Janet Hofstra

CANADA 
here we come... again!

een turbulente emigratie

VanDorp Educatief

Canada, here we come...again!
Een turbulente emigratie 

Janet Hofstra

ISBN 978 90 77698 66 2 (eBook)
ISBN 978 90 77698 64 8 (paperback)

1e druk november 2010

Vormgeving: Marleen Rikkengaa en Eric Jan van Dorp
Redactie: Marleen Rikkengaa
Fotografie: Janet Hofstra en Rob Rodenhuis

Uitgeverij VanDorp Educatief
Postbus 42
3956 ZR LEERSUM
Tel. 0343 469972 / Fax 0343 469973
info@vandorp.net / www.vandorp.net

Kijk voor meer emigratieboeken op www.emigratieboek.nl

Copyright©2010 VanDorp Educatief (deze uitgave)
Copyright©2010 Janet Hofstra

Niets uit deze uitgave mag worden vermenigvuldigd in welke vorm dan ook zonder uitdrukkelijke en schriftelijke toestemming van de uitgever.

Voorwoord

Op de veranda, zittend achter mijn laptop aanschouw ik met een half oog Mike (13), Dave (10) en Rob (9). Het is Summer Holiday. Al de hele ochtend zijn ze bezig een vlieger op te laten. Geen mogelijkheid laten ze onbenut om de vlieger de lucht in te krijgen en te houden. Rennend, dan weer stilstaand met trekkende bewegingen aan het visdraad en gooiend vanaf de trampoline. Er is veel geduld nodig. Af en toe zijn er onderbrekingen waarin ze verwijtend ieder een kant oplopen. Maar de wil om de vlieger te zien zweven is groot en dus worden pruttelende pauzes afgewisseld met herkansingen. Er is genoeg wind. Of misschien wel te veel. De vlieger was goedkoop, “zou dat het zijn mem?”. Of is het de afgeknapte staart die roet in het eten gooit. Ik google ‘vliegertips’ en lees de kinderen voor, dat de staart zeker vier keer de lengte van de vlieger moet hebben, maar wordt onderbroken door absolute stilte. Totaal onverwachts is er dat ene, juiste zuchtje wind dat de vlieger opneemt en wegvoert. Ademloos kijken we toe hoe de felle kleuren steeds verder vervagen en de vlieger uiteindelijk als een klein stipje hoog boven ons zweeft. Het succes wordt zwijgzaam gevierd, vrezend dat grote euforie nog niet op zijn plaats is. En inderdaad. Met dezelfde onverwachtheid waarmee de vlieger werd opgenomen, duikelt hij nu naar beneden. Terwijl Mike het klosje garen ‘bedient’, volgen Dave en Rob het vliegertouw tot ver in de mais, waar de gehavende vlieger wordt teruggevonden.

Na een geraamte-reparatie en een staart-upgrade in de vorm van een verknipte vuilniszak, beginnen ze tot mijn grote verrassing van meet af aan. Wat een vastberadenheid, denk ik toch wel enigszins verbaasd. Dat zie ik graag, laat daar geen misverstand over bestaan, maar lang niet altijd. Waar een wil is, is een weg. En geduld is een bijzonder schone zaak. Maar het is beide makkelijker gezegd dan gedaan. Om doelen te verwezenlijken is er een flinke portie energie, doorzettingsvermogen en positiviteit nodig. Of het nu gaat om het oplaten van een vlieger, het starten van een eigen onderneming of een emigratie.

Mijn vroegste aanraking met emigreren was in 1978. Ik was negen, mijn oudste zus Mettie elf jaar ouder, toen zij besloot te verhuizen naar het land van haar vriendje Larry. Canada. Hij woonde een jaar bij ons, maar miste de ruimte van zijn eigen land. Vreselijk vond ik het. Ik dacht aan de talrijke uitstapjes die Mettie en Larry met ons, de drie jongste zusjes, maakten. Hobbelend in de bruine eend zongen we de sterren van de hemel. Op weg naar het Blauwe meer, Sneek of de dierentuin. Ondanks ons grote achtpersoons gezin, was het vertrek van Mettie duidelijk voelbaar. Wat volgde waren brieven met foto’s, die met enig inbeeldingsvermogen lieten zien hoe Mettie en Larry aan de andere kant van de oceaan hun eigen leven opbouwden. Ik droomde vaak over Mettie. Steevast over een weerzien zonder enige vorm van blijdschap en herkenning. Zwetend werd ik wakker en hoopte, dat áls ik haar weer zag, zij me nog kende. Wat dit voor mijn ouders betekende ging langs mij heen. Ondanks het gemis vond ik haar emigratie naar dat verre Canada ook spannend en interessant. Helemaal toen mijn ouders in 1983 aankondigden, dat er genoeg gespaard was om de vakantie niet in Groet (N.H.) door te brengen, maar in het land van hun oudste dochter. Hennie, Ingrid en ik mochten mee. Die vakantie werd een aaneenschakeling van hoogtepunten, met bovendien een belangrijke ondervinding. De grote afstand had de familiewortels in geen enkel opzicht aangetast. Sterker nog, het weerzien en de nieuwe ervaringen droegen bij aan een verdere groei.

Naarmate we er vaker kwamen voelde Canada niet langer onbekend en ver. En niet alleen ik, ook Jeroen voelde zich er thuis. Hij had er in 1989 drie maanden stage gelopen en dat was zo goed bevallen dat hij het daaropvolgende jaar opnieuw voor drie maanden vertrok. Nu om veranda’s en hekwerken te bouwen. We bezochten Canada zo vaak als we konden. Zagen ieder jaargetijde en telkens als we thuiskwamen viel ons heimwee ten deel. Vooral naar de rust en ruimte. In 1992 was het gevoel groot genoeg om de eerste schreden richting emigratie te zetten. Een tekort aan werkervaring en vermogen zette ras een streep door de prille plannen. Maar de aantrekkingskracht bleef. En dus bleven we fantaseren en dromen. Ook nadat ons leven was verrijkt met drie Hollandse jongens. Toen ‘Citizenship and Immigration Canada’ het aantal benodigde punten voor een visum verlaagde en wij bovendien iets ruimer zaten in werkervaring en eigen middelen sneed het mes aan twee kanten. Ineens kwam onze lang gekoesterde wens binnen handbereik.

Met een bijna volle honderd procent visumkansberekening in de pocket en een visumdoorlooptijd van ongeveer één jaar zouden we medio 2005, met twee kleuters en een iets grotere kleuter aan de hand, onze droom waarmaken. Een nieuwe toekomst opbouwen in Ontario, Canada. Het werd een intensief jaar. De gekste documenten moesten worden vergaard en vertaald, honderden vragen beantwoord en we moesten nadenken over alles wat met ons naderende vertrek verband hield. En onwillekeurig werd er stukje bij beetje alvast afscheid van ons genomen. Op partijtjes werd achteloos even door een bezoeker gemeld dat het ons laatste ‘live’ bezoek was, waarna de stemming tot ver beneden feestvreugde daalde. En tijdens de verjaardagen van onze kinderen en de kerstmaaltijd zagen we de eerste afscheidstranen weggepinkt worden.

Als je alles toch eens van te voren wist. Er volgde helemaal geen emigratie in 2005. En ook niet in 2006, noch in de daarop- volgende jaren. We bezochten alle feestjes evenals de jaren ervoor, waarbij het ‘afscheidsritueel’ zich het eerste jaar herhaalde. Ons emigratietraject verborg onvermoede obstakels, met als enige constante factor: tijd. De klok tikte gestaag en niets vermoedend door. Dat gaf mij gelegenheid in overvloed om stil te staan bij onze ‘daden’. Ik was niet alleen een emigrant in spe. Ik was ook een achterblijver en was niet ongevoelig voor wat ik om mij heen zag. Toch bleef onze focus (met hier en daar een hapering) op Canada gericht. Er was een lange adem nodig, maar uiteindelijk komt zelfs aan het langste gebed een eind. Zo ook aan ons vertrek. Opnieuw de tuin inkijkend, de vorderingen van onze vliegerende kinderen gadeslaand, ben ik blij dat we de duikvluchten te boven zijn gekomen en een paar flinke windkrachten hebben getrotseerd. Klapwiekend neergaan is frustrerend, maar het uiteindelijke zweven is alle energie meer dan waard!

Janet Hofstra

Nog één keer?

Oktober 2003.

Op het logeerbed van mijn Canadese zus nestelt Jeroen zich heerlijk tegen me aan. Ik zie geen hand voor ogen, maar toch zie ik het geluk van zijn gezicht stralen. “Nog één keer Janet? Zullen we het nog één keertje proberen?” Ik weet het niet. Er is veel veranderd. We zijn nu met z’n vijven en dan ziet de wereld er heel anders uit. Ouders zijn nu ook grootouders en de toekomst van onze kinderen zo drastisch veranderen is heel wat anders dan je eigen leven over een andere boeg gooien. Maar eenmaal terug in Nederland heeft Jeroen de site van de emigratieconsulent al snel gevonden. En zijn enthousiasme (of gedram al naar gelang mijn humeur) maakt toch weer het nodige in mij los. Langzaam dringt weer tot me door waarom we eerder probeerden een Canadees visum te krijgen. De vrijheid, de mentaliteit, de mogelijkheden en niet te vergeten .... het avontuur!

Een hele zaterdagavond kost het ons om de visum-kansbeoordeling digitaal te beantwoorden. Opleidingen, (vorige) werkgevers, werkervaringen, ons taalniveau, voormalige huisadressen en natuurlijk vermogen en zijn we wel rechtgeaard geweest. Omringd door diploma’s, referenties en adreswijzigingen voelt het alsof ik in een tijdmachine zit. En als we alle vragen hebben beantwoord besef ik opeens weer dat mijn huwelijksaanzoek na twaalf jaar samenwonen nog steeds niet aanvaard is. Kortom het uitgebreide vragenformulier zet aan tot een ‘goed’ gesprek. Terwijl ons hele hebben en houden door de telefoonlijn vliegt, oppert Jeroen dat we ‘anders’ tijdens het afscheidsfeest wel kunnen trouwen. Het is maar goed dat onze conversatie hier wordt verstoord door het digitale antwoord van de emigratieconsultant. Binnen nu en vijf dagen kunnen we een kansberekening tegemoet zien.

Mijn ongeduldige aard in beschouwing nemend, is dat best lang. Vroeger was ik vast de postbode tegemoet gaan rennen. Tegenwoordig is het eigenlijk niet veel anders. Ik doe niets anders dan verbinding maken en post, die er dus niet is, binnenhalen. Op de vijfde dag verschijnt hetverlossendee-mailtje.Wemaken kans. Of we dinsdag tussen negen en twaalf uur contact willen opne-men. Dat willen we zeker!

Semi-nonchalant melden we op Robs verjaardag aan de weder- zijdse ouders en iedereen die het op dat moment kan horen dat we het nog één keertje gaan proberen. Of we “een meisje(?!)” bedoelen. “Nèè, Canada”. Oei. Dat verandert de zaak. En niet ten goede. Gelukkig is het allemaal nog zeer vrijblijvend en ver van hun bed, zodat het onderwerp al snel verandert in het zingen van “Er is er één jarig, hoera hoera.”

Beter een foute beslissing...

Gewapend met rugzak stapt Rob kordaat achter zijn grote broers aan. Het is peuterspeelzaaldag. Dat betekent dat ons huis tot elf uur weer ongewoon stil zal zijn. Maar vandaag komt dat niet verkeerd uit. Want vandaag is het de dag van het telefoontje naar de emigratieconsulent. De telefoon werkt als een snoeptrommel op Mike, Dave en Rob. Zelfs als de mannetjes heerlijk aan het spelen zijn en ik denk onopvallend het moment te hebben gevonden om dat ene belangrijke telefoontje te kunnen plegen, springen ze -juist als ik mijn naam heb genoemd- ineens alle drie om me heen. Ze hebben ineens vreselijke dorst of de aardappelrooier moet nú achter de trekker of het heerlijk spelen is ineens ontaard in een gevecht waar ingrijpen binnen nu en tien seconden noodzakelijk is. De emigratieconsulent vuurt zijn vragen direct op Jeroen af. “Hoe lang heb je bij die boer gewerkt? Oei dat is te kort. Wat deed je daar precies? Mmm, geen leidinggevende functie dus.” Het verwachtingsniveau van Jeroen daalt ineens tot ver beneden vriespunt. Dit gaat helemaal de verkeerde kant op. Maar ineens krijgt het gesprek een andere wending. “Wat doet je vriendin precies bij die bank. Dus daar werkt ze al vijftien jaar? De laatste jaren als parttime pr-medewerkster? Daarvoor fulltime hypotheekadviseur?” Koning winter maakt onverwacht plaats voor een strakblauwe lucht met een stralend zonnetje. “Kunnen jullie de zesentwintigste langskomen?” 

We maken grote kans op een permanent visum. Gaan we door, of haken we af. De rollen zijn voor het eerst omgedraaid. De vorige keren werd de beslissing genomen door het puntensysteem van de Canadese immigratie wetgeving. Teleurstellend, maar ook gemakkelijk. Want beslissen is niet eenvoudig, zeker niet als het een ommekeer van honderdtachtig graden in je leven betekent. Diep in ons hart weten we het antwoord wel. Toch blijven vragen ons bezighouden. Is het zelfzuchtig om ons hart te volgen? En zal het uiteindelijk bijdragen aan het geluk van onze kinderen? En ons huis, waar we bijna iedere spijker zelf aan hebben verbouwd en dat nu dus aanvoelt als een vaak gewassen spijkerbroek, verkopen? Ai, dat doet pijn. En dan het dorp waar we ons thuis voelen. En dan heb ik het nog niet eens over de zekerheden waarop ons bestaan inmiddels berust. Vaste inkomens en een hypotheek die geen problemen oplevert. Jeroen is duidelijk. Zijn enthousiasme en mening blijven fier overeind staan, ook als ik soms negatieve (maar realistische) argumenten schets. Gelukkig maar. Want ondanks de twijfels voelt dat goed. Een soort stabiele factor in een periode waar mijn gevoel lijkt op een toerenteller in een haarspeldbocht. Toch staat één ding wel vast. Ook deze keer blijf ik trouw aan mijn motto ‘beter een foute beslissing, dan geen beslissing’.

Leven

November 2003.

Alles willen ze van ons weten. En niet alleen van ons, ook van onze ouders en zelfs van onze broers en zussen. En daar heb ik er maar liefst vijf van. Hun geboortejaren, doe ik gewoonlijk op de gok. Maar deze keer is het geen voetbaltoto, dus toch maar even bij mijn moeder verifiëren. “O ja, er zit geen drie, maar vier jaar tussen Tinie en Hennie. En Mettie is in Joure geboren”, constateer ik schaapachtig. Niet alleen omdat ik het echt stom van mezelf vind, maar ook, omdat ik de stemming van mijn moeder haarfijn aanvoel. Ze wil me de antwoorden met alle liefde voorkauwen, maar voor dit doeleinde bijt ze nog liever haar tong af. En dus stel ik mijzelf en Jeroen de vraag of we dit onze ouders mogen aandoen. Hij is duidelijk: “Het is ons leven!” “Maar stel dat er iets met één van hen gebeurt”, kaart ik aan. Natuurlijk weet ook hij dat je in dat soort situaties echt heel ver weg bent, maar Jeroen vindt dat je je leven daar niet op kunt inrichten. Dat ben ik met hem eens. En dus verdiepen we ons op zondagmiddag verder in de formulieren en verzoeken van de Canadese Ambassade. Terwijl de kinderen fijn aan het spelen zijn, laten wij onze gedachten de vrije loop over een toekomst in Canada. Zo’n gewoon, maar kostbaar moment dat je in een kluisje zou willen bewaren om er weer uit te halen als het even niet zo lekker loopt. Maar nog voor ik de kluissleutel heb omgedraaid, gaat de telefoon en voel ik de aarde onder mij wegglijden.

Mijn vader blijkt niet goed te zijn geworden. Ondanks de ijzige kalmte waarmee mijn moeder haar woorden uitspreekt, voel ik meteen dat het helemaal mis is. Veel te snel na haar telefoontje zitten we in de familiekamer van het ziekenhuis. Iedereen is in zijn eigen gedachten verzonken, hopend op een wonder, maar vrezend voor het allerergste. Tot de dokter de laatste restjes hoop wegneemt. Zomaar totaal onverwacht is mijn vader uit het leven weggenomen. Mijn verdriet is groot. En mijn gedachten maken rare bokkensprongen. Van mijn vaders laatste e-mailtje schieten ze naar die keer dat hij mijn melktandje trok. En dan zijn ze ineens bij het invullen van de emigratieformulieren. Heel bewust realiseerde ik mij toen nog, dat wij in de gelukkige omstandigheid waren nergens een overlijdensdatum in te hoeven vullen.

Het is logisch dat we de afspraak met de emigratieconsulent, die voor woensdag gepland staat, afzeggen. Maar Jeroen vraagt mij ook heel voorzichtig in welk tijdsbestek hij een nieuwe kan maken. Of over een maand goed is. Ik stem in, maar alleen omdat ik mezelf afvraag of het geschikte moment ooit weer zal aanbreken. Ondertussen blijft het voelen alsof ik in een slechte film speel. Dit hield me bezig. Hoe ga je om met ziekte, of erger nog een sterfgeval in de familie als je zoveel kilometers verderop woont? Voor Mettie, mijn Canadese zus, was dit niet eerder aan de orde. Natuurlijk waren er gebeurtenissen die ze graag had bijgewoond, maar dat waren eigenlijk alleen de gelukkige of de ‘gewone’ familiemomenten. En natuurlijk zullen er ook best tijden geweest zijn, waarop ze graag even om het hoekje had gekeken omdat er iets minder leuks speelde. Maar nooit zo desastreus. Nu ondervinden we hoe groot de afstand werkelijk is. Doordat we Mettie maar niet te pakken kunnen krijgen, krijgt zij het vrese- lijke nieuws uiteindelijk niet van onszelf te horen. Vervolgens kan ze de plechtigheid bijna niet bijwonen, omdat haar paspoort is verlopen en moet ze vechten als een leeuw tegen de Canadese bureaucratie. Ik heb net gelezen dat Canada op de zevende plaats in de wereldranglijst staat als het gaat om efficiënte regelgeving. Waarschijnlijk hebben ze daar niet in meegenomen ‘het verlengen van een paspoort in een ultrakorte periode’, want dan waren ze onherroepelijk ex aequo met Nederland op de twaalfde plaats geëindigd. Er moeten twee vrienden aan te pas komen die haar moeten beschrijven en een soort getuigenis van goed gedrag moeten afleggen.

We kunnen er geen doekjes meer om winden. De consequentie van emigreren is ons volslagen duidelijk. 

Die hards

Ik was negen jaar toen mijn oudste zus Mettie (toen twintig jaar) haar Canadese vriend achterna reisde. Larry was op bezoek geweest bij vrienden van mijn ouders. Om die Canadese jongen een gesprekspartner te gunnen nodigden ze ons gezin uit. Mettie sprak per slot van rekening Engels. Ze bleken samen nog een taal te spreken. Het was liefde op het eerste gezicht. Ik denk dat mijn ouders zich na dit bezoekje wel eens achter de oren hebben gekrabd. Niet om Larry. Hij is een geweldige man. Maar het werd al snel duidelijk dat Mettie deze Canadees niet meer los zou laten en zich in zijn land wilde vestigen.

Emigreren was in die tijd wel even wat anders. Toen een telefoon- tik naar Canada nog vijf en een halve gulden kostte en een brief een paar weken onderweg was. Zonder msn en webcam gingen er maanden, maar ook jaren voorbij waarin we elkaar niet zagen. Tijden waarin alleen brieven met bijgevoegde foto’s een beeld schetsten van de situatie overzee. Als Mettie een bezoek bracht aan Nederland, waren mijn zusjes en ik wekenlang zenuwachtig. Zou onze Canadese zus wel hetzelfde gebleven zijn? Steeds voelde het vanaf de eerste minuut weer ‘gewoon’. Ook haar vertrek was die eerste keren een drama. Maar vertrouwen op een weerzien, leerde ons zelfs afscheid nemen. Mettie en Larry op hun beurt waren bang dat de relatie met de jongste zusjes in een ‘generatiekloof’ zou eindigen. Wij waren per slot van rekening nog zo jong toen Mettie vertrok en in Canada haar leven opbouwde. Ook die zorgen bleken onnodig en ongegrond. De oceaan heeft een hechte verhouding nooit in de weg gestaan.

Het is waar. Tijden zijn veranderd, afstanden verkleind. Emigreren is niet meer wat het vijfentwintig jaar of -erger nog- zestig jaar geleden was. Toen mensen net na de oorlog vertrokken om de armoede en de werkeloosheid te ontvluchten, met als gevolg dat zij in heel veel gevallen voorgoed afscheid moesten nemen van hun dierbaren. Het waren barre tijden voor deze emigranten, die voet aan wal zetten in een land waarvan ze de taal niet eens machtig waren. En in dit nieuwe land van onbegrensde mogelijkheden moest men evengoed bij nul beginnen. Deze mensen zijn ongelofelijk op de proef gesteld. En wat een schok was het voor hen, die jaren later wél terugkeerden en constateerden in welke welvaart de Nederlanders inmiddels leefden. De emigranten van toen? Ik heb diep respect voor ze. Dát waren de echte die hards. Door hun opkomende kennis van e-mail en internet hadden ook mijn ouders ontdekt hoe afstand daardoor gevoelsmatig verkleint. Het gemakkelijke contact en vooral het veel snellere antwoord op vragen dankzij e-mail, liet hen inzien dat emigreren tegenwoordig heel anders is dan vijfentwintig jaar geleden. Grappig dat juist mijn totaal-niet-technische en debuterend computerende vader degene is geweest die mij introduceerde in de wereld van de chat. Toen hij zijn kersverse kennis kracht bij zette door het inschakelen van de webcam, was ik onder de indruk. Zowel van zijn kennis, als van de techniek. Dit was waar we vroeger op de lagere school verlangend over spraken: een beeldtelefoon. Ik ben blij zowel van mijn moeder als zusje te horen dat mijn vader ‘vrede had’ met onze beslissing. Maar hoe vindt mijn moeder het dat we de emigratieprocedure voortzetten? Ondanks de slechte timing vraag ik het haar, recht op de vrouw af. Ze geeft toe, het ligt nu nog moeilijker. “Maar,” zegt ze er streng achteraan, “deze droom moeten jullie gaan waarmaken. Ik zal het jullie nooit kwalijk nemen.” Dit is het antwoord waar iedere aspirant-emigrant op hoopt. Het getuigt van heel veel liefde. Erg dapper ook, vooral als ik denk aan de tekst: ‘immigrant children often become immigrants themselves...’

Sabotage

Februari 2004.

We gaan de visumprocedure voor skilled worker opstarten. Maar hoe het gesprek met de emigratieconsulent verder gaat verlopen? Geen idee. We verwachten een soort ‘weten-jullie-het-zeker-test’. Dus gebruiken we de autorit naar het emigratiebureau ter voorbereiding op de mogelijke vragen. Waarom we willen emigreren, wat voor werk we doen, in welke grade onze kinderen zitten. Achteraf hadden we het risico van een auto besturen in combinatie met het Engelse handen- en voetenwerk niet hoeven nemen. Of wij er nu wel of niet klaar voor zijn: het is de consulent om het even. Hij duikt meteen in een paar dikke boeken met Engelse functieomschrijvingen en probeert de juiste functienamen te vinden bij Jeroens werkzaamheden in verschillende beroepen. Een nauwkeurig en langdurig werkje gezien de minimale verschillen in de omschrijvingen. Na lang speuren is de juiste naam gevonden. Omdat Jeroens werkervaring volgens het puntensysteem te kort is, word ik de hoofdaanvrager. Ik ben het langst als hypotheekadviseur werkzaam geweest en had daar ook de benodigde diploma’s voor. Een prettige combinatie als we het over punten hebben. 

Welgeteld 67 hebben we nodig om een Canadees Permanent Visum te kunnen krijgen. Nu is het nog zaak uit te vinden welke Engelse ‘titel’ bij mijn toenmalige bevoegdheden hoort en –veel belangrijker- hoeveel punten dat oplevert. De criteria die dan volgen nemen aanzienlijk minder tijd in beslag. Inkomen, leeftijd, vermogen, familie in Canada... De punten rollen aan één stuk door bij de consulent uit de pen. Maar één vakje blijft angstvallig leeg: ‘Beheersing Engelse taal’. Dit moet namelijk nog blijken uit een door de hoofdaanvrager te maken talentest. Slik, denk ik verschrikt, ons lot ligt dus in mijn handen, om daar direct ook het voordeel van in te zien. Maar mijn schijterige en saboterende gedachten worden onderbroken door de consulent, die meldt dat het ontbrekende puntenaantal bij een gemiddelde kennis van de Engelse taal haalbaar is. En nog concreter: “Onder voorbehoud van de medische keuring kunnen jullie met 98% zekerheid een permanent visum krijgen. Aan u de keus.” Het zweet breekt me uit. Als de consulent opnieuw naar zijn bureau loopt om het -al met onze namen voorgedrukte- contract erbij te pakken, kijk ik met angstige ogen naar een breeduit lachende Jeroen. Onder de tafel schop ik zijn schenen blauw, maar hij blijft lachen. Gaan we werkelijk onze handtekening onder dit document zetten? Dit document dat er voor zorgt dat de emigratietrein in werking wordt gezet? We lopen naar buiten. Beide stil. Dan kijken we elkaar aan en beginnen we eerst zenuwachtig dan hard te lachen. Op het overvolle parkeerterrein kruipen we tegen elkaar aan. Canada, here we come!!

Nooit meer!

Maart 2004.

We besluiten het direct publiekelijk te maken. Het is nog wel ver weg en niet honderd procent zeker, maar het geeft een ieder (en onszelf) wel de ruimte om er aan te wennen. En dat begint natuurlijk bij Mike, Dave en Rob. Nu klinkt dat groter dan het is, want onze mannetjes zijn wat dat betreft wel wat gewend. Wij zijn namelijk van het plannenmakende soort. Die boerderijcamping met verkoop van verse producten bijvoorbeeld. Of dat Bed & onvergetelijk-Breakfast boerderijtje. Soms in Nederland gesitueerd, soms op een idyllisch plekje in Canada de keukentafel gepasseerd. Nu is het niet zo dat we de kinderen hierin altijd direct betrekken, maar sommige dromen worden zo vaak besproken dat zelfs grote potten met hele kleine oortjes er wel iets van opgevangen zouden hebben.

Als we op een rustig moment vertellen dat we graag willen verhui- zen naar Canada, wordt dat dan ook niet echt als wereldschokkend nieuws ontvangen. Dave is eigenlijk de enige die bedenkelijk kijkt en direct over zijn ‘Winnie the Poohkamer’ begint. Ik kan hem geruststellen. Alles gaat mee. Zijn slaapkamer dan wel niet, maar zijn knuffels en speelgoed wel. En in Canada mag hij natuurlijk gewoon weer een Poohkamer. Hij twijfelt. Weet mem wel zeker dat er ook een Canadese Winnie bestaat? Het Canadese Poohboekje van neefje Jamie biedt uitkomst: Winnie en zijn vrienden wonen ook in Canada. En dan wordt Canada als een tweede natuur verweven in ons dagelijks bestaan. De lange en strenge winters lijken hun fantastisch. Dat we het zonder borrelnootjes, frikan- dellen en drop moeten stellen: dáár hebben we een duidelijk minpunt te pakken. En wat te denken van (bijna) familieloze verjaardagen, de lange afstanden en het nagenoeg ontbreken van fietspaden... Voor Mike mag het de pret niet drukken. Hij is duidelijk in het bezit van dezelfde emigratiegenen als zijn ouders en vertelt aan iedereen die het maar horen wil “Als de ‘reagering’ het goed vindt gaan wij naar Canada.”

Ondertussen rollen de eerste Engelse woordjes over de kindertongetjes en vooral bij Dave rolt dat erg lekker. Hij heeft er plezier in en lijkt het hele Canadagebeuren als vrij natuurlijk op te vatten. We schrikken dan ook vreselijk als hij tijdens een zomerse barbecue verschrikt vraagt “Is het voor altijd dan?” Zijn onbedaarlijke huilbui na het antwoord gaat ons door merg en been, hij leek het zo goed te begrijpen. En kleine Rob? Die heeft het weer iets té goed voor de bril. Op de oma-oppasdag is hij boos op oma. Tot voor kort mocht oma ‘dan wel naar huis’. Nu niet. Hij geeft oma wel te verstaan: “Straks ga ik naar Canada en dan zie ik je nooit meer!” Dat is wel een heel pijnlijke manier om duidelijk te maken dat híj het begrip emigreren volkomen heeft begrepen.

Small talk

April 2004.

Om op onze visumaanvraag het aantal punten bij Beheersing Engelse Taal in te kunnen vullen, heb ik mij aangemeld voor de IELTS Talentest in Amsterdam. Het is een wereldwijd erkende test, die alle taalvaardigheden test. Samen met een mede-emigrante in spe, ben ik de enige Nederlander tussen zo’n vijftig oosterse studenten. In het klaslokaal, met alleen een potlood op mijn tafeltje en omringd door heel veel echte studenten, moet ik me inhouden niet in lachen uit te barsten. Dat is lang geleden! Na tweeënhalf uur luisteren, lezen en schrijven is er gelukkig een kleine onderbreking. Als we zitten te wachten voor het laatste onderdeel voel ik mijn hart bonzen en krijg ik een droge keel. In allerlei kamertjes verdwijnen de studenten voor de mondelinge test. Hier en daar hoor ik gelach. Gelukkig er zijn dus lachwekkende examinatoren bij. Laat mij alsjeblieft het geluk hebben bij één van deze examinatoren terecht te komen. Dan hoor ik mijn naam. Nog een knipoog van Jeroen en dan naar binnen. 

Het begint met het officieel noemen van mijn naam en examennummer, voor de bandopname. Na een vriendelijk knikje krijg ik in keurig Brits Engels de vraag welke studie ik volg. De examinator kijkt mij enigszins verbaasd aan als hij hoort dat er een niet-studerende moeder van drie kinderen tegenover hem zit. Dus leg ik hem meteen maar uit, dat ik deze test doe vanwege een emigratie. Na een aantal algemene vragen over mijn favoriete vakantieland en andere makkelijk-weg-praat-onderwerpen zijn we bij het volgende onderdeel beland. Ik krijg een onderwerp aangereikt waarover ik één minuut mag nadenken. Daarna moet ik hierover minimaal vijf, maar liever tien minuten spreken. Welk beroep zou je het liefst kiezen als alternatief voor je huidige. Ik denk aan bezigheidstherapeute bij ouderen, maar blijf steken. Ik weet het beroep niet eens te vertalen, laat staan hier tien minuten over te kunnen praten. Ik dreig een lichte black-out te krijgen, tot ik ineens aan Jeroens woorden denk. Tijdens het oefenen was ik naarstig op zoek naar het Engelse woord voor doventolk: het beroep van mijn zusje. Geërgerd riep ik: “Verdorie, ik mis in iedere zin een woord!” Waarop Jeroen zei: “Dan zeg je toch dat ze in een winkel werkt of kapster is. Weten zij veel!” “Ik kan niet liegen,” zei ik toen nog. Dat kan ik nog steeds niet, maar ik kan wel bedenken waar we vorige week nog over gesproken en gefantaseerd hebben. En dus kom ik met de schapenboerderij op de proppen, die we in Zuid-West Ontario te koop zagen staan. Het leek ons prachtig om de gemolken melk zelf ambachtelijk tot kaas te bereiden en te verkopen in de boerderijwinkel. Bovendien zou de kaasmakerij interessant genoeg zijn om toegankelijk te maken voor publiek en misschien zelfs voor een kinderfeestje. De examinator knikt driftig, hij lijkt mijn verhaal te begrijpen. Tijdens het laatste onderdeel gaat hij een discussie met mij aan over de sociaal-economische positie van de vrouw op de arbeidsmarkt. Een flinke kluif, maar ik geloof dat ik me er goed heb uit gered. Keep my fingers crossed.

Maar waarom?

Zomer 2004.

Maar waarom? Jullie zijn hier gelukkig. Jullie worden hier omringd door familie. Vrienden wonen binnen handbereik en aan zekerheden geen gebrek. Tja, waarom eigenlijk? Gelukkig is het niet een groot aantal mensen dat werkelijk wil weten wat ons beweegt deze stap te nemen. Want voor wie wel doorvraagt blijkt het antwoord moeilijk te geven. Of misschien moeilijk te begrijpen. Als we vertellen dat we ‘gewoon’ ons gevoel volgen, zien we de eerste vraagtekens verschijnen. We doen net of we niks zien en gaan stoïcijns door “Canada voelt als thuiskomen: die heerlijke rust, de ruimte en gemoedelijke mentaliteit...” Maar al tijdens het uitspreken van deze woorden tekent zich verdergaande verbazing bij de gesprekspartner af en dus gooien we zonder adem te halen ons laatste wapen in de strijd: het avontuuraspect. Stom! Nu is er helemaal geen redden meer aan. Avontuur? Met drie kinderen?? Met zulke magere motieven begin je toch niet aan zo’n enorme onderneming! Hier alles opgeven om nota bene met drie kinderen de oceaan over te steken en daar weer van voor af aan te beginnen? Dat vereist toch minimaal een super werkaanbod, een gigantische bedrijfsuitkoop of anders maar een crimineel verleden. En dat hebben wij allemaal niet. Wij hebben alleen een goed gevoel. 

Gek genoeg is die onverklaarbare hang er bij ons altijd al geweest. Iedere keer na een bezoek aan Canada, kregen we last van heimwee naar het land. Natuurlijk, dat waren steeds vakanties. En natuurlijk voorgoed is niet hetzelfde. Maar tijdens die talloze (werk)vakanties werden we wel geprikkeld. Tijdens een lezing over zijn emigratie naar Canada hoorden we Evert van Benthem zeggen: “De trek naar het buitenland is er altijd geweest. En steeds was er wel weer een reden om hier te blijven, maar ook steeds kwam dat emigratievirus terug.” Terwijl wij moeite hebben een paar dozijn mensen te overtuigen, lijken de vierhonderd aandachtige luisteraars Van Benthem volkomen te begrijpen, maar dat heeft vast alles te maken met de afloop die zich hier niet meer laat raden. Twee enthousiaste toehoorders hebben het in ieder geval honderd procent begrepen en trekken hieruit een wijze les. Waarom? Omdat het goed voelt. Daarom!

Mens van vlees en bloed

December 2004.

Yes! We hebben ons huis verkocht. En dat terwijl het nog niet eens te koop stond! Ik weet nog niet voor welke prijs, dat wisten mijn vriendin, onze buren en de bakker ook niet. Tja, zo gaat dat. Terwijl wij nog niet eens weten wannéér we het te koop zullen zetten, is ons huis al een keertje of zes, zeven verkocht. Als je ver genoeg zoekt, zou je kunnen zeggen dat deze hardnekkige roddel niet helemaal uit de lucht is komen vallen. Jeroen heeft het zelfgemaakte, maar niet van echt te onderscheiden, Te Koop-bord namelijk wel al een maandje of twee klaar staan. Want we zijn er wel uit dat we het eerst zonder dure makelaar willen proberen te verkopen. Ik hoef alleen maar ja te zeggen, dan plant Jeroen het bord in de tuin. Maar ik heb nog steeds geen ja gezegd. Dat is namelijk eng. Heel eng, want we hebben nog geen visum. Dus zeg ik dat het beter is te wachten tot het schilderwerk buiten helemaal af is. En als dat klaar is, komen de allerlaatste klusjes in huis op het programma. Hier en daar nog een plintje, een likje verf. Kleinigheidjes, dat wel, maar het geeft net dat beetje extra. Maar als dat klaar is, begint het blad te vallen. Wat een troep. 

En dan die tuin. In de zomer is ie prachtig, maar nu... Ondertussen stellen we wel de verkoopprijs vast. En als we het er ’s avonds over hebben denk ik steevast ‘morgen’. Maar ook ‘morgen’ denk ik steevast ‘morgen’. Dat schiet dus niet op. Tot die zondagavond. In het pikkedonker en in de stromende regen planten we het Te Koop-bord met de stelligheid van bergbeklimmers die de top hebben bereikt, in de voortuin. Weer binnen drinken we een borrel op deze nieuwe fase. Maar als ik de volgende morgen nog maar goed en wel op mijn werk ben, heb ik Jeroen al aan de lijn. Bij school dromden de moeders zich om hem heen: “Is het visum rond, we zagen het bord”. Tot mijn grote verbazing slaat bij Jeroen ineens de twijfel toe. “Ik weet het niet Janet, moeten we het wel doen?” Ik lig helemaal in een deuk. Gelukkig! Hij is een mens van vlees en bloed! Eindelijk twijfels en onzekerheid! Het lijkt hem toch beter het bord er nog even uit te halen. En vijf minuten later bevestigt een mailtje dat het bord weer veilig in de garage staat. Maar nog geen halfuur later belt hij weer: “Er heeft iemand gebeld, die had het bord in alle vroegte zien staan, wat nu?“ Tja, hoe leg je dit uit. “Sorry, u bent nét te laat”, of “Het is even een uurtje uit de verkoop?” Nee, natuurlijk niet! De kogel is door de kerk. Ons huis staat te koop!

Voorbij

Maart 2005.

Aan belangstelling voor ons huis geen gebrek, dus poetsen en organiseren we ons suf. Steeds weer verdwijnen stapels speelgoed in bakken achter kastdeuren, worden de bedden strak opgemaakt en sieren verse bloemen onze tafels. Ongezellig, vervelend en tijdrovend, aldus de kinderen. Helemaal waar, maar het levert geen windeieren. Al na een paar weken kunnen we onder de voorwaarde ‘geen visum, geen verkoop’ zaken doen. De verkoop is een feit. Opnieuw een gemaakte stap in emigratierichting. Heel fijn, maar het maakt ons ook ongeduldig. Anderhalf jaar na het besluit te willen emigreren, willen we weten waar we aan toe zijn. We willen voorbereidingen omzetten in concrete acties. We willen een vlucht boeken om dat leuke Victoriaanse huis (of Pipi Langkoushuis zoals Rob het noemt) te bekijken. We willen een school regelen voor de kinderen. En Jeroens toekomstige baas inlichten dat mankracht onderweg is. Kortom: we willen spijkers met koppen slaan. 

Maar ja, wachten duurt lang. Voor mij zijn tien minuten in een wachtkamer al een eeuwigheid, om dan nog maar te zwijgen van een paar minuten voor een rood stoplicht. Ik vind van mezelf, dat ik vooral gezien mijn ongeduldige aard, nu dus alle reden heb om ongeduldig te worden. Ook de omgeving begint zich af te vragen wanneer we nu eindelijk eens gaan. “Niet dat we jullie graag weg willen hebben hoor”, komt er steevast verontschuldigend achteraan. Begrijpelijk. Ook voor hen lijkt er geen eind te komen aan onze emigratie. En dus bekijken we iedere dag gretig onze mail. Omdat de emigratieconsulent onze honneurs waarneemt, krijgt hij de oproep voor de medische keuring; de volgende stap die genomen moet worden op weg naar het visum. Maar de weken verstrijken zoals ze al tweeënvijftig keer zijn verstreken: zonder een teken van leven van de Canadese ambassade.

Het is woensdagavond negen uur. We zitten in de kamer als de telefoon gaat. Een vreemd nummer, ergens uit het westen van het land bedenk ik me vlug. Onze emigratieman? Jeroen neemt aan. Hij knikt bevestigend naar me en trekt vervolgens wit weg. Hortend en stotend komt er wat geluid uit zijn mond, maar ik kan er geen touw aan vast knopen. Ik gebaar dat ik wil weten wat er aan de hand is. Dan maakt hij met zijn hand het welbekende ‘kappen- gebaar’. Ik sla mijn handen voor mijn gezicht. Onze droom is over. De visumaanvraag is afgewezen.