt ervaren: vrijheid en eenheid, dat is non-duale openheid. Deze is er altijd al bij iedereen als grondslag, maar krijgt in onze samenleving zelden een duidelijke plaats in het bewustzijn, in de taal en in de eigen zijnswijze. Dit boek kan hieraan bijdragen.

Ook bij het maken van dit boek is er hulp geweest. Dank gaat uit naar degenen die gespreksopnames maakten en uittypten, vooral Odile en Willem, naar Wanda die hulp bood bij het sorteren van teksten, naar Pia die het schilderij van de omslag ter beschikking stelde en de tekst doorlas en naar Sabine die het manuscript corrigeerde.

1 Een eerste aanduiding van non-duale openheid

Non-dualiteit is een-voud. Als er ontspanning is en een helder bewustzijn, is die eenvoud zomaar vast te stellen.

*

Alles is er als licht,

licht dat geen grenzen kent;

daarom is er geen schaduw,

geen zweem in de transparantie;

alleen kleurenspel.

Jij bent, ik ben dat licht,

licht dat overal zijn centrum heeft;

universeel stralen wij van binnenuit

onbeperkt de rijkdom

van het kleurenspel,

zolang het doorgaat.

*

1.1 OPENHEID

1994

Openheid is accepteren van wat zich in het leven aandient, zonder afweer en zonder geweld; ze is open zijn in liefde en compassie, zonder eigenbelang en zonder onderscheid; ze is onbegrensde en centrumloze eenheid, waarin vormen niet beperkend zijn: een oneindig zijn.

Openheid is het zijnsweten dat Dit het is: een oneindig bewust-zijn; ze is de eigen ongescheiden en centrumloze sfeer van inzicht in de ongescheidenheid, een duidelijk zijnservaren dat er geen tweeheid is van jezelf en het andere, de ander.

Openheid is het volmaakte geluk-zijn in dit universele zijn en bewust-zijn zonder scheidingen, een alles doordringende vreugde in en door de vormen, en ook zonder vormen.

Openheid is dit alles vrijlaten, ook deze laatste kwaliteiten, in zuivere overgave.

De weg naar Openheid is direct, omdat de Openheid je oorspronkelijke en meest eigen zijnswijze is. Het gaat om een levende en volledige bewustwording van je eigen aard en deze herkenning ontstaat zomaar zonder middelen. De Openheid manifesteert zich vanzelf als je je ideeën over jezelf en je identificaties loslaat, als je je volledig laat ontspannen in helderheid. Een radicaal zelfonderzoek, eventueel met yoga en meditatie, kan hierbij een goede voorbereiding zijn.

1.2 LICHAMELIJKE NON-DUALITEIT

Inleiding Gouda, 12 mei 2006

Wat is advaita?

We beginnen bij het begin. Dat is onvermijdelijk voor iedereen, ook voor de mensen die denken erg gevorderd te zijn, want het gaat altijd om het begin. Dat begin is non-dualiteit, de afwezigheid van tweeheid. Het Sanskrietwoord is advaita. Al in de oude Indiase Upanishaden (8e eeuw v.Chr.) wordt over advaita gesproken – ‘a’ is afwezigheid, van ‘dvaita’ komen onze woorden duaal (tweeledig) en duo (twee). In de Upanishaden wordt de non-dualiteit gezien als het begin van alles. Van hieruit ontstonden de splitsingen en scheidingen die leidden tot de veelvormige kosmos en de scheiding tussen zelf-zijn en het andere. Toch blijft de non-dualiteit de grondslag van alles.

Dat kan worden herkend. Je kunt een besef hebben dat je zelf zo ruim bent dat andere mensen en al het andere met je samenvallen, dat er een universele non-dualiteit is van je diepste zelf en de essentie van het universum. In de Upanishaden wordt dit uitgedrukt als Ātman (het eigenlijke zelf-zijn) is identiek aan Brahman (de wereldgrond).

Het lichaam is een geheel

Om dit duidelijker te herkennen, beginnen we met een eenvoudig onderzoek van het eigen lichaam.

Als je naar je lichaam kijkt, is er meestal een dualiteit. Kijk maar naar je hand en word je bewust van je situatie. Er is dan een scheiding van mijzelf en de hand. De hand is een object, een ding dat ik zie. ‘Ik zie mijn hand.’ In deze uitspraak is ‘ik’ het onderwerp en is ‘mijn hand’ het lijdend voorwerp. Met deze instelling kan ik, bijvoorbeeld, een splinter uit mijn hand halen. Er is een scheiding tussen mezelf en de hand en tussen de verschillende delen van de hand.

Maar, ga nu eens intern je hand ervaren. Ga maar eens tasten met je hand, terwijl je je ogen dicht houdt. Stel vast hoe je hand er is van binnenuit. Zoek eens naar scheidingen. Zijn er scheidingen?

Ja en nee.

Waar zit dan die scheiding?

Bij de huid.

Oké, eerst maar binnen de huid van je hand. Zit daar een scheiding? Ga binnen de huid kijken, intern, in je eigen zelfsfeer.

Ik ervaar daar verschillende plekken.

Ja, die kun je wel onderscheiden. Maar zit er werkelijk een scheiding? Een kloof?

Ja, dat bedoelde ik eigenlijk, met ja en nee. Ik ervaar eigenheid en diverse plekken. Ze vloeien ook in elkaar over.

Zit er een echte kloof?

Nee, van voeten tot hoofd ervaar ik het lichaam wel als een geheel.

Wat voor soort geheel is dat? Waarom ben je dan een geheel? Omdat je daarin jezelf bent. Dat is je leven, daarin ben je jezelf. Dus, in dat leven, in je lichamelijke zelf-zijn, zit geen scheiding. Dat is een ontzettend belangrijke vaststelling. Als in je lichamelijke levenssfeer geen scheiding zit, als er een eenheid is, hoewel je daarin best wel wat kan onderscheiden, dan is er geen echte scheiding tussen het ene deel en het andere deel. Biologisch gezien: in een organisme hebben alle delen met elkaar te maken. Als één onderdeel ziek is, lijdt het hele lichaam. Intern kun je dat vaststellen, in je eigen gevoelsmatige lichaam. Belangrijk is te herkennen: het leven is één sfeer van zelf-zijn en daarin zitten geen scheidingen.

De oneindige zelfsfeer

Houdt die levenssfeer van je op bij de huid? Zit je binnen de huid opgesloten? Ervaar je van binnenuit je huid als een grens? Is er een grens? Ga maar kijken. Begin maar weer met de innerlijke ervaring van je lichaam en laat je aandacht dan naar rechts gaan. Je hebt geleerd: daar ergens zit een huid, daar houdt mijn lichaam op en begint de buitenwereld. Als je zo innerlijk je lichamelijke zelf-zijn onderzoekt, merk je dat het beeld van je lichaam met zijn huid een voorstelling is in je denken.

Dat denken kun je nu eens weg laat vallen. Je kunt dan op je eigen ervaring afgaan, niet op wat je weet. Ga dan met je aandacht nog eens naar rechts toe in de sfeer van je lichamelijk-gevoelsmatige zelf-zijn. Ga dan nog verder naar rechts. Hoe ver kun je naar rechts gaan zonder dat die sfeer van lichamelijk zelf-zijn wegvalt? Blijf concreet en nuchter ervaren: de sfeer van je gevoelsmatige zelf-zijn. Maak geen cognitief beeld van je lichaam, maar ga met je gevoelsmatige kennen verder. Hoe ver kun je gaan? Waar zit een grens? Ga dan naar links op dezelfde wijze. Hoe ver kun je gaan? Ga dan met je aandacht naar voren en naar achteren, naar boven en naar onderen. Hoe zit het nu? Stel je dan ook vast dat je eigen lichamelijke zelfsfeer oneindig is, zo groot als de hele kosmos? Is er iemand die wel grenzen ervaart? Blijkbaar niet. Ik ben nog nooit iemand tegengekomen die dat wel ervoer.

Die zelfsfeer blijkt dus oneindig ruim te zijn, als je heel duidelijk en helder van binnen gaat vaststellen hoe het zit. Dan gebruik je niet je aangeleerde cognitieve kennis, maar ervaar je werkelijk hoe het zit. Je onderzoekt ervaringsmatig, proefondervindelijk, je eigen sfeer. Je gaat naar rechts, naar links, naar voren, naar achteren, naar beneden, naar boven.

Je stelt dan vast dat er in je lichamelijke zelfsfeer geen echte scheidingen zijn. In de hele kosmos is geen echte scheiding te vinden. Het is een kosmos van zijn-zelf-zijn. Ervaar dit heel duidelijk, zoals je je lichamelijk gevoel ervaart. In die sfeer is geen grens, geen scheiding, geen dualiteit te vinden.

De dingen van de wereld

In het universele zijn-zelf-zijn, kunnen er best materiële dingen komen, allerlei zaken die je zintuiglijk ervaart. Maar hoe verschijnen die? Zij verschijnen in die sfeer van universeel zelf-zijn. Zij verschijnen in de sfeer waarin geen scheidingen zijn. Dus de dingen die verschijnen, zijn niet verschillend van jezelf. Zij zijn jezelf, op dezelfde wijze waarop je handen en je voeten tot je zelfsfeer behoren. Als je ervaart dat je lichamelijke sfeer oneindig is, kosmisch is, komen daarin de dingen. Ze nemen een bepaalde plaats in zonder dat er ergens een scheiding optreedt. Er blijft een sfeer van ongescheiden zelf-zijn. Het is de sfeer van het eigene waarin alles is opgenomen. Dus, dan blijft er helemaal niets ‘anders’ over. De ‘andere’ mensen die er zijn, zijn geen echte anderen, want ze zijn opgenomen in je eigen zelfsfeer. Hun zelf-zijn is ook jouw zelf-zijn. Zie dat allerlei conflicten tussen mensen dan niet meer optreden. Als de ander wordt herkend in de sfeer van zelf-zijn, verdwijnen automatisch ontzettend veel problemen.

De concrete vaststelling van de natuurlijke situatie

Ga zo maar heel concreet vaststellen wat er is vast te stellen. Dan wordt het ook bevestigd: er is geen grens aan zelf-zijn. Zo zit dat. Vanuit je eigen zijnservaring is het overduidelijk. Dan is er geen gescheidenheid meer. Dan ontstaat er geen echt conflict meer. Het betekent een eindeloze ontspanning. In het terugkeren naar het ervaren van je eigen sfeer, verdwijnt alle andersheid. Daarom ontstaat er een oneindige ontspanning.

Je ervaart het heel concreet: alle dualiteiten ontstaan vanuit de dualiteit, als je je afstandelijk gaat opstellen en met kracht het andere op een afstand houdt. Zij zijn secundair. De non-dualiteit is de basis. Zij is de oorsprong. Gescheidenheid komt op de tweede plaats.

Je ziet hoe concreet het kan zijn. Je kunt het zelf precies ervaren: vanuit een beperkt gevoel breid je universeel uit en dat is het uitvloeien van liefde. Daarin wordt alles liefdevol opgenomen als jezelf. Je stelt vast dat het helemaal niet nodig is terug te gaan en grenzen te maken tussen ‘dit ben ik’ en ‘dat zijn anderen’. Als er even ontspanning is, is de eenheid er weer overduidelijk. Die eenheid is blijkbaar een natuurlijke situatie. Je moet weer heel kunstmatig alles gaan ordenen, dit in dit vakje, dat in dat vakje, om de dingen te gaan scheiden. Dat kost moeite; het is kunstmatig. Als de inspanning en het kunstmatige wegvallen, is er ontspanning en eenheid. Dat is de natuurlijke situatie.

Omdat je dit heel duidelijk hebt gezien, zeg je: ‘Niemand kan me meer wat anders wijs maken: ik ben zo groot als de kosmos en er is geen dualiteit.’

*

Over de rand van het bestaan

en terug, diep in het centrum,

is zo duidelijk

de vrijheid.

Het bestaan bloeit op

als een fontein

van oneindige vreugde

*

1.3 ENKELE VRAGEN OVER ADVAITA

Uit een interview in Ayurveda Actueel 2005

Douwe, hoe zou je heel eenvoudig aan een kind van tien uitleggen wat advaita betekent?

Advaita betekent non-dualiteit. De sfeer waarin geen scheidingen zijn. Dit kun je aan een kind duidelijk maken door het de situatie te laten vergelijken waarin iemand hem van buitenaf objectiveert of aanvalt met de toestand waarin het zich heel vertrouwd voelt bij zijn moeder. In die sfeer is nauwelijks of geen scheiding.

Die uiteindelijke ontspanning in advaita: non-dualiteit. Hoe zou je die omschrijven?

Als het werkelijk gaat om een totale overgave van alles wat als ‘ik’ wordt vastgehouden, dan is die ontspanning cruciaal. Dan is er een ontspanning die werkelijk voorbij de lichamelijke en geestelijke ontspanning gaat. Deze gaat door tot in de diepste essentie van zelf-zijn, tot het vrij-zijn waarbij niets meer van het zelf-zijn wordt vastgehouden. Dus, dan wordt het ego fundamenteel losgelaten.

Is die ontspanning alles?

Ja, die uiteindelijke, totale overgave is ontspanning. Maar, op de advaitaweg staat ook inzicht centraal. Het is niet zomaar ontspanning, maar daarbij een inzien wat de werkelijkheid is: a-dvaita. Iedereen glijdt wel in een droomloze slaap met een volledige ontspanning, zonder hier wat van te leren. Het inzichtselement geeft een blijvende realisatie.

‘Advaita is mij te zweverig’ hoor je soms zeggen.

De lijn die wordt aangewezen in Advaita heeft te maken met de eigen concrete ervaring. Daar is niets zweverigs bij. Gewezen wordt op concrete ervaringen die iedereen wel heeft, bijvoorbeeld een ervaring van een diepe ontspanning of van een situatie heerlijk vrij te zijn in de natuur, of wakker te worden vanuit een blanco slaap. De belangrijkste observatie kan iedereen doen: ‘Er is een duidelijke sfeer zonder scheidingen die ik zeer hoog waardeer’.

Er zijn allerlei omstandigheden in de wereld die steeds veranderen, en daarin zijn steeds wisselende standpunten. Zou je dát eigenlijk zweverig kunnen noemen?

De meeste mensen zijn zich niet duidelijk bewust van de eigen situatie, terwijl deze op alle mogelijke manieren verandert en fluctueert. Mensen hollen achter allerlei ideeën aan en willen van alles. Zij worden bepaald door vage en veranderlijke ideeën en concepten. Dat kleurt hun eigen ervaring. Nu eens is dit belangrijk, dan weer dat, zonder een heldere kijk te hebben op wat werkelijk van belang is. Ja, je zou dit zweverig moeten noemen. Het gaat werkelijk om heel nuchter te zijn en alles helder vast te stellen.

Wat is een satsang?

Dit is een samenzijn in de waarheid die helder wordt vastgesteld en beleefd. Gedeeltelijk is er een gesprek en een werking op mentaal niveau: allerlei argumenten laten zien dat non-dualiteit de uiteindelijke basis van alles vormt. Verder is er ook een heel directe interne werking van Openheid. In die sfeer is de situatie optimaal om de overgave, dat is de doorbraak naar de realisatie, te kunnen laten gebeuren.

Wat is er nog te zeggen zodat dit verhaal voor iedereen oplost en er tegelijkertijd ook mag zijn?

De kern van advaita is dat er niets is dat afsluit. Dat geldt ook voor de woorden en ook voor dit interview.

Nisargadatta zei: ‘Bij absoluut verschil is er geen ervaring. Bij absolute eenheid is er ook geen ervaring’

Zolang er leven is, is er de non-dualiteit van ervaring en het absolute.

*

daar vermengen zich lucht en water

aan de lichtende einder

verdwijnt de verte

in zichzelf

ik zie het en

het zien wordt oneindig meegezogen ik

verdwijn als verte

van mezelf

teruggaande

in lichaam en droom

in het donkerende moeras ik

verzink oneindig

in mezelf

in het lege zelf-zijn komen

woorden op

ze schrijven

werken en

verbleken

zichzelf

*

1.4 ER HOEFT NIETS TE GEBEUREN

Brugge, 28 september 2003 en 30 maart 2008; aantekeningen van de gesprekken door een aanwezige

Er hoeft niets te gebeuren. Alles gebeurt vanzelf, als je alles van jezelf loslaat. Er is geen scheiding tussen jou en de boom, tussen jou en degene die naast je zit. Blijf rustig bij jezelf, ontspannen, dan verdwijnt elke scheiding. Er zijn geen beperkende vormen. Dit is een duidelijke zijnservaring.

Je wilt van alles en nog wat veranderen. Je brengt scheidingen aan. Er ontstaat een spanningsveld tussen jou en de ander. Dit creëert spanning in jezelf en veroorzaakt lijden. Breng je aandacht van de dingen buiten terug naar jezelf en laat dan je aandacht de ruimte krijgen. Blijf zo rustig bij jezelf met een open bewustzijn.

Het opheffen van het lijden gebeurt door alle scheidingen los te laten. De identificatie met je ik-persoon die pijn heeft verdwijnt; daardoor is er geen spanning meer. De pijn kan er nog blijven, maar die hangt daar ergens terzijde. De pijn wordt opgenomen in het grote geheel. Het tast jezelf niet aan. Die pijn is er gewoon.

De droomloze slaap is blanco. De tijd verdwijnt. Er is een sfeer van jezelf-zijn zonder objecten.

Blijf helder. Wees vormloos jezelf. Keer terug naar je sfeer van vormloos bewust-zijn. Daarin komt alles open en mag alles er zijn. Er zijn geen beperkingen meer; er is geen scheiding meer. Je bent alles. De vormen zijn niet verschillend van jezelf. Het blijft allemaal open en licht. Er zijn geen grenzen.

Het leven stroomt spontaan. Je blijft bij jezelf. Laat alles maar gebeuren, inclusief het handelen. Je bent niet iemand die iets doet. Je bent het vormloze. Je identificeert je nergens mee. Je laat alles los. Alle controle laat je varen. Je geeft jezelf over. In de totale overgave ben je alles en iedereen. Dan gaat alles wat verder gaat spontaan. Alles wordt helder en vanzelfsprekend. Er ontstaat lichtheid, verlichting.

Laat alles los. Dat is niet iets doen; ontspannen is geen doen. Als de ontspanning stopt is er blijkbaar ergens een hechting of een blokkade zoals angst. Blijf bij de directe ervaring van ontspanning en van ruimte. Dan zal de spanning meer en meer oplossen, want deze krijgt meer ruimte. Die spanning kan alleen blijven bestaan als je het blijft voeden.

Laat de angst toe en geef deze ruimte, dan lost die op. De spanning kan lichamelijk zijn, maar ook psychisch. Het kunnen hardnekkige brokken zijn. Laat ze toe. Ze mogen er zijn in de ruimte. Dit toelaten in je open bewuste zijn is het belangrijkste. Omstandigheden, zoals muziek, kunnen helpen om de spanning los te laten, maar je bent al oorspronkelijk zonder spanning.

Keer terug tot jezelf. De essentie is om los te laten en helder te blijven. Alle scheidingen lossen op. Dan ben je één. Dit is wat men de mystieke eenheid noemt. Alles is open. Er is geen notie van ik. Alle ik-constructies zijn opgelost.

De kern is om alles los te laten. Dan verdwijnt alle doodsangst. Het leven is dan één groot spel, een grote rijkdom. Openheid, loslaten, ruimte, helderheid: ervaar dit zelf.

Alle religieuze en spirituele stromingen die je meer ruimte geven zijn hierbij waardevol. Voor zover ze beperkend werken, zul je ze moeten loslaten. Richt je op meer ruimte. Blijf zo doorgaan tot je helemaal open bent.

Het kan zijn dat er geen volledige openheid is. Als je vast komt te zitten, kijk dan waar je vastzit. Schep dan helderheid over je belemmeringen, obstakels, angsten. Stel de structuur ervan vast; herken het mechanisme. Blijf helder kijken, dan zie je hoe de situatie in elkaar zit. Dat houdt ook in dat je opnieuw bewust wordt van je grote ruimte.

Geef de vastzittende energie de ruimte. Neem de angst op in het grotere geheel. Laat je volledig wegzinken en laat alles los in de ruimte en behoud je helderheid. Wanneer je helder blijft bij jezelf wordt alles duidelijk. In principe weet je het. Als je dit weten zijn werk laat doen, gaat alles vanzelf.

Blijf in de open sfeer. Stel je helemaal open. Dan is er meer helderheid en wordt alles duidelijk.

Blijf bij jezelf. Richt je intern steeds op de essentie: de kern van je wezen. Ontspan je in je eigen kern. Dan komt alles open en lossen problemen vanzelf op. Er hoeft niets te gebeuren. Alles gaat vanzelf op een goede wijze.

Hoor de kerkklokken luiden. Daarbij kun je je concentreren op het geluid of je kunt openblijven. Bij het concentreren ontstaat er een gerichtheid naar buiten toe, wat een duale toestand met zich meebrengt. Wanneer je open bent, verdwijnt de dualiteit en is er alleen maar het geluid van de klokken. In de ontspanning en openheid verdwijnt alle afstand, je bent alles. Hoor je het geluid van de klokken, dan ben je dat geluid. Kijk je naar iemand, dan val je samen met die ander want er is geen afstand meer.

Laat alles open komen. Dit openbreken geeft openheid aan alles en iedereen. Het is een totaal accepteren van alles en iedereen. Zo komt alles en iedereen vrij, vrij van de greep van ego. Elke verwachting die je hebt met betrekking tot de ander, beperkt de ander, want dan is die ander niet vrij. Ook wanneer je het beste met iemand voor hebt, beperk je die persoon. Het komt erop aan om de ander totaal vrij te laten in alle aspecten. Dan pas kan de ander zichzelf zijn. De ander heeft het recht om vrijgelaten te worden. Dat houdt ook in dat je zelf vrij wordt van de greep op de ander. Laat de grens tussen jezelf en de ander los. In het wegvallen van grenzen kom je vrij. Liefde betekent de ander in de openheid van jezelf vrijlaten.

Laat diep tot je doordringen dat je vrij bent van alle patronen en beperkingen. Je bent van nature helemaal vrij. Ervaar je beperkingen; besef dan dat je ruimer bent en houd je niet vast aan die beperkingen. Wees bewust van de open sfeer die je eigen sfeer is.

Wanneer er geen grenzen meer zijn tussen jezelf en de ander, kan er geen oorlog meer zijn. Oorlog gaat altijd om grenzen, maar als alle grenzen verdwijnen, verdwijnt daarmee ook oorlog. In het open komen wordt de ander liefdevol geaccepteerd. In de openheid van jezelf mag alles er zijn, alles wordt geaccepteerd. Juist doordat het open is, is er veel meer dan ooit mogelijk. Er komen veel meer onverwachte mogelijkheden.

Het opheffen van het lijden is niet het opheffen van het verlangen, maar het opheffen van het beperkte verlangen. Verlang niet te weinig. Je verlangen is oneindig. Wanneer je meegaat met het oneindige verlangen, besef je je eigen oneindigheid en is het fundamentele lijden opgeheven.

Laat de ontspanning doorgaan op alle niveaus tot alles volledig is doorgewerkt. Laat de ontspanning in alle lagen radicaal doorgaan. Let op dat je niet opnieuw in bepaalde vormen gaat vastzitten. Dan gaat de ontspanning door tot volledige vrijheid.

*

zomaar

een vloedgolf van vreugde

bij de hommels op de distelbol

oceaan van geluk

*

1.5 WAT IS NON-DUALITEIT (ADVAITA)?

Een korte aanduiding, 2000

Het Sanskrietwoord advaita betekent ‘de afwezigheid van tweeheid’ of ‘non-dualiteit’ (a-dvaita). Mensen kunnen zich gaan realiseren dat de hoogste werkelijkheid van het eigen zelf-zijn en de grondslag van wereld en kosmos identiek zijn. Zelf, anderen en de wereld zijn aanwezig in een sfeer zonder scheidingen. Om deze onuitsprekelijke sfeer aan te duiden heeft het woord advaita de voorkeur boven het woord eenheid, dat op iets zou kunnen duiden dat aan te wijzen valt en tegenover ‘veelheid’ staat.

In de ervaring is dat wat je ervaart niet verschillend van jezelf die ervaart. Elke ervaring is ook zelfervaring, zijnservaring. Je bent zuiver zijn-bewust-zijn-geluk dat samenvalt met alles en iedereen in het Onuitsprekelijke.

Als visie is het non-dualisme een mens- en wereldbeschouwing. Daarin worden de grenzen en scheidingen, tussen mij en de ander, lichaam en geest, de micro- en macrokosmos, subject en object, mens en God, gezien als aangeleerd en betrekkelijk. Deze non-dualistische visie is filosofisch uitgewerkt in de Advaita Vedanta, de Indiase stroming die uitgaat van de Upanishaden van de 8e-6e eeuw v.Chr. Ook in andere tradities, zoals het boeddhisme, het daoïsme, de joodse en christelijke mystiek en het soefisme is de non-dualistische visie aanwezig als hoogste waarheid.