De zelftemmer

of
de kok die de mensen aardig kookte

door Will Jansen

I've been too long lonely and my heart feels pain
Crying out for some soothing rain
I believe I have taken enough
Guess I need a little water of love

Water of love Dire Straits

Dinsdagochtend, vroeg in de herfst, rond de klok van negen. Het regende al een paar uur niet meer, maar de weg was nog nat. De zon was zijn zomerkracht kwijt, het licht was evengoed best fel. Een vaalrode Renault Twingo reed licht slingerend over de A28, even voorbij Zwolle, ter hoogte van de afslag Meppel/Leeuwarden. Edwin Egging doezelde half weg achter het stuur. Zijn vingers trommelden mee met de The Amazing Rythm Aces: You don't look like my type, but I guess you'll do. Het was een zelf opgenomen cassettebandje.
Links en rechts flitsten grijze, zwarte en blauwe strepen langs. Hij keek, maar zag niks, het was meer staren en het deed pijn aan zijn ogen. Als hij met zijn hand over zijn voorhoofd wreef, voelde hij van binnenuit niks. Twee keer rukte hij net op tijd aan zijn stuur om niet tegen de vangrail aan te schuren. Het raam van het rechterportier sloot niet goed, waardoor de wind de hele weg rommelend suisde, harder en zachter, als een vaatwasmachine.
Hij zag het in gedachten voor zich. Het tv-programma Blik op de weg: camera achtervolgt automobilist met merkwaardig rijgedrag. ‘De man is al meer dan een uur een gevaar op de weg,’ zegt de gemaakt spannende voice-over. ‘Medeweggebruikers die hem passeren, wijzen toeterend naar hun hoofd en naar zijn voorwielen. De bestuurder van een Opel laat zijn stuur los en doet in de lucht de capriolen van de rode Renault na. Heel leuk, meneer, maar zo mogelijk nóg gevaarlijker.’ De opgefokte tv-stem sterft langzaam weg.

Al dagen was hij zichzelf niet. Dat moest met Marja te maken hebben. Straks zou hij haar zien. Ging hij zeggen dat hij haar gemist had? Of zou hij eerlijk zijn en zeggen dat hij nooit meer aan haar gedacht had. Het was bizar en wonderlijk dat het nu wel gebeurde. En zo intens. Wat nou wonderlijk?
Wonderen.
Katholieken.
Nonnetjes met natte bovenlippen.
Heerooms met blikken doosje vol gekleurde kauwgumpjes.
‘Ga maar buiten spelen, Edwin, dan kan oom even met mama praten.’
Zijn moeder giechelde.
Wat rook er zo raar?
Zijn gedachten maalden gestaag door.
Of het was doodstil in zijn kop.

Oh it's such a perfect day, I'm glad I spend it with you, zong Lou Reed erdoorheen.

Hoofdstuk 1

Edwin kon de gedachten aan Marja, haar gezicht, niet loslaten. Beelden bleven elkaar in cirkels opvolgen, cirkels die bij haar begonnen en weer eindigden. Hij was vanuit zijn driekamerflat in De Bilt op weg naar Fluitenberg bij Hoogeveen, waar zij haar restaurant had. Hij vond de A28 een irritant saaie weg, maar het stomme feit dat die hem naar Marja bracht, vergoedde veel.

Ze had destijds altijd lachende ogen, die hem het blinde geluk leken. Hij had de afgelopen vijfendertig, veertig jaar niet meer aan haar gedacht en toch, op het moment dat hij haar foto zag in vakblad Horeca Misset Restaurant, welde eenzelfde gevoel van lauwwarme rust in hem op als toen hij haar volle mond kuste op een feestje bij Michael Werkhoven, in die tijd zijn allerbeste vriend.

Eigenlijk was hij niet zo’n vriendenman. Zich binden aan iemand ging hem niet goed af. Twee mislukte huwelijken waren daarvan het vinnige bewijs, maar bevestigden ook zijn opvattingen er over. ‘Ik voel me een beetje kreupel als ik aan mijn relaties denk,’ zei hij als dit onderwerp ter sprake kwam, ‘alsof ik een blindengeleidehond nodig heb.’

Maar ja, om je kreupel te voelen, moest je weten wat echt lopen is, en daar had hij volgens mensen die hem dachten te kennen, niet veel kaas van gegeten. Voor zichzelf wist hij dat hij al ergens rond zijn veertiende besloten had om zich op de vlakte te houden als het ging om emotionele banden. Zijn vader had hem met harde hand de richting gewezen, hoewel hij bij lange na niet de klappen kreeg die zijn oudste broer moest incasseren. Het maakte Edwin laconieker, want hij wist al vroeg van ontwijken, al was zijn aanpak niet altijd afdoende, want je moest blijven uitkijken, anders kreeg je, boink, een toevallige beuk op je rug, dat wel. Misschien was dat laconieke wel een eigenschap van alle tweede kinderen. Het flegma waarmee je als tweede kind al vroeg vaststelde dat de oudste het meest op zijn donder kreeg, dat de oudste het verwoedst zijn verloren gewaande aandachtsterrein van enig kind wilde heroveren, die flegma liet nooit meer los. Alsof je die strijd al bij voorbaat had gewonnen. Van je oudste broer weliswaar, maar van wie moest je in de eerste jaren anders winnen? Het kon niet fout gaan. En of je vader dat later met zijn verbeten gemep alsnog wilde corrigeren, was niet belangrijk, je bleef onaantastbaar. Vriendschappen waren maar een gedeeltelijke opvulling van die emotionele leegte, je kon altijd klappen verwachten, dus hield je je voet bij de rem.

Het gevoel van geluk dat hij kreeg bij het zien van Marja’s foto was vers, hij kon het bijna proeven. Hij had verdomd het idee dat er wat te gebeuren stond. Het had er veel van weg dat hij eindelijk de enige echte ging ontmoeten, de spreekwoordelijke. Ze moest nu dik in de vijftig zijn. Hij herinnerde zich haar bruingroene ogen, het wild krullende haar tot op haar schouders en haar altijd hese stem, alsof ze veel rookte, wat ze niet deed. Ze had een volle onderlip, waar ze, als ze in gedachten was, regelmatig op beet. Erg sexy. Ze kuste met volle overgave, haar ogen dicht. Haar grote mond, met de wulpse, flauw glimlachende lippen, leek geschapen om elke verdediging uit te schakelen. Wanneer hij aan haar dacht - en dat was sinds hij haar had gebeld heel vaak - nam een zacht, loom, warm gevoel bezit van zijn lichaam. En als hij haar in zijn verbeelding zag lopen, met onscherpe contouren, eigenlijk meer de manier, de beweging van haar lopen, met de billen iets omhoog en met een stap die vermoeid leek, dan ging dat warme gevoel over in een glimlach. Ze had veel weg van een schip dat aanmeerde als ze bij je kwam zitten. Ze kon ook zo mooi haar handen achterop haar heupen zetten, terwijl haar ogen ‘Wat moet je nou?’ leken te vragen.

De laatste keer dat hij haar had aangeraakt, was met zijn rechterhand op haar arm, midden in de nacht. Hij bracht haar te laat thuis. Nou ja, thuis? Ze was met vakantie, met haar ouders, ergens in de zomer van 1965, op camping De Biltse Duinen, achter het natuurbad van het mondaine en achteloos rijke Bilthoven. Samen keken ze in het halfduister toe hoe haar vader haar broer Paul uitfoeterde omdat hij zijn zus, Marja dus, te laat mee terug had gebracht. Bij elke godverdomme sloeg hij de jongen hard achter op zijn hoofd. Dat Edwin erbij stond, maakte de man niks uit, ook niet in het thuis brengen van zijn dochter. Na de eerste paar klappen, ging ze hees huilend aan de arm van haar vader hangen. Ze werd met een korte stomp in het rulle duinzand gedonderd. De vader bleef haar broer slaan, kletsende klappen voor zijn kop.

Edwin keek toe en piepte: ‘Ja, maar meneer, doe nou niet. Hij kon er niks aan doen.’ Hij probeerde ertussen te springen. De man trok er zich niets van aan, hij zat in een dronkenmansdrift.

Broer Paul snauwde: ‘Kop dicht Edwin, anders pakt hij jou ook.’

Toen siste de vader, met zwaar Amsterdamse accent: ‘Kutsekop, donder op en kom nooits meer in tese buurts.’

Ja, maar, ik woon hier, dacht hij, en die man is hier alleen maar op vakantie. Hoe moet dat dan straks als hij terug naar Amsterdam is? Mag ik dan nog steeds niet hier komen?

Nog voor hij Marja iets ten afscheid kon toeroepen, trok de man zijn dochter aan haar haren naar het vakantiehuisje. Met grote struikelpassen liep ze achter hem aan. Edwin ging verward en boos terug naar het feest bij zijn vriend. Hij had Marja nooit meer teruggezien. Niet eens in zijn gedachten.

Een paar uur daarvoor had hij bijna voor het eerst de liefde bedreven. Zo geil had een meisje hem voordien nog nooit gemaakt. Ze had veel gevoel voor humor en bracht zijn opwinding telkens tot bedaren. Wist ze dat ze met een zestienjarige maagd van doen had? Mijn God, zelfs bij benadering wist hij niet hoe het er bij een vrouw uitzag van onderen, Playboy ging zo ver niet en voor Michaels knullige porno had hij in zijn katholieke geest nog geen ruimte. Een vrouw daar tussen haar benen aanraken, leek ver weg, voor als je veel ouder was en zo. Alleen bedoeld voor volwassenen.

Marja’s broer Paul lag in de andere hoek van de lage, met oude matrassen volgepropte, benauwde kruipruimte met Marjon te zuchten en te steunen. Paul en hij hadden geruild. ‘Als je mij nou Marjon laat doen, zal ik zorgen dat jij met mijn zus kan,’ stelde Paul op een regenachtige woensdagmiddag voor in het zwembad naast de camping. Beduusd had hij Marjon afgestaan. Edwin was met haar gegaan om haar brede heupen. Ze had al een echt vrouwenlichaam. Met blonde haartjes net boven haar bikinibroekje en twee kuiltjes boven haar mooie ronde billen. Hij vond het spannend dat ze op school over haar fluisterden dat ze rare dingen deed met Coca Colaflesjes. Hij durfde haar er niet naar te vragen, hij wist niet eens waar het precies over ging.

Hij had haar jaren later nog wel eens ontmoet. Met vrienden ging hij midden in de nacht na het stappen bij Alberts Corner op de Lage Weide uitsmijters eten. Hoeren en pooiers kwamen er ook. Moegebeukte, sufgewerkte, jonge meisjes met veel verdriet en hardheid in hun blik. Een van hen was Marjon. Ze schrokken zich allebei een ongeluk. Van Marjon herinnerde hij zich dat ze voor de tv lagen bij haar moeder thuis, een gescheiden vrouw. Bob Dylan en The Band waren op tv. Ze legde haar hand onder zijn kruis en kneedde. Hij kreeg een erectie van heb ik jou daar en ging van schrik gauw op de bank zitten. Haar moeder zat erbij, Marjon kon hem er dus niet mee gaan pesten. Hij was wel degelijk benieuwd naar wat ze verder zou doen, maar wist echt niet hoe hij haar zover moesten krijgen. Als ze hem rechtstreeks antwoord zou geven, zou hem dat verlammen. Wist hij veel. Niemand legde in die dagen iets uit aan jongens van zijn leeftijd.

Pauls zus Marja leek hem iets simpeler, minder gehaaid. Ze kwam uit Amsterdam en had donker, rossig krulhaar en iets te dicht bij elkaar staande ogen. Ze leek op Winnie Driver, al was die toen nog niet eens geboren. Ze had dezelfde sexy stem, een beetje schor, wat vooral als ze lachte heel opwindend was. Dat ze uit Amsterdam kwam, beloofde wat. Die Amsterdamse meiden deden het immers allemaal al.

Edwins ouders verhuisden hun gezin begin jaren zestig naar Bilthoven. Edwin was amper twaalf jaar oud. Het door een spoorlijn gesplitste dorp was toen gevuld met professoren, medisch specialisten, nieuwe rijken en oude dieven van Indisch kapitaal; omhooggevallen centraleverwarmingmonteurs, olieboeren, doorsnee oplichters en gewone politici. Ze leefden een leven met veel vage, ongeschreven wetten.

Gewone politici? Senator Schouwenaar van de VVD, Bram van der Lek van de PSP en Vredeling van de PVDA hoorden bij de laatste categorie. Achter in het dorp, voorbij de katholieke kerk, in een straat met nieuwbouw, woonde, schuin tegenover de Eggings, een parmantige broekenmannetje met zijn gezin. Hij was jurist, had een dun blond kuifje en een raspende stem. Hij sloeg zijn kinderen, maar dat was niet echt opmerkelijk of misschien juist gewoonte in katholieke kringen. Die vaders hadden nogal wat frustraties meegenomen uit de oorlog en moesten in de naoorlogse jaren overal en nergens dankbaar voor zijn. Broekenmannetje schopte het tot minister van defensie en later iets hoogs in Europa, altijd op zoek naar achting en respect, maar een fors drankprobleem en iets stiekems met jonge mannen dwarsboomden het echte grote succes. Hij was een CDA-er in optima forma, dat wel. ‘Ik bén het CDA!’ zei hij dramatisch tegen de televisiecamera. De vleesgeworden huichel was hij, al noemde men hem een pragmatisch politicus. Hij kon zijn drie kinderen niet aan en Europa trouwens ook niet. Nog weer later stond hij te boek als elderly statesman. Als je maar oud genoeg werd.

Er was maar één jongen die echt voor zijn homoseksualiteit uitkwam en voor wie de sociaal bijna debiele rector van Het Nieuwe Lyceum, middels een donkere brief, ouders van andere jongens waarschuwde. Het homo-jochie gooide zich niet veel later voor de trein.

Bilthoven telde twee winkelcentra, een in het zogenaamde grote en een in het kleine dorp. Het kleine dorp lag niet ver van de katholieke kerk, waar zijn ouders iedere zondag hun geestelijke evenwicht probeerden bij te slijpen. De winkels lagen aan de lommerrijke Bilderdijklaan, zoals je die zo hoorde te omschrijven. Er was een supermarkt van Végé, gedreven door de familie Dees en een van de Enkabé, gedreven door de heer Eikelenstam en zijn vrouw. Die kruidenier was kaal, maar had midden op zijn schedel een mooie ronde knobbel. Een soort zwaailicht. Bij Dees stal je wel, bij Eikelenstam niet, want die kwam ook bij je moeder. Verder was er een bakker, twee slagers, een melkboer, een groenteboer en een drogisterij. En de fietsenwinkel van de familie Post.

Verder gebeurde er niet veel in het Bilthoven van de vroege jaren zestig. Of wacht even, Edwin reed een deuk in de gloednieuwe Solex van de licht gehandicapte Raymond van Vleuten. Hij ging te hard door de bocht, het motortje zat voorop. Hij had nog nooit met zo’n ding gereden, dus hij wist niet dat je daardoor in de bocht kon wegglijden. Van Vleuten, met wie hij de liefde voor Van Morrisons Them deelde, huilde toen hij de bromfiets met deuk in het benzinetankje terugbracht. Gelukkig dekte de verzekering de schade aan de Solex, maar niet de serie klappen die hij van zijn vader kreeg, want die stond voor schut bij zijn AMEV-collega’s. ‘Maar dat snap jij natuurlijk weer niet, stuk vreten.’ Nee, dat snapte hij niet. Hup, nog twee klappen erbij. Harde klappen achter zijn oor.

Onder aan die Bilderdijklaan woonde een telg van het toen al rijke horecageslacht Van der Valk, met vrouw en negen kinderen. Hij pleegde zelfmoord op de onbewaakte overweg bij de Inventum-fabriek. Zijn weduwe was klein en mooi, maar ook een ijzervreetster.

Edwin had zijn eerste baantje bij die mevrouw in restaurant De Biltse Hoek tussen De Bilt en Zeist, toen al een eetfabriek zonder weerga. Voor een lullig uurloontje werkte hij achter het buffet. Een glas bronwater kwam uit de kraan en werd met koolzuur opgeblazen tot een glas Spa rood dat zomaar een gulden kostte. Ma Van der Valk stond voortdurend op zijn vingers te kijken en corrigeerde hem te pas en te onpas. Na twee dagen had hij er genoeg van en zei dat ze het zelf maar moest doen. Ze vond hem eigenwijs en voorspelde dat hij het niet ver zou schoppen.

Had ze uiteindelijk gelijk? Als vijfenvijftiger en sinds een jaar of wat ambulant kok, al een beetje kaal, iets te dikkig voor zijn lengte en leeftijd, was hij vaak in zichzelf gekeerd en op het moment dat hij naar Drenthe reed, niet erg gelukkig, noch in zijn werk, noch in zijn privéleven. Twee huwelijken die waren geëindigd met het overlijden van zijn partner en een bakvol nare herinneringen, dat was zijn oogst.

Misschien was hij op zijn zestiende, door het ziedende gezeik van zijn vader, al zo geremd geraakt, dat hij Marja, toen het belangrijk was, niet eens kon toelaten. Een al vroeg perfect functionerend afweermechanisme. Natuurlijk had hij veel meer met haar gewild, toen op het feest. Naast hen was een dunne muur. Daarachter het feest. De muziek stuiterde door de ramen naar buiten, de Bilderdijklaan op, langs de torenhoge sparren omhoog en weer terug. Stevie Wonder, James Brown, Marvin Gaye, Curtis Mayfield, Junior Walker and the All Stars, Booker T and the MG’s met Green Onions, telkens weer de Green Onions, met al die prachtige saxofoons. En de Stones natuurlijk, Greatest Hits, Stones 2 en 3, Beggars Banquet en later Sticky Fingers, dat werk. Wat was er dan met Mick Jagger c.s.? Nou, ja, lekker onbeschoft, dat was er dan met die mannen. De legendarische Brian Jones, foto’s daarvan, daar kon hij bij wegdromen. Jagger was een aansteller, Richards cool, Watts idem, Wyman zozo, maar Jones, was het helemaal. Net doen of je je gaat gedragen en dan volledig schijt hebben aan alles wat er afgesproken is. Die donkerte in hun muziek, niks afgesproken, rammen, weg met de clichés, dat vond hij mooi. Geen Listen, do you want to know a secret? Do you promise not to tell, dat lullige Beatles-gejodel, maar We’re gonna stay here ‘till we soothed our souls, all night long.

De rillingen liepen hem over de rug als hij op Radio Luxemburg na de hoge gitaarintro de stem van Jagger hoorde inzetten met Time is on my side. Hun beroemde It’s all over now was het eerste nummer dat hem diep raakte. Hij vulde toen als vakantiewerker doosjes te bij de Bambino in Zeist. Recht tegenover hem werkte een bloedmooie Pakistaanse met echte borsten. Ze was een jaar of dertig, twee keer zo oud als hij dus. Hij kon zijn ogen niet van haar afhouden en droomde maar door. Maar als de Stones op de radio waren, werd hij wakker en begon keihard te werken voor de bonus. Die haalde hij nooit omdat de Pakistaanse vingervlug was en er elke week met die extra twintig gulden vandoor ging. Ze maakte grapjes over hem, met zijn gestaar. ‘Je lijkt wel een uil. Oehoe.’ Hij voelde zich ontzettend beledigd. Ze kon toch weten wat hij voor haar voelde? Hij gooide het bijltje erbij neer en kreeg een baantje als afwasser bij Park Rodichem in Huis ter Heide, vijf dagen in de week grote bergen afwas. Dat was smerig werk, maar aan het eind was hij blij als hij de keuken helemaal leeg en schoon gewerkt had. Bij Rodichem logeerden veel Amerikanen die hun guldens en kwartjes, altijd achteloos in een vaas donderden. Als hij vuile borden en kopjes van hun kamers moest halen, vulde hij zijn zakken, geen haan die er naar kraaide. Natuurlijk vond zijn vader dat hij zijn afwasgeld af moest dragen. Maar dat verdomde hij. Allicht kreeg hij daarom geen zakgeld meer, de redelijkheid was altijd zoek bij die man.

Op de feesten van zijn vriend Michael was er veel alcohol. Amerikaanse gasten, enorme zwarte mannen met namen als TreeTop en Hank en de roodharige sproetenkop Jody, van Camp New Amsterdam, Soesterburk, brachten grote flessen sterke drank mee. Dat was nog eens wat anders dan een paar lullige beugelflesjes Grolsch of pijpjes van een of ander C-merk. Halve gallons wodka, whisky en tovaritsj, wodka op kersen gestookt, dat dronken ze. En veel. Ze zopen zich klem. Mijn lever moest nog oefenen. Na twee glazen kwam de warme mist al opzetten. De roes was hard en scherp en vaak even snel voorbij als hij was gekomen. Bij het vrijen zorgde de alcohol nog niet voor halve erecties, maar wel voor praten met consumptie en stom gelul.

‘Stil nou maar, ik geloof echt wel dat je van me houdt,’ zoemde Marja, als een exotische kloek. Had hij dat gezegd?

Ze pakte zijn hand en hielp hem met de verkenning van haar warme lichaam. Met zijn hand op en een beetje in haar natte geslacht, wist hij zich verder geen raad.

Later ja, pakweg twintig jaar later, haalde hij die achterstand ruim in. Tussen zijn twee huwelijken door nog het meest. Edwin noemde het zijn interbellum. Hij had ze wel eens geteld en kwam tot negenendertig verschillende vrouwenschoten. Negendertig? Had dan de veertig volgemaakt, zou je zeggen. Sommigen van hen deelden diverse keren zijn bed, dus die telden eigenlijk dubbel of driedubbel of dertiendubbel. Het was zelfs voorgekomen dat een drietal dames ruziemaakte over wie er met hem naar huis zou gaan, na afloop van weer een gezellige avond in zijn restaurant Le Petit Piano in Utrecht. Dat was een vreemd gezicht, want die vrouwen waren alle drie, onder normale omstandigheden, bepaald onafhankelijk.

Had het te maken met het late of vroege uur? Vast stond dat de enorme populariteit van zijn restaurant een forse duit in het zakje deed. Hij haalde eens per week levende muziek in huis en daardoor kwamen er veel kunstenaars en artistieke mensen bij hem over de vloer. Met die muziek bij het eten liep hij de ontwikkeling ook al vooruit. Pas halverwege de jaren negentig, een jaar of tien later, werd life music in restaurants een uit Londen overgevlogen hype, die in Nederland vaak de armzaligheid van de gerechten moest verdoezelen.

In die drie, hooguit vier hosannajaren van Le Petit Piano, wilden vooral jonge, ogenschijnlijk zelfstandige vrouwen graag bij hem werken, vrouwen die op hun amoureuze trajecten gewend waren het initiatief te nemen. Zijn succes bij het andere geslacht kon niet zijn vanwege zijn uiterlijk. Hij had wel iets aantrekkelijks, met een gemoedelijke lichaam en de grote krullen boven zijn open gezicht. Hij kwam niet over als sportief of macho, wel als charmant en gevoelig. Met zijn blauwe ogen keek hij zijn aanbidsters onvervaard aan. De een vond het blauw dat van een waakvlam, de ander zag er het blauw van een Noord-Italiaans meer in. Weer anderen vonden het meer grijs dan blauw. Misschien veranderden zijn ogen wel van kleur naarmate hij meer of minder geïnteresseerd was in iemand.

Luisteren kon hij best goed en deed dat ook graag. Dat was geen houding, want zich een houding geven ging hem slecht af, daarvoor was hij te eerlijk. De meeste vrouwen uit het interbellum vielen op zijn innemendheid, op zijn droge humor en, laten we wel wezen, op het geld dat hij verondersteld werd te verdienen. Ze waren vaak zelf verbaasd dat ze zo snel met hem in bed terechtkwamen. Daar toonde hij overigens zijn ware aard. Achter dat ongevaarlijke, vertrouwenwekkende uiterlijk ging een man schuil, die zich tussen de lakens bandeloos gedroeg. Een dier met romantische trekjes. Hij begroef zijn al dan niet tijdelijke vriendinnen onder grote bossen bloemen, vergat nooit hun verjaardagen of spannende examens. Veel van zijn tijdelijke levensgezellinnen nam hij mee uit eten. Prachtige maaltijden spitte hij op zijn vrije maandag of dinsdag met ze weg bij Toine Hermsen, toen nog chef kok bij Restaurant Juliana in Valkenburg, of bij Wulf Engel, de Duitse chef kok van het tweesterrenrestaurant De Hoefslag en bij Paul Fagel in Wijk bij Duurstede. Toen zijn bistro onder druk van de fiscus ter ziele ging, was hij inmiddels getrouwd, zijn tweede huwelijk, met de schone Vera, een aantrekkelijke blonde vrouw met mooi haar en een helder verstand. Zijn bistro werd verkocht en hij stortte zich in een schurende dip vol zelfbeklag en alcohol.

Daar kwam na twee maanden een einde aan toen men hem vroeg in Chalet Royal in Den Bosch te komen werken. Zijn reputatie als kok begon in het Bossche snel een serieuze roep te krijgen. Men kwam voor hem naar het traditierijke restaurant. Hij had al snel door dat er van de traditie in de keuken weinig over was en dat ze teerden op vergane roem. Na een jaar verhuisde hij naar Kasteeltje Wittem, waar hij na amper vier weken alweer buiten stond. De broertjes Ritzen vonden hem te brutaal en te dominant natuurlijk, maar bij Toine Hermsen in Maastricht kon hij onmiddellijk aan de slag. Toen de grote meester hem ook al te bedreigend vond, liet het afscheid net zomin lang op zich wachten. Rustig vervolgde hij zijn weg langs nog een aantal topkeukens, tot hij uiteindelijk in De Hoefslag, als opvolger van Wulf Engel, zijn alcoholische Waterloo vond en na een paar jaar afzakte naar het niveau varkenshaas en pepersteak bij de Postiljon in Bunnik. Zijn opvolger, zijn voormalige sous chef André van Doorn, pakte de zaken in Bosch en Duin voortvarend aan en maakte later furore bij het huwelijksdiner van Prins Willem Alexander en zijn starfucker Maxima.

En toen las hij dus het interview met Marja de Ridder in het vakblad Misset Restaurant van tien oktober 2002. Op een spread keek ze over haar schouder naar de fotograaf, in haar handen een paar vage takken groen. Ze lachte haar brede, maar tegelijkertijd in mist gehulde glimlach, droeg een donker colbertje en een tuttige rok van geruite stof. Zo te zien had ze een buikje gekregen. Hij kon zich Marja niet voorstellen als iemand met groene vingers, maar wat wist hij eigenlijk van haar? Niet zo veel. Boven het artikel stond: Marja de Ridder van restaurant De Kroon in Fluitenberg: ‘Nee, voor ons geen horecakind’. Het artikel verhaalde over een gedreven vrouw, die samen met haar man Roland in enkele jaren tijds van een ingeslapen pannenkoekenhuis een à la carte restaurant met aanzien had gemaakt. Met zeven dagen in de week hard werken. ‘Kinderen maak je niet blij met een moeder die altijd bezig is,’ liet ze optekenen. ‘Horecakinderen moeten hengelen om aandacht. Dat vind ik zielig.’ Die durft, dacht hij toen hij dat las, maar hij herinnerde zich haar ook niet als bang.

De herkenning was er meteen en hij kreeg het warm.

‘Ik ken die vrouw,’ riep hij tegen een collega. Hij tikte met zijn vinger op de foto.

‘Ik ken haar,’ zei hij nog eens en zijn stem schoot iets omhoog.

De collega keek over zijn schouder mee.

Hij tilde het blad iets in zijn richting op en toonde hem Marja.

‘Heb ik mee gevreeën,’ zei hij met trots.

Het werd stil. Hij slikte iets weg zonder het te proeven. In zijn hoofd werd het licht. Het was net of hij er niet was. Beklagenswaardig, dat stomme mannengelul. Toen hij haar kuste, op het feest, wist hij nergens van. Het was alleen de opwinding en de drift die ze in hem wakker maakte en die hij daarna nooit meer zo had gevoeld. Die sensatie was goed in zijn archief opgeborgen, maar werd nu langzaam wakker.

Hoofdstuk 2

Edwin voelde zich dus knap eenzaam daar tussen Zwolle en Assen. De A28 was en bleef saai en monotoon. In gedachten keerde hij terug naar dat emotioneel kromgetrokken gezin Egging. Vader, moeder, vier kinderen. Zijn oudere broer liep een beetje zigzaggend, met zijn schouders iets opgetrokken, zodat hij onverwachte klappen van zijn vader kon opvangen.

In Edwins kast met herinneringen lag het vol woelige tijden. Vader en moeder sarden elkaar, en omdat vader ook moeder sloeg, moest ze toch ergens haar frustraties op botvieren en dus was haar dochter permanent het mikpunt van haar frustraties. Haar kinderen hield ze in het gareel met een zorgvuldige verdeel-en-heerspolitiek, nooit met iets van innigheid tenzij dat een bedoeling had. Zijn moeder was, dacht Edwin, niet erg rolvast in haar huwelijk, ze was ontrouw. Hij had geen idee of dat ooit uitgekomen was, maar zijn herinneringen aan de ontrouw van zijn moeder, waren altijd vers en helder van kleur, ook al was hij te klein om te weten wat er gebeurde. Hij had dat soort verhalen opgeborgen in zijn archief, afdeling Vreemde Gebeurtenissen. Wie weet nam dat archief hem in de maling en was de helft verzonnen. Hij kon er als kleine jongen toch nooit zo dichtbij hebben gestaan? Bovendien was het menselijk geheugen graag bereid gaten in de herinnering naar eigen goeddunken op te vullen en later voor absoluut waar te registreren.

De seksuele spanning die in die herinneringen voorkwam en de helderheid van de registraties, gaven ook wel een beeld over hemzelf en hoe hij sommige dingen opsloeg. De eerste herinnering stamde uit de vroege jaren vijftig, toen het gezin nog op een echt gezin leek.

‘Edwin, trek je je jasje aan?’

‘Ja mam.’

Lisa liep naar de kinderwagen waarin haar dochter van anderhalf vrolijk lag te kraaien. Dikke beentjes probeerden de dekens weg te trappen. Edwin worstelde zich met veel moeite in het te kleine blauwe windjack. Met de knopen dicht, stak hij zijn hoofd van onderaf in het jack. Hij kwam klem te zitten en begon zachtjes te huilen.

‘Zal mama je maar even helpen?’

‘Ja mam.’

Ze trok het jasje voorzichtig over zijn hoofd en haalde haar hand door zijn haar.

‘Wat heb je toch ook een groot hoofd. Als je zo doorgroeit wordt het nog een pompoen.’

Edwin keek haar door zijn tranen heen bedachtzaam aan, bijna bestraffend, wat de dikke glazen van het plastic brilletje dat telkens van zijn neus gleed, extra benadrukten. Ze realiseerde zich dat een pompoen voor het vroegwijze jochie misschien wel bang makend groot moest zijn.

‘Kom op, we gaan naar Opa Minali. Hou jij de kinderwagen maar goed vast, dan kunnen we onderweg niet verdwalen.’

Lisa Egging knoopte haar lange camelkleurige wollen winterjas met de bruine namaak bontkraag dicht en trok de voordeur achter zich in het slot. Ze liep de heuvel van de Röntgenlaan op, met Edwin die oppassend de zijkant van de wagen vasthield. Ze keek verrukt naar de in volle bloesem staande lindebomen. Ze genoot van de witroze kleur en van de bedwelmende geur. Ze genoot nog meer van het vooruitzicht Karel weer te ontmoeten. Ze kreeg het er warm van en deed haar jas open.

Karel Minali was de afgelopen winter in hun leven gekomen. Lisa en haar man Nico hadden hem leren kennen bij de bijeenkomsten van de Vastenactie van de Onze Lieve Vrouwekerk. Ze hielpen als vrijwilligers bij de voorbereidingen. Haar man Nico had het niet zo op de tweeënvijftigjarige, voormalige politieagent, omdat hij niet helemaal zuiver geweest zou zijn in de oorlog. Lisa verweet haar man jaloers te zijn, maar ze ging er niet te diep op in. Karel was groot en het donkere haar met de grijze slapen maakte veel indruk op de vrouwen in zijn omgeving. Ook op Lisa, dat kon iedereen zien. Zijn gezicht, met de mediterrane trekken, deed haar denken aan Rock Hudson. Enfin, was het voor Lisa een innemende, oudere man, hij was bijna twee keer zo oud als zij, Nico deed aardig tegen hem vanwege zijn enorme netwerk in het kerkelijk bestel van de regio. Daar aasde hij op, via die man kon hij zijn eigen adressenboekje uitbouwen.

Lisa was erg in haar nopjes toen ze merkte dat Karel veel belangstelling had voor haar kinderen. Ze misten een beetje de opa-en-omafiguren en de opa-rol speelde Karel zonder aansporing. Haar eigen ouders hadden daar absoluut geen belangstelling voor en kwamen zelfs niet op de verjaardagen van de kinderen. Haar schoonvader zat in een verzorgingshuis in

Arnhem. Hij was moeilijk ter been en kon absoluut niets doen wat leek op de dingen die een opa deed met zijn kleinkinderen. Het was een kortademige, snel geagiteerde man. In de oorlog had hij bij het repareren van stukgescheurde gaszakken die bovenop auto's waren gemonteerd, zijn longen vernield. Hij had vanaf 1946, in de eerste vijf jaar van hun huwelijk, bij Lisa en Nico, ingewoond en dat had schoondochterlief allesbehalve prettig gevonden.

Uiteindelijk was het hun huisarts die zich het lot van de jonge moeder aantrok en haar man erop wees dat hij zijn vader ergens anders moest onderbrengen omdat hij zijn vrouw anders misschien in een rustoord kon gaan opzoeken. Nico hield niet erg van zijn vader en was opgelucht dat hij om deze belangrijke reden van hem verlost was.

Edwin zag Karel Minali al van ver af. ‘Opa, opa, hier zijn we,’ riep hij met zijn heldere stem, alsof ze een langverwachte verrassing waren. Misschien waren ze dat ook wel, alleen niet zo lang verwacht. Lisa had Karel afgelopen dinsdagavond nog gezien, bij de vastenactie- vergadering, waar haar man niet naartoe had gekund omdat hij naar zijn repetitor in Rotterdam moest. Nico studeerde economie aan de Economische Hogeschool, in zijn vrije tijd wel te verstaan. Dat kostte bakken met geld. Het economische herstel van de tweede helft van de jaren vijftig werd niet aan het gezin Egging besteed, alle extra centjes gingen in de studie. Het zou later aardig terugbetalen.

Toevallig was ook Karels vrouw Wien niet bij die vergadering geweest. Lisa kon haar niet helemaal plaatsen, die Wien. Ze was wel aardig, maar bijvoorbeeld tegen kinderen heel kortaf, behalve tegen Edwin. Edwin en Wien leken wel oude bekenden, zo goed konden ze het met elkaar vinden.

Bij het afscheid na de vergadering had Karel aangeboden haar naar huis te brengen. Onder het fietsen had ze een warm gevoel gekregen in haar buik. Ze was erg geschrokken van het idee dat ze zich seksueel aangetrokken voelde tot die oudere man, maar het gevoel was niet weggegaan. Helemaal niet nadat hij haar bij het tuinhek even over haar hoofd geaaid had en een handkus had gegeven. ‘Je bent een lieve, moedige vrouw,’ had hij gezegd. Toen de overbuurman met zijn Opel Kapitän de straat indraaide, had hij haar hand losgelaten en was snel vertrokken. Honderd meter verderop had hij zich omgedraaid, zijn hoed afgenomen en haar met een zwierige zwaai nog eens gedag gezegd. Lisa had teruggezwaaid en gewacht tot hij de hoek om was. De overbuurman was hoofdschuddend zijn huis binnengegaan.

Karel Minali had twee schuren van hout laten bouwen, achter in de tuin. Diep donkergroen gebeitst hout met geelwit geverfde voegen. Rondom de schuren en naar achteren toe tot aan de spoorweg, lagen ruim twee hectaren moestuin. Hij kweekte tomaten, sla, aardappelen en allerlei bonen. Hij hield de tuin goed bij. Net als de kippenren met de meer dan twintig kippen en de twee hanen. Karel kwam het trottoir op om Lisa en haar kinderen te verwelkomen toen ze nog zeker twintig meter af moesten leggen. Hij droeg een plusfour van vaalbruine corduroy met daarop een donkerbruine slip-over en een rood geruit overhemd. Lisa zou hem zonder nadenken in de armen kunnen vliegen.

‘Zo, zo, zo, grote meneer, ben jij met de dames op stap?' Hij gaf Edwin een hand en knikte even met een knipoog naar Lisa. ‘Als jij eens wist wat oma Wien voor jullie aan het maken is, dan ging je als de wiedeweerga naar haar toe.’

‘Wat maakt ze dan?’ Lisa hoorde een opgewonden nieuwsgierigheid in haar zoons stem.

‘Nee, dat verklap ik niet. Ga jij maar gauw kijken of je haar kunt helpen.’

Edwin holde zo hard hij kon naar de bijkeuken. Lisa en Karel keken hem na tot hij om de hoek verdwenen was.

‘En voor jou heb ik ook een verrassing,’ zei hij tegen Lisa terwijl hij zich naar haar toedraaide. Hij pakte haar arm en leidde haar met de kinderwagen naar het tuinhek dat hij voor haar openhield.

‘In de schuur heb ik iets waar jij heel blij mee bent,' zei hij. Dat klonk geheimzinnig.

‘Jeetje, Karel, wat maak je me nieuwsgierig.’ Ze voelde onmiddellijk de warmte weer in haar buik. Ze werd er draaierig van. Haar mond voelde droog aan.

Karel liep naar de deur van de grootste schuur, achter in de tuin en hield hem uitnodigend voor haar open. Hij nam de kinderwagen van haar over en zette die in de schaduw van een grote rododendron. De baby sliep. Hij kwam de schuur binnen en Lisa zag dat hij snel over zijn schouder naar de bijkeuken keek. Toen ze alleen waren, draaide hij zich naar Lisa, die bij het raam stond, met haar rug naar hem toe. Hij pakte haar schouders en trok haar tegen zich aan. ‘Wat doe je, Karel? O, alsjeblieft, wat doe je?’

Ze voelde zijn handen onder haar jas en even later onder haar wollen trui. Ze liet hem zijn gang gaan en gooide haar hoofd in haar nek. Zonder te aarzelen, begon hij haar hals te kussen en betastte haar borsten. Lisa raakte opgewonden. Ze maakte kreunende geluidjes, trok zijn handen weg en draaide zich om. Ze ging op haar tenen staan en kuste hem snel en wild op zijn mond. ‘Mijn god, Karel, wat verlang ik naar je.’

Hij trok haar jas open en leidde haar zachtjes achterwaarts tot ze met haar billen tegen de werktafel aanstond. Lisa maakte de twee knopen van haar wikkelrok los. Hij viel op de grond.

Even later zag ze Wien en Edwin naderen, ze hield haar adem in en liet zich gaan op het moment dat kleine Edwin op zijn knietjes zakte en anemoontjes ging plukken. Wien bleef staan en aaide hem teder over zijn bol. Lisa trok aan Karels haar. Hij gromde diep.

Toen Wien en Edwin een minuut of vijf later de schuur binnenkwamen, stonden Karel en Lisa over een brede, wit geschilderde houten bak met hanggeraniums gebogen. Lisa hield de planten opzij, Karel haalde er de droge blaadjes uit. Ze stonden allebei met hun rug naar de binnenkomers, die, als ze er belangstelling voor hadden gehad, de spanning hadden kunnen ruiken.

‘Nou, nou, die Edwin van jou is me een mooie vertelmeneer, Lisa. Is hij altijd zo'n praatgraag?’ Wien was een en al vriendelijkheid.

‘Alleen als hij mensen heel aardig vindt. Hè, Edwin? Met mama kun je ook altijd zoveel kletsen hè? Waar hebben jullie het over gehad?’

‘Och, ons meneertje vertelde dat zijn papa zo hard moet werken dat hij tussen de middag altijd thuiskomt om te slapen. En dat zijn mama dan altijd slaapliedjes voor papa gaat zingen.’

Ze keek Lisa gespeeld besmuikt aan, met een hand voor haar mond, maar zonder een spoor van afkeuring of verwijt. Edwin liep met het bosje anemoontjes vooruitgestoken naar zijn moeder en begroef uit verlegenheid zijn gezicht in haar rok. Hij rook een geur die hij bij papa ook wel eens rook. Zoals die ene keer dat papa hem kwaad wegduwde toen hij had gezegd: ‘Papa, wat ruik jij hier raar,’ terwijl hij met zijn vingertje in zijn vaders gulp priemde.

Over de harde handen van zijn vader had hij andere beelden, fel en helder. Niet leuk op zich, dat slaan, maar het leek nu eenmaal bij de opvoeding te horen. Geen reden om daar heel dramatisch over te doen. Edwin dacht in verband daarmee nooit over vergeven of vergeten. Hij sprak gewoon nooit meer met of over zijn vader en had hem definitief uit zijn gevoelsleven verbannen. Hij haatte hem niet eens, dat zou alweer te veel emotie zijn en die was er doodgewoon niet. Wat over bleef was een dorre vlakte, leeggehaald door zijn vaders meppen, pure kaalslag. Het was niet anders, maar het feit dat zijn vader hem het gevoel van houden van je vader had afgepakt, gaf hem het verdriet van verloren kind zijn.

Helemaal in het begin van de jaren zestig had je als kind nog te gehoorzamen, dat veranderde pas toen The Beatles en The Rolling Stones in ’63-’64 ook tot slaapdorp Bilthoven waren doorgedrongen.

Tegenspreken, laat staan een grote mond, was goed voor een klap hoog op je kop. Soms suisde het uren later nog. Hij dacht er zelden aan terug, maar niet zo lang geleden sloeg de herinneringen als in een bom in. Hij was thuis omdat hij later op de dag naar de dokter moest voor een griepprik. Hij had net water opgezet voor koffie, liep naar de tv en schakelde naar Discovery-channel. Hij schrok van de beelden die met een nauwelijks bijgelichte camera genomen waren. Bruinige, gele schimmen bewogen zich door het beeld. Twee barse mannen met grote snorren, in korte hemdsmouwen, beukten hard met hun ellebogen in op de borst van een man die met een voetketting aan de muur vastzat. Hij probeerde hen met zijn geboeide handen af te weren, wat nauwelijks lukte. Als hij ineenkromp en weer omhoogkwam, sloeg een derde man met een zwiepende stok hard op zijn rug. Hij huilde en kwijlde. Het was geen theater. Het waren opnamen van zomaar een dag in het leven van een politiebureau in een Arabische stad. De man die zo meedogenloos hard werd aangepakt, had zich uitgegeven voor politieagent en had, zo verklaarde een neutrale commentaarstem: ‘op die manier het geïmponeerde slachtoffer uit zijn huis gekregen om hem aan de rand van de stad van het leven te beroven, vermoedelijk samen met de twee andere verdachten.’

Edwin kreeg een droge keel. Het rammen ging onophoudelijk door. De commentator legde, met een soort vanzelfsprekende logica in zijn stem uit, dat de nepagent, alvorens verhoord te worden, eerst een stevig pak slaag kreeg, juist omdát hij zich voor politieagent had uitgegeven. ‘Weg die handen, weg!’ gilden de agenten tegen hun arrestant en sloegen hem keihard in zijn gezicht toen hij gehoorzaamde. De man viel op de grond en werd in zijn zij getrapt. Andere agenten snelden toe en schopten mee.

‘Sta op godverdomme,’ gilde zijn vader, ‘sta godverdomme op. Stuk vreten dat je er bent. Met je ja-pap-nee-pap. Je hebt gewoon geen zak uitgevoerd op school. Ja of nee?’

‘Ja pap,’ piepte Edwin. Het snot liep hem in de mond en sijpelde er in draden uit. Voor de zoveelste keer sloeg zijn vader hem hard tegen zijn hoofd. De dikke trouwring bonkte op het bot vlak achter zijn oor. Hij smakte tegen de grond. Het suisde in zijn kop. Droge, harde snikken schuurden vanuit zijn ribbenkast omhoog. Zijn kringspieren hielden het niet langer. Edwin poepte en plaste zijn pyjamabroek vol. Zijn vader zag dat en schopte hem in zijn lendenen.

‘Ellendig rotjong,’ krijste hij, ‘ik werk me toch niet hartstikke kapot om mij door jou voor lul te laten zetten op die kloteschool van je?’

‘Nee papa.’ (Stel dat hij 'ja papa' zou zeggen?)

Zijn vader trok hem aan een oor omhoog en trapte hem toen hard in de hoek. Edwins bril vloog met een boog in de wastafel.

‘Jij komt voorlopig niet van deze kamer af. Je krijgt geen eten. Zakgeld kun je wel vergeten en je komt ieder avond je huiswerk laten zien. We zullen eens kijken wie hier de sterkste is. Goed begrepen?’

‘Ja papa.’ (Stel dat hij 'nee papa' zou zeggen?)

Door het raam in de slaapkamerdeur zag hij het silhouet van zijn moeder. Ze draaide zich om vlak voordat zijn vader de deur opendeed. Tot zijn twintigste had hij ie-de-re dag hoofdpijn. Soms heel erg, dan bleef hij thuis en bemoederde zijn moeder hem. Voor hem een soort statiegeld, voor haar eerder zwijggeld.

Edwin had twee broers en één zus. Zijn oudste broer was een zachtaardige man met kunstzinnige ambities die hij tot ver in zijn seniore leven in slaapstand had gezet. Op latere leeftijd sloeg hij aan het schilderen met veel surrealistische tableaus, vaak geïnspireerd door Dali. Zijn tweede broer was een wat mislukte macho met een volwassen drankprobleem. Bij het vervullen van zijn dienstplicht waren drank en gevoel van kameraadschap volledig door elkaar gaan lopen. Hij trouwde een vrouw die hem de baas was en kreeg drie dochters. In die vrouwenwereld verzoop hij en in de witte wijn ook. Op elke foto die Edwin van hem zag, had hij een glas witte wijn als trouwe kameraad in zijn linkerhand, ‘anders kon hij mensen de hand niet schudden.’

Zijn zus was acht jaar jonger dan hij. Met haar kon hij het goed vinden. Ze was iets minder aangetast door de wanordelijke opvoeding en had de laconieke levenskijk waar hijzelf alleen maar naar kon verlangen. Ze was in haar jeugd bekneld geraakt tussen de harde handen van haar vader en de harteloosheid van haar moeder, die haar zag als concurrent. Bovendien was daar ook nog een gemene aanranding in een nieuwbouwwijk in Bilthoven. Edwin zelf was op haar gegil afgekomen en had een vieze, oude man van haar afgetrokken en weggesleurd. Het stond hem in zijn geheugen gebeiteld. De gêne, het schuldgevoel, de weerzin, de allergie voor mannen die zich niet konden beheersen en af en toe de heimelijke blik van zijn zus, alsof zij tweeën een kostbaar geheim deelden, hij kon er niks mee. Hij had altijd het idee dat hij zijn arm om haar heen moest slaan, als een soort verplichte bescherming, maar hij kon het niet opbrengen.

Rond zijn vijftiende had Edwin zijn eerste erotische ervaring, inclusief de deksel op zijn neus. Overbuurvrouw Elizabeth Rooijaerd, van het huis met het puntdak en de grote erker aan de straatkant, vroeg hem haar auto te wassen. Haar man was chirurg bij het Academisch Ziekenhuis, toen nog midden in Utrecht. Zij was begin veertig en moeder van drie kinderen, waarvan de oudste drie jaar jonger dan hij. Ze was wat ze tegenwoordig een milf noemen en dat wist ze. Zelfs nu nog kreeg hij kippenvel als hij aan haar terugdacht, zowel van genoegen als van de angst om nog eens zo op zijn ziel getrapt te worden. Het hele verhaal tekende hem in elk geval voor een groot deel van zijn leven als het om de liefde ging. Hij kon dingen bekijken waar hij met zijn neus bovenop stond, registreerde alles, maar kon er net niet bij. Herinneringen zoals die aan mevrouw Rooijaerd zaten ergens helemaal onderop en konden op de gekste momenten naar boven komen. Dan hield hij altijd even op met wat hij aan het doen was, keek naar de film uit het verleden, en ging verder. Met biljarten, vrijen, afwassen, een kip arroseren of burgemeester Opstelten een hand geven terwijl die op het station van Utrecht op zijn dochter stond te wachten.

Wat was er gebeurd?

Toen hij op een zaterdag klaar was met de wekelijkse wasbeurt van zijn vaders witte Chrysler Voyager, had ze hem naar de overkant gewenkt. Of hij haar Simca ook kon wassen? Dat wilde hij wel, maar dan de maandag of dinsdag daarop. Hij wilde nu naar zijn vrienden in het zwembad. Ze spraken af dat hij zich dinsdagmorgen rond de klok van tien zou melden bij de keuken.

Daar liep ze die morgen ook rond, in haar ochtendjas. Hij tikte op het kleine raam. Ze opende de keukendeur met een zwaai en gaf hem daarmee zicht op haar rijpe vrouwenboezem. Zijn adem stokte, zelfs in zijn herinnering.

‘Kom je eerst even koffie drinken. Dan kun je daarna de spullen pakken om de auto mee te doen.’

Hij stamelde dat dat goed was.

‘Ga daar maar even zitten, kunnen we nog wat kletsen terwijl ik koffie zet.’

Een kwartier later was hij geconcentreerd begonnen aan de Simca. Ze wilde ook het interieur schoon hebben. Ze hadden afgesproken dat Edwin er vijftien gulden voor zou krijgen.

Na een half uur riep ze vanuit de keuken of hij nog koffie wilde. Ze had zich intussen aangekleed, droeg een lichtblauw jumpsuit met grote zakken op de zijkant van haar dijbenen en met een overdreven brede, zwarte ritssluiting van haar hals tot aan haar kruis. Toen ze hem de koffie aanreikte, zag hij dat de rits best een beetje ver openstond. Hij zag haar borsten weer, ze droeg geen bh en had een mooie, bruine huid. Als in een reflex ging zijn rechterhand ernaartoe. Ze glimlachte, maar ging niet weg. Hij stond op.

‘Vind je ze mooi?’

‘Ja, mevrouw Rooijaerd,’ stamelde hij.

‘Ja, Els,’ verbeterde ze hem. ‘Ze bijten niet, hoor. Je mag ze gerust aanraken.’

Hij zag haar tepels hard worden en wist uit de beduimelde Candy’s en Chicks van zijn vriend Michael wel wat dat betekende, maar wat hem nu verder te doen stond, wist hij niet.

In een flits zag hij door het keukenraam de donkerbruine Citroën Pallas van meneer Rooijaerd het brede grindpad op komen rijden. Hij deinsde achteruit. Het volgende moment stormde de man de keuken binnen.

‘Godverdomme, Els, sta je nou ook nog zo’n jochie op te geilen?’

Hij hief zijn arm. Edwin pakte die vast.

‘Nee, mijnheer, ze deed niks, ze zette alleen koffie voor me.’

Rooijaerd draaide zich om en gaf hem een stevige duw.

‘Donder toch op, stom joch. Je begrijpt er helemaal niks van.’ Hij gaf hem nog een extra duw. Edwin struikelde achteruit door de nog openstaande keukendeur en viel buiten in het grind op zijn rug. Hij voelde zich een weggetrapte hond. De buurman grijnsde en trok de deur met een smak dicht.

Hij liep terug naar huis. Een paar dagen later kwam de overbuurvrouw nog de vijftien gulden brengen. Ze knipoogde toen ze het hem gaf. Hij zag boven haar rechterwang, rondom het oog een geelblauw waas. Hij wilde haar troosten en in zijn armen nemen, maar ze had zich al omgedraaid en liep koket terug naar de overkant. Twee maanden later stond er een verhuiswagen voor de deur. Hij hoorde zijn ouders praten over een onbegrijpelijke scheiding.

Mevrouw Rooijaerd kwam een keer eten in La Petite Piano, zijn eerste eigen restaurant in hartje Utrecht. Hij herkende haar meteen, zij hem niet. Hij meldde zich bij haar tafel en voelde zich weer de knaap van vijftien. Ze liep inmiddels tegen de zestig, toch was ze niet veel veranderd op wat grijze haren in het korte kastanjebruine kapsel na. Haar ogen stonden op verdriet, met dikke wallen eronder. Ze snoot om de haverklap haar neus, die daardoor groter leek. Op haar bovenlip zaten een stuk of vijf lijnen gekerfd, ze leefde een hard leven. Hij zag een flits in haar ogen toen ze wist wie hij was en haar hand op die van hem legde. Hij kreeg het onmiddellijk warm. Veel verder dan ‘goh’ of ‘tjee, nee, dat wist ik niet,’ kwamen ze niet. Na afloop kwam ze hem groeten, precies op het moment dat hij soufflés uit de oven moest halen. Hij mimede dat hij geen tijd had. ‘Ik kom nog wel eens langs,’ riep ze en liep de zaak uit. Daagde ze hem uit? Hij had haar willen terugroepen, maar deed het niet. De vijftienjarige jongensziel kreunde.

In zijn eerste echtgenote, Kitty van der Poel, had hij de overbuurvrouw teruggevonden. Althans, ze was een en al warmte en lieve willigheid. Vier jaar lang waren ze behoorlijk gelukkig. Maar Edwin wist niets over Kitty’s profane gerommel met andere mannen. Nooit had hij iets van haar zijstapjes gemerkt. Dat was eerder omdat hij grenzeloos naïef was, dan dat Kitty erg subtiel met haar vrijerijen omsprong. Het leek er soms op alsof ze haar best deed om haar trouweloosheid aan hem op te dringen. Ze legde het zelfs met de slager om de hoek aan. Overigens was ze absoluut niet van plan om haar man te verlaten. Integendeel, ze vond zichzelf, afgezien van haar seks buiten de deur, het toonbeeld van loyaliteit.

Zo was ze op een kwade dag op stap met haar toenmalige directeur, de heer Van Goor. Kitty werkte toen bij de salesafdeling van een Mercury Hotel in Nieuwegein. Na afloop van een vergadering in Amsterdam had hij haar een lift naar huis aangeboden. Ze waren in Vinkeveen van de weg af gegaan, hadden ergens wat gedronken en waren met een fles Crémant de Luxembourg voor een paar uur in een kamer van het Apollo Hotel ondergedoken. Toen ze hun weg vervolgden, was het al een uur of vier.

Vanwege de dagelijkse file tussen Abcoude en Utrecht namen ze een andere route, over Hilversum, Hollandsche Rading en Maartensdijk en zo naar Utrecht. Misschien was het een omweg van een kilometer of tien, maar dat was beter dan een anderhalf uur vastzitten. Kitty voelde zich opgelaten. Ze wist hoe Edwin was als het ging om te laat thuiskomen. Hij wilde op zijn vrije dag stipt om zes uur de deur uit om ergens te gaan eten. Zelfs op zijn vrije dagen was hij nog met zijn vak bezig. Als ze nu te laat kwam, was dat voor hem alle reden om de hele avond te gaan mokken. Daar had ze geen zin in.

Van Goor had het schuifdak opengezet. Het was eindelijk eens warm voor de tijd van het jaar. De zon verdampte alle regen van de afgelopen weken. Als je stilzat, merkte je hoe benauwd het was. Hij zocht op zijn autoradio naar muziek die paste bij de bosrijke omgeving. Hij reageerde altijd tamelijk direct op zulke zaken en dat mocht Kitty wel in hem. Ze vond hem erg sympathiek, al was het alleen maar om zijn intelligentie. Anders dan Edwin stond hij zich niet zo voor op zijn pienterheid. Edwin wilde nog wel eens de show stelen met zijn wereldse opvattingen en zijn levenswijsheden en zijn logica, Van Goor deed dat nooit. Hij was bovendien in bed erg zorgzaam en teder. Edwins basale vrijen vond ze vaak net zo leuk als vervelend. Het leek bij hem altijd alsof zijn leven ervan afhing en misschien was dat ook wel zo. Als ze dat zo dacht, vond ze het wel weer aantrekkelijk en de wetenschap dat zij voor hem van levensbelang kon zijn, maakte haar vaak genoeg erg geil. Maar niet altijd.

Ze waren net voorbij het vliegveld Hilversum en reden nu tussen Oud-Loosdrecht en Hollandsche Rading, op weg naar de Hilversumse Weg.

Van Goor passeerde, vlak voor een flauwe bocht, een oudere dame in een vla-gele Escort. Daar reden ze al een paar minuten achter. De inhaalmanoeuvre viel net in de bocht, die Kitty vanaf haar positie niet kon overzien. Ze hoorde het geluid van de zware Volvo-motor toenemen. Ze keek op de kilometerteller en zag tot haar schrik dat die bijna 100 aangaf. Ze keek even opzij naar haar baas en toen weer strak voor zich. Vanonder het rechterwiel van de Escort schoot een tak omhoog tegen de voorruit van de Volvo. De auto voor hen begon hevig te slingeren. Kitty las op een stikker op de achterruit: Een heer in het verkeer is vaak een vrouw. Ze zag de vrouw in paniek het stuur loslaten en naar haar hoofd grijpen. Haar auto tolde om zijn as en tikte de Volvo rechtsvoor aan. De Escort vloog over de kop, links voorlangs en stuiterde naar de dikke eiken die langs de weg stonden. In het helse kabaal van schurend en scheurend metaal, verbaasde Kitty zich over de mooie, schone onderkant van de tollende wagen, bijna geen roest. De auto raakte een van de bomen en schoot terug op de weg. Van Goor had de eerste capriolen nog met snelle stuurcorrecties opgevangen. Hij schakelde driftig terug. De motor gilde. Toch reden ze nog 60 kilometer per uur. Met die vaart werd zijn auto vol geramd door de stuiterende Escort. De Volvo sloeg met een klap naar rechts en boorde zich in een grote waaier van vonken in een brede eik. Kitty had haar gordel niet om en werd door de opengeslagen portier naar buiten geslingerd. Ze schampte met haar hoofd en schouders langs de eik en kwam ruggelings in de bosschages daarachter terecht. Daar bleef ze bewusteloos liggen, naar later bleek met gebroken ruggenwervels en een dubbele schedelbasisfractuur. Van Goor sloeg met zijn hoofd door de voorruit tegen de boom. Als een stempel liet hij er een deel van zijn voorhoofd achter en werd door zijn riem terug in zijn stoel getrokken. De nog altijd rondtollende Escort reduceerde zijn overlevingskansen definitief tot nul door bovenop de Volvo terecht te komen. Van Goor werd geplet en Kitty overleed in het ziekenhuis aan haar verwondingen.

Edwin was weduwnaar en vond troost in de vele vrouwenarmen die zich kwamen aanbieden in zijn bistro. Kitty was snel uit zijn geheugen gewist, al konden zijn handen zich haar prachtige heupen goed herinneren. Hij zag ook nog wel eens het aanzetten van haar rugspieren als ze na afloop van het vrijen voor de spiegel ging staan, zich uitrekte en zei: ‘Wat ben ik mooi, hè?’ Hij was zelf ook verbaasd dat hij haar zo snel kon vergeten, ze liet nauwelijks een leegte achter, in bed in elk geval niet.

Zijn vader kon het niet laten om ook bij deze gelegenheid een onuitwisbare stempel achter te laten. Kitty’s begrafenis moest bekostigd worden. Dat geld had Edwin niet. Bij zijn vader erom vragen was geen optie. Dus toog hij naar schoonvader Ad. Die schoot hem bijna 10.000 gulden voor. Een echte afspraak over het terugbetalen was er niet. Schoonvader Ad was slijter en het ging hem goed. Hij zat met zijn kont op een groot pak boter, zijn ouders bezaten een kapitale villa in Bilthoven Noord, een van de eerste stenen gebouwen benoorden de spoorlijn, een voormalig hotel, waar prinses Juliana en prins Bernhard in intieme kring hun verlovingsfeestje hadden gevierd met een diner. Het was eigenlijk de grond eromheen die erfgenaam en enig kind Ad van der Poel tot een vermogend man maakte. Toen Edwin een paar jaar later bij zijn voormalige schoonouders langsging om te vertellen dat hij weer ging trouwen, kwam Ad op de proppen met de uitstaande schuld. Ook Edwins vader was dat ter ore gekomen en hij zei dat het bedrag nog diezelfde week op Ad’s rekening zou staan. Na afloop vroeg Edwin om opheldering.

‘Ja, dat begrijp ik wel dat jij dat niet snapt. Bij Ad, beste jongen, komen een aantal van mijn collega’s hun drank halen. Ik moet geen geouwehoer over schulden die wij hebben achtergelaten.’

‘Wij? Ik toch zeker?’

‘Dat zeg ik al, dat snap jij toch niet. Jij denkt dat alles maar komt aanwaaien en als er verantwoordelijkheden genomen moeten worden, geef jij niet thuis.’

‘En dus ga jij namens mij dat soort toezeggingen doen. Ik was wel in gemeenschap van goederen getrouwd met zijn dochter, ja. Ik had zelf ook nog wel wat staan aan schulden waar zij net zo verantwoordelijk was als ik. Die heb ik allemaal zelf terugbetaald. Dat was misschien wel weg te strepen tegen die tien mille.’

‘Man, lul toch niet zo uit je nek. Wees blij dat ik het voor je oplos.’

Edwin zag er op dat moment het nut niet van in om verder te bakkeleien. Daar kreeg hij een paar jaar later spijt van. Zijn vaders carrière verliep voorspoedig. Hij zat in de directie van de AMEV. Toen Edwin een huis in de Rivierenwijk in Utrecht wilde kopen, was zijn vader behulpzaam bij het afsluiten van een hypotheek. Edwin had 150.000 gulden nodig. Zijn vader adviseerde hem er 160.000 van te maken. ‘Je moet je huis toch ook inrichten. Koelkast kopen, wasmachine, dat soort dingen.’

Hij had zijn vader bedankt. Toen hij van de notaris terugkwam, liep hij bij de bank binnen. Hij wilde een wasmachine kopen, en een koelkast en een fatsoenlijk bed. Kon niet, volgens de medewerkster achter het schouderhoge traliehekje, want de rekening stond op nul.

‘Maar die rekening staat op mijn naam en ik heb er niks van afgehaald. Er moet ongeveer 10.000 gulden op staan.’

‘Die zijn opgenomen, meneer.’

Er ging hem een licht op. Hij jakkerde naar zijn ouderlijk huis. Zijn vader zat achter de krant in de keuken. Edwin stormde naar binnen en trok de krant weg.

‘Heb jij mijn rekening leeg gehaald?’

‘Jazeker. Ik kreeg nog 10.000 gulden van je, die ik je geleend heb om je ex-schoonvader terug te betalen.’

‘Dus zo’n ongelofelijke lul ben jij, dat je me meer geld laat lenen, zodat ik jou kan betalen voor geld dat ik tegen mijn wil in moest uitgeven omdat jouw zogenaamde goede naam in het geding was.’

‘Helemaal correct. Eindelijk laat je zien dat je kunt nadenken. Goh.’

‘Niks goh. Jouw goede naam heeft een heleboel deuken. Je bent niet voor niks niet door de ballotagecommissie gekomen bij golfclub De Pan. Dat is omdat je een grote lul bent en omdat de mensen ruiken dat je doodgewoon uit een achterbuurt in Arnhem komt, meneer de doctorandus. Val kapot, wat mij betreft. Ik hoop nooit meer iets met je van doen te hebben om geld. Wat jij doet, dat noemen mensen onbetrouwbaar en achterbaks.’

Er stond nog een akkefietje op de rol, maar dat kon Edwin toen nog niet weten.

Het huis in de Rivierenwijk was in de woelige tijden van zijn huwelijk met Vera, allang verkocht, met verlies.