Zakendoen met God

Inside Out Publishers

Postbus 2573

3800 GC Amersfoort

www.insideoutpublishers.nl

De uitgave van dit boek werd mede mogelijk gemaakt door World Partners en Talenting Investments

ISBN 978 90 77922 37 1 (ebook)

ISBN 978 90 77992 35 7 (paperback)

NUR 685, 707

© 2020 Hans Hamoen

© 2020 Inside Out Publishers

Opgetekend: Ton van Mourik

Omslagontwerp en binnenwerk: Route 5

Omslagbeelden: ©Depositphotos

Alle rechten voorbehouden / All rights reserved.

Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke andere wijze en/of door welk ander medium ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

Deze uitgave is met de grootst mogelijke zorgvuldigheid samengesteld. Noch de maker, noch de uitgever stelt zich echter aansprakelijk voor eventuele schade als gevolg van eventuele onjuistheden en/of onvolledigheden in deze uitgave.

Inspirerende verhalen over de geschiedenis, essentie en aanpak van Business as Mission

Hans Hamoen

opgetekend door Ton van Mourik

Aanbevelingen

Dit boek met verhalen, persoonlijke belevenissen en historische schetsen is een ware inspiratiebron om de zelfredzaamheid van mensen overal ter wereld te vergroten. Dankzij Hans en World Partners hebben wij deze kernwaarde vorm kunnen geven door middel van een vruchtbare samenwerking op het gebied van fruitboomgaarden.

- Gerben Heldoorn en Henk van Hierden, stichting Kom Over en Help.

De blijde boodschap brengen onder de Dayaks op Oost-Kalimantan, blik op de Hemelse bergen, het Kersten consortium, de missie van bierbrouwer Arthur Guiness, of het Levensmotto van de ‘Bankier van God’, Friedrich Raiffeisen, je kunt het allemaal terugvinden in dit prachtig geschreven boek. Samen met de belevenissen van Hans Hamoen die met passie kan vertellen over zijn vele ontmoetingen met mensen wereldwijd. Van harte aanbevolen, veel leesplezier.

- Jelle van Veen, CEO - Dayseaday Group

BAM is een vaak onderschatte manier van ‘zending’. Ook als Youth With A Mission geloven we dat de impact van Jezus’ opdracht niet alleen voor individuen is, maar voor hele families, volken en samenlevingen. Hans is een BAM pionier die door zijn avonturen met God belangrijke lessen heeft geleerd. Dit inspirerende boek zal ogen openen voor het potentieel van Business as Mission.

- Dick Brouwer, leider YWAM Europe

Zakendoen als een missie: dat spreekt mij aan. Want dat probeer ik vorm en inhoud te geven in mijn organisaties van christelijke signatuur die op zakelijke basis functioneren. Het boek van Hans geeft praktische tips en handreikingen om de vaak spannende vraag tussen geld verdienen en geld geven in balans te brengen. Samen geloven is ook samen geven.

- Jan van den Bosch, CEO High Flight International, presentator.

Het boek van Hans Hamoen begint met een citaat van de apostel Paulus: ‘Hij die meer had, had niet te veel; hij die minder had, had niet te weinig.’ Bij onze investeringsmaatschappij spreken we over ‘wederkerigheid.’ Zelf sturen wij onze relaties elk jaar een boekje, onder de titel ‘Ik wens je genoeg.’ Het zijn korte verhalen uit de literatuur die het belang van waarde en goed leiderschap laten zien. We proberen iets te doen voor werknemers die lijden aan de ontmenselijking van bedrijven en narcistische managers. Ditzelfde komt krachtig naar voren in alle voorbeelden die Hans in zijn boek geeft van gedreven ondernemers met oog voor de nood van anderen.

- Gert-Jan Huisman, Managing partner Anders Invest

‘Hij die meer had, had niet te veel;

hij die minder had, had niet te weinig.’

- PAULUS UIT TARSUS

Voorwoord van Gert-Jan Segers

Het is een vraag waar veel christenen mee kunnen worstelen: wat is Gods plan voor mijn leven? Heeft God mij geroepen? En wat is die roeping dan? Zelf heb ik in mijn leven veel geleerd van inspirerende mannen en vrouwen die gehoor gaven aan hun roeping. Mensen die op hun reis met God net iets verder waren dan ik.

Dit boek is geschreven door iemand met zo’n roeping. Hans Hamoen combineert zijn passie voor ondernemen met zijn gedrevenheid om van Jezus te getuigen. En over die roeping - Business as Mission genaamd - deelt Hans gedreven én nuchter veel in dit inspirerende boek. Ik ben dankbaar voor een man als Hans, voor wat hij doet en hoe hij zijn talenten in dienst stelt van het Koninkrijk van God. Ook voor de manier waarop ben ik dankbaar: vastberaden, vriendelijk, creatief, blijmoedig en in samenwerking met heel veel anderen.

Jaren geleden heb ik Hans leren kennen in Egypte. Hij werkt in de minst bereikte en moeilijkst te bereiken landen in het Midden-Oosten. Plekken waar een zeer grote nood voor het evangelie is. Ik ben dankbaar dat Hans juist ook op die plekken werkt, omdat ook voor moslims het evangelie het goede nieuws is.

In Zakendoen met God neemt Hans ons weliswaar mee op zíjn reis, maar put tegelijk rijkelijk uit het verleden. De kerkgeschiedenis begon met vissers en een tentenmaker, maar hield daar niet op. Van bankiers tot bierbrouwers, van sierteeltmagnaten tot grootindustriëlen, Gods Geest waait door de hele geschiedenis, op zoek naar mensen die mee willen bouwen aan Gods Koninkrijk. Die geschiedenis is, zoals Hans uitgebreid laat zien, verweven met talloze mannen en vrouwen die zakendoen en getuigen niet alleen als roeping zagen en zien, maar ook hadden en hebben.

Soms kan die roeping - de vraag om altijd en ‘tot aan de einden der aarde’ van Gods trouw te getuigen - je overweldigen. Of overvalt je de twijfel: doe ik wel genoeg? God vraagt immers alles van je. Je volledige inzet. Met minder neemt Hij geen genoegen. Maar dat komt alleen maar omdat God eerder alles al heeft gegeven. Hij vraagt niet het onmogelijke van je. Je geeft wat Hij jou al had gegeven en dat is genoeg. Daar kun je op vertrouwen. Want het hangt niet van jou af, maar van Christus.

Als laatste: Hans deelt in Zakendoen met God niet alleen bezielde verhalen over mensen die hun roeping achterna gingen, maar ook een hele reeks praktische handvatten om zakendoen, getuigen en sociale gerechtigheid te kunnen combineren.

Ik ben gewoon dankbaar voor dit boek.

Drs. Gert-Jan Segers,

partijleider, fractievoorzitter en Tweede Kamer-lid ChristenUnie.

Introductie

Zakenman, ondernemer of handelsreiziger ben je in hart en nieren. Ik in ieder geval wel. Inmiddels in de herfst van mijn leven, handelt ondergetekende globetrotter nog steeds - omdat ik het gewoonweg niet kan laten.

Als jonge knaap was ik al gefascineerd door het spel van vraag en aanbod. Inkoop en verkoop, en de bijbehorende organisatie en logistiek. Dat de hele wereld voor je open ligt, met elk denkbaar product of iedere vorm van dienstverlening, heb ik altijd als een uitdaging gezien die het beste in je naar boven kan halen. Vooral als je het samen met anderen doet. Doe je het tegelijk vóór anderen, dan is de cirkel rond. Omdat iedereen er wel bij vaart. Zoals de apostel Paulus schreef: ‘Hij die meer had, had niet te veel; hij die minder had, had niet te weinig.’ 1

Zakendoen gaat niet puur over winst maken, nog vooropgesteld dat dit je lukt. Het gaat over wat je met die winst doet. De scheidslijn tussen jezelf ermee van een uiterst comfortabel leven voorzien of andere personen, gemeenschappen of zelfs regio’s helpen een beter bestaan te realiseren, is een hele dunne. Voor wie zich geroepen voelt tot de sociale gerechtigheid die een natuurlijk voortvloeisel is van het evangelie van Jezus Christus, is de keuze echter niet moeilijk.

Maar hoe geef je dit, als beginnend of ervaren ondernemer, handen en voeten? Hoe combineer je je neus voor zaken met getuigen en sociale gerechtigheid? Hoe kan dit op een natuurlijke manier? Wat is Business as Mission (BAM) eigenlijk? Dit boek is een praktisch hulpmiddel voor de antwoorden daarop.

‘Hulpmiddel, praktijkvoorbeelden, handvatten’

De titel Zakendoen met God heeft een dubbele betekenis. Het doelt zowel op zakendoen onder leiding van de heilige Geest, als soms letterlijk in gesprek gaan met God over het verloop van, en de perikelen rond specifieke projecten van je. Overleg voeren. Er samen uitkomen. Eensgezind, maar wel met het laatste woord aan Hem. Omdat Hij nu eenmaal meer ziet en weet dan wij. ‘Bammer’ Bill Job, die we later nog zullen tegenkomen, zegt hierover: ‘Communiceren met God draagt alle kenmerken van een normale menselijke relatie in zich. Wel moeten we weer leren om Hem te horen en te verstaan. Die kunst lijken we te zijn verleerd.’

Zakendoen met God geeft een dwarsdoorsnede van de oudste geschiedenis van BAM, latere stromingen en bewegingen, bevat intrigerende beschrijvingen van legendarische pioniers op dit gebied, zoals Graaf van Zinzendorf, Arthur Guinness, Friedrich Wilhelm Raiffeisen en vele anderen, belicht recenter en eigentijdse geloofsondernemers, en zet op een heldere manier de basisprincipes van BAM uiteen - wat ervoor nodig is, hoe het werkt en op welke manieren het kan. Samen met levendige praktijkvoorbeelden van projecten waarbij ikzelf betrokken ben geweest, ontstaat een dynamisch totaalbeeld vol handvatten waarmee je zelf het pad van zakendoen met een opdracht kunt betreden, om een zegen voor anderen te kunnen zijn.

Die zegen is de meest duurzame bedrijfswinst die er bestaat. Omdat de opbrengst op een plek wordt bewaard waar mot noch roest die aantast.

Hans Hamoen,

2020.

1 2 Korintiërs 8:15, NBV

Verantwoording

Bij alle research voor Zakendoen met God zijn talloze boeken, artikelen, archieven, kronieken, historische en eigentijdse bronnen geraadpleegd. De belangrijkste staan bij de bronvermelding achterin het boek per hoofdstuk vermeld.

Hoewel soms apart herkenbaar, werden ook veel feiten en citaten voor een soepeler leesbeeld met de lopende tekst vervlochten. Verder kan, ondanks zorgvuldige controle, sprake zijn van ogenschijnlijke verschrijvingen of afwijkende interpretaties. Dit is te wijten aan bronnen met verschillende versies van dezelfde historische gebeurtenis(sen) die in de loop van de tijd met elkaar zijn gaan wedijveren als ooggetuigen van hetzelfde ongeluk. Enkele hardnekkige fabels konden daarentegen ontmaskerd worden.

Voor het vermelden van feiten zijn regelmatig lastige keuzes gemaakt tussen belangrijke kernpunten en andere weliswaar interessante, maar minder ter zake doende punten. Onverwachte pareltjes die in andere literatuur nauwelijks of helemaal niet genoemd bleken, werden zonder uitzondering als anekdotische weetjes opgenomen. Het zijn deze bijvangsten die menig beschreven persoon of gebeurtenis op een verrassende manier tot leven wekt.

Op twee uitzonderingen na komen alle Bijbelcitaten uit de oudere NBG 1951. De formuleringen hierin staan soms dichter bij de grondtekst dan in de NBV 2004. Waar de herkomst van afbeeldingen te achterhalen viel, staat deze vermeld.

De uitgever

Deel I

PROLOOG

Van kerkbank tot tuintegel

‘Mijn knechten zullen het [cederhout en het cypressehout]

naar de zee brengen, en ik zal het in de zee aan vlotten leggen

(en ze vervoeren) tot aan de plaats die gij mij zult opgeven…’

- 1 KONINGEN 5:8-9

Wat een prachtige dag, die maandagochtend. De nu al hete zon en strakblauwe lucht beloofde een mooie vlucht boven Oost-Kalimantan, oftewel Zuid-Borneo. Over een half uur zou een vliegtuig me van de havenstad Balikpapan naar Melak brengen.

Het zou mijn derde bezoek aan de oude houtzagerij in Talu worden, in de jungle aan een bocht van de Mahakam. Die laatste was een van de grootste rivieren die ver het binnenland in liep. Voor de Dayaks die het gebied bevolkten, was het een levensader. De rivier voorzag hen van water, vis, en was een belangrijke aan- en afvoerroute in beide richtingen.

‘Pesawat terbang untuk Melak sudah siap,’ klonk er vanaf de instapbalie. ‘Penumpang diminta naik. Passengers for…’

Het toestel was gereed, we konden aan boord

Verwachtingsvol zoals altijd verliet ik de vertrekhal.

‘Nee hè,’ verzuchtte ik even later.

Ja, daar stond een vliegtuig, aan de vleugels en propeller te zien. Maar daar was ook alles mee gezegd. Dichterbij gekomen zag ik dat er maar 12 personen in konden. Nadat ik samen met een aantal onbekenden was ingestapt, kreeg ik mijn lange lijf onmogelijk op een zitplaats gepropt.

Dit ging hem niet worden, zo. Gelukkig wist een van de twee piloten raad.

‘Als u de voorste stoel neemt, kunt u uw benen tussen ons in leggen.’

Ik fronste mijn wenkbrauwen, maar had geen keus. Met veel geronk en geraas schommelden we even later de lucht in.

Het zoveelste vliegavontuur, ging er door me heen. Want daar had ik er nogal wat van.

Boven Roemenië had de gezagvoerder van een Antonov ons als passagiers een keer bij slecht weer gevraagd om herkenningspunten te melden. „Willen jullie bij de patrijspoorten gaan zitten en kijken waar we zijn? De radar is uitgevallen, dus we vliegen op zicht.’

Boven Mexico vielen we na een blikseminslag kilometers naar beneden. Een stewardess werd gelanceerd, een passagier zonder gordel knalde tegen het plafond. Een ander werd de belichaming van de spreekwoordelijke hoge nood: hij werd tijdens de daad tot een ongemakkelijk niveau boven het toilet geheven.

En een vlucht naar Dubai was een van de weinige keren in mijn leven waarop ik me had afgevraagd of mijn taak en roeping op deze aardbol er nu dan echt op had gezeten. Het toestel schokschouderde vooruit, ik zag de wanden bewegen en de vleugels op en neer gaan. Ze klapperden nog net niet.

Vandaag bevonden mijn voeten zich alleen maar boven Kalimantan tussen de instructieboeken en lijsten met vluchtgegevens die de bemanning regelmatig raadpleegde om de vlucht op koers, en hopelijk zonder kleerscheuren, te kunnen laten verlopen.

Ik grinnikte. Als ik me wat verder onderuit liet glijden, kon ik het stuur in geval van nood zo met mijn voeten overnemen.

Boven de Mahakam-rivier (archief Hans Hamoen).

Door het raam zag ik het unieke, afwisselende landschap aan me voorbijtrekken. Indonesië, met zijn bergterrassen, rijstvelden en reuzenbomen, betoverde. Altijd. Zelfs de benaming ‘Gordel van Smaragd’ dekte de lading niet. De adembenemende variaties groen waren ontelbaar.

Na ongeveer een half uur naderde we de stad Samarinda voor een tussenlanding. Ik rekte me uit en tuurde door het raam van de cockpit.

‘Waar is de landingsbaan?’

‘Nergens,’ antwoordde de piloot laconiek over zijn schouder. ‘Er is wel een grasbaan, maar daar loopt nog volk. Dat moet eerst weg.’

Op de grond werd de komst van het vliegtuig blijkbaar aangekondigd. Na een paar minuten zag ik mensen gejaagd alle kanten opschieten.

Wat later bracht hetzelfde toestel me, samen met inheemse bosarbeiders, naar Melak. Daarvandaan voltooiden we de laatste etappe naar Talu met een terreinwagen. Het verliep stukken soepeler dan de eerste keer dat ik hier was.

Ik herinnerde me nog goed de twee stagiaires van een landbouwhogeschool die luidkeels aan het jammeren waren geslagen toen we, in het holst van de nacht, met onze vrachtwagen midden in de jungle vastgelopen waren. Maar ook de verrassing van de saté, waarmee een oude vrouw als een spookverschijning opeens tussen de bomen was opgedoemd. Manna in het oerwoud was het.

Restdelen kaphout (archief Hans Hamoen).

Het plan voor het werkgelegenheidsproject in Talu was eigenlijk even eenvoudig als complex geweest. We importeerden al diverse soorten hardhout zoals Selangan Batu, beter bekend als bankirai, via Soerabaja. Afnemers van vloerdelen, balken en palen hiervan waren overwegend grotere tuincentra in Europa. Maar we zochten meer bronnen.

Dat was niet makkelijk. Een handvol multinationals had de meeste legale concessies al op zak. Daarnaast was illegale houtkap ondanks strikte regels nog steeds niet uitgebannen. Je wist dus nooit waar andere aangeboden partijen vandaan kwamen. Soms werd lukraak gekapt, geen onderscheid gemaakt tussen boomsoorten en hun leeftijd, grootte en positie in het woud. Verder viel ook het nakomen van de herplantingsplicht nauwelijks te verifiëren.

Maar op een dag kreeg ik een tip.

‘Ke pedalaman. U moet in het binnenland zijn.’

Met gefronste wenkbrauwen keek ik de Indonesische houtkenner aan.

‘Uw huidige producten zijn allemaal hoekig. Ze worden met een motorzaag uit een ronde boom gehaald,’ verklaarde hij. ‘Het restafval - de bast, lange stroken, grote dikke schillen - laten ze gewoon in de bush liggen. Dat zijn flinke stukken. Veel bomen hebben een diameter van een meter of meer.’

Het begon me te dagen. In mijn hoofd verschenen al de latten, vlechtstroken, tuintegels en bloembakken die we ervan zouden kunnen maken. Er waren alleen twee problemen: het gecontroleerd verzamelen van dit restafval, dat over een aanzienlijk gebied verspreid lag, en de centrale verwerking ervan tot kant en klaar eindproduct. In het oerwoud waren geen grote machines. En die erheen brengen kostte een vermogen, als je er al toestemming voor kreeg.

“Bedankt,’ zei ik. ‘Ik zal erover nadenken.’

Mijn pioniersgeest was in ieder geval geprikkeld. Niet lang hierna sprak ik een functionaris van de Rooms-Katholieke Kerk. Hij pakte er een landkaart bij en plantte zijn wijsvinger op een dichtbegroeid gebied.

‘Er is een oude houtzagerij bij onze missiepost in Talu. Er werden kerkbanken en andere elementen gemaakt voor de bouw van houten kerken, in het oerwoud en aan de kust. Maar de zagerij ligt al langere tijd stil. Geen vraag meer. U zou dus kunnen proberen om…’

De bedoelde plek was het woongebied van Dayaks, een verzamelnaam voor inheemse bosbewoners die hoofdzakelijk leefden van alles wat het oerwoud bood. Stonden ze vroeger te boek als koppensnellers, langzamerhand hadden ze een vreedzamer levensstijl aangenomen. Ze woonden in longhouses, die karakteristieke lange huizen op palen die meerdere families en generaties huisvestten, in vertrekken die slechts van elkaar gescheiden waren door gordijndoek. Vanouds deden ze aan voorouderverering, hoewel sommigen christen waren geworden. Dayaks hadden een diepe eerbied voor de natuur. Ze zouden dan ook nooit méér jagen of oogsten dan ze op dat moment nodig hadden.

Ik begon te knikken. ‘Hm. Klinkt interessant.’

‘Het is een kans,’ benadrukte mijn gesprekspartner. „Natuurlijk hebt u voor zo’n onderneming wel toestemming van de Bupati nodig, het districtshoofd. En een schriftelijke overeenkomst met de bisschop van het diocees.’