Martijn Jas

Mooie vrienden

Roman

==

==

==

==

uitgeverij kapstok

amsterdam

Copyright © Martijn Jas 2021

Niets uit deze opgave mag worden vermenigvuldigd, op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

Omslag Rouwhorst + Van Roon

Redactie Katrien de Klein, Vic van de Reijt

Foto auteur Corbino

Verzorging e-book Perfect Service

==

ISBN 978-90-77325-25-4 / NUR 301

==

www.uitgeverijkapstok.nl

==

Deze digitale editie is gemaakt naar de tweede druk, 2022

Not that I had that much dignity left anyway

Lloyd Cole – Like A Broken Record

De riem

Het had me tijd en kracht gekost om met de perforator een extra gaatje te krijgen in de zwarte spijkerriem van Wolf. Vijf kilo was hij afgevallen nadat hij gestopt was met het eten van vlaaien en andere zoetigheid. Het apparaat overleefde de handeling niet en kon de prullenbak in, maar zijn broeken zaten weer als gegoten. ‘Ik laat mijn pantalons alleen nog zakken als een mooie jongen in de buurt is,’ grapte hij. Het is nu vier maanden later. Wolf Cauberg, amper 28 jaar oud, heeft zich opgehangen. Aan de broekriem.

Toen Ruben vanochtend belde en haperend vroeg of ik het al had gehoord van Wolf wist ik meteen dat het een fataal bericht was. Het leek me sterk dat Ruben ging verkondigen dat Wolf een poëzieprijs had gewonnen. Ik moest meteen denken aan het gedicht over zijn oom die voor de trein was gesprongen. ‘Soms ben ik bang dat het in de genen zit, maar het zit in degene die kiest voor het einde van de rit.’

De avond van het gaatje in de riem dronken we twee flessen Spaanse wijn leeg, niet meer of minder dan normaal. Een stapel overhemden lag klaar om gestreken te worden, twee gloeiende stokjes wierook in de boeddha verspreidden een lavendelgeurtje, de bureaulamp scheen op het beeldscherm van zijn computer, de rode theatergordijnen waren dicht. Aan de donkere wand naast de televisie werd de ingelijste foto van zijn overleden nichtje uitgelicht door vier brandende waxinelichtjes, een rustig muziekje klonk door de luidsprekers en een opgewekte Wolf begon na vier glazen wijn dialect te praten. Werkelijk niets vreemds viel me op, die avond.

Had ik moeten zeggen dat hij beter nieuwe broeken in een kleinere maat kon kopen? Ook al omdat het ruitpatroon inmiddels uit de mode was?

Ben ik schuldig aan zijn dood? Straks vindt de politie mijn dna op de riem, word ik opgepakt en zit ik in een verhoorkamer tegenover een rechercheur. ‘Ja, meneer Buut, legt u dat maar eens uit. Waar was u op de bewuste avond? Kunnen andere personen uw alibi bevestigen? Maakten jullie weleens ruzie? Of hadden jullie een geheime relatie?’

Hoe moet ik tijdens de ondervraging uitleggen dat ik een lichte grijns op mijn gezicht heb vanwege het ongeloof en de zenuwen? Als ik ernstig ben, denken mensen voortdurend dat ik ze voor de gek houd. Laatst complimenteerde ik een collega met haar kapsel en nieuwe zebrajurk, maar ze geloofde geen snars van mijn woorden en gooide een pen naar mijn hoofd.

Misschien was Wolfs poging mislukt als ik hem niet had geholpen met dat ene gaatje. Dan was hij van de trap gelazerd, door de val wakker geschud en tot inkeer gekomen. Hij was naar de bioscoop of fanfarerepetitie gegaan, een rondje gaan hardlopen, begonnen aan een nieuw gedicht, aan de zuip gegaan, of wat dan ook. Hij zou tenminste doorgegaan zijn met ademhalen.

Moet ik boos op hem zijn? Teleurgesteld? Wat heeft hem bezield, hoe vreselijk en eenzaam moeten de laatste levensuren zijn geweest? Nam hij daarom al een week de telefoon niet op en kwam hij daarom laatst niet eten? De vragen blijven door mijn hoofd malen en in plaats van zijn gulle lach en groene, twinkelende ogen zie ik telkens een radeloze blik voor me van iemand die geen hoop of licht meer ziet, die min of meer al van de aardbodem is vertrokken. Ik voel zijn pijn, althans, dat denk ik, want Wolf voelde misschien helemaal niets, of was juist opgelucht en blij dat het einde nabij was. Ik krijg geen antwoorden.

HIDDE

Familiepraat

Met mijn zwarte aktekoffertje op schoot wachtte ik op lijn 401 van de Interliner die me van Breda rechtstreeks naar Utrecht moest brengen. Ik had slechts twee lesuren, daarna zou ik met jaargenoot Hidde, inmiddels een goede maat van me, de kroeg in duiken. Daarvan stak een student journalistiek doorgaans meer op dan van het gezever op school over hoe bijvoorbeeld een nieuwsbericht moest worden opgebouwd. ‘Je moet altijd beginnen met het nieuws,’ benadrukte onze docente keer op keer. Hidde en ik hadden haar proberen uit te leggen dat het in de praktijk anders was. In ieder geval op de radio, want daar eindigde elk nieuwsbulletin steevast met de woorden: ‘ ... dit was het nieuws.’ Dan hadden ze volgens de theorie van de docente juist met dat laatste bericht moeten beginnen, leek ons.

De bus was zoals gewoonlijk te laat en nagenoeg leeg.

‘Weer een dienstje uitgevallen?’ vroeg ik ietwat cynisch aan de chauffeur. Hij keek in de zijspiegel, draaide met één hand nonchalant het stuur naar links en zweeg.

‘Hebt u iets te veel chagrijntjes gegeten vandaag?’ vroeg ik door als een volleerde interviewer die zich niet liet afschepen met een onbeantwoorde vraag.

De bestuurder met grijze krulsnor wipte zijn zonnebril omhoog en sprak me bestraffend toe. ‘Wil jij vandaag nog naar Utrecht? Ik zou me maar gedragen als ik jou was.’

Bij de laatste halte binnen de bebouwde kom stapte een grijze vrouw met een paraplu de bus in. Het was een onbewolkte lentedag en het had al zes dagen niet geregend, maar je wist het inderdaad nooit. Een servicegerichte chauffeur had even gewacht met wegrijden totdat ze veilig zat, maar deze Snorremans trok zich geen mallemoer aan van zijn passagiers en gaf meteen plankgas.

De vrouw met de paraplu bleef ternauwernood overeind. Ze had de stoelen voor het uitkiezen: voor, in het midden, ze kon zelfs achterin gaan liggen als ze wilde. Maar ze koos voor de ene lege zetel naast mij.

‘Da vinde gij nie erg ee, is toch gezellig?’

Ze plofte hard neer en drukte met haar rechterdij mijn linkerbeen een paar centimeter opzij.

‘Nee, hoor. We leven in een vrij land en u hebt netjes betaald voor deze reis, zag ik. Wat gaat u in Utrecht doen? Hebt u een scharrel daar?’

‘Haha, op mijn leeftijd? Ik heb m’n meeste aordappelen in dit leven wel gegeten, ben al zesenzeventig. Hadde niet verwacht, hè? Gij bent er toch ene van die lijstenmaker uit de Veemarktstraat? Van Buut?’

Ook dat nog. Familiepraat. Niet mijn favoriete gespreksonderwerp.

‘Ja, hebt u nog inlijstwerk bij ons liggen? Mijn vader belooft meestal dat het voor de kerst klaar is, alleen is hij zo verstandig er nooit een jaartal bij te noemen.’

Ze lachte met haar groengrijze ogen. Achter dikke brillenglazen werden de gesprongen bloedvaatjes in het oogwit uitvergroot. Ik besefte weer eens hoe ik kan genieten van iets wat in verval is geraakt. Daarom ben ik principieel tegen faceliften of welke renovaties en restauraties ook. Laat alles maar instorten.

‘Nee, ik mot niks van kunst. ’t Is al erg genoeg dat ik een kunstheup heb.’ Ongegeneerd schaterde de vrouw om haar eigen opmerking. ‘Snapte ’m?’

Intussen rommelde ze in haar tas, driftig op zoek naar iets. ‘Op maandagochtend tel ik met je moeder het geld van de kerk. Ze is een lief mens,’ zei ze ineens serieus.

‘Ja, mijn moedertje. Ik wou dat ik met haar kon trouwen. Maar helaas, zelfs nadat mijn ouders waren gescheiden mocht het niet.’

‘Goh, ik wist niet dat je ouders uit elkaar zijn.’

‘Ja, maar heel veel is er niet veranderd. Ze doen nog steeds de zaak samen.’

Mijn buurvrouw had nu de hele inhoud van de tas op haar schoot liggen: kam, zakdoek, strippenkaart, portemonnee, nagelvijl, spiegeltje, sleutels en pillen. En ze vond wat ze kennelijk zocht, een Koetjesreep. ‘Hier, neem een stukske.’

‘Aardig van u, mag ik bedanken? Ik ben al dik genoeg en moet op de pondjes letten.’

‘Nou, dat valt wel mee hoor. Met jouw lengte kunde het goed hebben. Gij doet toch iets met muziek?’

Daar gingen we weer. Ik was benieuwd hoeveel pogingen deze quizkandidaat nodig had. ‘Nee, dat is mijn broer.’

‘O, dan bende gij zeker de fotograaf?’

‘Nee, dat is weer een andere broer. En ik ben ook niet de ontwerper. Dat is mijn lievelingsbroer Daan die maar dertien maanden jonger is dan ik. Iedereen dacht vroeger dat wij een tweeling waren. Ik ben Tobias Buut.’

Het was duidelijk dat ik deze rit niet meer met rust zou worden gelaten.

‘Kende gij ook inlijsten? Is jouw vader van de derde generatie? Ik ken jouw opa uit de Ginnekenstraat nog. Knappe man, hij leek op een filmster. Hoe heet hij nou ook alweer? Uit die film, Gone With The Wind... ik kom er zo wel op. Dat heb ik tegenwoordig vaker, namen vergeten. Zeg eens, hedde plannen om de zaak over te nemen?’

De walkman kon ik opbergen. Geen muziek vandaag, ik gaf me over. ‘Ziet u dit litteken hier?’ Ik liet mijn rechterhandpalm zien en wees op het plekje vlak onder de wijsvinger. ‘Bij de eerste de beste lijst die ik wilde maken sloeg ik met een hamer het glas kapot. Ik bloedde als een rund. Op de werktafel lag een olieverfschilderij dat met mijn rode druppels ineens een totaal andere dimensie kreeg.’

De vrouw stond even op om haar broek recht te trekken. ‘Dat zou niemand merken. Ze kliederen maar aan, die kunstenaars. Of kon dat werk meteen bij het grofvuil?’

‘Nee, gelukkig heeft mijn vader het bloed er onder de keukenkraan met een borstel en Vim af gekregen. Zo maakte hij alle vuile schilderijen schoon. Het antwoord op uw vraag is dus: ik kan niet inlijsten. In tegenstelling tot mijn broers en zus. Ik ben het zwarte schaap.’

Mevrouw lachte. Ze wist geen raad met de paraplu tussen haar benen en besloot de gele regenbeschermer tegen het raam te zetten. ‘Waar bende gij dàn goed in?’

Na een ‘eh’ en een ‘tja’ bleef ik stil. Ik dacht diep na. Er moest toch iets zijn? Wachtend op een antwoord stak mijn reisgezel een halve Koetjesreep in haar mond.

‘Waar ben ik goed in? Goede vraag. Vorig seizoen heb ik met voetbal zevenenzestig doelpunten gemaakt. Maar ja, het zesde elftal van jeka, dat stelt niks voor. We spelen tegen mensen die twee of drie openhartoperaties achter de rug hebben. Of die met zo’n kunstheup als die van u over het veld slenteren. Eigenlijk kan ik helemaal niks. Daarom zit ik op de School voor Journalistiek.’

‘Interessaant! Hoelang moet je nog?’

‘Ik ben tweedejaars. Gezien mijn leeftijd had ik al lang afgestudeerd moeten zijn. Twee keer werd ik uitgeloot en één keer was ik vergeten me op tijd aan te melden. Heel stom, dat laatste. Nu ben ik zo’n beetje de oudste leerling van de school. De kantinedame dacht eerst dat ik een nieuwe docent was.’

Het leek of mevrouw steeds meer schik kreeg. Dit kon best eens de dag van haar leven worden. ‘Wil je bij De Stem gaan werken?’

‘Daar werk ik al. Na mijn stage ben ik blijven hangen op de sportredactie. Elk weekend mag ik verslag doen van een voetbalwedstrijd. De spannende streekderby tussen Baronie en Moerse Boys bijvoorbeeld.’

‘Ik ben mijn hele leven al lid van die krant. Meestal heb ik hem binnen tien minuten uit. De column van Merijntje vind ik leuk. Maar voor de rest... Er staat zo veel ellende in, dat kan een simpel mens als ik niet aan. Eigenlijk heb ik hem meer voor de overlijdensadvertenties. Vijf maanden geleden stond mijn eigen man er nog in.’

Ineens voelde ik een tinteling in mijn hoofd, het leek alsof ik niet meer kon slikken en stikte. Eenzame zielen, mensen met pijn of verdriet, daar kan ik slecht tegen. Liever eigen dan andermans smart.

Mevrouw en ik staarden zwijgend voor ons uit. Zij dacht waarschijnlijk aan haar man, ik dacht aan mijn moeder die op een zomerse dag met geldkist en al van de trap viel. Mijn broertje Daan en ik zagen haar huilen op de derde tree van onderen. Overal lagen munten, bankbiljetten en kassabonnen. Toen ze ontdekte dat wij getuigen waren van haar val vermande ze zich snel en gaf ze ons geld voor een ijsje. Nog een paar avonden lag ik in mijn bed te snikken voor ik in slaap viel, het liefst wilde ik haar pijn overnemen. Ik dacht ook aan mijn tijd in de supermarkt waar ik werkte op de broodafdeling. Als ik een bejaarde vrouw in haar portemonnee zag zoeken naar kleingeld hield ik het met moeite droog. Dat zijn vast haar laatste centen, verbeeldde ik me dan. Haar man zal het geld wel weer hebben opgezopen in het café, als hij er al niet met een jonge chick vandoor is gegaan. Als het me te veel werd zei ik: ‘Mevrouw, u bent vandaag uitgeroepen tot klant van de dag en u hoeft daarom niet af te rekenen.’ De bestelling betaalde ik bij het opmaken van de kas uit eigen zak. Dat gaf me in ieder geval een goed gevoel.

Nu wilde ik mijn buurvrouw met de paraplu even zachtjes in de wang knijpen, maar ik kon me gelukkig inhouden. Stel je voor dat ze het niet op prijs stelde. In plaats daarvan legde ik mijn hand kort op haar rechterknie. ‘Ach... wat erg. Gecondoleerd. Dat is nog kortgeleden. Was uw man ziek?’

‘Ja, die stomme sigaretten hè. Hij zou in januari tachtig zijn geworden. Gij rookt toch niet, mag ik hopen?’

‘Nee, maar ik drink des te meer. Breda is een alcoholstad. Daarnaast kan ik niet goed tegen gezelligheid. Laat het nou net om deze twee dingen draaien daar. Die stad wordt mijn dood. Daarom wil ik in Amsterdam gaan wonen, waar je tenminste een nummer bent en ze je niet in paniek bellen als je een weekje de kroeg hebt gemeden.’

De vrouw maakte een merkwaardige, draaiende beweging met haar hoofd. ‘Ik hoor het al. Het is een vlucht voor de alcohol dus?’

Ik glimlachte en keek naar de paraplu. ‘Heeft u van uw man daarboven een seintje gekregen dat het gaat regenen vandaag?’

‘Nee, maar voor een stok voel ik me te jong. Wat zit er in dat koffertje?’

In gedachten zag ik plots een teleurgestelde docent Interviewtechniek diep zuchten, nee schudden en naar zijn voorhoofd grijpen. Alsof hij de wereld zag vergaan. Wat was dit voor vraaggesprek? Er zat geen lijn in. Zo kwam ik nergens. Een journalistieke loopbaan kon ik vergeten. Hij had gelijk. Ik moest het heft in handen nemen en wel meteen.

‘Een boterham met pinnekes en mijn walkman. Wat er verder in mijn koffer zit is geheim, mevrouw. Bovendien, ik hoor hier de vragen te stellen want ik zit niet voor niets op de School voor Journalistiek. Mist u uw man?’ nam ik stoer het gesprek over.

‘Hij staat op de schoorsteen nu. Ach, we hadden vaak mot. We konden niet met en niet zonder elkaar. Hij wilde bijvoorbeeld per se drie keer per week biljarten.’

‘U had geen keus?’ Een stemmetje in mijn hoofd riep dat het een flauwe woordspeling was. ‘Sorry. Kon of mocht u niet mee met hem naar het café?’

‘Nee, ieder zijn eigen ding. Het was waardeloos dat hij net voor de feestdagen overleed. Dat komt nooit zo lekker uit. Het was fijner geweest als we met de kerst nog één keer samen hadden gefonduud. Dat was traditie, we verheugden ons daar al weken tevoren op. Bij de slagerij bestelde ik een extra pond half-om-halfgehakt. Mijn man was dol op die balletjes van mij. Hij heeft ooit een flinke tongblaar opgelopen, toen hij de fonduevork meteen uit de pan in zijn mond stak. Ach, hij kon zo ongedurig zijn.’

Mevrouw pakte haar portemonnee uit de tas en toonde zijn foto. ‘Kijk, een knapperd was hij niet. Maar na zo veel jaar zie je dat niet meer.’

Ik schrok, want ik meende haar man te herkennen. De spleet tussen zijn voortanden, daar had ik soms nog nachtmerries van. Hij moest de man zijn die vroeger op het Stadserf onze bal lek stak als we die per ongeluk over zijn schutting hadden getrapt. ‘Alweer die bal in mijn tuin. Nu is het genoeg.’ Uit zijn broekzak haalde hij een snotlap waarin een zakmes zat. De grote, lege ogen, zijn samengeperste lippen, de agressie tijdens de messteek, het was doodeng. De lege bal smeet hij terug in de richting van mijn broer. ‘Laat dit een lesje zijn, stelletje ratten.’

Ik besloot deze herinnering aan de man met het zakmes die nog nooit zijn lachspieren had gebruikt niet te delen met de goedlachse vrouw naast me. ‘Waar woont u?’

‘In d’n IJpelaar. Mijn man en ik hebben jaren in de Catharinastraat gewoond. Na zijn eerste hartaanval had hij niet meer de puf om de tuin bij te houden. Terwijl die tuin alles was voor hem. Vroeger zattie elke dag op de grasmaaier, dat was zijn lust en zijn leven. Terwijl hij een hekel had aan autorijden. Gek hè? Het werd ons ook te druk in de stad. Toen zijn we verhuisd naar een flat met een groot balkon.’

Nu wist ik zeker dat zij de weduwe was van de man met het zakmes. ‘Hebt u kinderen?’ Ik twijfelde of deze vraag voldeed aan de eisen van mijn docent, want hij vervloekte zoetsappige human-interestverhalen.

‘Nee, mijn man wilde er niet aan. Ik wilde wel.’

‘Kunt u bij iemand terecht om te praten?’

‘Ik heb de kerk... Clark Gable!’ onderbrak ze zichzelf ineens. ‘Dat is hem!’

De acteur die leek op mijn opa kon me niets meer schelen. ‘Wat gaat u zo meteen in Utrecht doen?’

‘Op Hoog Catharijne hebben ze lekkere kroketten. Mijn man en ik gingen elke woensdag naar Utrecht. Hij is daar geboren, in Wijk C. Sinds zijn dood trakteer ik mezelf elke week op een Utrechts kroketje. Ge mot de traditie voortzetten en bovendien komde nog eens ergens. Thuis komen de muren op me af.’

Ik probeerde dezelfde hoofdbeweging te maken als zij had gedaan. ‘Ik snap het. Een vlucht dus? Een vlucht voor de eenzaamheid? De kroket van deze week betaal ik.’

Ondertussen had Snorremans ons veilig in Utrecht gebracht. Ik haalde mijn portemonnee tevoorschijn. Daar ging ze. ‘Houdoe en bedankt!’ riep ze nog.

Lopend naar school genoot ik na van de ontmoeting met de mevrouw met de paraplu, die gezien haar omvang ongetwijfeld een tweede en derde kroket had verorberd.

Tijdens het college Dagbladjournalistiek kwam anderhalf uur lang het onderwerp objectiviteit aan de orde. Het mondde uit in een woordenspel waarvan ik nauwelijks wijzer werd. Het bepalen van nieuws dat de krant wel of niet haalde, was in zekere zin al subjectief, vond ik. De docent, die een geschiedenis had als Tweede Kamerlid voor een communistische partij, bleef zonder uitleg herhalen dat je ondanks alles objectief moest blijven.

Tijdens de pauze stapten in de aula twee studiegenoten op me af. ‘Hé, Tobias! Hoe gaat het ermee?’ riepen ze in koor.

Ik kreeg net de kans om de eerste twee woorden van een mogelijke zin uit te spreken, verder lieten ze het niet komen. ‘Weet jij waar Hidde is?’

Het was altijd hetzelfde liedje. Iedereen was geïnteresseerd in Hidde, slechts een enkeling had oog voor mij. Het deerde me nauwelijks. Liever de zijkant dan het middelpunt en bovendien: de tweede viool was net zo goed een viool.

Hidde zat ondertussen vlijtig te tikken in het computerlokaal. Zijn column had al lang verstuurd moeten zijn, de eindredacteur van de plaatselijke sufferd uit Alphen aan den Rijn had inmiddels een paar keer gebeld. Zijn oproepen maakten geen indruk, want Hidde liet zich door niemand opjagen. Een deadline was om te verschuiven, vond hij.

Op school behoorden wij tot de minderheid die betaald schrijfwerk verrichtte. Voor ons was de opleiding vooral een vervelende onderbreking in de drukke werkweek. Waar medeleerlingen al zuchtten over het huiswerk en de opdrachten buiten schooltijd, haalden Hidde en ik onze schouders op. ‘Het is een roeping,’ riepen we lachend. ‘Zeven dagen per week, vierentwintig uur per dag.’

‘Hé amigo, is die column nou nog niet klaar? Ik heb dorst. En honger. Zullen we zo naar De Vingerhoed gaan?’

Lastige vragen

Het was iets na vijf uur en in het eetcafé was onze favoriete plek in de hoek bij het raam nog vrij. Het nieuws lag op straat, hadden we geleerd, en zo konden we de boel in ieder geval nog een beetje in de gaten houden. De serveerster die een week eerder vroeg naar het telefoonnummer van Hidde was er niet. Hij had haar zijn nummer gegeven op voorwaarde dat we alle cijfers bij elkaar opgeteld uitgekeerd kregen in biertjes.

‘Ik ben blij dat ik binnenkort in Amsterdam woon. Heb jij al iets gevonden?’ vroeg ik Hidde.

‘Ja, ik ga over drie weken antikraak wonen in de Paulus Potterstraat. Recht tegenover het Van Gogh Museum, bijna honderd vierkante meter.’

‘Wat een zondagskind ben jij! Maar leuk, worden we stadgenoten. Ik had anders nog iets voor je hier in Utrecht, in de Nicolaas Beetsstraat. Een studentenhuis met zes meiden.’

‘Er is maar één stad in Nederland en dat is Amsterdam.’

‘Ja, Utrecht is mij te studentikoos. Kan ik nog beter in Breda blijven wonen.’

Met de eerste twee vaasjes bier voor onze neus kwam Hidde meteen ter zake. ‘Zeg Tobias, waarom heb jij geen vriendin? Of een leuke vriend?’

‘Een leuke vriend? Hoe kom je daar nou bij?’

‘Nou, dat kan toch? Het maakt mij niet uit. Ik gun jou een lief persoon.’

De wedervraag vond ik een goede uitvinding en in Breda boekte ik daar al jaren succes mee. Zo toverde ik een dialoog om tot een monoloog waarbij ik het luisterend oor was. Tientallen boeiende en minstens evenveel suffe levensverhalen kon ik aanhoren, vaak eindigend met: ‘Goh, dat ik dit allemaal tegen jou zeg. Ik heb dit nog nooit aan iemand verteld. Zelfs mijn vriend of moeder weet dit niet.’

‘Als je een biertje bestelt,’ zei ik dan, ‘hou ik het onder ons. En anders ga ik alles wat je hebt gezegd misbruiken voor mijn roman.’

Vooral de vrouwen voelden zich na mijn woorden gevleid. ‘Ja, ik kan boeken vollullen, hoor,’ probeerden ze me uit te dagen. Als ze dat zeiden, zorgde ik ervoor een volgende keer ver uit hun buurt te blijven. Ze moesten niet overdrijven.

Ik probeerde mijn trucje uit bij Hidde. ‘Word jij nou nooit moe van al dat vrouwelijk schoon om je heen?’

Hidde bewees van een ander kaliber te zijn dan ik gewend was. ‘Daar hebben we het niet over. Het gaat nu over jou. Heb je ooit een meisje gehad?’

Ik wenste dat de laatste Interliner op punt van vertrekken stond, maar mijn favoriete Snorremans moest voor zijn avonddienst minstens nog twee keer heen en weer. Dit dreigde een lastige avond te worden, we waren nog niet eens aan de kogelbiefstuk begonnen en Hidde had me al in de houdgreep. ‘Ja, ik heb een paar vriendinnetjes gehad, hoewel het nooit officieel aan was. Ik denk omdat ik op voorhand bang was dat het toch uit zou gaan. Verlatingsangst, bindingsangst, kind van gescheiden ouders... zoiets. Of ze wilden mij niet, kan ook.’

Hidde nam een slok bier en zette het glas niet terug op het bierviltje maar ernaast. ‘Buiten de lijnen kijken, over de grens gaan, daar wordt het leven interessant van,’ had hij eens gezegd. ‘Kom op, Tobias. Ik ben alleen maar geïnteresseerd in jou. Speel nou eens geen verstoppertje. Je weet dat je me kunt vertrouwen.’

De rol van antwoordgever viel me niet mee. ‘Ja, dat weet ik. Mijn ouders heb ik nooit zoenend op de bank gezien. Dat heeft vast meegespeeld.’

‘En je broertje dan? Daan heeft gewoon verkering.’

‘Misschien ben ik wat gevoeliger en hebben al die ruzies bij ons thuis mij anders geraakt. Ik weet niet hoe dat werkt. Iedereen ervaart zoiets op zijn eigen manier.’

Ik vertelde Hidde over mijn vriendinnetjes die op één hand te tellen waren, om precies te zijn op twee vingers, en dat ik opgelucht was als ze zeiden dat ze hoofdpijn hadden.

‘Maar heb je ooit gezoend met een van die twee?’

‘Ja, met Marjolijn, tijdens een verjaardagsfeestje. Ze nam me mee naar de kelder en het gebeurde in het donker. Het kietelde op een irritante manier. Ik ben meteen naar huis gegaan om mijn mond te spoelen en tanden te poetsen. Laatst kreeg ik op het terras van De Beyerd een tong van een dronken Bavelse juffrouw in mijn mond. “Ho, ho, ik ben vegetariër,” stamelde ik. Teleurgesteld droop ze af. Gelukkig voor haar had ze binnen vijf minuten een andere mond gevonden.’

Hidde maakte een aantekening op het viltje. ‘Haha, die moet ik onthouden: ik ben vegetariër. Maar even serieus weer. Volgens mij heb je genoeg aandacht van vrouwen, alleen doe je daar niets mee.’

‘Nou, dat zijn meestal vrouwen die minstens één huwelijk achter de rug hebben. Of erger: moeders die in de overgang zijn. Vorig jaar vroeg een vrouw van ver boven de vijftig of ik voortaan bij haar thuis de krant wilde komen lezen omdat haar man toch altijd de hort op was. Ik heb vriendelijk bedankt, maar vond het een beetje zielig voor haar. Ter compensatie ben ik een potje met haar gaan tennissen en voordat ik het in de gaten had stonden we elke week op de baan. Ik kreeg van die suffe boogballen terug, die drie keer stuiterden voordat ze bij me in de buurt kwamen. Heel saai. Ik ben per week de ballen harder gaan terugslaan, want ik had er geen zin meer in. Op een gegeven moment vond ze het zelf ook welletjes.’

Ik wilde doorvertellen, Hidde greep in zodat ik niet verder kon afdwalen. ‘Ja, game, set and match. Stoer, Buut. Heb je ooit het bed met een vrouw gedeeld? Of ben je nog maagd?’

Ik voelde me steeds nietiger worden. Bijna 28 en iemand van vijf jaar jonger prikte genadeloos door me heen. ‘Wat is er mis met een platonische relatie, of met een eeuwige vrijgezel? Misschien ben ik een laatbloeier. Met mijn studie, met voetbal scoor ik pas de laatste tijd erop los, misschien ben ik straks met vrouwen ook niet te stoppen.’

‘Misschien, misschien... Je gebruikt dat woord wel erg vaak. Laat mij het dan ook een keer gebruiken: misschien ben je bi. Die lettergreep zit vast niet voor niks in je naam.’

‘Haha, geestig. Zo heb ik het nooit bekeken. Tob kan ook... ik tob.’

‘Serieus. Hebben ze in Breda weleens gevraagd naar je geaardheid?’

‘Nee, niet echt. De enige vraag die ze daar stellen is of ik nog een biertje wil.’

Hidde stak twee vingers omhoog en de barman begreep de hint. ‘Op zich geen verkeerde vraag. Als ik nou zeg dat ik denk dat je homo bent...’

Ik schrok en het lukte nog net mijn schouders op te halen en met een hand over mijn ogen en wang te wrijven. De Indiase fotograaf – inmiddels een goede bekende – kwam als geroepen met zijn bosje rozen en polaroidcamera. Ik greep in mijn broekzak, terwijl Hidde intussen zuchtend beide handen door zijn lange, blonde haren haalde. ‘Hier heb je geld. Geef mij een roos en laat de foto dit keer maar zitten.’ Ik trok de rode bloem van de stengel en stopte die in mijn mond. ‘Nee hè, niet weer,’ riep Hidde.

Een stekel had zich in mijn vinger gehaakt. Ik kauwde nog wat en zei: ‘Rozen zijn gezond. Ik moet even naar de wc, mijn vinger is ongesteld.’

Het kleinste kamertje was vaker mijn redding. Het rode overblijfsel van de roos werd bij het doortrekken snel in rondjes opgeslurpt, het leek hoge kunst en zou ongetwijfeld kleur geven in de bruine massa van het riool.

Wat nu, hoe verder? Nog nooit had iemand me dit soort persoonlijke vragen gesteld. Nog nooit had ik mezelf deze vragen gesteld. Misschien was Hidde de aangewezen figuur om me te laten nadenken over mijn persoonlijkheid. Wie was ik eigenlijk? Ik voelde me in ieder geval veilig bij hem. Had het lot ons bij elkaar gebracht? Want laten we wel wezen, het was gezien het leeftijdsverschil puur toeval dat we in dezelfde groep waren beland. Waren alle vertragingen voorbestemd voor deze vriendschap?

Gelukkig stond een nieuw biertje klaar om mijn mond te spoelen en wat opener te worden. Alcohol hielp. Ik zat nog niet eens en Hidde ging direct door waar hij was gebleven. ‘Het maakt mij geen flikker uit. Het kan toch zijn dat je op jongens valt.’ Hij liet een stilte vallen en spande zijn spierballen aan. ‘Ken je homo’s?’

Terwijl ik een flinke slok van mijn bier nam dacht ik na. ‘De kapper. Best een aardige man, alleen is hij zo’n verwijfde vent met een staart en paarse nagellak. En de bloemist. Die stopt in elk boeket een winterpeen. Lekker ordinair. Op de middelbare school zat een homo bij ons in de klas. Een flikker, zeiden we in die tijd. Die heeft me een keer gezegd dat hij verliefd op me was. Hij fietste zonder op zijn zadel te zitten. Net een meisje. Ik heb niet veel met dat soort types.’

Verwoede pogingen om mijn woorden te temperen mislukten faliekant en een tegenvraag durfde ik niet eens meer te stellen. Tegelijkertijd besefte ik dat ik een slechter iemand had kunnen treffen om me aan over te leveren.

‘Wat heb je tegen die jongen gezegd? Het moet voor hem een grote stap zijn geweest. Ik vind het knap dat hij dat tegen jou durfde te zeggen.’

‘Geen idee meer. Ik geloof iets als: ik niet op jou, ik val op meisjes. Tja, wat moest ik anders zeggen?’

‘Op wat voor vrouwen val je dan?’

‘Ik heb een poster van Debbie Harry van Blondie op mijn slaapkamer hangen. Dat vind ik echt een lekker stuk. Heb ik nu een alibi?’

De opluchting van eindelijk weer een door mij gestelde vraag was van korte duur.

‘Speel je met je piemel als je op bed ligt en Debbie ziet?’ Hidde keek recht in mijn ogen en legde zijn hand op mijn arm. ‘Hé Buut, we zijn toch vrienden? Het maakt mij echt niet uit of je homo bent of niet. Het is alleen uit interesse dat ik deze vragen stel. Ik denk dat je worstelt met je geaardheid en wil je helpen.’

Zijn woorden raakten me, het was lang geleden dat ik iets had gevoeld en hij was de eerste vriend die oprechte en diepe interesse toonde. ‘Ja, sorry Hidde. Ik ben heel blij met je. Gun me even tijd. Je maakt nogal wat los. Ik voer nooit dit soort gesprekken. Je weet dat ik niet zo goed in mijn vel zit. Zes weken geleden is een voetbalmaat van jeka overleden, ik word de laatste jaren zo vaak met de dood geconfronteerd dat ik alleen maar rouw en niet eens tijd heb om te leven. Ik moet dit laten bezinken.’

Hidde stond op en gaf me een stevige hug. ‘Kom, we gaan na het toetje gezellig de stad in. Morgen zijn we vrij en begint voor ons het weekend. Pak jij morgenvroeg om zes uur de eerste Interliner naar Breda en ik de trein naar Alphen aan den Rijn. Laten we samen de komende uren goed het leven vieren.’

Kater

Die vrijdagmiddag werd ik pas iets na twee uur bewust wakker. De Interliner had ik blijkbaar gehaald, geen idee of Snorremans aan het stuur zat.

Als laatste van het gezin woonde ik nu twee jaar in het achterhuis van mijn ouders. Ter voorbereiding op een zelfstandig bestaan, was het idee. Maar mijn moeder bleef voor het eten en een schone was zorgen.

In strenge winters kon je niet naar buiten kijken door de ijsbloemen op de ramen. Vandaag scheen de zon. Door het openstaande raam zagen mijn rode alcohologen de tuin waar onze geit Polleke braaf en tevreden tussen de vier kippen uit de waterbak dronk. Die beesten hadden een luizenleven om jaloers op te zijn. Mijn blik dwaalde langzaam naar de Grote Kerk en het Stadserf. Een mooier uitzicht over de Parel van het Zuiden was ondenkbaar.

In deze stad maakte ik mijn weergaloze doelpunten en in gedachten zag ik tijdens het bescheiden juichen de mevrouw met de paraplu en haar man met het zakmes aan de lijn staan. Een vlucht voor de alcohol, had ze gezegd. Ze wist toch dat Utrecht en Amsterdam niet waren drooggelegd?

Ik had trek in een bananenmilkshake, maar nauwelijks de fut om me aan te kleden, laat staan naar de snackbar te lopen, waar de frietboer vast weer zou vragen of ik een oogontsteking had. Vieze Kees, zoals we hem noemden, had een keer gezegd dat ik een uur lang een rauwe kalfsvleeskroket op mijn oog moest leggen, daarna zou mijn kijk op de wereld scherper zijn dan ooit. Zijn kroketten waren al niet te vreten, het wondermiddel haalde het boekje Oma weet raad beslist niet.

Ik zou mijn spullen die mee naar Amsterdam moesten alvast kunnen inpakken, op z’n minst klaarzetten, maar het lukte me niet eens de stekker van de platenspeler uit het stopcontact te trekken. Was het maar al maandag. Dan was ik weer fit, ging ik verhuizen en kon ik in Amsterdam aan een nieuw hoofdstuk van mijn leven beginnen.

Met een volle vuilniszak wasgoed liep ik een halfuur later op de automatische piloot de twee trappen af, in totaal 39 treden, waarvan ik de laatste drie oversloeg, de werkplaats in, waar mijn vader bezoek had van Sjaak, die twee keer per maand met zijn antieke bakfiets oud papier kwam ophalen. Van de opbrengsten had hij een toupet gekocht, Jan Modaal moest daar een maand voor werken. Fietsend kon hij met een beetje tegenwind maar één hand aan het stuur houden, want het was zonde om zo’n grote investering te laten wegwaaien.

Sjaak was niet al te nauwkeurig met het pakken van papier en karton. Laatst had hij een stapel litho’s van P. Vetter in zijn bak gegooid, mijn vader ontdekte het net op tijd. Die stadsgezichten van Breda verkochten als zoete broodjes, mijn ouders konden daarmee met gemak de studies van alle zes kinderen betalen.

Mijn vader had zijn vertrouwde appelgroene tuinbroek aan, het leesbrilletje hing aan een koord om zijn nek en hij droeg zijn zwarte zeemanspet om de kale plek op zijn kruin te verbergen. Voordat hij die pet opzette goot hij altijd eerst een flinke dosis berkenwater van Dr. Dralle over zijn hoofd, zodat hij fris aan een nieuwe dag kon beginnen. Het stonk uren in de wind. Toen hij een keer hoofdpijn had smeerde hij zijn kop in met Midalgan in de hoop dat het zou helpen. Die illusie vloog letterlijk en figuurlijk in brand.

‘Zo, moet jij niet werken bij de Free Record Shop?’ vroeg hij terwijl hij met zijn rechterbeen de verstekmachine in gang zette.