Motto

Waar gaan we op af langs deze weg
die we al zo lang volgen zonder
eenmaal te vragen waarheen hij leidt?

Sommigen zijn op weg gegaan om
fortuin te zoeken, sommigen
om zorgen te verdrijven, anderen
om kennis na te streven en weer
anderen om thuis te komen.

We gaan naar al deze doelen
tegelijkertijd: we gaan terug
naar het evidente.
- Lanza del Vasto

Inhoud

 0 Bij de nieuwe uitgave
 1 Inleiding

 2 Het bewustzijn als achtergrond
 3 Een thuisbasis: integreren en dialoog
 4 Het imaginaire
 5 Het paranormale
 6 Mystiek
 7 Nieuwe integratie

 8 Therapie opnieuw bezien
 9 Onderwijs of ontwikkeling

10 Gezondheidszorg

11 Uitleiding

12 Wat is er nieuw sinds 1977

13 Noten

14 Literatuur

15 Register van persoonsnamen

16 Register van begrippen

17 Over de auteurs

Inleiding

(fragment) 

In de transpersoonlijke psychologie komen de gevestigde psychologie en een grote verscheidenheid aan esoterische, vreemde, religieuze en wijsgerige stromingen bij elkaar. Wat meestal als de grensgebieden van 'de' psychologie gezien werd, ondervindt in toenemende mate belangstelling van psychologen en andere mensen binnen en buiten de wetenschap. Hoewel sommige tradities in de psychologie zich nooit ver van grensgebieden als de filosofie en het concrete bestaan verwijderd hebben, lijkt er in een aantal westerse landen sinds de jaren zestig sprake te zijn van een uitbreiding van het gebied van de psychologie.

       Kort na 1960, in de tijd dat ook de Beatles begonnen, kwam met name in de Verenigde Staten een psychologie op die de benaming 'humanistisch' meekreeg. Hoewel aan deze psychologie een zeker humanisme niet ontzegd kan worden, geeft de vertaling van het Engelse 'humanistic' door 'humanistisch' niet helemaal aan wat wij daar gewoonlijk onder verstaan. In de beschouwingen van deze humanistische psychologie ligt bijvoorbeeld minder de nadruk op het verstandelijke, rationele, aspect van de mens dan in kringen van het traditionele humanisme het geval is. De humanistische psychologie ontstond rond wetenschappers als Maslow, Rogers, Jourard en Allport, die ten dele teruggrepen op de Europeanen Adler en Stern en zich voor een ander deel afzetten tegen sommige andere richtingen in de Noord-Amerikaanse psychologie. Ook o.a. Fromm, Perls en Berne worden tot de humanistische psychologen gerekend. Zij brachten in de Angelsaksische psychologie vooral de innerlijke beleving terug, die hieruit vanaf 1920 goeddeels was verdwenen.

       Deze figuren wilden bereiken dat psychologen zich ook zouden bezighouden met waarden, met zingeving, beleving, lichamelijkheid, gevoel, contact en identiteit. Je zou het een poging kunnen noemen om 'de' psychologie (in Noord-Amerika) een menselijker gezicht te geven. Het daarbij gevolgde mensbeeld is wellicht wat erg optimistisch en weinig op de samenleving als geheel betrokken. In dit beeld echter ligt duidelijk een nieuwe gerichtheid: Murphy (1) schrijft: 'Het werkelijke probleem is het bereik der denkbare mogelijkheden voor de menselijke natuur, waarbij wij ruimte laten voor alle mogelijke transacties tussen personen en denkbare omgevingen.'

(...)

Transpersoonlijke psychologie wil zoveel zeggen als psychologie voorbij het persoonlijke. Verder dan of buiten ieders persoonlijke behoeften of eigenaardigheden ligt het overkoepelende, het universele, het collectieve: het grotere geheel waarin het ik een andere dimensie krijgt. Waar komen we, als we vanaf het persoonlijke verder gaan, terecht? Eigenlijk zowat overal: in een sociale politiek, in de Verenigde Naties, in organisaties, groepen, vriendschap, liefde, kwesties van de zin van 'het' leven, andere bewustzijnsvormen, in filosofieën en godsdiensten uit alle windstreken. Kernpunt daarbij is steeds het verlaten van de gerichtheid op alleen het eigen ik. Het persoonlijke dan kan, naar het lijkt, in twee richtingen worden 'overschreden'. Enerzijds is er een beweging in de breedte naar buiten toe, naar de medemens, de maatschappij en de cultuur. Anderzijds is er een verdieping of 'verheffing' in de richting van het universele, het goddelijke, het spirituele. Transpersoonlijke psychologie heeft vooral met deze laatste, verticale, uitbreiding te maken. In deze betekenis is transpersoonlijk bijna synoniem met spiritueel. Het transpersoonlijke ligt, anders dan het nog-niet-persoonlijke en het niet-meer-persoonlijke, in het verlengde van het individueel-persoonlijke van de mens, zonder dat te ontkennen (5).

Het transpersoonlijke dan ligt voorbij het alledaagse en het kan er, als men het bereikt, weer in worden betrokken.

(...)

De indeling van dit boek volgt eerst de lijnen in een ontwikkelingsproces: de eerste twee hoofdstukken gaan over het bewustzijn en het persoonlijke (hoofdstukken 2 en 3), daarna komen drie gebieden van de 'verticale' uitbreiding van het persoonlijke: het imaginaire (hoofdstuk 4), het paranormale (hoofdstuk 5) en de mystiek (hoofdstuk 6). Hoofdstuk 7 gaat over het verband tussen het persoonlijke en het transpersoonlijke. Vervolgens zijn er drie hoofdstukken over toepassingen van uitbreidingen van het persoonlijke 'in de breedte': therapie (hoofdstuk 8), onderwijs (hoofdstuk 9) en gezondheid (hoofdstuk 10). Het boekje besluit met enkele opmerkingen over de betekenis van het verschijnsel transpersoonlijke psychologie (hoofdstuk 11) en een paar notities over wat er gebeurd is sinds dit boek voor het eerst verscheen (hoofdstuk 12). Achterin staan uitgebreide noten, een lijst van heel wat boeken en publicaties en registers van persoonsnamen en begrippen.

Bij de nieuwe uitgave

(fragment) 

In het voorwoord bij de Deense vertaling van dit boek (1) stond indertijd dat de Nederlandse auteurs op klompen, zonder respect, maar wel met humor, door een menigte 'mogelijke' benaderingen heenbanjerden. Misschien was dat ietsje te kort door de bocht, maar feitelijk beschrijft dit wel wat de auteurs wilden: een beknopt en niet al te zwaarvoetig overzicht bieden van fascinerende nieuwe stromingen op het raakvlak van zingeving en psychologie.

(....)

       In de jaren zestig en zeventig braken concepten en stromingen door zoals zen, meditatie, yoga, relevant onderwijs, duurzaamheid, nieuwe geneeskunde, etc. Die stromingen en concepten staan grotendeels in dit boek beschreven en kunnen merendeels nog altijd actueel genoemd worden. Sommige auteurs die al wel in dit boek vermeld staan, hebben later meer faam verworven, zoals Goleman met zijn begrip 'emotionele intelligentie'. Mindfulness en aandachtstraining kwamen er bij ons nog bekaaid af, maar zen, boeddhisme en taoïsme worden in de tekst en in noten ruimhartig beschreven. In hoofdstuk 12 gaan we in op wat er op het gebied van het transpersoonlijke sinds 1977 nieuw is.

(...)

Transpersoonlijke psychologie is een kleine maar noodzakelijke uitbreiding van de manier waarop gewoonlijk naar mensen wordt gekeken. Het gaat niet alleen om uiterlijke interactie en integratie, maar vooral om de innerlijke integratie: de verbinding van het persoonlijke en het interpersoonlijke met de zin van het menselijke en het eigen bestaan. Ook ruim vijfendertig jaar na de eerste druk is dit nog altijd geen populair onderwerp en ook deze versie zal vermoedelijk de bestsellerlijsten niet bereiken, maar het onderwerp is toch onverminderd essentieel voor mens en wereld.

12 Wat is er nieuw sinds 1977

(fragment) 

Als we ons afvragen wat er gedurende de laatste twintig, dertig jaar zoal flink in de belangstelling is gekomen op het gebied van spirituele, transpersoonlijke en levensbeschouwelijke ideeën en toepassingen, wat komt er dan naar voren? Welke inspirators en welke verschijnselen kunnen we onderscheiden? En in de zin van ontwikkelingen in de psychologie? We zullen daar beknopt naar kijken en hier en daar een verband leggen met het boek.

       Wanneer we wat breder kijken naar de wereldwijde ontwikkelingen in de moderne geschiedenis, hebben we sinds een jaar of dertig de beschikking over prachtvindingen als internet, microchips en goedkope vliegtickets. Deze dingen hebben ons leven niet alleen gerieflijker, maar paradoxaal genoeg ook gejaagder gemaakt. Er blijft minder tijd over voor spirituele (transpersoonlijke) verdieping of voor desnoods een ommetje in het park. De vooruitgang gebiedt dat we thuis gaan werken om de spullen die we via internet bestellen te kunnen aanpakken. De fysieke winkels die nog over zijn, moeten steeds langer openblijven om ons op de raarste tijden te kunnen bedienen. Met een thuisgebrachte pizza op de bank kijken we naar reclame terwijl we tegelijk facebook bijwerken, een date regelen en een berichtje naar de zaak sturen waar waarschijnlijk alleen de nachtwaker overwerkt. 's Avonds, als het bedtijd is, slaan we onszelf met een paar slaappillen knockout nadat we de speciale wake-up-installatie hebben ingesteld met vogeltjesgeluid en zo goed als echt daglicht (1).

Ook het gebied van het transpersoonlijke ontkomt niet aan deze ontwikkelingen. Er is in de sociale en andere media verschrikkelijk veel informatie te vinden over zingeving, esoterische onderwerpen, geluksbeleving en meditatie. Daarbij zijn er twee trends: enerzijds kun en moet je het allemaal zelf doen. Er zijn nauwelijks nog kerkelijke, geestelijke, wetenschappelijke of desnoods politieke leiders die het je kunnen voordoen. Anderzijds zijn er enorm veel boeken en trainingen voorhanden waar je het als het ware eerst kunt leren om het daarna weer zelf te moeten doen. Het voordeel is dat wie een training gedaan heeft, vervolgens zelf trainer kan worden om wat bij te verdienen. De spirituele rages wisselen elkaar in lijn met de moderne tijd snel af.

Er wordt ook nog altijd en zelfs steeds meer onderzoek gedaan naar transpersoonlijke verschijnselen. Sprake is van een praktische normalisering. Het is geen probleem als een onderzoeker meditatie of 'mindfulness' als onderwerp neemt, zolang het over het bestrijden van stress gaat. Het spirituele heeft zich daarmee als onderwerp in de wetenschap, de gezondheidszorg, de media, de professionele trainingswereld en op de bank bij de mensen thuis een plek verworven. Dit betekent overigens, zoals iedereen wel weet, niet dat het transpersoonlijke in de zin van aandacht voor integere en integrale waarden de wereld inmiddels diepgaand heeft veranderd.

In dit hoofdstuk stippen we enkele recente fenomenen aan, voornamelijk aan de hand van de hoofdstukindeling die we in dit boek hebben gevolgd.

17 Over de auteurs

David Grabijn (1947) studeerde psychologie aan de Universiteit van Amsterdam. Zijn speciale interesse betrof systeemleer en een menigte andere zaken die in de reguliere studie niet te vinden waren. Hij heeft die studie overigens wel afgemaakt. Hij was daarna onder meer redacteur van teksten, schrijver en ondernemer in de muziekindustrie. Tegenwoordig uitgever.

Fons Foudraine (1935-2012) studeerde psychologie aan de Vrije Universiteit te Amsterdam. Lange tijd was hij werkzaam als beroepskeuzepsycholoog. Hij was daarnaast vooral een levensgenieter. Zag de gewone psychologie het liefst als braaf kindje van vader transpersoonlijke psychologie en moeder parapsychologie.

Enkele recensies

Reacties op Transpersoonlijke Psychologie 

Een uitstekend synthesewerk, dat bovendien, voor de verder geïnteresseerde lezer, een uitgebreide bibliografie bevat. Lic. Jozef Corveleyns, Boekengids, België

'Dit is de eerste oorspronkelijk Nederlandse inleiding op dit gebied. ' J.H. van Meurs in Streven

Het boek geeft op een prettige, onverwachte manier informatie. De inhoud is gebracht in de vorm van een soort consumentengids voor de leek, je krijgt een beknopt overzicht van wat er allemaal is, net genoeg om te besluiten wat voor jou belangrijk is. Om daar dan meer over te weten, kun je de zeer degelijke en uitgebreide literatuurlijst achterin raadplegen ofwel de noten per hoofdstuk, die precies vertellen, waar elke auteur zijn gedachte vandaan haalt en op welke blz. je die vindt. Naast deze beknoptheid en degelijkheid staan onverwachts de leuke grapjes van de auteurs die aan al het diepere/hogere iets frivools, lichtvoetigs geven, wat de zaken voor mij in balans houdt. Eva Titus in Facultatief, Belgisch tijdschrift

De auteurs vatten denkbeelden en bevindingen van een groot aantal zeer uiteenlopende personen samen. 
Karel Soudijn in Intermediair.

"De schrijvers wekken de indruk heel wat gelezen te hebben.' P. Vroon in NRC

Dit boek is rijk in het weergeven van modern onderzoek en ontwikkelingen in het veld en geeft een duidelijke uiteenzetting van de relatie van de Transpersoonlijke Psychologie met andere historische en eigentijdse psychologieën. Het is een evenwichtig en degelijk boek dat veel zal kunnen betekenen bij het verspreiden van ideeën die voor ons allemaal, waar ook ter wereld, essentieel zijn.
Jan Hoefman in Journal of Transpersonal Psychology

De auteurs ordenen een verbazingwekkend grote belezenheid in oosterse wijsheid en westerse (..) psychologie om de transpersoonlijke psychologie op te bouwen. Daarna tonen zij in drie hoofdstukken hoe deze psychologie toe te passen is bij het onderwijs en de psychotherapie. (..) in dit waardevolle boek (..). H.A.L.A. Bogers voor de Nederlandse bibliotheken

Colofon

David Grabijn en Fons Foudraine
Transpersoonlijke psychologie
Een ordenend en inspirerend overzicht

Herziene uitgave

Met ruim 45 pagina's noten, literatuur en register

LezersPoort Haarlem

ISBN 97890 77556 160 

voor deze epublicatie met digitaal watermerk / social drm  

Papieren uitgave najaar 2012

NUR 770 

Trefw.: psychologie, levensbeschouwing, spiritualiteit, integrale visie

c 2012 Uitgeverij Lezerspoort Herziene en bijgewerkte versie.

Oorspronkelijk verschenen in 1977 bij Uitgeverij De Toorts, Haarlem

Omslagontwerp Studio Swanink, naar een foto van 

Ina van Delden

Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, openbaar gemaakt in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen, of enige andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

All rights reserved. No part of this book may be reproduced, stored in a retrieval system, published or transmitted in any form by print, photocopying, microfilm, recording or any other means without prior permission in writing from the publisher.

Samensteller(s) en uitgever spannen zich in een zo betrouwbaar mogelijke uitgave te verzorgen. Niettemin kunnen zij geen aansprakelijkheid aanvaarden voor mogelijk erin voorkomende onjuistheden.

LPN 70025-212-01-3303-8016
LezersPoort Uitgevers
info@lezerspoort.nl 

www.lezerspoort.nl