Korte beschrijving

Dansen in het zand 

Een leven in geschonken tijd

Het relaas van André Bek is bijna een paradox: het is ongelofelijk en het is waar. André Bek was marinier, vereenzelvigd met mannelijkheid, onverzettelijkheid en ‘onkwetsbaarheid’. Hij kreeg in twintig jaar tijd vier maal door transplantatie een nieuwe nier van een levende donor. Vier maal schonken mensen hem uit liefde een stukje van zichzelf. Vier maal accepteerde hij met grote aarzeling hun geschenk. Het feit dat juist hem dit alles gebeurt en dat hij, door het vertellen van zijn verhaal zich ook nog eens kwetsbaar opstelt, geeft Dansen in het zand een eigen, geheel onverdacht vertrekpunt. 

Bovengenoemde combinatie van factoren maakt Dansen in het zand tot een puur en authentiek menselijk verhaal, dat er niet alleen is voor een bepaalde groep lezers (bijvoorbeeld mensen die direct of indirect te maken hebben met nierproblemen). Het boek spreekt door zijn authentieke, integere en diepmenselijke benadering tot het hart van velen. 

Dansen in het zand is er voor iedereen die een bijzonder verhaal wil lezen. Het laat zich lezen als een medisch verhaal, als een oproep, als een ‘thriller’, als een lofzang op het leven en de liefde, als een ‘ongeplande autobiografie’: het verhaal van een vechter en een overlever. 

Auteur: André Bek

Proloog

Zijn woorden zijn me bijgebleven.

'André, geloof me, ik leef met de dag. Ik slinger tussen hoop en wanhoop. Van de goede momenten geniet ik zo veel mogelijk. Het is doorzetten, altijd maar weer doorzetten. Eigenlijk heb ik maar één keus. Het is dát, of… volledige stilte…'

Onze paden kruisten elkaar vroeg in de jaren tachtig. Een tijd waarin ik nog leefde in de zorgeloze waan van onkwetsbaarheid. Hij was een toevallige passant in mijn leven, een tijdelijke collega. Een bijzonder aardige, trotse en intelligente vent. Zijn houding van rustige waardigheid en allesoverheersende levensdrift maakte diepe indruk op mij.

Hij sprak laconiek over zijn gebleken kwetsbaarheid, bijna alsof hij daarmee spotte. Dat intrigeerde mij. Hij toonde daarmee een kwaliteit die mij vreemd was. Ik deed als ex-militair juist mijn best zwakheden te verbergen en stoere kracht uit te stralen. Door naar hem te kijken ging ik mezelf in een ander licht zien. Nadien ben ik hem nooit meer tegengekomen. Zijn werkelijkheid stond mijlenver van de mijne af… Althans, dat dacht ik. Hij dialyseerde en wachtte op een donornier!

Je komt op deze wereld zonder inspraak, wordt opgenomen in de cyclus van alles wat leeft en bent een tijdje te gast op aarde. Gezond en wel sta je open voor de toekomst en leef je met de mooiste plannen en verwachtingen.

Vol jeugdig zelfvertrouwen koesterde ook ik mijn dromen. Alle onheil zou aan mij voorbij gaan. Totdat ik te horen kreeg: 'André, je nieren kunnen niet meer beter worden…'

Onkwetsbaarheid bleek enkel in mijn naïeve verbeelding te bestaan.

Was de 'toevallige' passant misschien een boodschapper van mijn toekomst?

1 De juiste dans

Als dag en nacht vormen ze twee delen van het geheel, de één kan niet zonder de ander. 
M. Patel

Rotterdam, eind november 1982. Daar staat ze. Alsof alleen zij gekleurd is in een verder zwart-witte omgeving. Ik kan mijn ogen nauwelijks van haar afhouden. Extreme aantrekkingskracht. Ik geneer me voor mijn eigen onbeschaamdheid. Verlegen en quasi nonchalant kijk ik een andere kant op als haar blik de mijne kruist. Kijkt zij nu ook naar mij? Het is alsof ik haar ogen voel prikken. Het zal toch niet waar zijn? Weer ontmoeten wij elkaar in een glimp, maar nu blijft haar blauw een paar seconden in mijn bruingroen verzonken. Een eeuwigheid. Bonkend hart, stokkende adem, een tinteling.

Blijkbaar is zij vanavond onze danslerares. Een sprekend gezicht met een lieve lach. Een sportvrouw met de elegantie van een ballerina.

'Goedenavond dames en heren. Vanavond val ik in, Bert heeft een griepje. Voor degenen die mij nog niet kennen, mijn naam is José. Mag ik jullie uitnodigen op de vloer?'

Ik kijk mijn ogen uit als zij een nieuwe slowfoxvariatie voordanst. Soepel zweeft ze over het parket. Wat benijd ik die assistent van haar. Enthousiast geeft ze uitleg en neemt vervolgens de variatie stap voor stap door. 'Zo, nu is het de beurt aan jullie.' In een grote kring worden de pasjes geoefend.

'Gaat het? Het is slow-quickquick-slow.' Ineens is ze daar. Op nog geen halve meter afstand. Ze heeft het tegen mij! Ik voel een blos opkomen. Gloeiende lava trekt van mijn voetzolen omhoog en zet mijn oren in brand.

'Nee, het g-gaat niet helemaal goed… geloof ik,' stotter ik onhandig. 'Kom maar,' resoluut pakt ze me beet. Mijn danspartner wordt overgenomen door haar assistent.

Mijn god, wat voelt dat goed. Kracht en zachtheid in symbiose. Haar onderlichaam dicht tegen het mijne. Aangesloten dijen en buiken. Verleidelijke warmte. De afstandscheppende armhouding. Een verwarrende combinatie van sensualiteit en opperste kuisheid. Ze leidt mij door de passen en mijn voeten vinden haar ritme. Ik voel mij een getemd wild dier. Onbewust van wat ik doe, bewegen onze lichamen als één geheel. Een sensatie, ik dans met haar! 

'Je hebt talent,' zegt ze zachtjes terwijl ik haar volg in het rijzen en dalen van de slowfox. Haar adem kriebelt langs mijn oorhaartjes. Ze ruikt heerlijk. 'Vind je?' 'Ja, je heupen hebben verstand van muziek.'

Ik moet lachen. 'Dank je.' Haar jurk voelt zijdenachtig zacht. Het is alsof ze geen kleding draagt. Met mijn rechterhand voel ik hoe krachtig haar lijf is, en hoe haar huid tegelijkertijd zacht wordt waar mijn hand rust. Ik vergeet dat ik dans. Ik ben aanwezig, in haar maat, in haar intimiteit.

'Je vriendin danst ook goed.' Ik keer terug in de realiteit. Het is alsof ze me peilend aankijkt.

'Néé, niet mijn vriendin, ze is de zus van een vriend van mijn broer. Ze zocht een danspartner,' antwoord ik bijna verontschuldigend. Ze laat een korte stilte vallen. Haar hand spant zich aan;

slechts een fractie van een seconde, heel subtiel en wellicht onbewust. 'O, dus je hebt je opgeofferd?' 

'"Geen glorie zonder lijden" zeggen ze bij de mariniers,' grap ik.

'Ben je marinier?' vraagt ze enthousiast nieuwsgierig. 

'Ik ben er net weg,' antwoord ik gefingeerd achteloos. Ik vertel haar nu niet dat ik tandheelkunde studeer. Stel je voor, straks heeft ze een fobie voor tandartsen.

'Wow, stoer hoor. Avontuurlijk. Daar houd ik wel van. Dus je had ook zo'n mooi uniform met een rode bies?'

'Ja, die heb ik nog steeds. Heb je iets met uniformen?' plaag ik uitdagend.

'Hmm…, misschien?' retourneert ze met een ondeugende blik en vervolgt ineens onverwacht zakelijk: 'Zo, je hebt het ritme nu goed te pakken, ik ga door met de les. Succes verder.' Ze laat me los en loopt weg. Tik, tak, tik, tak, zonder om te kijken. In verwarring blijf ik achter. Ik sta nog in half de danshouding. Alleen.

Nu of nooit! Ik raap al mijn moed bijeen en roep haar zo discreet mogelijk na: 'Ik heet André, en ík heb wel iets met dansleraressen…' José stopt en draait zich om. Ze staat rechtop, met iets gespreide benen die haar soepele stretchjurk strak spannen, draait een blonde lok achter haar rechteroor en steekt haar borsten vooruit. Als een danseres: sensueel en stijlvol tegelijk.

'Op zaterdagavond is er altijd vrij dansen. Vaak ben ik er dan ook…' Ze knijpt haar ogen half dicht en draait zich glimlachend om.

Er schiet elektriciteit naar mijn kruin. Ik kan die ogen niet meer loslaten en fantaseer hoe het zal zijn om in de diepte daarvan onder te gaan. Dit is wat mij betreft liefde op het eerste gezicht. Zo moet dat dus zijn. Het bestaat echt! Overweldigend, magisch.

Een paar dagen later.

Ik word gek! José, José, José, wat heb je met

me gedaan? Aan niets anders kan ik meer denken. Haar ritme tintelt na in iedere vezel van mijn lijf. Ik moet iets doen, zo kan ik niet verder. Ik kan nauwelijks meer slapen, studeren, eten, opletten in het verkeer. Het is alsof ik beheerst word door machten buiten mijzelf.

Uiteindelijk trek ik de stoute schoenen aan en schrijf haar een brief. Recht vanuit mijn hart vinden tedere woorden hun weg. Mijn mooiste zinnen ooit vloeien samen. De brief waarin in mijn ogen alles perfect geformuleerd staat, waarin ik mij kwetsbaarder opstel dan ik tot nu toe voor mogelijk hield.

Op weg naar de brievenbus ben ik in hevige tweestrijd.

De tijd staat even stil. Dit moment zal mij altijd bijblijven. Wat ben ik zenuwachtig. De bus zuigt, mijn vingers aarzelen. Een dualistisch gevoel. Als ik de brief los laat, kan ik niet meer terug.

Ik geef toe aan onbegrepen krachten en laat los. Gevolgen zijn nu buiten bereik. Ik heb het gevoel dat er iets groots in gang wordt gezet, dat er een nieuwe levensfase gaat aanbreken. Maar ook de angst voor afwijzing. Wat weet ik van haar? Heeft ze al iemand? Breng ik haar in verlegenheid met mijn liefdesoffensief? Maak ik mezelf compleet belachelijk?

Ik doe dit intuïtief, vanuit een onbewuste drang, opgeslokt door de nevelen van hevige verliefdheid. De logica krijgt nu geen vat op mij. Is het gevoel wel wederzijds?

Sinterklaasavond, 5 december 1982. Het is honderd procent wederzijds! Godzijdank!

Zij heeft al die tijd hetzelfde gevoeld. Verdwaald in tijd en ruimte dansen we de sterren van de hemel, zijn even verliefd op elkaar als op het leven en waren nooit eerder zo gelukkig. Lippen vol passie vinden elkaar. 't Heerlijk avondje is gekomen… Opperste bekoring van onze zinnen. Het is de juiste dans, in de juiste sfeer en op de juiste melodie. 

Dit gevoel mag nooit meer over gaan. We hebben elkaar zo veel te vertellen. Raken wij ooit uitgesproken? Zijn wij ooit uitgedanst? 

Als je van iemand houdt, dan is die persoon geen gewoon mens meer. Die persoon wordt speciaal en uniek voor jou. Samen ga je het grote avontuur aan. Het is een verrassende ontdekkingstocht: soms naar je diepste zelf, maar vaker naar die boeiende ander. Je wordt een ander, beter en completer mens. Jezelf overwinnen en vergeten voor de ander. Elkaar beminnen, helpen en troosten, zonder eisen en voorwaarden. Teder, zacht en goed zijn. Ook in moeilijke tijden geloven dat het allemaal weer goed komt. Samen lachen, huilen, sterk en kwetsbaar zijn, maar vooral samen dezelfde richting kiezen. Zeggen: 'Ik vind je geweldig zoals je bent,' tonen: schat, ik houd van jou. De waarheid als tweerichtingsverkeer.

Hoe dieper wij doordringen in elkanders geest, hoe meer wij geloven in een ongelooflijk wonder. Het wonder van de eeuwige liefde. Een kracht waarmee wij denken alles te kunnen overwinnen.

2 Negentienvierentachtig

Al mijn hoop en al wat in mij lacht, ik zie het deinzen in die zwarte nacht. 
J. van Looy

Rotterdam, AZR Dijkzigt (het huidige Erasmus MC), 1984. 'André, je nieren kunnen niet meer beter worden. Je zult moeten gaan dialyseren.' De jonge vrouwelijke arts zegt het met een droevige en vreemd serieuze blik. We zitten in een apart kamertje. Ze lijkt zich volledig bewust van haar onheilstijding en de schok die ze daarmee teweegbrengt.

Dit voelt wel héél ernstig. Wat moet ik hiermee? Droom ik?

Ik wil het niet geloven. Het is niet wáár... Ze neemt me in de maling! Je gaat toch zeker naar het ziekenhuis om beter gemaakt te worden? Allemachtig! Ik weet niet wat ik moet zeggen. Het is een enorm kabaal in mijn hoofd, een vreemde mix van oorverdovend suizen en chaotische gedachten. Talloze vragen strijden om voorrang. Niet één krijg ik te pakken. Ze schreeuwen door elkaar en vechten om antwoord.

Ik ben volledig beduusd en kan met geen mogelijkheid de consequenties overzien.

'Kan ik dan niet meer parachutespringen?' vraag ik opeens aan de arts. De eerste vraag die tot mijn eigen verbazing vrijkomt. José en ik hebben onlangs een cursus aangeboden gekregen.

Een mens stelt in alle verwarring de vreemdste vragen als zijn toekomst hem wordt ontnomen.

'Nee, dat kan niet meer,' antwoordt de arts totaal verbaasd. 'Nooit meer?' vraag ik dramatisch.

'Nee... eh... ik denk het niet,' aarzelt zij onbeholpen. Ze klemt haar lippen op elkaar en schudt zachtjes haar hoofd. Ervaring heeft haar nog niet gehard, ik zie vocht glinsteren in haar ogen.

Ze heeft zichtbaar moeite met mijn ontreddering en haar verantwoordelijkheid als boodschapper van het slechte nieuws. 

En plotseling is daar het besef. Vanuit een schijnbaar idiote vraag en het veelzeggende aarzelende antwoord wordt het me allemaal compleet duidelijk. Ik denk aan José en barst in woede en tranen uit. Hoe moet dat nu verder met ons? Nooit meer dansen? We hebben het zo fijn samen. En onze grootse plannen?   

Hoe ga ik haar dat vertellen? Verder leven aan een machine!

Horror van de zwaarste categorie. Rondom mijn hart wordt het kil, alsof het gebroken is en mijn bloed niet meer rondpompt. Ik voel een klemmende pijn op mijn borst.

Het dak van de hemel dondert omlaag. Duisternis, paniek, het zwartste zwart overspoelt mij. Ik bevind me in de hel en wil naar het niets, of de hemel, het is me om het even. Alles beter dan dit. Genadige dood. Het besef overweldigt mij. Ik pak een stoel en smijt hem door de kamer. Agressie als uiting van mijn machteloze woede.

'Néééé… Dan ga ik nog liever dood! Ik ga niet aan een machine!' Ik schreeuw en ben buiten zinnen.

'Dan ga je ook echt dood,' zegt de arts bijna fluisterend en zichtbaar aangedaan. Ze klopt zachtjes op mijn rug en leidt me terug naar mijn bed op zaal.

De wereld ziet er ineens heel anders uit. Het is alsof het daglicht niet meer doordringt. Ik staar naar het plafond en kan alleen maar denken aan José. Ik wil echt dood, verlost zijn van deze pijn. Het is beter zo. Ik wil geen blok aan haar been zijn, geen veroorzaker van een donkere toekomst. Wie kan ik nog voor haar zijn zonder 'zon' in mijn hart? Boos ben ik, op alles, op iedereen. Het voelt zo onrechtvaardig. Iedereen die het waagt bij mijn bed te komen scheld ik verrot. Niemand kan de antwoorden geven die ik nu zoek.

Colofon

Fragment uit André Bek – Dansen in het zand
Een leven in geschonken tijd

ISBN 9789077556870 voor deze epublicatie 
NUR 320 
Trefw.: Literaire non-fictie; autobiografie; nierziekte; Marine; donorschap; transplantatie 
© 2007 André Bek & LezersPoort Uitgevers   
Omslagontwerp Bart van den Tooren  
Foto omslag Rob Casey/Getty Images  
Foto auteur Ronald R. van Oijen 

Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, openbaar gemaakt in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen, of enige andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

All rights reserved. No part of this book may be reproduced, stored in a retrieval system, published or transmitted in any form by print, photocopying, microfilm, recording or any other means without prior permission in writing from the publisher.  

Samensteller(s) en uitgever spannen zich in een zo betrouwbaar mogelijke uitgave te verzorgen. Niettemin kunnen zij geen aansprakelijkheid aanvaarden voor mogelijk erin voorkomende onjuistheden.

LPN 70.017-207-01-3308-8008

LezersPoort Uitgevers,  Haarlem - NL

info@lezerspoort.nl

www.lezerspoort.nl