Håkan Östlundh

DE DUIKER

Literaire thriller

Uit het Zweeds vertaald door Ron Bezemer

Uitgeverij de Rode Kamer

Op het Zweedse eiland Gotland heerst een hittegolf. De vochtige warmte duurt tot eind september. Maar het is niet de extreme warmte die Jenny Lundgren ’s nachts uit haar slaap houdt. Ze wordt geplaagd door duistere jeugdherinneringen. De angstaanjagende beelden die voortdurend in haar dromen terugkeren, dwingen haar uiteindelijk tot een dramatisch besluit: bij de politie doet ze aangifte van moord – gepleegd door haar vader, zeventien jaar geleden. Een week later doen twee jongetjes tijdens het snorkelen aan de noordkust van Gotland een macabere ontdekking. In een met water gevulde kalkgroeve drijft enkele meters onder de oppervlakte het levenloze lichaam van een duiker. Deze twee gebeurtenissen zijn het begin van een reis terug in de tijd. Een reis die herinneringen tot leven wekt die nog veel huiveringwekkender zijn dan de beelden die Jenny uit haar slaap houden. En zelfs daarmee is dit grimmige verhaal niet ten einde. Dat nadert pas zijn hoogtepunt drie maanden later, als de eerste winterse sneeuwstorm over de Oostzee jaagt.

Oorspronkelijke titel: Dykaren

Verschenen bij: Ordfront Förlag, Stockholm 2005

© Oorspronkelijke tekst: Håkan Östlundh 2005

© Nederlandse vertaling: Ron Bezemer en uitgeverij de Rode Kamer 2007

Met toestemming van: Leonhardt & Høier Literary Agency, Kopenhagen Eindredactie: Ton Lelieveld

Omslagontwerp: Rolf van Kammen

Lay out: Rough Design, Haarlem

1e druk februari 2007

ISBN 978 90 78124 19 1

www.rodekamer.nl

Voor Lotta

1

Ergens diep vanbinnen, in haar droom, vocht ze ertegen. Ze wilde er niet weer heen. Het was daar alleen maar donker. Het donker van de nacht. Het donker van haar hart. En zo dood. Dat wist ze nu. Dood. Nee, niet dood. Dodelijk. Ze wilde niet. Maar toch …

Ze werd wakker doordat het stil en rustig was. Geen trillingen. Geen motorgeluid. Ze ging op de smalle brits op haar knieën zitten en schoof het blauwgrijze gordijntje opzij dat de slaapkooi scheidde van de rest van de cabine. De lamp in de cabine van de vrachtwagen brandde. Het portier aan de kant van de bijrijder stond op een kier. Buiten was het donker. Geen straatlantaarns, geen lichten van koplampen van tegemoetkomende auto’s. Ze moesten ergens zijn afgeslagen toen ze sliep. Ze had het gevoel dat ze wakker was geworden toen de zware vrachtwagen in een lagere versnelling werd gezet, waardoor het motorgeluid veranderde. Een vage herinnering. Of was het iets dat haar dromen was binnengeslopen? Een droom of niet. Zo moest het zijn gegaan. Ze stonden hier immers in het donker. Stil.

Het meisje was weg. Pappa ook. De cabine was leeg. Buiten was het donker. Naar links kon ze in de verte de rij lampen zien die de autoweg als een parelsnoer verlichtten. Maar het was te ver weg om de smalle weg te verlichten waar ze nu gestopt waren. Zelfs het geluid van de vrachtwagens kon ze hier niet horen. Als er daar in de verte al vrachtwagens langskwamen. Dat kon ze niet zien. Maar dat moest wel. Vrachtwagens reden altijd door. Zelfs ’s nachts. Vooral ’s nachts.

Van dichtbij hoorde ze het eeuwige gezang van de krekels. Het was warm en benauwd in de cabine en het rook er naar aarde en planten. Opeens werd ze bang. Ze wilde hier niet alleen zijn. Waarom waren ze gestopt? Waar waren ze? Het meisje en … Haar angst nam snel in hevigheid toe. Aanvankelijk was ze te slaapdronken om bang te zijn, maar toen ze besefte dat ze alleen in het donker was, ver verwijderd van de weg en de lichten, vulde spoedig de angst elk hoekje van haar binnenste. Ze wilde niet alleen zijn. Ze huilde zacht. Waarom had hij haar alleen gelaten? En dat meisje?

Het meisje had naast haar gezeten. Ze hadden Uno gespeeld. Het was best moeilijk, maar het meisje had haar geholpen. Hoe heette ze ook weer? Dat kon ze zich niet herinneren. Het meisje had tegen haar gelachen, met haar brede mond en haar grote, vrolijke ogen. Hallo, ik heet … had ze gezegd. Ze sprak natuurlijk geen Zweeds, maar toch begreep ze haar wel. Het meisje had haar naam genoemd, maar die kon ze zich niet herinneren. Waarom niet?

Ze hoorde een geluid. Niet de krekels. Het was verder weg buiten. Een roep, gejammer, als een echo van haar eigen huilen. Ze liet zich snel naar voren op de rand van de brits glijden. Staande op haar knieën leunde ze voorover naar de zijruit om naar buiten te kunnen kijken. Ja, daar waren ze …

Jenny werd opeens wakker, thuis in haar flat in Slite. Het was volkomen stil. Het enige wat ze kon horen, was haar eigen hijgende ademhaling. Ze ging rechtop in bed zitten. Ze was bang. Nee, niet bang, ze was verlamd van schrik. Het was die droom, opnieuw die droom. Waarom? Wat wilde die van haar? Ze was nat van het zweet en haalde snel en oppervlakkig adem waardoor de paniek via haar bloed werd rondgepompt. Het was benauwd en warm in de kleine slaapkamer. Ze stond op en liep de paar stappen naar het raam, maakte de haakjes los en schoof het raam wijd open. Het werd gelijk iets koeler, zodat ze wat makkelijker kon ademhalen. Het was september, maar het weer was dit jaar geen enkele maand zoals het behoorde te zijn. Het gebeurde wel vaker dat de zomer op Gotland wat langer duurde, maar dit was anders. Er werd van een record gesproken, de warmste nazomer in tweehonderd jaar, of nog langer wellicht, maar de statistieken gingen niet verder terug in de tijd. Overdag was het heet, bijna tropisch. ’s Nachts kwam de temperatuur niet onder de twintig. Dat duurde nu al vier weken en slapen ging moeilijk in die plakkerige warmte waaraan niemand gewend was. Als je normaal al moeite had met slapen, was het bijna niet om uit te houden.

Jenny stond bij het raam naar buiten te kijken en luisterde naar de stilte. Verderop hoorde ze het hardnekkige geluid van de krekels. Ze was niet bang voor het donker en voor wat er buiten was. Nee, niet het donker en het onbekende buiten maakten haar bang, het was het donker bij haar vanbinnen. Haar dromen. Die lieten haar niet met rust. Die kwamen steeds terug, even hardnekkig als de krekels aan het eind van de zomer. En diep vanbinnen wist ze wel waarom.

In het souterrain van het politiebureau was het aangenaam koel. Daar werden je gedachten weer helder en voelde je lichaam zich weer vitaal en sterk. Fredrik stond stevig op de glanzende blankhouten vloer vol donkere knoesten – de vloer van de schietbaan in de kelder van het bureau. Hij merkte dat hij contact met zijn lichaam had en elke kleine beweging voelde. Het was een bevrijding. Een bevrijding van de hitte die voelde als een ongewenste dronkenschap. De hitte maakte je gedachten troebel en zorgde ervoor dat je spieren niet deden wat je wilde. Hij richtte op de schietschijf zeven meter verderop en vuurde. Na het schot liet hij het wapen zakken en hield het schuin opzij. Alles om de oefening zo realistisch mogelijk te maken. Hij herhaalde de oefening tot hij alle acht schoten had gelost, waarna hij het pistool terugdeed in zijn holster. Het was half acht in de morgen. Hij had voor zichzelf één extra oefenpas per week aangevraagd voor de schietbaan hier beneden, een plek die met zijn geluiddichte houten panelen nog het meest deed denken aan een sauna. Rechts van hem hingen posters waarop in felgekleurde tekeningen de werking van het Sig Sauer-pistool werd uitgelegd met daaronder de oog-en oorbeschermers, opgehangen aan een rij haken. Een extra oefenpas kreeg je alleen voor in je vrije tijd. De vaste oefentijden onder werktijd waren onvoldoende om een redelijk niveau te kunnen handhaven. Het leek wel of de leiding niet wilde inzien dat Zweedse politiemensen in principe hun dienstwapen alleen maar op de schietbaan gebruiken, wat vanuit diverse gezichtspunten gezien overigens positief is, behalve dat van de schietvaardigheid. Toen Fredrik ruim een jaar geleden gedwongen was op iemand te schieten, was dat de eerste keer dat hij zijn dienstpistool buiten de oefenbaan gebruikte. Hij was toen veertig en werkte al zestien jaar bij de politie, waarvan vijftien jaar in Stockholm. Tot op dat moment was het voldoende geweest alleen maar zijn wapen te trekken. Er zijn niet veel mensen die stug doorgaan met hun activiteiten als ze oog in oog staan met een agent die zijn pistool heeft getrokken.

Dat schot vorige zomer had hem aan het denken gezet. Er waren in Zweden politiemensen die niet goed met een wapen konden omgaan. Of dat er veel waren wist hij niet, maar een paar was al te veel. In diverse politiedistricten in het land waren collega’s gedwongen hun dienstwapen in te leveren omdat ze bij een schiettest te laag scoorden. En een politie-agent zonder dienstwapen is geen effectief politieman. Als je jarenlang niet in een gevaarlijke situatie hebt verkeerd, is het niet meer dan menselijk dat je slordig wordt, zowel met schietoefeningen als met je fysieke training. Maar wanneer die gevaarlijke situatie zich wel voordoet, al is het pas na tien jaar, dan kan die slordigheid het verschil betekenen tussen leven en dood.

Hij checkte zijn resultaten. Hij zat iets boven het gemiddelde, maar het patroon van treffers was gelijkmatig. Hij zou er op de Olympische Spelen geen goud mee winnen, maar het was een stuk beter dan acceptabel. Hij schoot op dezelfde wijze nog een magazijn leeg, vulde daarna beide magazijnen en schoof er één in zijn pistool.

In het ziekenhuis hadden ze goed voor Ninni gezorgd. Ze had er natuurlijk een lidteken aan overgehouden, maar na de laserbehandeling was dat nauwelijks nog te zien. Zeker van een afstandje. Fredrik zou die snelle beweging van het mes tegen haar borst nooit vergeten. Die ene seconde dat alles stilstond, eindeloos, eeuwigdurend, voor het bloed zich lanzaam verspreidde en het patroon van haar bloes doordrenkt werd als een boze, rode bloem. Haar van pijn vertrokken gezicht. Haar ogen die in de zijne keken. Een wanhopig smeken om hulp. En hij, die niets kon doen. Niets. IJzige kou en gloeiende hitte stroomden gelijktijdig door zijn lichaam toen hij zag hoe ze zijn vrouw wegdroegen.

Hij was in zijn bewegingen blijven steken. Stond nog steeds met zijn pistool halverwege zijn holster. Hoe lang was hij al in gedachten verzonken? Was het een fractie van een seconde, als een bliksemschicht, of was hij minutenlang afwezig geweest? Hij wist het niet. Hij voelde het koude zweet langs zijn voorhoofd druppelen en merkte dat zijn hand om de kolf vochtig was. Hij moest het wapen afdrogen voor hij het in zijn holster deed.

Hij haalde een paar keer diep adem en sprong een paar keer op zijn tenen op en neer om de herinneringen uit zijn lijf te verdrijven.Hij schoot nog een laatste magazijn. Nu was zijn resultaat slechter. Nog steeds acceptabel, maar niet erg goed. Zijn concentratiegevoel was weg. Hij legde de beschermbril weg, hing de oorbeschermers op een haak en veegde de lege hulzen bij elkaar voor hij de waarschuwingslamp uitdeed en de dikke, geluidsisolerende deur opende.

Toen hij naar buiten liep botste hij tegen Sara Oskarsson op. Ze schrokken allebei.

‘Jij bent vroeg’, zei hij

‘En jij dan?’ reageerde ze.

Sara Oskarsson was op 1 juli het rechercheteam komen versterken. Net als Fredrik kwam ze uit Stockholm, maar ze was bijna tien jaar jonger dan hij. Drieëndertig om precies te zijn. Ze ging zich vooral bezig houden met huiselijk geweld, hetzelfde werk dat ze daarvoor in Stockholm had gedaan.

‘Ja’, zei hij, ‘dit schijnt de enige manier te zijn om bij te blijven.’Sara hoorde bij de vlijtige types. Dat had hij gemerkt. Fredrik deed niet alleen extra schietoefeningen, maar probeerde ook tijd vrij te maken om een paar keer per week beneden in de nieuwe gymzaal zijn conditie op peil te houden. Het was meer regel dan uitzondering dat hij haar daar aantrof. Ze was lang en atletisch, had zwart pagegeknipt haar dat tot haar kaken hing. Göran had gezegd dat ze een prima rechercheur was en goed in het afnemen van gevoelige verhoren. Dat had ze al diverse keren aangetoond. Een versterking van de recherche, duidelijk een aanwinst dus. Maar er was ook iets anders. Competent en bekwaam zijn was prima, maar ze leek hem zo verdomd ambitieus. Altijd in de startblokken. Alsof ze zich voortdurend moest bewijzen.

Zover Fredrik wist, was ze vrijgezel en woonde ze in een éénkamerflat binnen de ringmuur. Dat klonk duur. Voor een mooi groot huis op het platteland betaalde je evenveel als voor een eenkamerflat in de binnenstad van Visby. Hij begreep eigenlijk niet goed wat ze hier op Gotland zocht. Dit was niet de meest logische keuze voor een jonge, ambitieuze vrijgezelle meid die geen speciale binding met het eiland had. Hij vroeg zich af of ze het hier wel echt naar haar zin zou hebben, of dat het alleen maar een gril was en ze na één of twee jaar weer ergens anders heen zou gaan.

‘Luister eens’, zei ze, waardoor ze hem staande hield toen hij de trap al opliep. ‘Jij bent toch een hardloper?’

‘Ja, ik loop wel eens’, zei hij.

‘Ik was van plan me op te geven voor die Lucia-ronde. Heb jij die wel eens gelopen?’

‘Nee’, moest hij erkennen.

Hij had er zelfs nog nooit over nagedacht. Om middenin de winter in een trainingspak met wollen muts over de sneeuw heel Visby rond te glibberen en de ronde vervolgens af te sluiten met die lange, moeizame klim tot boven het havenhoofd, was niet iets wat hem erg aantrok. Bovendien betwijfelde hij of het hem wel zou lukken de ronde tot een goed einde te brengen. Hij liep weliswaar regelmatig hard, maar te korte stukken en niet vaak genoeg, dat wist hij. Hij had het voornemen de twee keer zes kilometer per week uit te breiden tot drie keer acht kilometer, maar in tegenstelling tot het schieten en de conditietraining was er van zijn loopplannen nog niets gekomen.

‘Wordt het dan niet eens tijd?’ vroeg Sara.

‘Eerlijk gezegd ben ik voor zoiets niet genoeg in vorm’, zei hij.

‘Wat, hoezo niet in vorm?’ zei Sara. Het duurt nog drie maanden tot Lucia. Dat is precies genoeg om in vorm te komen voor die tien kilometer.’ Ze stopte even alsof ze verwachtte dat hij onmiddellijk van gedachte zou veranderen.

‘Kom op’, ging ze verder, ‘dan kunnen we samen over de training praten en onze tijden vergelijken. Met zijn tweeën is het een stuk leuker.’

Vast en zeker, dacht Fredrik. De vraag is voor wie? ‘Ik zal erover nadenken. Dat beloof ik’, zei hij terwijl hij via de trap verdween.

Jenny werd wakker van de stilte. Het voelde als een grote leegte. Een leegte, achtergelaten door iets wat ze niet gehoord had, maar wel waargenomen. Niet alleen het vertrouwde motorgebrom. Ook iets anders. Het kon een roep zijn geweest, een schreeuw. Maar ze wist het niet zeker. Ze wist alleen dat er in die stilte een echo klonk. Ze kon hem niet horen, maar ze voelde hem. Vanbinnen. Ze ging rechtop in de kooi zitten. Pappa was weg en het meisje was weg. Ze was alleen. De lamp aan het plafond van de cabine brandde, maar buiten was het zwart. Een dichte, ondoordringbare duisternis. Van de ene seconde op de andere kreeg die geheimzinnige echo een andere klank en veranderde in angst. Ze kreeg het benauwd en moest ertegen vechten om niet hardop te roepen: ‘Pappa!’ In plaats daarvan kwam er een nauwelijks hoorbaar gejammer over haar lippen. Ze hield haar hand voor haar mond. Ze voelde dat haar hele lichaam begon te beven. Waarom was ze alleen? Waarom waren ze gestopt? Waarom had pappa haar in het donker alleen gelaten?

Ze hoorde vaag de krekels zingen in de warme nazomeravond. Links in de verte zag ze de lichten van de grote weg als sterren aan de hemel. Het had mooi kunnen zijn.

Plotseling hoorde ze buiten een ander geluid. Dit keer hoorde ze het duidelijker. Een roep, maar alsof die gedempt werd en onderdrukt. Net als haar eigen stille angstkreet. Ze schoof naar de deur aan de kant van de bijrijder. In de cabine rook het een beetje naar koffie en chocola, met daaronder een vage diesellucht die, vermengd met de geur van gebladerte, de vrachtauto binnendrong. Ze pakte het handvat vast dat naast de deur zat en leunde voorover zodat ze door de zijruit naar buiten kon kijken. Daar waren ze. Ze zag ze daar buiten in het donker, in het zwakke schijnsel van het licht uit de cabine. Pappa hield de arm van het meisje stevig vast. Of was het alleen maar de stof van haar kleren die hij in zijn hand hield? De grote, volwassen man verhief zich als een reus boven het meisje dat op de grond lag. Nu pakte hij haar vast en tilde haar op. Haar hoofd hing slap achterover met de mond halfopen. De twee helften van haar bloes gleden opzij, de knopen open tot op haar buik.

Jenny ging achteruit, weg van de ruit, ze wierp zich op het bed in de kooi en kroop onder de dekens. Ze begreep dat daarbuiten iets verschrikkelijks was gebeurd.

Plotseling werd ze wakker, omdat ze dacht dat ze stikte. Het duurde tien lange seconden voor ze besefte dat dat niet het geval was. Het was de paniek, die zorgde ervoor dat ze een ogenblik vergat adem te halen. Ze boog haar hoofd en haalde een paar keer diep adem. Het onbehaaglijke gevoel deed haar rillen, terwijl gelijktijdig de opluchting door haar lichaam kroop. Het was maar een droom. En toen, zonder waarschuwing, begon ze te huilen. Eerst een paar snikken, waardoor haar ogen vochtig werden, daarna steeds heftiger tot ze het uitschreeuwde. Ze drukte haar gezicht in haar kussen en tussen de zachte veren schreeuwde ze het uit van angst. Ten slotte kon ze weer rechtop zitten. Ze zuchtte en snakte naar adem. Het was benauwd in de kamer. Alsof alle zuurstof was verbruikt. Ze stond op en liep naar het raam om het open te zetten. Ze moest het openlaten als ze ging slapen. Die dromen kwamen vast door de warmte. Ze keek naar buiten, de nacht in. Het begon al een beetje licht te worden. Het groen buiten was al grijs. De bomen en struiken op de grote binnenplaats staken als grillige, donkergrijze vormen af tegen de huizen. Een zwak windje blies de grote bladeren van de kastanjeboom tegen elkaar, zodat ze een ritselend geluid maakten. Ze kon de geur van de haven ruiken.

Ze was niet langer bang. Het huilen had haar gekalmeerd. Ze voelde zich alleen, daar voor het open raam. Maar het was een gevoel dat ze kende. Ze zou misschien wel altijd alleen zijn. Ze kon zich moeilijk een ander leven voorstellen. Daar had ze zich wel mee verzoend. Als ze maar niet zo bang was.

Ze wist dat ze er iets aan moest doen. Dat wist ze heel zeker. De stilte in de cabine van de vrachtwagen. De echo van het roepen buiten. Haar vader. Dat wat er gebeurde. Dat wat er gebeurd was. Het waren niet alleen maar dromen.

Anna Gardel nam het inkomende telefoongesprek aan met haar gebruikelijke openingszin. ‘Politie Visby, goedemiddag.’

‘Hallo, ik wil graag met iemand praten om aangifte van iets te doen’, zei een stem zonder een naam te noemen. Het was een vrouw. Klonk als een jonge vrouw.

‘Dat kan. Ik zal even kijken wie er vrij is, dan verbind ik u door. Waar gaat het over?’

De vrouw aan de andere kant van de lijn antwoordde niet direct. Anna wierp routinematig een blik op haar scherm waarop ze kon zien wie er binnen het bureau waren en wie op patrouille. Het was iets voor elven. Het was rustig, zoals meestal zo vroeg. Er was geen radioverkeer. De wachtcommandant was niet op zijn kamer.

‘Ik weet het niet’, zei de vrouw. ‘Is het niet genoeg als ik dat vertel aan degene bij wie ik aangifte doe?’

‘Ja, op zich kan dat wel’, zei Anna, ‘maar als ik weet waarover het gaat, kan ik ervoor zorgen dat u bij de juiste persoon terechtkomt.’

Er was zowel iets ernstigs als iets kwetsbaars in de stem van de vrouw, iets dat maakte dat ze voorzichtig reageerde. Ze vermoedde dat het iets met seks te maken had. Het was natuurlijk logisch dat je daar niet met een telefoniste over wilde praten.

‘Het …’  zei de vrouw, waarna ze weer.

Anna knikte naar Ove Gahnström van de recherche, die net langs de centrale liep. Hij beantwoordde haar knikje met een speels flirtende blik. Alleen Ove Gahnström kwam daar mee weg. Tenminste voor zover het Anna Gardell betrof. Het was onmogelijk om achter zijn knipoog onbehoorlijke bedoelingen te vermoeden. Niet dat hij zo’n tam type was, maar hij straalde zo’n openheid uit, die had niks te verbergen.

‘Het is een ernstig misdrijf, maar het is wat ingewikkeld’, ging de vrouw verder en zweeg weer.

Anna dacht twee seconden na. ‘Ik zal u doorverbinden mat Sara Oskarsson van de recherche. Een ogenblik, dan kijk ik even of ze er is.’

‘Dank u wel.’

Het was meer een gevoel dan iets anders dat Anna deed besluiten haar met Sara Oskarsson door te verbinden. Anna had Sara vanaf het allereerste begin vertrouwd. Ze leek goed te weten waar ze mee bezig was. Ze was rechtdoorzee en ongecompliceerd. Bovendien was ze de enige vrouw bij de recherche.

‘Sara Oskarsson’, zei Sara nadat Anna haar had doorverbonden.

‘Hallo, ik heet Jenny Lundgren. Ik wil graag ergens aangifte van doen.’

‘Ik luister’, zei Sara.

‘Ik zou het liefst naar u toe komen. Kan dat?’

‘Ja, natuurlijk kan dat’, zei Sara terwijl ze met haar vrije hand haar haar achter haar oor streek. ‘Is er een bijzondere reden dat u geen aangifte per telefoon wilt doen?’

‘Ik denk dat het beter is. Het is een beetje ingewikkeld’, zei Jenny Lundgren.

Ze pauzeerde even en ging toen verder:

‘Als ik het u vertel, dan wilt u toch dat ik bij u langskom.’

‘O ja? Wilt u me dan vast vertellen waarover het gaat?’

‘Het gaat over een moord.’

2

Twee dagen later wist ze niet meer precies wat ze allemaal had gezegd tegen de politieagente met wie ze had afgesproken. Ze zat hijgend van de warmte in de keuken voor een kop thee en twee boterhammen met leverpastei. Dat was een gewoonte van haar moeder die ze maar niet kon afleren. Altijd eerst twee boterhammen klaarmaken voor je begint te eten, in plaats van één per keer. Ze nam een hap van een van de boterhammen, maar het smaakte haar niet. Het brood dat in haar mond droog en korrelig bleef, spoelde ze weg met een slok thee. De thee was te slap, maar ze was gestopt met die sterke soorten die ze eigenlijk het lekkerst vond. Het appartement op Storgatan in Slite had Jenny al een paar jaar, maar eigenlijk woonde ze er nog maar kort. In de tijd dat ze op het vasteland studeerde, had ze de flat verhuurd en als het vakantie was op de universiteit, logeerde ze bij haar moeder op Gotland.

Haar oorspronkelijke plan was om de flat ’s zomers zelf te gebruiken, maar toen puntje bij paaltje kwam, vond ze het beter wat geld te sparen. Bovendien was ze in de zomervakanties veel minder op Gotland geweest dan ze had verwacht.

Vanaf mei had ze hoe dan ook haar appartement weer voor zichzelf. De flat was helemaal uitgerookt en slecht schoongemaakt, zodat ze eerst begon het hele huis schoon te schrobben om vervolgens alles wit te schilderen. Dat was redelijk vlot gegaan. Het was een tweekamerflat met een behoorlijk grote woonkamer, althans voor wat zij nodig had, en een slaapkamer die het midden hield tussen een kamertje en een alkoof. De keuken was klein, maar er was een eethoek voor vier personen. Ze had de flat ingericht met wat meubelen van thuis en gedeeltelijk met wat spullen van de rommelmarkt. Als je uit was op niet al te trendy spullen die de zomerse gasten Van Gotland toch niet wilden hebben, kon je op zo’n markt voor heel weinig heel veel kopen. Van haar moeder had ze vierduizend kroon gekregen voor een nieuw bed dat ze via internet bij IKEA had besteld. Door de jaren aan de universiteit was ze goed thuisgeraakt op het net en nu kocht ze daar van alles: meubelen, kleren, boeken, cd’s en uiteraard de kaartjes voor de veerboot. Ze kon zelfs via internet boeken lenen van de universiteitsbibliotheek in Stockholm. Deze herfst zou ze haar doctoraal examen doen. Ze kon gewoon hiervandaan studeren. Het was genoeg als ze eens per maand in Stockholm was. Ze hield van studeren en probeerde niet te denken aan de onontkoombare vraag die steeds dichterbij kwam. Wat moest ze hierna? Een baan zoeken of een verdere opleiding tot onderzoeker? Gotland of het vasteland?

Ze bedekte de niet aangeraakte boterham en die waarvan ze een hapje had genomen met een stuk plastic folie en zette het bord in de koelkast. Die kon ze wel bij de lunch opeten, samen met wat frambozenyoghurt. Ze schonk nog wat thee uit de kan. Ze deed er twee zoetjes in, maar geen melk.

Ze vond het moeilijk om vooruit te kijken, moeilijk om te kiezen. Ze kon zich probleemloos voorstellen dat ze verder studeerde, een vier- tot vijfjarige opleiding tot onderzoeker. Maar ze kon niet alleen maar blijven studeren om niet goed te hoeven nadenken. Ze vond het moeilijk haar blik op de lange termijn te richten. Het was lastig zich een leven voor te stellen na haar studie. Er was iets anders dat ze moest aanpakken voor ze belangrijke besluiten over haar toekomst kon nemen. Iets anders, dat om de een of andere reden veel belangrijker was. Ze had een grote stap genomen toen ze de telefoon oppakte om de politie te bellen. De vraag was waartoe het zou leiden. Was het de eerste stap op weg naar iets beters, of was het de eerste stap op weg naar de hel?

Ze pakte haar theekopje en ging voor het raam aan haar kleine versleten bureau zitten. Ze keek naar de kastanjeboom met zijn vermoeid hangende bladeren. Misschien moest ze wel dankbaar zijn dat ze kon studeren. In haar studie waren de dingen niet verward. Zou Sara Oskarsson haar eigenlijk wel geloofd hebben? Het leek van wel, maar je wist het nooit. Sara had beloofd wat van zich te laten horen.

Jenny strekte haar hand uit naar de rugzak van zwart nylon en haalde er het kaartje uit dat ze van haar had gekregen. ‘ Politiedistrict Gotland’ stond er in grote blauwe letters en eronder: Sara Oskarsson, inspecteur. Het was een eenvoudig kaartje met gekartelde randen, alsof het afkomstig was van zo’n doe-het-zelfpuzzel. Ze zag de politiemensen voor zich aan hun bureau zitten, terwijl ze grote vellen visitekaartjes zaten te scheuren.

Ze vond dat ze meer had moeten zeggen, maar wist niet precies wat ze had weggelaten. Het was meer een gevoel. Een opgelaten gevoel dat ze veel te warrig en te vaag was geweest. Het was een grote, lichte kamer. Ze zaten elk op een stoel langs een van de wanden. Het was net als bij haar therapeut, maar toch ook weer niet. Hier kon ze niet zo rustig nadenken. Er stonden twee kleine camera’s met hun zwarte objectief op haar gericht. Toen haar gedachten begonnen rond te draaien, voelde ze zich opgejaagd. Sara was vriendelijk. Ja, ze vond haar aardig, maar toch. Het was er zo anders. Sara keek bijna onafgebroken naar haar. Het prettigst vond ze het als Sara haar hoofd boog en even naar haar knieën keek, terwijl ze tegelijkertijd haar handen omhoog deed en met draaiende vingers haar haar achter haar oren streek. Als ze dat deed was het net of Jenny haar al langer kende. Alsof ze vriendinnen waren. Ze kwamen bij elkaar in de kleine vergaderzaal. Op het white board zaten nog wat blauwe restjes van de vergadering van gisteren. Het voelde wat vreemd om je op te sluiten in een vertrek zonder ramen, terwijl buiten de zon brandde en de temperatuur al om 09.00 uur hard op weg was naar de dertig graden. Binnenshuis was het dragelijker, maar het leek alsof de hardnekkige hitte bezig was de nieuwe airco uit te dagen. Tot nu toe zag iedereen er nog fris uit. De warmte had ze nog niet te pakken gekregen.

Hoewel de raamloze vergaderzaal een van de minder geslaagde details was van het totaal gerenoveerde politiebureau, waren de meesten het erover eens dat het alles bij elkaar een behoorlijke vooruitgang was. De enkeling die nog wat te mopperen had, was toch meer tevreden met het feit dat al het gedoe van de verbouwing voorbij was, dan dat hij ontevreden was met het resultaat. De provisorische voorzieningen in het oude postgebouw waren snel en graag vergeten. Toen ze hun verhuisdozen weer konden uitpakken, zaten ze in een nieuw gebouw. De speelse kleuren van de jaren zeventig – groen, blauw, rood en roze – waren vervangen door zorgvuldig gekozen kleuren als: wit, een berkenmotief en diverse grijstinten. Donkere en nauwe gangen waren uitgebroken tot grote, lichte ruimtes. Uitwendig was de gevel van blauwe kunststof vervangen door lichtgrijs pleisterwerk en mosterdgeel geschilderde kozijnen. De “Blauwe koe” was voorgoed verleden tijd. De recherche-afdeling zat nu weer op de tweede verdieping. Ze zaten aan een lange gang, terwijl de politieleiding en het arrestatieteam elk hun eigen gang hadden. Aan de andere kant van de gang zat de officier van justitie op veilige afstand.

Lennart Svensson was op dat moment thuis, voor halve dagen met ziekteverlof vanwege zijn slechte rug. Verder was iedereen er. Ove Gahnström zal geriefelijk achterovergeleund in een lichtgeel overhemd met korte mouwen. Hij had een flesje Loka in een van zijn stevige vuisten. Met de andere probeerde hij hardnekkig zijn onhandelbare krulhaar op zijn plek te krijgen. Gustav Wallin was na zijn vakantie naar de kapper geweest. Zijn zwarte baard, met hier en daar een vleugje grijs, was goed verzorgd en zijn zwarte, nauwsluitende T-shirt liet duidelijk zien dat hij op de afdeling degene was die het meest aan sport deed. Sara Oskarsson zat met rechte rug, maar ontspannen op haar plek met een volgens Fredrik zelfverzekerde glimlach om haar mond.

Daar waren ze weer, die gedachten. Kwam die enigszins gespleten houding tegenover zijn nieuwe collega doordat Sara niet alleen bekwaamheid uitstraalde, maar ook – voor zover hij het kon beoordelen – bekwaam was? Een pas benoemde, begaafde, acht jaar jongere inspecteur die graag vroeg in de morgen vrijwillig en onbetaald enkele overuren maakte. Voelde hij zich bedreigd?

De chef van de recherche, commissaris Göran Eide, zat aan het ene hoofdeinde van het langwerpige tafelblad van berkenhout. Hij zag er broodmager uit, althans in de ogen van zijn medewerkers. Na vier jaar was hij eindelijk gestopt met stiekem roken. Ook geen gebedel meer bij collega’s. Nu was het echt afgelopen. Op hetzelfde moment dat hij besloot honderd procent met roken te stoppen, was hij meer gaan trainen en had hij zijn dieet aangescherpt. Met discipline en vaste regels zou het kwaad worden verdreven en gewichtstoename vermeden. Na een half jaar was het resultaat een vijf kilo lichtere commissaris, maar ook iemand die aanzienlijk sneller geïrriteerd was.

Degenen die geen vergelijkingsmateriaal hadden, vonden hem vermoedelijk niet mager, maar in Fredriks ogen had hij iets onrustbarend knokigs over zich.

‘Oké dan’, zei Göran ten teken dat de vergadering begonnen was. ‘Er is een aangifte binnengekomen, een getuigenverklaring die enigszins buiten het gangbare patroon valt. Het betreft een moord’, zei hij en verbeterde zichzelf: ‘het kan een moord betreffen.’

‘Het kan een moord betreffen?’ Herhaalde Ove.

‘Rustig’, zei Göran terwijl hij afwerend zijn handen opstak. Fredrik en Gustav Wallin wisselden een vragende blik over tafel. ‘Even de beknopte versie: een jonge vrouw, Jenny Lundgren, heeft afgelopen dinsdagochtend contact met ons opgenomen. Ze is naar het bureau gekomen om aangifte te doen en op basis van die aangifte heb ik Sara gisteren gevraagd haar een nieuw verhoor af te nemen.’ Göran Eide knikte naar Sara, die naast hem zat.

‘De vrouw zegt dat ze gezien heeft dat haar vader een jonge vrouw heeft gedood, of in ieder geval zwaar mishandeld. Tot zo ver is het eenvoudig. De rest ligt wat moeilijker. Deze gebeurtenis heeft zestien of zeventien jaar geleden plaatsgevonden. Jenny Lundgren weet niet wie de jonge vrouw was en weet ook niet waar het is gebeurd, behalve dat het vermoedelijk in Frankrijk was. En voorts is er nog een bijzondere omstandigheid. De aanleiding dat ze zich dit nu pas herinnert, is dat ze erover gedroomd heeft.’

‘Erover gedroomd ...?’ vroeg Gustav.

Ove Gahnström schudde zijn hoofd. Fredrik en Gustav wisselden opnieuw een vragende blik. De stemming rond de tafel was opeens ongeconcentreerd.

‘Ja, ja, ik weet het’, zei Göran. ‘Dit is zowel vreemd als gecompliceerd, maar er zijn redenen om de zaak serieus te nemen. Onder anderen bevestigt de therapeut van de vrouw de opvatting dat die droom niet zomaar een droom is, maar een herinnering.’

‘Therapeut?’ vroeg Ove.

‘Ja, de vrouw is enige tijd geleden in therapie gegaan, onder meer naar aanleiding van deze droom. Er zijn nog meer omstandigheden die haar geloofwaardigheid versterken, maar ik ben niet van plan hier op alle details in te gaan. Zoals jullie horen is dit feitelijk geen huiselijk geweld, maar de vrouw lijkt Sara te vertrouwen en het lijkt me dom daaraan voorbij te gaan. Tegelijkertijd wil ik niet dat Sara te veel van haar andere werk wordt afgehouden, dus wil ik dat ook jullie hierbij helpen’, zei hij terwijl hij naar Fredrik keek. Kijk samen eens naar het verhoor, het staat op video, dan praten we er daarna met zijn drieën over verder.’

Sara stopte de band in de recorder en zette de monitor aan.

Jenny Lundgren had roodblond haar dat tot op haar schouders hing. Ze keek naar Sara met een onzekere, maar tegelijk open blik. Ze droeg een wit T-shirt met lange mouwen. Op tafel lag een zonnebril van het model dat er deze zomer verantwoordelijk voor was dat alle jonge vrouwen eruit zagen alsof ze de helft van hun gezicht voorzien hadden van een glazen voorruit in felle regenboogkleuren. Ze had zojuist haar haar gewassen en zorgvuldig geborsteld. Ze zag er verzorgd uit. Ze was op de grens van ongezond mager, maar aan de goede kant van de grens.

‘Waarom denk je dat dit een herinnering is en niet alleen maar een droom?’ klonk Sara Oskarssons stem uit de luidspreker van de tv-monitor.

Sara’s stem was kalm en belangstellend, nieuwsgierig zonder al te opdringerig te lijken.

De camera stond iets te hoog, maar verder was het beeld scherp en het geluid helder. Sara Oskarsson had het verhoor afgenomen in een van de verhoorkamers met een vaste video-verbinding. Die werd vooral gebruikt als er kinderen werden verhoord, maar omdat er in dit geval kennelijk sprake was van moord, had ze besloten het gesprek op te nemen. Om het vertrek een iets vriendelijker sfeer te geven, hingen er gordijnen, lag er een kleed en stonden er planten. De getuige en de leider van het verhoor zaten schuin tegenover elkaar, allebei in een lichtblauwe stoel met een rond tafeltje tussen hen in. Sara had de speelgoedberen weggehaald die ervoor moesten zorgen dat jonge getuigen zich hier wat veiliger zouden voelen. Er hingen twee camera’s in de kamer en conform de regels was een kleiner beeld van de leider van het verhoor zichtbaar in een hoekje van het grote beeld.

‘Omdat hij steeds terugkomt en altijd hetzelfde is. Ik droom deze droom nu al langer dan een jaar. Hij laat me daarna niet los’, antwoordde Jenny Lundgren op de vraag.

‘Hoe bedoel je?’ vroeg Sara.

‘Als je iets naars droom, verdwijnt het nare gevoel meestal zodra je wakker wordt. Omdat je beseft dat het maar een droom was. Als je echt heel naar gedroomd hebt, kan het in de loop van de dag nog wel een poosje je stemming beïnvloeden, maar toch is ook dat altijd snel weer weg. Maar deze droom gaat helemaal niet meer weg, die laat me niet los.’

‘Je zei dat de droom vorig voorjaar is begonnen?’

‘Ja’, antwoordde Jenny, terwijl ze knikte.

‘Waarom denk je dat de droom juist toen begon?’

Jenny knikte opnieuw, deze keer heftiger.

‘Ja, dat heb ik me ook afgevraagd. Ik had best een goed contact met mijn vader tot hij Ann ontmoette, daarna werd het minder. Vanaf mijn dertiende zag ik hem nog maar een paar keer per jaar.’

Jenny zweeg en haar blik ging naar het raam en de lichten daarbuiten. Het hoge perspectief van de camera creëerde een afstand. Het was alsof je op haar neerkeek, ook figuurlijk. De pauze duurde een poosje en werd ten slotte door Sara verbroken.

‘Je had dus niet zoveel contact met je vader, zei je?’

‘Nee, inderdaad.’

Jenny keek Sara aan terwijl ze breed glimlachte, een beetje ver ontschuldigend, maar de lach verdween weer snel van haar gezicht. Ze keek naar het tafelblad, daarna weer naar Sara en kuchte bijna onhoorbaar.

‘Hij en Ann besloten vorige zomer te gaan trouwen. Hij wilde graag dat ik naar hun bruiloft kwam. En ik … Eerst wist ik niet of … Ik aarzelde of ik zou gaan. Het … ik had eigenlijk niet veel zin. Maar uiteindelijk ben ik toch gegaan. Een paar dagen na de bruiloft zijn die dromen begonnen.

Sara humde bevestigend.

‘Het was gek. Ik was op de bruiloft van mijn vader terwijl ik er bijna niemand kende. Er waren er wel een paar van wie ik de naam wist, maar de meesten waren volstrekt vreemden. Ja, behalve Thomas dan, mijn broer. Mijn halfbroer.'  Ze hoestte en ging toen verder.

‘Ik bleef maar dicht bij Thomas in de buurt en ben na het diner niet lang meer gebleven.’

‘Dus tijdens het feest is er niets bijzonders voorgevallen?’ vroeg Sara.

‘Nee, het was eigenlijk een nogal saai feest. In ieder geval voor mij. Maar ja, het was ook niet mijn bruiloft.’

Jenny schoof haar zonnebril met een gedecideerd gebaar verder naar de rand van de tafel. Sara vatte dat op als een teken dat ze over dat feest verder niets meer te zeggen had.

‘Laten we eens teruggaan naar de gebeurtenissen waarover je hebt verteld. Wat je gedroomd hebt. Vertel het nog eens wat meer gedetailleerd, helemaal vanaf het begin. Waarom was je eigenlijk samen met je vader in Frankrijk?’

‘Waarom ik toen met hem ben meegereden, weet ik niet precies. Maar ik ging op die leeftijd wel vaker mee. Toen ik zo’n zes of zeven jaar was dus. Het was altijd dezelfde rit daar in Frankrijk. Hij reed ook wel op Spanje en naar Holland en België, maar alle keren dat ik erbij was, gingen we naar Frankrijk. Meestal overnachtten we in de cabine, maar soms logeerden we ook wel eens in een hotel. Ik herinner me dat we die keer stopten om ergens te eten. Dat was bij zo’n transportbedrijf waar pappa, voor we gingen eten, even naar het kantoor ging. Ik weet niet wat hij daar doen moest, maar het was iets met papieren of misschien moest hij naar huis bellen. De chauffeurs belden meestal vanuit het vrachtkantoor. Niet altijd, dat hing af van degene die op dat moment op het kantoor werkte. Toen we daarvandaan liepen, stond pappa met een meisje te praten. Voor mij leek ze destijds groot, bijna volwassen. Maar ik geloof niet dat ze veel ouder was dan vijftien of zestien. We gingen eten en het volgende wat ik me herinner is dat we in de cabine zitten en zij er ook bij is. Ze was er niet bij toen we aten, dus ik neem aan dat ze mijn vader een lift had gevraagd en hij haar had gezegd bij de vrachtwagen te wachten. Ze praatte tegen me, maar ik verstond haar niet. Daarna deden we een kaartspelletje. Dat leerde ze me. Het heette Uno. Het lijkt op een gewoon kaartspel, maar dat is het niet. Van de rest herinner ik me niets, tot op het moment dat we gestopt waren. Het is stil. Ik ben bij het geluid van de motor in slaap gevallen, maar nu is het vreemd stil. Ik lig in de kooi, dus ik moet naar bed zijn gegaan, al herinner ik me dat niet. Ik ben waarschijnlijk in mijn stoel in slaap gevallen, waarna pappa gezegd heeft dat ik naar bed moest en ben ik er dus half slapend ingekropen.' Jenny trok haar wenkbrauwen op en ook een beetje haar schouders alsof ze zich wilde verontschuldigen voor het gat in haar geheugen.

‘Ik ging in de kooi rechtop zitten en schoof het gordijntje dat tussen het bed en de rest van de cabine hangt, opzij. Er is niemand. Pappa niet en ook het meisje niet. De binnenverlichting brandt, maar buiten is het donker. Pikzwart.’

De jonge vrouw op de tv-monitor had nu iets afwezigs in haar blik gekregen, alsof ze bij zichzelf naar binnen keek, in haar herinnering. Ze zat heel stil te vertellen, geen enkel gebaar, geen gelaatsuitdrukking. Het was moeilijk er niet door geraakt te worden. Of het nu een droom was of werkelijkheid, voor Jenny leek het verhaal zich af te spelen in de werkelijkheid.

‘Dan hoor ik van buiten geluid komen, schreeuwen of roepen en daarna gekreun, alsof het roepen wordt gedempt of gesmoord. Ik kruip naar de zijkant van de cabine. Als ik door de zijruit kijk, zie ik ze. Een stukje verderop. Ze zijn slecht te zien. Ze worden alleen verlicht door de lamp in de cabine. Net als ik bij het raam kom, gebeurt er iets. Het gaat erg snel, precies op het moment dat ik door de ruit kijk. Maar ik zie niet alles, dus is het moeilijk te zeggen wat er precies gebeurt, maar ik weet heel zeker dat hij haar slaat. Ik zie zijn hand op haar neerkomen en hoor opnieuw gedempt roepen. Het lijkt of hij haar op haar hoofd slaat. Het lijkt allemaal zo vreemd. Zo onwerkelijk. Het lijkt inderdaad of hij haar slaat, ja, maar waarom zou hij het meisje dat met ons meelift slaan? Zonet heeft ze nog met mij gekaart. Maar toch zie ik het. En nu wordt het stil. Geen geschreeuw meer of gekreun. Ze ligt helemaal stil.’

Nu zweeg Jenny en Fredrik keek naar het gezicht voor zich, het abrupte zwijgen na die angstaanjagende ervaring. Het kleine meisje, alleen in de cabine van de vrachtauto, die door de ruit naar haar vader kijkt.

‘Het ziet eruit of pappa op adem staat te komen, daarna tilt hij haar op. Hij legt één arm onder haar schouders of ergens onder haar rug en tilt haar op. Ze hangt met haar hoofd achterover. Haar kleren zijn helemaal in de war. Ze is niet naakt, maar haar bloes hangt open. Verder heb ik niet gekeken. Ik ben weer in mijn kooi gekropen.’

Jenny zweeg weer, terwijl ze lang met een lege blik voor zich uit staarde. Toen kwam ze bij haar positieven, alsof ze zich plotseling bewust was van de lange pauze. Ze glimlachte naar de ondervraagster alsof ze aan iets leuks dacht, maar de glimlach bereikte haar ogen niet.

‘Dat meisje dat in jullie vrachtauto meerijdt, hoe ziet ze eruit?’ vroeg Sara.

Jenny dacht even na. ‘Dat is moeilijk te zeggen. Ik herinner me dat ze naar een zoet parfum rook. Typisch tienerparfum. Ze heeft donker haar, krullen misschien. Ze is lief. Ik vind haar aardig.’

‘Wat had ze aan?’

‘Donkere kleren. Waarschijnlijk een spijkerbroek. Ze had een donker jack aan, misschien zwart en haar bloes eronder is ook zwart.’

‘En haar naam?’

Jenny zweeg, schudde vervolgens haar hoofd.

‘Nee, geen idee.’

‘Je ziet je vader maar zelden, zei je’, merkte Sara op, ‘maar als jullie elkaar zien, hoe is het dan?’

‘Slecht … Of ik bedoel niet dat we ruzie hebben of zoiets, maar we hebben geen goede … Maar we zien elkaar ook zo weinig.’

Sara zette het beeld van de monitor stil. Ze zaten naar de video te kijken in de techniekruimte die tussen beide verhoorkamers in lag. Dat was het gemakkelijkst. Door het spiegelglas links kon Fredrik rechtstreeks de nu lege kamer inkijken waar Jenny Lundgren de dag ervoor had gezeten.

‘Ze ontwijkt iets. Ja, ze voelt zich duidelijk opgelaten; tijdens het verhoor was dat heel erg goed merkbaar, nog duidelijker dan het hier op video lijkt’, zei Sara.

Hier komt haar ervaring met huiselijk geweld om de hoek, dacht Fredrik.

‘Je bent hier goed in’, zei hij terwijl hij naar het scherm knikte. ‘Dat weet ik. Daarom heb ik deze baan’, zei ze. Kan je niet eens dankjewel zeggen? Dacht Fredrik. Ze was goed in haar werk, dat was ze absoluut. Ze was goed getraind, tijdens de koffiepauzes was ze vriendelijk en bovendien was ze jong en zag ze er goed uit. Kon ze zich niet eens een beetje ontspannen? Of was iedere vrouw in deze mannenwereld gedwongen iets zelfverzekerds en stoers uit te stralen om zich tussen haar mannelijke collega’s te kunnen handhaven?

‘Oké, laten we verder gaan’, zei ze terwijl ze op de knop van de video drukte.

Oké chef, dacht Fredrik. Op datzelfde moment verweet hij zichzelf dat hij het kennelijk niet kon laten het vonkje aan te blazen van iets dat zelfs in de verte geen conflict kon worden genoemd. Maar toch. Was ze alleen maar te goed? Lag de zaak zo eenvoudig? Was dat het probleem, in plaats van haar zelfbewuste optreden?

‘Je aarzelde of je wel naar je vaders bruiloft zou gaan. Waardoor veranderde je van gedachten en besloot je toch te gaan?’ ging Sara verder met het verhoor.

‘Ik praatte met Thomas en hij haalde me over.’

‘O ja? Hoe deed hij dat dan?’

‘Eigenlijk zei hij niks bijzonders. Hij vond alleen dat ik moest gaan. Natuurlijk ga je, hou op met die aanstellerij. Dat was eigenlijk alles wat hij zei.’

‘Het klinkt alsof je met je broer een betere verstandhouding hebt.’

‘Tja, … Hij is bij mijn vader blijven wonen toen mijn moeder en ik naar Slite verhuisden. Ik was toen zeven. Tussen Thomas en mij zit dertien jaar. Maar hij is al een half jaar daarna uit huis gegaan. Dus wij tweeën hebben ook niet zo bijster veel contact gehad. Maar inderdaad, we kunnen het samen wel vinden.’

‘Jullie zien elkaar regelmatig?’

‘Ja, hij bezoekt mijn moeder af en toe en dan …’

Er viel een stilte in de verhoorkamer. Jenny keek opzij. Fredrik keek naar de ontwijkende blik op het scherm en voelde zich ongemakkelijk. De jonge vrouw zag er opeens uit als een klein, in de steek gelaten kind. Wat ze boven alles uitstraalde, was grote eenzaamheid. ‘Hij bezoekt mijn moeder af en toe.’ Verzorgd, zag er goed uit, leek intelligent en drukte zich gemakkelijk uit – althans voor zover ze niet over haar familie hoefde te praten – maar toch iemand die in haar eigen ogen nauwelijks bestond. Ze pakte haar zonnebril, die ze zachtjes ronddraaide, in kringetjes over het tafelblad.

Fredrik zuchtte.

Sara drukte op de stopknop en Jenny’s beeld verdween. ‘De rest is alleen maar afronding. Ik vond dat ik niet verder moest gaan voor ik met Göran had gesproken.’

Fredrik knikte. Er waren nog veel vragen over, maar de eerste vraag was of dit eigenlijk wel een zaak voor hen was. 

3

Göran deed zijn leesbril af en gooide hem voor zich op zijn bureau. Dat deed hij wel vaker sinds hij het roken vaarwel had gezegd. Hij had namelijk iets nodig waarmee zijn handen bezig konden zijn. Göran kocht van die goedkope leesbrillen bij een benzinestation, die hij vervolgens om zich heen strooide, verloor of waarop hij ging zitten. Fredrik vroeg zich af of zijn chef niet beter op zijn leesbril zou letten als hij eens een goede zou aanschaffen. Op de lange termijn zou dat vermoedelijk goedkoper zijn.

‘Wat vinden jullie ervan?’ vroeg Göran terwijl hij zijn twee jongere collega’s aankeek.

‘Haar herinnering is duidelijk en geloofwaardig, ook al is het zeventien of achttien jaar geleden. Als haar verhaal klopt, hebben we een goed uitgangspunt. Naar omstandigheden, althans’, zei Sara Oskarsson.

‘Dat is nu juist het belangrijkste. Klopt het? Is het echt gebeurd?’ Zei Fredrik.

‘Ja, daar zijn we het wel over eens’, zei Göran.

‘Iets anders is’, ging Fredrik verder, ‘zelfs als wat Jenny Lundgren vertelt inderdaad is gebeurd, is het niet zeker dat het om een moord gaat. Het kind was toen zes of zeven jaar. Volgens mij kan wat ze vertelde ook best betekenen dat ze gezien heeft dat haar vader en die liftster seks met elkaar hadden. Voor een zevenjarig kind kan dat net zo schokkend zijn. Misschien heeft ze helemaal niet begrepen wat ze zag.’

‘Die gedachte is ook bij mij opgekomen’, zei Sara.

 Fredrik had niet op haar instemming gerekend. Niet van Sara. Waarom wist hij eigenlijk niet.

‘Het kan best een verkrachting zijn geweest’, ging ze verder.

‘Verkrachting en moord’, zie Göran.

‘Maar het kan ook seks op vrijwillige basis zijn geweest, niet crimineel dus. Hoewel dat minder waarschijnlijk lijkt’, zei Sara.

‘Omdat?’ vroeg Göran.

‘Tja … een man van rond de veertig en een tienermeisje die onderweg stoppen voor een vluggertje langs de kant van de weg terwijl de zevenjarige dochter van de man in de auto ligt te slapen’, zei Sara.

‘Ja?’ zei Göran. ‘Als je dat onwaarschijnlijk lijkt, dan denk je misschien toch iets te positief over de mensheid.’

‘Ik zei niet dat het onmogelijk is. Alleen dat het me minder waarschijnlijk lijkt.’

‘Maar waarschijnlijker dat hij langs de weg stopte om een minderjarige liftster dood te slaan terwijl zijn dochter in de auto lag te slapen?’ vroeg Fredrik.

Sara wilde net antwoorden, toen Göran ertussen kwam: ‘Ik vind dat we moeten ophouden met speculeren. Er is aangifte gedaan van een mogelijke moord, maar zonder slachtoffer hebben we geen zaak.’

Hij ging achterover in zijn stoel zitten die bekleed was met de blauwe stof die in alle kamers van het pand was gebruikt, behalve in de vergaderzalen. Daar was de stoelbekleding wijnrood met kleine blauwe blaadjes. Göran had een ruime, lichte kamer met een ruim bemeten, stevig hoekbureau. De kamers van Göran en Lennart waren de enige die geen glazen wand aan de kant van de gang hadden, wellicht een soort privilege van chefs. De kamer was groot genoeg om er een forse kluis in te herbergen of een heel gezelschap te ontvangen. Fredrik en Sara waren allebei op een stoel gaan zitten.

Göran pakte zijn leesbril en wees met een van de brillenpoten naar Sara.

‘Jij neemt Jenny Lundgren een nieuw verhoor af. Probeer een naam uit haar te krijgen, van een dorp, een restaurant. Beschrijvingen van huizen, iets waaruit we kunnen opmaken waar het zich heeft afgespeeld. Het transportbedrijf moet ons ook kunnen helpen met de route. Die moeten weten waarheen hun vrachtwagens reden. En de tijd, uiteraard. Was het zomer, herfst, winter? Is ze zeker van het jaartal?’

Sara knikte. Ze had al lang aan die dingen gedacht en wachtte alleen maar om verder te kunnen gaan.

‘Fredrik, jij mag vast het contact met de Franse politie voorbereiden. De rijksrecherche kan wel helpen via Interpol. Spreek je een beetje Frans?’

‘In een restaurant kan ik me wel redden, maar daarbuiten is het niet veel meer dan oui en non.’

‘Dat komt vast wel goed’, zei Göran.

‘Ik spreek Frans’, zei Sara.

‘Mooi, dan kun je aan Sara advies vragen als je er problemen mee hebt’, zei Göran.

Daar kun je donder op zeggen, dacht Fredrik terwijl hij knikte. ‘Zo gauw we genoeg specifieke informatie hebben over het tijdstip en de plaats, proberen we inlichtingen in te winnen over onopgeloste vermissingen, moordzaken of andere geweldsmisdrijven. Tot dan moeten we maar zien wat het oplevert. We zoeken naar overeenkomsten. Gewoon simpel politiewerk dus.’ Göran veroorloofde zich een licht ironisch glimlachje toen hij ‘simpel’ zei.

‘Over de psychologische details kunnen we ons later wel een mening vormen’, ging hij verder, ‘wanneer en als we een moordzaak hebben.’

Göran ging naar voren zitten en begon in de papieren voor zich te bladeren. Hij vond kennelijk dat de bijeenkomst was afgelopen

Het leek alsof Thomas het bier waarvan hij net een slok had genomen, weer wilde uitspugen. Hij zette het bruine half-literflesje op de salontafel, terwijl hij met zijn hoofd achterover het bier doorslikte, alsof het hem de grootst mogelijke moeite koste.

‘Waarom verkwist je verdomme je kostbare tijd aan zoiets? Het enige wat er gebeurt, is dat je verdomd veel geld mag neertellen, waarna ze vervolgens in je hoofd gaan zitten rotzooien’, zei hij.

‘Hoezo? Heb jij het wel eens geprobeerd dan?’ beet Jenny van zich af.

Ze zaten in de woonkamer te wachten tot het eten klaar was; Jenny in het midden van de grasgroene bank die haar moeder had gekocht toen zij en Jenny naar Slite verhuisden, Thomas in de stoel aan de andere kant van de tafel.

‘Nee, maar dat weet je toch, verdomme’, zei hij terwijl hij met zijn handen de armleuningen vasthield.

‘Het kost overigens bijna niets. In elke geval niet meer dan 900 kroon per jaar’, zei Jenny. "Dat weet je toch" – typisch Thomas. Hij had niet eens zijn tweejarige mbo-opleiding afgemaakt en toch wist hij altijd alles beter. En hij had nooit erg veel tijd nodig om over iets zijn oordeel klaar te hebben: verdomd slecht of retegoed. Maar zij keek wel uit om te beweren dat hij ongenuanceerd was of niet wist waarover hij het had. Want dan kreeg ze als reactie dat ze een bureaucratische kip zonder kop was die elk contact met het gezond verstand was kwijtgeraakt. De keer dat hij dat had beweerd, had ze zich nog de moeite getroost hem uit te leggen wat een bureaucraat eigenlijk is, maar dat kon hem natuurlijk geen barst schelen.

Thomas was geen studiebol. Daarin verschilden Jenny en haar halfbroer totaal, dus ging ze er vanuit dat zij de genen van haar moeder had geërfd. Hij was bepaald niet dom, dat te beweren zou onrechtvaardig zijn. Hij had alleen geen aanleg voor theoretische zaken. Thomas was een typisch sociaal dier. Op zich kon hij met mensen nu en dan flink ruzie maken, maar hij had er nooit moeite mee nieuwe vrienden te maken. Ook daarin verschilden ze totaal. Toen Thomas drie was, overleed zijn moeder aan een hersentumor en vijf jaar daarna ontmoette zijn vader Gunilla, de latere moeder van Jenny. Thomas was toen acht, dus in de praktijk was Jenny’s moeder Gunilla ook de moeder van Thomas.

Jenny hield ervan met Thomas te bekvechten. Behalve haar moeder was hij de enige bij wie ze zich thuis voelde. Dat betekende niet dat ze dol op hem was, maar wel hield ze ervan iemand tegen te spreken. Dat durfde ze anders nooit. Met Thomas was ze spontaner en hoefde ze minder op haar hoede te zijn. Dat was een heerlijk gevoel. Veilig was misschien teveel gezegd, zover zou ze niet gaan. Maar toch iets in die richting. Een eerste begin van veiligheid. Hij was immers haar grote broer. Toen ze klein was, zag ze tegen hem op, bewonderde hem. Toen zorgde hij ervoor dat ze zich veilig voelde. Tegenwoordig voelde ze zich vaak zijn grote zus. Hij kon soms zo naïef zijn en zo stom, alsof hij zijn jongensjaren nog steeds niet helemaal achter zich had gelaten. Zij kon zich soms ook klein voelen en onvolwassen, maar dat was altijd in relatie tot ander mensen, niet als het ging om haar plaats in de samenleving en de praktische eisen die aan een volwassene worden gesteld.

‘Nou en? Je bedoelt dus dat ik eraan meebetaal. Ik en nog een heleboel andere stakkers die dagelijks ploeteren onder het juk van hun baas.’

Oei, dacht ze, ‘ploeteren onder het juk van de baas’, ik vraag me af waar hij dat heeft opgepikt.

‘Je loop toch altijd op te scheppen dat je nooit een cent belasting betaalt’, zei ze rustig.

‘Nee, precies, daar ben ik te slim voor. Maar even zonder gekheid, waarom ga je eigenlijk naar zo’n zielenknijper?’ Hij stak zijn hand uit naar zijn bierflesje.

Jenny zuchtte en keek naar de vele foto’s van zichzelf en Thomas die met elkaar ruim een vierkante meter van de wand in de woonkamer vulden, rechts van het raam. Op de eerste foto van hen samen was ze drie jaar. Thomas was toen zestien. Ze droeg een marineblauwe zijden jurk en een witte maillot. In haar haar zat een strik van dezelfde stof als haar jurk. Thomas had een pak aan. De mouwen van zijn colbertje waren omgeslagen en hij droeg een knalrode, leren stropdas van ongeveer een centimeter breed. Zijn sprietige haar was omhoog gekamd en op zijn wangen zaten puistjes, maar niet erg veel.

‘Ik …’ Het was geen gemakkelijke vraag. Die droom natuurlijk, maar ze ging niet alleen daarvoor. Verre van dat. ‘Er zijn verschillende redenen. Ik herinner me sinds kort een aantal dingen. Of ik droom erover. Maar ik wil er niet over praten. In ieder geval niet nu.’

‘Kom op nou, zeg. Wie A zegt moet ook B zeggen’, zei hij. Hij klonk plotseling geërgerd. Op zich begreep ze hem wel. Zulke halve antwoorden waren ook irritant. Toch wilde ze niet verdergaan. De politie had haar immers gezegd met niemand over die gebeurtenis te praten.

‘Nee, ik wil het niet. Het is te vroeg.’ Ze wist het zeker. Ze was vastbesloten. Gewoonlijk was dat niet haar sterkste kant. Maar dit was niet gemakkelijk geweest en de weg ernaartoe lang.

‘Ja, ja.’

Hij nam een slok bier, liet het flesje zakken, hield het tussen zijn knieën en keek naar buiten. Vervolgens draaide hij abrupt zijn hoofd om en keek haar aan. ‘Hoezo herinneren? Je kunt toch in ieder geval wel zeggen wat je je herinnert.’

‘Nee.’

Hij zuchtte geërgerd.

‘Het zijn toch maar dromen’, zei ze met gebogen hoofd. Ze had er al spijt van dat ze iets had gezegd. Het moest haar geheim zijn.

Thomas zette het bierflesje weg, stond op en liep de kamer uit. Hij kwam terug met een asbak en een pakje sigaretten.

‘Ik dacht dat je gestopt was?’

‘Ja, maar ik rook er af en toe één bij een biertje’, zei hij terwijl hij een sigaret uit het pakje peuterde.

Hij had het cellofaan er niet afgehaald, maar er alleen een klein gaatje in gemaakt, net groot genoeg om er een sigaret uit te krijgen. Hij stak de sigaret aan, nam een paar trekjes en dronk vervolgens een paar flinke slokken uit zijn fles.

Jenny dacht de laatste tijd steeds vaker dat Thomas een alcoholprobleem had. Althans een beginnend probleem. Er was iets met de manier waarop hij dronk, zo gulzig. En als hij bij hun moeder op bezoek kwam, had hij altijd bier bij zich. Meestal verschillende merken waarvan ze nog nooit had gehoord en waarover hij dan de een of andere onzinnige anekdote wist te vertellen. Een paar weken geleden was ze hem in Visby bij System Bolaget tegen het lijf gelopen. Hij stond met een vriend in de rij bij de kassa. Het was op een donderdag en hij was ongevraagd begonnen een lang, omslachtig verhaal te vertellen waarom hij nu bier moest kopen. Jenny merkte dat zijn adem naar alcohol rook.

‘Zeg maar niks tegen mamma’, zei hij. ‘En ook niet tegen pappa. Beloofd?’ Hij zwaaide afwerend met zijn sigaret.

‘Zeg, het eten is bijna klaar’, klonk de stem van hun moeder uit de keuken. Ze kwam naar hen toe en bleef in de deuropening van de woonkamer staan, terwijl ze naar Thomas keek.

‘Ben je weer begonnen met roken?’ vroeg ze, waarbij ze haar uiterste best deed luchtig te klinken.

‘Nee, nee’, zei Thomas net zo luchtig, terwijl hij nerveus de half opgerookte sigaret doofde. ‘Alleen maar bij bijzondere gelegenheden. Als er iets feestelijks is, zeg maar’, zei hij lachend.

‘Ja, natuurlijk’, zei zijn moeder, maar het klonk helemaal niet natuurlijk.

Jenny keek terloops naar Thomas. Allemachtig, dacht ze, gedraag ik me thuis ook zo? Als een klein kind dat zijn eigen fouten niet wil toegeven, dat in aanwezigheid van zijn moeder niet volwassen kan zijn. Vermoedelijk deed ze dat, hoewel op een heel andere manier, een manier die ze zelf niet kon waarnemen. Zij kon zich nog beroepen op haar leeftijd, maar Thomas was al 37.

‘Rijd je na het eten naar huis?’ vroeg ze terwijl ze naar de keuken liepen. Thomas woonde in Stånga, ten zuiden van Slite, ongeveer drie kwartier met de auto.

Hij keek haar vragend aan, maar begreep toen opeens waarom ze dat vroeg.

‘Nee, nee’, zei hij, ‘ik was van plan om bij Janne te blijven slapen. Hij is namelijk gescheiden en kan wel wat gezelschap gebruiken.’

Ze voelde dat hij loog.

Ze gingen rond de eettafel zitten. Thomas had zijn flesje bier meegenomen. Jenny en Gunilla dronken wijn. Rode wijn. Ze wist dat Thomas ook op wijn zou overgaan zodra de twee meegebrachte flesjes bier leeg waren. En ze wist ook heel zeker dat hij een beetje aangeschoten zou raken en wat luider ging praten dan gewoonlijk. Niet overdreven en pijnlijk, alleen maar een ietsje over de grens van een doordeweeks familie-etentje.

‘Ik hoop nu maar dat het jullie smaakt’, zei haar moeder, waarna ze beiden instemmend knikten. Het smaakte inderdaad, ook al vond ze het wat saai. Gegratineerd lamsvlees in een vuurvaste schaal en een salade in die groene glazen slakom. Jenny was de tel kwijtgeraakt hoe vaak ze al hier in de keuken ditzelfde gerecht had gegeten, geserveerd in diezelfde ovenschaal. Het was een echt herfstmaal. Op de kalender was het weliswaar al bijna herfst, maar in werkelijkheid was de herfst nog ver weg.

‘Wat een zomer, hè! Ik denk dat we er wat water bij moeten drinken’, zei haar moeder die kennelijk Jenny’s gedachten had geraden. Ze stond op, vulde een kan met water en zette drie glazen op tafel.Door het keukenraam konden ze de haven zien. De Oostzee was kalm en onbeweeglijk. De kleur van het water was in de schaduw van de kust donkerblauw, maar iets verder op zee kleurde de avondzon de golven paars. In Slite was je overal dichtbij de zee. Op een heel andere manier dan in Visby. Daar was de zee het eigendom van de veerboten en de toeristen. In Slite was de zee van haar. De zee voor het raam, ook dat was een deel van haar kindertijd.De bomen verderop langs het strand waren weelderig groen, waardoor het leek alsof het begin van de herfst nog een eeuwigheid kon duren.

Herfst. Haar hoofd vulde zich opeens met bruine bladeren, vergeeld gras, droog, verschrompeld. Geel, bruin, rood. De beelden werden afgespeeld als een film aan de binnenkant van haar ogen – groot, veel, overal. Ze drongen bij haar verder naar binnen en ze was gedwongen weg te rennen van tafel om over te geven. Toen ze zich met betraande ogen op de vloer van de badkamer voor het toilet liet zakken, hoorde ze Thomas’ stem vanuit de keuken.‘Wat is er verdomme met haar aan de hand? Is ze soms zwanger?’

4

Toen Jenny de week daarvoor de deur naar het politiebureau opende, was ze ervan overtuigd dat ze daar goed aan deed. Ze voelde zich zelfs gelukkig omdat ze eindelijk die stap had gezet. Maar deze keer voelde ze zich erg onrustig. Ze had er geen spijt van dat ze een verklaring had afgelegd, maar de twijfel rukte en trok aan haar. Het speet haar dat ze Thomas verteld had dat ze in therapie was. Waarom had ze haar mond niet gehouden? Dat was immers haar zaak, haar geheim. Ze was woedend op zichzelf. Het leek wel of ze niets voor hem verzwijgen kon, alsof ze niet kon liegen als hij eenmaal begon te zeuren. Op een zeker moment was ze zelfs bang dat Thomas haar zou dwingen te vertellen waarom ze in therapie was gegaan, maar dat had ze kunnen tegenhouden. Het was vreemd, maar bij sommige mensen vond ze het moeilijk om niet te antwoorden. Ze moest gewoon antwoord geven als die haar iets vroegen, net alsof ze anders iets fout deed.

Sara Oskarsson kwam haar beneden bij de receptie halen. Ze was vroeg en moest een poosje wachten tussen mensen die een nieuw paspoort kwamen aanvragen of aangifte kwamen doen van een gestolen fiets. Ze keek omhoog, naar de eerste etage waar ze straks heen moest en zag daar politiemensen in uniform en in burger lopen langs de glazen wand die uitkeek op de entreehal. Nu zat ze weer in de kamer met de twee camera’s. Inspecteur Sara Oskarsson keek naar haar vanuit haar stoel in de hoek, terwijl de camera’s aan de twee ertegenover liggende wanden op haar gericht waren. Op een stoel onder het raam zat een speelgoedbeertje dat er de keer daarvoor niet was geweest.

Jenny had niet verwacht dat Sara Oskarsson al zo snel weer iets van zich zou laten horen. Ze wist niet eens zeker of ze er überhaupt nog iets van zou horen. Ze had er geen idee van hoe zulke dingen liepen. Tijdens haar studie had ze wel een paar keer iets aan het vak criminologie gedaan, maar dat had met politiewerk niet veel van doen.

Nu ze erover nadacht, herinnerde ze zich dat Sara Oskarsson inderdaad beloofd had nog iets van zich te laten horen, maar je wist het nooit. Mensen beloofden zoveel. Ze zuchtte.

‘Is het moeilijk?’ vroeg Sara.

‘Ach nee’, loog ze. Soms was liegen makkelijk.

‘Een beetje’, gaf ze daarna toe.

‘Wil je een glas water? Het zal wel warm geweest zijn in de auto hiernaartoe.’

‘Ja, inderdaad, graag’, zei Jenny.

‘Ik ben zo terug’, zei Sara terwijl ze opstond.

Jenny glimlachte dankbaar.

Toen ze alleen in de kamer was, keek ze naar de zwarte lens van een van de camera’s die op haar gericht was. Het rode lampje op het objectief brandde niet. Dat betekende dat de camera niet aanstond. Op de bruiloft van hun vader had Thomas een videocamera bij zich. Die was wel kleiner, maar zag er verder net zo uit als deze aan de muur van de verhoorkamer. Hij was er voortdurend mee in de weer, liet haar allerlei details zien en schepte op over diverse technische snufjes die ze niet echt kon onthouden. Kort daarna had hij hem weer verkocht. Typisch Thomas, had kennelijk geld voor iets anders nodig.

Sara kwam terug met twee flesjes Ramlösa en twee glazen. De flesjes waren al open. Ze zette het ene flesje en het glas voor Jenny neer, zodat ze zelf kon inschenken.

Sara zette de camera aan en dreunde de naam en de datum op, recht in de lucht alsof ze zich tot iemand richtte die luisterde maar niet aanwezig was.

‘De vorige keer hebben we de gebeurtenis zeer gedetailleerd doorgenomen’, zei Sara.

Jenny knikte.

‘Deze keer wil ik graag dat je wat meer vertelt over de plaatsen. Hoe zag het er uit waar jullie dat meisje in de vrachtwagen meenamen en op de andere plaatsen waar jullie met haar zijn geweest?

We doen het net als de vorige keer – jij begint gewoon te vertellen wat je je herinnert. Met zoveel mogelijke details, zelfs als je denkt dat het onbelangrijks is of raar. Gewoon alles’, zei Sara glimlachend.

‘Oké’, zei Jenny.

‘Maar uitsluitend wat je je herinnert en wat je voor je ziet. Geen interpretaties en veronderstellingen.’

‘Ja, ik begrijp het’, zei Jenny.

Ze had op de universiteit veel onderzoek gedaan en interviews afgenomen, ze wist wel het een en ander over de valkuilen.

‘Neem gerust de tijd om terug te denken. Doe je ogen dicht en probeer het je voor de geest te halen. We hebben alle tijd’, zei Sara.Ze deed wat Sara voorstelde. Eerst vond ze het moeilijk om haar ogen dicht te doen. Het voelde gênant om met gesloten ogen op een stoel te zitten op slechts een meter afstand van een zo goed als onbekende politieagent, terwijl je wist dat je op datzelfde moment gefilmd werd. Haar oogleden trilden een beetje, waardoor het flikkerende licht alle overige beelden deed vervagen, maar na een poosje liet ze haar schouders zakken en ontspande zich. Nu waren haar ogen rustig gesloten. Langzaam zakte ze weg in haar herinnering. Wegen, autowegen, asfalt en vangrails. Lelijke, smerige toegangswegen van steden, een glimp van diverse sjofele cafés waar ze in een lage versnelling met veel gebulder langsreden; sjofel, dat dacht ze toen niet, maar ze zag de vuile ramen voor zich, uithangborden, zwart van het stof en de uitlaatgassen, mannen in versleten kleren, de magazijnen van het transportbedrijf met een uitgestrekt landschap van stellingen, aanhangwagens, containers en vrachtwagens met achterop de blauwe borden met witte letters TIR; maar ook zag ze natuur: de bergen in de verte, vergeelde akkers. En de centra van steden met mooie oude vakwerkhuizen, als uit een sprookjesboek.

Jenny opende langzaam haar ogen en vestigde haar blik op de muur vlak achter Sara.

‘Ik denk dat het herfst is. Of in ieder geval nazomer. Het is droog, de kleurige bloemen en planten langs de kant van de weg zijn verdord, geel, bruin en grijsachtig. Het is langs de wegen vaak grauw en vies. Maar als we door gebieden met bos rijden, waar niet zoveel zon komt, dan is het er groener en frisser. Op veel plaatsen wordt ook gesproeid. Van die grote sproeiers die het water met enorme kracht over een grote oppervlakte verspreiden. Ze zweeg en zei toen plotseling:

‘Nancy … Dat is een wegwijzer. Ik herinner met het bord omdat het net een meisjesnaam was. We gaan er niet naartoe, maar dat bord Nancy passeren we verscheidene keren.

Sara wachtte zwijgend af, maar Jenny voelde de vraag in de lucht hangen.

‘Ik heb leren lezen toen ik zes was’, zei ze.

Sara knikte.

‘Het was warm. Nog warmer dan nu’, ging Jenny verder. ‘We zijn in Frankrijk. We zijn door Duitsland gereden, maar nu zijn we in Frankrijk. Ik herken het Frans als ik het hoor, maar versta niet wat ze zeggen. Als we de grens passeren zegt pappa altijd ‘nu zijn we in Frankrijk’, of Duitsland of België, afhankelijk van welke grens we overgaan. We zijn gestopt om te eten. We staan geparkeerd naast andere vrachtwagens. Als we uit de cabine klimmen, loopt het meisje op pappa toe. Ze zegt iets in het Frans. Ze praten even met elkaar, tamelijk kort, daarna gaan we naar binnen. Het restaurant heeft een groot raam aan de straatkant. Als we binnenkomen, moeten we in het oudere gedeelte van het restaurant gaan zitten. Het is er donker en de ramen zijn er van glas in lood, groene en bruine. Er staan brandende kaarsen op tafel. De muren zijn wit en er hangen allerlei dingen. Ik weet niet precies wat het zijn, behalve dat ze van zwart smeedijzer zijn gemaakt. Het kunnen wel gereedschappen zijn of versieringen, ik weet het niet. En misschien een hertengewei op zo’n bord. De serveerster loopt in klederdracht of in ieder geval in iets dat er uitziet als klederdracht, in wit, groen en rood. Ik eet gegrilde worstjes met pommes frites. Dat at ik bijna altijd, of spaghetti als dat er was. Pappa drinkt bier bij het eten. Hij krijgt het in een bierpul met ruitjes in het glas.’

Ze zweeg en probeerde in haar herinnering het hele restaurant te bekijken, maar er viel niet veel meer te vertellen.

‘Daarna lopen we terug naar de vrachtwagen. Dan komt het meisje weer naar ons toe en we rijden samen met haar weg. Het begint al te schemeren. Het licht is blauwachtig, de stad verdwijnt achter ons, we rijden door het platteland en al gauw is het donker. We rijden over een autoweg, of een grote provinciale weg. Daarna kruip ik naar achteren en val in slaap.’

Heel even werd ze overweldigd door dezelfde gevoelens die ze voelde toen ze wakker werd en besefte dat ze alleen in de cabine was. Ze probeerde diep adem te halen. Het was moeilijk zich iets anders te herinneren dan het donker en de angst en wat er vervolgens buiten gebeurde. Het meisje op de grond. Haar hoofd dat achterover valt – levenloos lijkt het wel – op het moment dat hij haar bovenlichaam optilt.

‘Ik herinner me bijna niets van hoe het eruit zag’, zei ze. ‘Ik ben net wakker geworden en bang en bovendien is het buiten pikdonker.’ Ze dacht na.

‘Ik kan in de verte de lichten van de grote weg zien, dus begrijp ik dat we zijn afgeslagen. En er hangt een sterke lucht, een zware geur van allerlei planten. De lucht lijkt verzadigd van iets levends en van vochtige aarde. Vreemd, want het was zo droog, maar ik herinner me die geur zo goed. Het is net alsof het heeft geregend. Misschien heeft het wel geregend. Ik heb immers geslapen. Ik weet het eigenlijk niet.

Sara Oskarsson vond haar nu rommelig worden. En ze moest geen dingen veronderstellen. Dat het zou hebben geregend, dat kon ze alleen maar raden. Waarom gooide ze dat eruit?

‘Vertel gewoon wat je je herinnert. Je staat niet onder druk. Je kunt je geen dingen herinneren waar je niet op hebt gelet’, zei Sara tegen haar.

Jenny knikte instemmend.

‘Nee. Het is aardedonker. Ik kan pappa en het meisje alleen maar zien dankzij het binnenlicht van de cabine, ook zie ik dat de grond groen is. Maar eromheen … ik vermoed dat er bladeren zijn, denk dat het donker vol staat met bomen en struiken, maar dat is meer een gevoel. Pas als we daar wegrijden, zie ik wat meer. Ik hoor de motor starten en we komen langzaam in beweging, maar eerst durf ik niet te kijken. Pas nadat we een klein stukje gereden hebben. Ik kijk voorzichtig door het gordijn en zie het licht van de koplampen over een rij bomen draaien. Bomen, of mogelijk hoge struiken. Dat is het eerste wat ik zie. Ik ben namelijk terug in mijn kooi gekropen. Ik hoorde pappa terugkomen en het portier met een klap dichtslaan. Ik kijk pas na … eigenlijk heb ik geen idee. Vijf minuten, een half uur? Hij lijkt me niet te zien. Hij draait met krachtige bewegingen aan het stuur. Ik kijk door de voorruit naar buiten en daar zijn ze, verlicht als door een bliksemstraal, die bomen – daarna zijn ze weer verdwenen en zijn we op de weg. Bomen, dacht Sara Oskarsson, we hebben meer nodig dan een paar bomen om die plek te kunnen vinden.

‘Het duurt misschien een paar minuten, dan draait hij zijn hoofd om en kijkt naar me, bromt wat’, ging Jenny verder. ‘Ik kruip terug en ga liggen. Maar er is iets daarvoor. Iets op de weg. Ik weet dat er iets is. Het is zo duidelijk, maar toch kan ik het me niet herinneren.’

Jenny wreef geïrriteerd met haar linkerhand over haar voorhoofd alsof ze daarmee het beeld uit haar geheugen wilde oproepen.‘We nemen een korte pauze’, zei Sara terwijl ze haar lege glas pakte. ‘Wil je nog wat water, of iets anders? Koffie?’

Jenny stak afwerend haar hand op.

‘Wacht, ik zie het.’

Sara stopte met praten.

‘Het duikt voor ons op de weg. Het is een wegwijzer … nu weet ik het. Colmar!

‘Colmar?’ herhaalde Sara.

‘Ja, ik herinner het me heel duidelijk. Colmar met een C.’

Ze zaten een poosje zwijgend bij elkaar.

‘Colmar’, bevestigde Jenny nogmaals het beeld uit haar herinnering, dit keer rustiger.

‘Dan weten we waar we zijn’, zei Sara.

‘Ja’, zei Jenny.

5

De hitte weigerde plaats te maken. Het was windstil met een diepblauwe hemel en zonder een wolkje. Het was al 23 september. De bewoners van Gotland waren door de warmte en de zon lamgeslagen, maar ook betoverd. Het was magisch. Niemand had ooit zo´n late en langdurige hittegolf meegemaakt. Velen hadden het gevoel verhuisd te zijn naar een andere plek op aarde. Naar Spanje, Griekenland of naar welke warme plek de associaties ook gingen. Robin en zijn even oude vriendje trapten zo hard ze konden op de trappers van hun mountainbikes. Ze letten er goed op dat ze niet een van de grote kuilen misten in de grindweg die naar de kalkgroeve leidde. Vlak voor de allerdiepste kuilen sprongen ze met fiets en al zo ver omhoog, dat ze alleen met hun achterwiel in de kuil belandden. Als je met je voorwiel erin terecht kwam, liep je het risico plotseling stil te staan, waarbij je over je stuur werd gelanceerd. Ze hadden wel een helm op, maar zo’n buiteling was allesbehalve leuk. En het was vooral niet cool.

Ze hadden rode vlekken in hun nek en ademden zwaar, Het zweet glom op hun gezicht. De fietsen wierpen grote stofwolken op en een heel eind achter hen, ergens in een kalkwolk op het pad dat verder spierwit in het zonlicht baadde, reed Robins vader in een aanzienlijk matiger tempo.

Het was vroeg in de ochtend en er waren pas twee auto’s voor hen het pad afgereden. Die auto’s stonden verderop geparkeerd bij de met water gevulde kalkgroeve, op de plaats waarvandaan je het best in het water kon duiken. De twee jongens fietsten voorbij het kleine haventje waar aan de kade een vissersboot stil lag. De boot had geen net of ander visgereedschap aan boord maar deed dienst als opslagplaats voor gereedschap. De jongensbenen pompten snel op en neer en middenin de bocht verlieten ze het pad en gingen er over het grind vandoor, recht op de twee geparkeerde auto’s af. Ze hadden vooral belangstelling voor een van de twee. Het was een Ford Mustang cabriolet uit de jaren zeventig in een perfecte staat, de lak glom onder het dunne laagje stof dat op weg hiernaartoe verzameld was. De andere auto was een gewone stationcar. Ze remden ter hoogte van de Mustang, maar iets verder naar beneden, dichter bij het water. Ze gooiden hun fietsen op de grond, trokken hun polo uit, schopten hun schoenen van hun voeten en pakten hun duikbril uit hun tas. Hun zwembroek hadden ze al aan. Het wateroppervlak was spiegelglad en de rotors van de windmolens hoog op de heuvel bewogen geen millimeter. Ze doken er gelijktijdig in. De ringen in het water, veroorzaakt door hun duik, verspreidden zich langzaam over de oppervlakte. Met hun duikbril omhoog geschoven op hun voorhoofd begonnen ze in de richting van het gebouw te zwemmen. Ze waren ongeveer halverwege, toen Robins vader aankwam op de plek waar hun fietsen lagen. Hij stapte van zijn fiets en zette hem op de standaard. Hij keek de jongens na.

‘Daarbinnen niet duiken, hè! Dat weten jullie. Niet alleen’, riep hij over het water.

Ze zwaaiden naar hem als teken dat ze wisten wat mocht en wat niet.

De betonnen muren van het gebouw stonden aan de voorzijde gedeeltelijk in het water. Middenin de voorste muur zat een opening waardoor je een paar meter naar binnen kon zwemmen en binnen kwam het betonnen fundament helemaal tot aan het wateroppervlak. Er zaten diverse rechthoekige uitsparingen in die elke een klein bassin vormde, gevuld met lichtgroen water. Het was aanlokkelijk om onder de betonnen vloer te duiken en omhoog te komen in een van die bassins. Net of je meespeelde in de film Tomb Raider. Je hoefde niet diep te duiken en eigenlijk kon er niks gebeuren. Maar Robins vader had hen verboden daar te duiken als hij er niet bij was, bang dat ze zich pijn zouden doen of vast zouden komen te zitten aan een stuk betonijzer.

Het water was warm en stroef. Iets vergelijkbaars bestond er niet. Het was alsof je dit water kon aantrekken, net of het kleren waren, vluchtige kleren. Het leek wel of het zich tussen je vingers vastzette. Het was bijna angstaanjagend. Alsof je zwom in een soort bassin van een kerncentrale. Met een beetje goede wil kon je zelfs een zacht brommend geluid horen terwijl je je door het water bewoog.

Ze kwamen bij het gebouw en zwommen naar binnen, gefascineerd door de echo die speelde met het geluid van hun stemmen en het geplas van het water. Het geluid kaatste heen en weer tussen de betonnen muren hoog boven hen. Door hun bewegingen klotste het water tegen de ruwe muren.

‘Wat is dit cool’, zei Wille, het vriendje van Robin.

‘Zullen we naar baarzen duiken?’ vroeg Robin. In de betonnen schacht fladderden hun woorden als nerveuze zwaluwen omhoog.

‘Natuurlijk’, zei Wille met een knik terwijl hij zijn duikbril op zijn plaats zette.

Recht naar beneden duiken mochten ze. Beneden in de groeve zaten baarzen. Hoe die daar in vredesnaam terecht waren gekomen? Hoe dan ook, op warme dagen bleven ze altijd in de schaduw onder het gebouw.

Robin trok zijn duikbril naar beneden en draaide zich met een kleine beweging om in het water. Zijn voeten verdwenen als laatste onder de oppervlakte. Ook Wille dook, in tegenovergestelde richting, met zijn rug naar Robin. Robin deed een paar flinke slagen. Om helemaal naar beneden te komen moest je even flink kracht zetten. Hij zag gelijk iets. Dat was geen baars. Het was iets wits met zwarte randen. Nog een slag. Je moest de hele tijd blijven zwemmen, anders dreef je weer omhoog. Nu zag hij het; het was een duikbril. Het leek niet ver bij hem vandaan. Hij zou er makkelijk bij kunnen. Hij wist dat hij pijn in zijn oren kreeg als hij dieper dan drie of drieënhalve meter kwam. Zijn vader had het altijd over druknivellering, maar daar begreep hij niet veel van. Nog twee krachtige slagen naar beneden. Nu ging hij het in zijn oren voelen. Het was iets meer dan een duikbril. Er ging een schok door hem heen en hij stopte onmiddellijk met zwemmen. Het was een duiker. Een zwarte gestalte die vanuit de groene diepte met zijn grote ogen omhoog staarde, naar hem. Robins lichaam was al onderweg naar boven. Hij liet zijn armen nu meehelpen, waardoor hij snel aan de oppervlakte was.

‘Heb je dat gezien?’ riep hij, waarna de echo van zijn schreeuw terug in zijn richting kwam. Geklots van water als scherven in de lucht.

‘Wille!’ riep hij dwaas tegen het lege wateroppervlak. Onmiddellijk daarna brak de waterspiegel en was ook Wille boven.

‘Zag je dat, verdomme?’

‘Wat?’ riep Wille tegen de echo in.

‘Heb je het niet gezien? Er is iemand beneden aan het duiken. Hier beneden. Een echte duiker. Verdomme, ik dacht dat ik in m’n broek scheet.’

‘Cool, dat wil ik zien.’

Wille zag de aarzeling in Robins ogen. Was zijn zonverbrande gezicht opeens wit geworden?

‘Hoezo? Het is toch maar een duiker. Daar is toch niks gevaarlijks aan.’

Dat was waar, daar had Wille gelijk in. Dus doken ze weer, zij aan zij. Nee, gevaarlijk kon het niet zijn. Hij kreeg het alleen maar benauwd toen hij zonder enige waarschuwing zich opeens oog in oog bevond met een echte kikvorsman, met zo’n pak aan, een luchtfles en van alles. Hij was er niet bepaald op voorbereid dat er vier meter onder water opeens iemand opdook die naar hem staarde. Maar er was ook nog iets anders. Iets vreemds, maar hij wist niet precies wat.

Ze zwommen naar beneden. Al gauw zagen ze de duikbril. Langzaam kwam de duiker uit het groen tevoorschijn. Hij was nog op dezelfde plaats, in dezelfde houding. Nu zag Robin wat er niet klopte. Het was die slang met het mondstuk, het mondstuk dat duikers altijd in hun mond hebben. Deze duiker had het mondstuk niet in zijn mond. Het dreef vlak naast hem.

Robins vader stond te kijken naar de donkerblauwe sportwagen met het chromen paard in galop boven de radiateur, toen hij hoorde roepen uit het water.

‘Pappa, pappa …’

En nog meer woorden, zowel van Robin als Wille, maar hij hoorde alleen maar ‘pappa’ en de angst in hun stem. Hij hoorde de toenemende paniek en zag met welke snelheid ze door het water zwommen. Voor hij had kunnen nadenken was hij al bezig zijn polo over zijn hoofd te trekken. Op de een of andere idiote manier die hij nooit eerder had meegemaakt, leek het kledingstuk zich te verzetten. Het was alsof de opening waar zijn hoofd door moest, gekrompen was. Nadat hij een paar seconden had staan wringen, seconden die wel minuten leken, sprong hij met zijn polo aan het water in.

Fredrik Broman zat op het stenen trapje voor de buitendeur. Hij had de veters van zijn sportschoenen geknoopt, maar voelde zich door de warmte zwaar en moe. Ook al was de temperatuur de afgelopen week een paar graden gedaald, toch was het moeilijk om nu te gaan hardlopen. Maar hij kon de hittegolf niet de schuld blijven geven van zijn uitstel. Dat deed hij nu al zes weken. Het was er al die tijd niet van gekomen zijn voorgenomen rondjes van acht kilometer te lopen. Dat kon zo niet doorgaan. Hij moest zichzelf een schop onder zijn achterste geven.

Nog maar één week en twee dagen, dan was het oktober en nog steeds was het hartstikke warm. Eigenlijk was het ook wel angstaanjagend. Je moest haast wel aan klimaatverandering en de smeltende poolkappen denken. En als je op een eiland van kalksteen woont dat maar een klein stukje boven de zeespiegel uitsteekt, kunnen zulke gedachten je aardig in de war brengen.

‘Fredrik, kun je even komen’, riep Ninni uit het open raam van de eerste etage.

Zij leek minder last van de warmte te hebben dan hij. Langzaam en steunend stond hij op van de plek waar hij, Ninni en Simon net klaar waren met het ontbijt. Joakim sliep nog.

‘Ik kom’, riep hij terwijl hij de ontbijtspullen op het grote zilveren dienblad zette dat Ninni het weekend ervoor op een rommelmarkt had gekocht. Servetten met kruimels, koffiekopjes en de beker van Simon met nog een restje O’boy erin. Hij droeg het blad naar de keuken. Simon zat op zijn knieën op een stoel voorover gebogen aan de keukentafel. Hij tekende geconcentreerd in een tekenblok en had zijn viltstiften over de hele tafel uitgespreid. Bij de aanblik ervan voelde Fredrik zich blij. Elke onderbreking van die troosteloze tv-en gameboy-spelletjes voelde op de een of ander manier als een overwinning.

Hij deed de vaat in de afwasmachine.

‘Hier pappa, kijk eens’, zei Simon terwijl hij het vel papier omhoog hield dat hij uit zijn blok had gescheurd.

Fredrik nam de tekening aan. Simon had Ninni getekend, Fredrik, Joakim en zichzelf, elke in een hoekje van het tekenpapier. Boven iedereen zweefde een symbool in een soort gedachtenballon. Boven Joakim stond een gitaar, boven Simon een voetbal, boven Ninni een rood hart en boven de figuur die Fredrik moest voorstellen, een zwart pistool. Hij voelde onmiddellijk een sterk onbehaaglijk gevoel opkomen. Het gevoel overviel hem. Hij wees op het dikke tekenpapier.

‘Waarom heb ik een pistool boven mijn hoofd?’ vroeg hij zonder van de tekening op te kijken. Hij probeerde het te laten klinken alsof hij terloops naar een grappig, onbelangrijk detail vroeg.

‘Omdat jij een echt pistool op je werk hebt, dat is toch logisch’, zei Simon.

Ja, logisch. Toch voelde het niet goed. Het was niet het pistool op zich waarop hij reageerde, maar het contrast met de andere symbolen. Vooral de tegenstelling met wat er boven Ninni’s hoofd zweefde. Een rood hart – een zwart pistool. Was hij dat? Zag zijn jongste zoon hem zo? ‘Maar ik heb hier thuis toch geen pistool’, zei hij. O nee?’ zei Simon op een toon waaruit bleek dat hij die opmerking niet echt begreep. Ninni riep weer van boven.

‘Kom je?’

Fredrik besloot het maar zo te laten. Anders deed hij misschien alleen maar ingewikkeld over iets wat helemaal niet ingewikkeld was.‘Ik vind hem mooi’, zei hij en meende het – in grote lijnen. Hij liep naar boven. In de grote kamer aan de voorzijde van het huis stond Ninni aan tafel drie stalen behang te bekijken. Ze had haar armen over elkaar en had een zeer ernstige rimpel tussen haar wenkbrauwen.

Joakim had deze kamer de “chaoskamer” gedoopt. Het was de bedoeling dat dit uiteindelijk hun woonkamer zou worden, maar tot nu toe was het de chaoskamer: afgebladderd behang, versleten linoleum, een grote turkooise tegelkachel die niet brandde, een grote hoeveelheid niet uitgepakte verhuisdozen en meubelen waarvan ze nog niet precies bepaald hadden waar ze thuishoorden.

‘Wat vind je van deze?’ vroeg ze op de proefstroken wijzend.

‘Voor deze kamer?’ vroeg hij terwijl hij naar de licht gebogen strookjes behang keek.

‘Ja.’

‘Die’, zei hij zelfverzekerd en wees naar een lichtblauwe strook behang met een onopvallend motief.

Ninni pakte het monster dat hij had aangewezen, waarbij ze misprijzend keek. ‘Vind je’, vroeg ze op een toon die verried dat het duidelijk niet haar keuze was.

‘Als je die niet mooi vindt, waarom heb je hem dan meegenomen?’ vroeg hij.

‘Omdat ik me niet zeker voelde en advies wilde hebben’, zei ze terwijl ze een vastberaden blik in haar ogen kreeg.

‘En nu ik dus gezegd heb dat ik die blauwe mooi vind, weet jij dus zeker dat je die niet wilt?’ vroeg hij. Hij bedoelde het als grap, maar toen hij het zich hoorde zeggen, klonk het eerder zeurderig dan grappig.

‘Het kan me ook geen moer schelen’, zei Ninni terwijl ze de stroken behang bij elkaar veegde.

Ze keek hem nijdig aan en hij keek naar haar. Het was een feit dat Ninni’s renovatiebehoefte zo langzamerhand op zijn zenuwen ging werken. Nadat ze verhuisd waren had ze nauwelijks een dag rust genomen. Altijd had ze een nieuw project omhanden. In het begin was hij blij als hij haar weer vol energie aan de gang zag. Blij dat ze het gebeurde van vorig jaar kennelijk achter zich had gelaten. Maar daarna was ze echt een grens gepasseerd. Hij kon het niet langer opbrengen gelijke tred met haar renovatietempo te houden. Steeds weer nieuwe plannen, stroken behang en potten verf. Natuurlijk, het werk moest gedaan worden, maar misschien niet alles tegelijk.

Ze hadden al twee dagen geen badkamer. Daar hadden ze flink ruzie over gemaakt. Hij vond dat het best tot de volgende zomer kon wachten. Er zaten in de badkamer weliswaar zichtbare resten van waterschade, maar alles deed het nog prima, het lek was gerepareerd en het vocht was weg. Het was voornamelijk een esthetisch probleem. Ze hadden er hooglopende ruzie over gekregen en uiteindelijk had ze eruit gezien alsof hij haar geslagen had. Dus had hij zijn tanden op elkaar gezet en gezegd, oké, we doen het. Hij kon geen strijd met haar voeren, niet als ze er zo uitzag. En afgelopen donderdag waren de werklui begonnen de badkamerinrichting en –vloer te verwijderen. De douchecabine die de loodgieter beloofd had als provisorische voorziening, was aan een andere klant uitgeleend, dus de komende twee weken – althans als het tijdschema werd gehaald – waren ze aangewezen op het toilet boven, waar zich slechts een piepklein wastafeltje bevond waarin met moeite twee handen pasten. Hoe ze zich tijdens de renovatie moesten wassen, wist hij niet precies. Ze hadden nog wel een slang in de schuur en in Hemse was een badhuis. Geen van beide alternatieven waren erg aantrekkelijk.

Het was best zwaar om hun boeltje bij elkaar te pakken en al na anderhalf jaar op Gotland naar een nieuw huis te verhuizen. Maar niet zo zwaar als het zou zijn wanneer ze naar het vasteland waren verhuisd.

Dat de grootste moordzaak op Gotland sinds jaren hem persoonlijk zou treffen, had Fredrik niet kunnen vermoeden toen hij vorige zomer in de badplaats Ronehamn de dode man in de skibox op een auto bekeek. Althans dat wat er van hem over was. Voor het ingewikkelde onderzoek achter de rug was, had Ninni een messteek opgelopen en het had slechts een haar gescheeld of Fredriks hersens waren ingeslagen. Het was slechts puur geluk dat hun kinderen er geen getuige van waren. Als hij eraan terugdacht, leken de gebeurtenissen van toen nog heel dichtbij, maar tegelijkertijd onwerkelijk. Hij had die dagen beleefd als een boze droom en de tijd die erop volgde als een merkwaardige mengeling van opluchting en shock. Af en toe was het zelfs moeilijk vast te stellen wat hij wilde voelen. Moesten ze dankbaar zijn omdat ze nog leefden of moesten ze vervloeken dat ze … Ja, wat eigenlijk? Dat ze door het noodlot waren getroffen?

Ninni’s eerste reactie was dat ze terug wilde naar huis. Dat was voor haar het enig denkbare. Gotland had voor haar afgedaan. Ze wilde terug naar huis, naar Stockholm. Daar zou ze zich weer veilig voelen. Tijdens de eerste weken had hij gedacht dat ze dat dan maar moesten doen. Ninni was zo rotsvast in haar overtuiging, dat hij het niet eens ter discussie durfde stellen.

Na het eerste herstel maakten ze een reis naar de Canarische Eilanden. Tijdens die vakantie draaide ze langzaam bij. Het ging langzaam, maar ze kon er tenminste over praten. Fredrik dacht dat ze zich misschien nog slechter zouden voelen als ze weer naar het vasteland teruggingen. Ook al zou het aanvankelijk een veilig gevoel geven, er kwam vast een dag dat ze beseften slachtoffers van het gebeurde te zijn, alsof ze gedwongen waren te vluchten. ‘Maar we zijn toch ook slachtoffers!’herinnerde hij zich dat ze in hun appartement in Puerto del Carmen schreeuwde. Maar ook al had ze geprotesteerd, toch was er iets van zijn woorden in haar blijven hangen. Ninni was een strijdbaar type, veel meer dan hij. Zij hield niet van opgeven, maar tot op dat moment had ze het niet van die kant bekeken.

Ninni, die een baan had als lerares in de bovenbouw van Högbyskolan in Hemse, was na hun terugkeer nog een maand met ziekteverlof geweest. In de loop van die maand werd het steeds duidelijker dat ze op Gotland zouden blijven, maar eveneens dat ze niet in dat huis zouden blijven wonen. Fredrik moest het wel met Ninni eens zijn dat zich daar in de muren iets had vastgezogen. Niet zo erg dat hij er niet had kunnen blijven. Maar als Ninni het niet kon, was het logisch dat ze zouden verhuizen. Zo gauw het gerucht zich verspreidde dat ze op zoek waren naar een nieuw huis, kregen ze een tip over een zeventiende-eeuwse boerderij die Roger Tingvall, de grootgrondbezitter van het dorp, vroeger als woning voor zijn personeel had gebruikt. Nu wilde hij het stuk grond waarop het gebouw stond, kadastraal afscheiden en verkopen. Het pand lag nauwelijks een kilometer van hun oude huis vandaan, aan de weg naar Ronehamn, tegenover de boerderij van Roger. Het zeventiende-eeuwse gebouw was vroeger, voor de nieuwbouw in 1917, het woonhuis van de boerderij. Het stond geheel vrij met in het zuiden uitzicht op uitgestrekte akkers. In het westen zagen ze de kerk liggen en hun oude huis. Recht aan de overkant graasden de paarden van hun buurman. ‘Enige noodzaak tot renovatie’ zou er waarschijnlijk in de advertentie hebben gestaan, een advertentie die nooit werd opgesteld. De prijs was zeer redelijk. Een van de redenen was de waterschade, maar ook de inferieure verwarmingsketel en het dak dat waarschijnlijk in de komende jaren zou moeten worden vernieuwd. Het was een stenen huis van twee verdiepingen, met boven grote kamers met hoge plafonds en beneden wat kleinere met lagere plafonds. Ooit was het een statig gebouw geweest, nu was het enigszins vervallen. De afgebladderde okerkleurige voorgevel rees kaarsrecht omhoog aan de rand van een met gras begroeide binnenplaats waarop in het midden een roestige pomp stond. Het oneffen grasveld liep een beetje schuin af en eindigde bij een rijtje schuren. Die stonden helemaal naar achteren, tegen het hek dat de grens aangaf met het weiland van de buren. Aan een van de zijden van het huis lag een kleine tuin met twee kersenbomen, een appelboom, kruisbessen- en aalbessenstruiken en een overwoekerd moestuintje waar Ninni onder het onkruid een paar vierkante meter aardbeien vond.

‘Nu zie ik aan je dat je niet luistert’, zei Ninni. 

Had ze iets gezegd? ‘Ja, maar ik hoor wel wat je zegt’, antwoordde hij.

‘Wat zei ik dan?’

Ze keek hem strak aan. Uitdagend.

Fredrik maakte een afwerend gebaar. ‘Ik moest alleen maar even denken aan … ach, je weet wel’, zei hij terwijl hij in de richting van de kamers van de kinderen schoof om te onderstrepen dat hij niet veel duidelijker wilde zijn. En het was immers waar, ook al waren zijn gedachten intussen afgedwaald naar zoiets onbenulligs als een veldje aardbeien.

Ninni zweeg en de boosheid verdween uit haar blik. Ze legde de staaltjes behang terug op tafel en streelde met haar handen over zijn armen.

‘Misschien moet je eens met iemand praten?’

Hij was een paar keer bij de crisispsycholoog van de politie geweest – toen, nadat het gebeurd was. Ninni echter, was een jaar lang iedere week bij een therapeut geweest. Iets waarmee ze pas een paar weken geleden was gestopt.

‘Het zit toch in me’, zei hij. ‘Daar kan geen psycholoog iets aan veranderen.’

Zo zag hij het. Hij wilde het niet bagatelliseren. Absoluut niet. Ze waren door die dag de vorige zomer onherroepelijk veranderd, als individu en als gezin. Het zou nooit meer zijn als daarvoor, maar dat betekende niet dat ze beschadigd waren, alleen dat ze nu anders waren.

‘Dat kun je zelf het best beoordelen’, zei Ninni aarzelend.

‘Hoop ik’, voegde ze eraan toe terwijl ze hem lang vragend aankeek.‘Ja’, zei hij. Hij wipte een beetje op en neer op de verende zolen van zijn sportschoenen . Geen prettig idee. Het had geen zin zich daar nu mee bezig te houden. Hij voelde zich gespannen, een beetje rusteloos. Acht kilometer hardlopen over de kleine weggetjes rond het dorp zou hem zeker helpen ontspannen, daarna, vanavond, een goede maaltijd, een flesje wijn …

Hij haastte zich de trap af. Hij voelde dat hij een droge keel had, liep de keuken in en vulde een groot glas met water. Toen hij het glas naar zijn mond bracht, merkte hij dat zijn hand beefde. Hij zette het glas met een klap op het aanrecht, alsof hij zich gebrand had. Wat was dit nu? Had hij het goed gezien, of had hij het zich maar ingebeeld? Hij voelde zich helemaal niet beverig. Niet zwak, oud of onzeker. Hij ademde rustig drie keer diep in en uit en deed toen een nieuwe poging. Deze keer ging het goed. Zijn hand was stevig en vast. Hij tilde het glas op en dronk het leeg. Simon zat nog steeds over zijn tekenblok gebogen. Zijn rechterhand bewoog snel op en neer over het papier met een roze krijtje tussen duim en wijsvinger. Fredrik zette het glas terug en liep net de deur uit, toen de telefoon ging. Hij wachtte in de deuropening of iemand binnen zou opnemen, maar de telefoon bleef overgaan. Niemand nam op. Geïrriteerd deed hij een paar stappen terug de keuken in en nam de hoorn van de haak. Het was de wachtcommandant.

‘We hebben een duikongeluk in Smöjen. Twee jongentjes hebben in een van de kalkgroeven een dode kikvorsman gevonden’, zei Bo Erlander.

Fredrik kon voor zich zien hoe Bo met zijn grote lijf in de draaistoel aan het bureau van de centrale zat.

‘In de kalkgroeve?’ Fredrik had zelf daar mensen zien duiken met een complete duikersuitrusting. Toch verbaasde het hem dat er een duikongeluk was gebeurd, juist daar. Maar dat kon waarschijnlijk wel in elk water gebeuren. Hij had niet veel verstand van duiken.

‘Ja. Ik heb met Göran gesproken en hij wil dat jij en Wallin ernaartoe gaan. Een van de collega’s is ter plaatse en die zei dat er iets vreemds is.’

‘Iets vreemds?’

‘Ja, dat zei hij. Mats Larsson, je moet maar met hem praten.’

‘Wie is de dode?’ vroeg Fredrik.

‘Een man, ergens tussen de dertig en veertig. Dat is alles wat ik weet. Het is in de eerste groeve links, het dichtst bij de haven. Er zijn daar al mensen, dus dat vind je wel.’

‘Oké, ik ben al op weg.’

Hij keek naar Simon aan de keukentafel. Ja, ja, dacht hij, ook vandaag weer geen rondje van acht kilometer.

6

Tien minuten later remde hij in Hemse voor het huis van Gustav op Hagagatan. Hij had zijn korte broek verruild voor een spijkerbroek, maar zijn T-shirt aangehouden.

‘Carpoolen, da’s mooi hè?’ zei Gustav terwijl hij de deur achter zich dichttrok.

Ze hadden het al zo vaak over carpoolen gehad zonder dat ze ertoe kwamen, dat het ten slotte een grap was geworden.

‘Had Göran Sara niet kunnen sturen, die is immers vrijgezel’, ging Gustav verder terwijl de auto wegreed.

‘Misschien had ze een kater’, zei Fredrik.

‘Of Ove, die woont het dichtstbij. En die heeft toch ook nooit een kater?’

Fredrik haalde zijn schouders op. Hij vond het niet erg als er werk aan de winkel was, zelfs al was het op zaterdag. Dat hoorde er nu eenmaal bij, maar hij moest toegeven dat duikongelukken wel wat buiten hun afdeling vielen.

‘Hoe is het verder thuis. Gaat het goed met Ninni?’ vroeg Gustav, alsof dat de juiste vraag is aan iemand die niet luidkeels protesteert tegen het feit dat hij op een zaterdag wordt opgeroepen.

‘Ach ja’, zei Fredrik, ‘alles is in orde. Af en toe wordt het haar wat te veel met het huis, tenminste als je het mij vraagt. Het liefst moet alles tegelijk gebeuren.’

‘Maar zo was het toch ook al vorig jaar kerst?’ grijnsde Gustav.

‘Ze moet zo nu en dan eens een pauze inlassen.’

Fredrik vertelde over de badkamer. Toen hij was aangeland bij het badhuis in Hemse als tijdelijk alternatief, werd hij onderbroken. Gustav eiste min of meer dat ze in plaats daarvan bij hen zouden komen douchen.

‘Dat kost je wel vijfentwintig kroon per hoofd als je in Hemse gaat douchen, dat is bij elkaar behoorlijk wat als jullie een paar keer per week gaan. Alleen maar om te douchen bedoel ik …’

Al kort nadat Gustav in Visby was gaan werken, waren hij en Gustav goede vrienden geworden. Het had niet lang geduurd of ook Ninni en Lena gingen met elkaar om. Dat Joakim in dezelfde klas terecht was gekomen als Martin, had vermoedelijk een handje geholpen. Ze konden allemaal goed met elkaar opschieten en het voelde als een schot in de roos dat ze elkaar hadden getroffen. Gustav en Fredrik waren even oud en hadden ongeveer evenveel dienstjaren. Op veel punten verschilden ze van elkaar, maar er was bij beiden een kern van wederzijdse waardering die ervoor zorgde dat ze soepel met elkaar omgingen. Als nieuwkomer op het eiland voelde het als een enkeltje eerste klas richting maatschappij om – op fietsafstand – in één en dezelfde persoon zowel een goede collega als een vriend te krijgen.

‘Het was toch hier ergens, of niet?’ vroeg Gustav toen ze de Vall Kvarn passeerden.

Fredrik antwoordde niet.

‘Ja, hier moet het zijn, het was toch in deze bocht dat je van de weg afreed?’ zei Gustav terwijl hij naar een akker wees.

‘Ik begrijp niet waarover je het hebt’, antwoordde Fredrik. Hij vroeg zich af hoe lang het zou duren voor mensen ermee zouden ophouden hem eraan te herinneren. Vijf jaar? Tien?

Ze namen de weg via Visby en stapten over in een dienstauto. Fredrik maakte van de gelegenheid gebruik zijn dienstwapen bij zich te steken. De kans dat hij die nodig zou hebben, was bijna te verwaarlozen, maar als hij dienst had, dan had hij ook dienst. Gustav liet zijn pistool in de wapenkast liggen. Omdat Fredrik nu eenmaal begonnen was met rijden, ging hij ook nu weer achter het stuur zitten.

Ze reden over weg nummer 148 naar Lärbro, daarna via Hellvi en waren al snel bij het kleine kustdorp Kullaj. Het dorpje zelf was niet veel meer dan een paar huizen, maar de omgeving hoorde tot het mooiste deel van heel Gotland. Dat had hij al gevonden toen hij jaren geleden hier voor de eerste keer kwam en sindsdien was hij niet van mening veranderd. Hij was bereid het uit te breiden tot de hele wereld. Een van de mooiste plekken op aarde. Hij kwam er graag een paar keer per zomer naartoe, ook al was het van de andere kant van het eiland meer dan een uur rijden. Vlak om de bocht waarin een wit gebouw stond dat gedeeltelijk achter een hoge schutting schuilging, draaiden ze de grindweg op. Een steile heuvel leidde langs een huis waar een nieuwe eigenaar druk bezig was met een ingrijpende verbouwing. De gevels werden gepleisterd, de kozijnen vernieuwd en het balkon op de eerste etage werd verstevigd. Dat laatste was bepaald niet onbelangrijk. Vanaf dat balkon moest je een fantastisch uitzicht op zee hebben. Toen Fredrik jonger was, had hij ervan gedroomd op zo’n plek te wonen. Vrij, licht en dicht bij zee. Niet dat hij grootse dromen had gekoesterd over succes en een hoog inkomen. Hij had het gewoon vanzelfsprekend gevonden dat hij ooit in een huis aan zee zou wonen. Als hij tenminste niet zou kiezen voor een appartement in de binnenstad van Stockholm. Wonen met uitzicht op zee beschouwde hij als een soort recht, ongeveer zoiets als gezondheidszorg en onderwijs. Daarna was hij door de werkelijkheid ingehaald en had hij ingezien dat het kunnen wonen op zo’n plek slechts was weggelegd voor degenen die – vanuit hun directeursstoel of bestuurskamer – een vergelijkbaar uitzicht hadden over de samenleving en de mensen. Wie zijn dag begon in een verhoorkamer of met een ochtendbijeenkomst van de recherche, moest er genoegen mee nemen in het bos te wonen. Wat hij overigens prima vond. Hij klaagde niet. Eerder maakte hij zich er achteraf zorgen over hoe hij ooit zo naïef had kunnen zijn. Onder de auto knerpte en tikte het grind. Het pad naar de kalkgroeve liep over een groot rotsplateau. Essen en jeneverbesstruiken in een landschap van witte kalk, karig begroeid, mooi. Links de zee en boven dit alles de septemberzon die weerspiegelde in het water en die van de bomen lange zwarte schaduwen maakte. In het vlakke landschap stonden kalkovens die honderden jaren oud waren en die eruit zagen als boeddhistische tempels of Tibetaanse stupa’s. Eén ervan stond op een schiereiland dat zich uitstrekte in zee.

Toen ze hun bestemming naderden, minderde hij vaart. Het pad was helemaal afgezet tot aan de plek die vroeger de inrit naar het industriegebied was. Een collega die de afzetting bewaakte, herkende hun auto al van afstand en tilde het afzetlint omhoog, zodat ze eronderdoor konden. Het laatste deel van het pad tot de met water gevulde kalkgroeve zat vol kuilen. Fredrik moest driftig manoeuvreren om de ergste te ontwijken. Aan het andere eind van de kalkgroeve zagen ze een donkerblauwe sportwagen, een stationcar en drie fietsen. Op gepaste afstand daarvan, geparkeerd met de neus naar zee, stonden twee patrouillewagens, de duikauto van de brandweer, een ambulance en nog een dienstauto, waarvan Fredrik vermoedde dat die van Eva Karlén was. Eva was een van de politietechnici op Gotland. Een beroep dat binnen de Zweedse politie maar zelden door een vrouw werd uitgeoefend.

Fredrik reed hun auto tot naast die van Eva. Hij pakte zijn notitieblok dat hij op de achterbank had gegooid, waarna ze beiden uitstapten. De twee mannen van de ambulance zaten geleund tegen de motorkap te roken. Ze waren hier vermoedelijk met blauw zwaailicht naartoe gereden, om vervolgens alleen maar te moeten wachten.

Dwars over de in een meer veranderde kalkgroeve liep een pad dat het water verdeelde in een groter en een kleiner deel. Midden op het pad, naast enkele hazelnootstruiken, waren Eva Karlén en de twee brandweerduikers met iets bezig. Het was de enige plek rond de hele kalkgroeve waar je op een makkelijke manier een boot te water kon laten. Fredrik en Gustav haastten zich erheen. Eva Karlén zat, gekleed in een witte overall, op haar hurken naast iets dat aan de waterkant lag. Ze had dunne latexhandschoenen aan en had haar lange haar onder haar pet geduwd. Vlak naast haar lag de rubberboot van de brandweer. Een van de brandweerduikers stond gebogen naast Eva en wees met zijn ene hand. Iets verder van de oever verwijderd stonden twee collega’s in uniform te wachten. Fredrik kende de ene als Mats Larsson, een jonge collega die pas twee jaar in dienst was. Hij liep naar hem toe.

‘Weten jullie wie het is?’

‘Ik heb navraag gedaan naar die Mustang daar’, zei Mats Larsson terwijl hij naar de sportwagen wees aan de andere kant van het meer. ‘Die staat geregistreerd op naam van ene Sören Myrman, geboren in 1966. De leeftijd lijkt te kloppen en in de auto liggen duikspullen.’

‘Jullie hebben geen portefeuille gevonden?’ vroeg Fredrik.

‘Eva heeft de auto nog niet opengemaakt. We hebben alleen nog maar door de ruiten gekeken.’

‘Oké’, zei Fredrik. Hij zag dat Gustav naar Eva liep en was van plan achter hem aan te lopen, maar bedacht zich.

‘Bosse zei dat jij vond dat er iets vreemds was.’

Mats Larsson keek hem verbaasd aan.

‘Heb ik dat gezegd?’

‘Volgens Bosse wel.’

Mats Larsson dacht na, toen klaarde zijn gezicht op. ‘O ja, ik zei dat ik het nogal vreemd vond dat hij in zijn eentje dook. Duikers duiken bijna altijd met z’n tweeën. Uit veiligheidsoverwegingen, dus.’

‘Mm, misschien heb je gelijk’, zei Fredrik.

Hij kon zich wel voorstellen dat veiligheidsoverwegingen geen grote rol speelden als je ging duiken in zo’n kleine plas als deze. Het was bijna als duiken in een zwembad. Toegegeven, hij wist niet veel over duiken, maar daar verderop aan de oever stonden twee mannen die er een heleboel van hoorden te weten.

‘Die jongens die hem gevonden hebben, waar zijn die?’ vroeg Fredrik.

‘Daar naast die auto bij Knutsson. Van een van de twee is de vader erbij. Die heeft ons gebeld.’

Matsson bedoelde een van de patrouillewagens. Vanaf de plaats waar Fredrik stond kon hij niemand zien.

‘Waren er nog anderen?’

‘Een ouder echtpaar. Dat is hun stationcar. Maar die hebben niks gezien.’

‘We praten wel even met ze’, zei Fredrik.

Hij liep in de richting van het water, maar bleef halverwege naast Gustav staan tot Eva naar hem wenkte om aan te geven dat hij naar haar toe kon komen. De warmte was drukkend, maar op de een of andere manier voelde het toch aan alsof ze op weg waren naar de herfst. De zon brandde niet meer zo hevig als in de zomer. Toen Fredrik dichterbij kwam, zag hij dat Eva en de duiker van de brandweer bezig waren met een lichaam dat gehuld was in een blauw met zwart wetsuit. Ze hadden zijn luchtfles en duikbril verwijderd. Fredrik groette de duikers. Op hun pakken zaten hier en daar wat waterdruppels. Het ovale deel van hun gezicht dat niet door de rubberen kap bedekt werd, zag er vreemd, anoniem uit. Fredrik keek naar het lichaam dat op de geopende lijkenzak lag die duikers van de brandweer gebruiken als ze een lichaam moeten bergen. Aan het wetsuit zat geen kap, zijn haar was nat en zijn gezicht wit. Fredrik schatte dat hij iets langer was dan gemiddeld. Hij leek goed getraind, voor zover je dat door het pak heen kon zien. Op zijn voeten zaten blauwrode lijkvlekken. Er zat een klein waterbeestje vast op zijn rechteroor.

‘Hoe ziet het eruit?’ vroeg Gustav.

‘Als we zijn duikcomputer moeten geloven, is hij kort nadat hij begon te duiken overleden.’

‘Hebben ze tegenwoordig ook al computers als ze gaan duiken?’ vroeg Fredrik, waarmee hij direct liet zien dat hij op dit gebied een volstrekte leek was. Hij wist uit ervaring dat mensen die van bepaalde dingen veel afwisten, het heerlijk vonden iemand tegen te komen bij wie die kennis ontbrak. Dan hadden ze een mogelijkheid om met hun kennis pronken.

‘O ja, die gebruiken ze al een tijdje’, zei de brandweerman. ‘Zo’n ding houdt de diepte en je tijd bij, maakt continu een update van je totale duiktijd.’

‘Totale duiktijd?’ vroeg Gustav.

‘Wat je tijd betreft, kan je duik korter of langer duren, afhankelijk van hoe diep je gaat’, legde de duiker uit. ‘Als je bijvoorbeeld op een diepte van dertig meter bent en je wilt daar al die tijd blijven, dan is het totaal van je duiktijd korter dan wanneer je na een paar minuten naar een diepte van tien meter gaat en op die diepte blijft.’

‘Dus daarom moet er voortduren een update worden gemaakt?’ vroeg Gustav.

‘Ja, je computer geeft je een berekening vanuit de data die hij binnenkrijgt.’

Gustav knikte, maar zag er niet erg overtuigd uit. Ook Fredrik was er niet helemaal zeker van wat dat nu in de praktijk betekende, behalve dat je niet te lang onder water kon blijven.

‘Hoe hield men dat dan in de gaten voor er computers waren?’ zei Gustav.

De brandweerman glimlachte, maar gaf geen antwoord. Het was ook niet als vraag bedoeld. Fredrik wees op de duikcomputer, die samen met de overige uitrusting was aangesloten op de luchtfles en het vest waaraan de fles vastzat.

‘Hoe kun je nu in vredesnaam van dat ding aflezen dat hij kort nadat hij het water is ingegaan, overleden is?’ zei hij.

‘Uit dat apparaat blijkt’ zei Eva, ‘dat hij vermoedelijk maar enkele minuten door zijn regulator heeft geademd, de druk in de zuurstoffles is maar iets lager dan het maximum en verder vertelt de computer dat hij niet dieper dan tien meter is geweest. Wanneer hij precies stierf of waardoor, dat kan dat ding ons natuurlijk niet vertellen.’

Eva glimlachte naar hen. Fredrik verbaasde zich er altijd over dat zij zich het allerbeste leek te voelen als ze omringd werd door dode mensen. Er werden op Gotland niet veel moorden gepleegd, maar alle dodelijke ongelukken, zelfmoorden of andere sterfgevallen die nader onderzocht moesten worden, daar moest Eva of haar collega op af. Fredrik had zelden meegemaakt dat ze aangedaan was door de omstandigheden, maar misschien was dat haar manier om ermee om te kunnen gaan.

‘Weet iemand hoe diep het hier is?’ vroeg Fredrik. Niemand antwoordde, wat hij als nee opvatte.

Hij probeerde snel de omgeving in zich op te nemen. Het groene wateroppervlak was stil en rimpelloos. Aan de overkant rees de kalkrots op uit het water, steil en hoog. Naar rechts en waar hijzelf stond was de oever ook steil, maar slechts enkele decimeters hoog. Links liep de oever iets verder omhoog naar een klein plateau op zo’n één tot anderhalve meter boven het water. Dat was een perfecte plek om vanaf te springen. Fredrik had het zelf ook gedaan. Dat was waar die Mustang geparkeerd stond. Maar je sprong toch zeker niet met een volledige duikuitrusting van twee meter hoogte?

‘Kan hij misschien gevallen zijn en bewusteloos geraakt toen hij het water wilde ingaan?’ vroeg hij.

‘Hij heeft onder water nog een paar minuten adem gehaald en is van tien meter diep naar vier meter gezwommen, dus was hij hoe dan ook niet direct buiten bewustzijn. Het zou kunnen dat hij, als hij versuft was, niet helemaal goed meer wist wat hij deed en de een of andere fout heeft gemaakt. Of meerdere. Maar hij heeft geen zichtbare verwondingen aan zijn hoofd. Hoe de rest van zijn lichaam eruit ziet, weet ik niet’, antwoordde Eva. Zijn wetsuit omsloot strak het hele lichaam, behalve zijn hoofd, zijn handen en voeten. Hij leek te jong voor een hartinfarct.

‘Kan er iets mis zijn geweest met zijn uitrusting?’ speculeerde Gustav.

‘Het is een zeer geavanceerde uitrusting’, zei de brandweerman.

‘Wat betekent dat?’ vroeg Gustav.

‘Dat het een prof is, of wellicht een zeer geavanceerde amateur. Als je zo’n uitrusting hebt, is het niet waarschijnlijk dat je vergeet alles nauwkeurig te controleren.’

‘Maar kan er ondanks dat je alles checkt, toch iets niet goed functioneren?’ vroeg Eva.

De duiker van de brandweer werd wat onrustig, alsof hij plotseling besefte dat er van hem verwacht werd dat hij het allemaal wist.‘Niet erg waarschijnlijk’, perste hij eruit nadat hij een poosje had nagedacht.

‘Ik denk niet dat we hier veel wijzer worden. Als de duikuitrusting is gecheckt en het medisch-gerechtelijk onderzoek achter de rug is, hebben we vast de antwoorden die we nodig hebben’, zei Eva terwijl ze opstond. Een donkergrijze Saab reed achter hen langzaam het pad op en parkeerde naast de auto van Fredrik en Gustav. De vrouw die uitstapte, was de districtsarts van Slite. Ze was hier om vast te stellen dat de man die langs de oever lag, daadwerkelijk dood was. Dat nam niet veel tijd in beslag en zodra ze klaar was, konden de twee mannen die op de motorkap van de ambulance hadden zitten wachten, wegrijden. Eva moest met Hampe in Kräklingbo bellen. Hampe vervoerde doden. Dat wil zeggen, niet alle doden, maar die doden die verder vervoerd moesten worden naar het vasteland voor medisch-gerechtelijk onderzoek.

‘Ik moet nog even het water op om de temperatuur daar te meten’, zei ze tegen de brandweerman nadat ze klaar was met Hampe. ‘Dat kan ik wel voor je doen’, zei hij, ‘zeg maar wat je precies wilt weten.’

Eva gaf hem instructies, waarna hij de boot in het water schoof en de motor startte. Zijn collega was bezig hun uitrusting in de auto op te bergen. Eva nam een van haar grote, zware koffers op en liep in de richting van de auto’s.

‘Hoe lang denk je dat hij daar gelegen heeft?’ vroeg Fredrik.

‘Moeilijk te zeggen zolang ik niet weet welke temperatuur het water heeft’, zei ze.

‘Doe eens een gok.’

‘Niet lang. Niet meer dan twee dagen.’

Ze liepen het pad op. Vanachter de patrouillewagens hoorden ze stemmen.

‘Wij gaan nog even met die jongens praten’, zei Gustav.

‘Doe dat’, zei Eva. ‘Ze zagen er nogal geschrokken uit. Ik ga die Mustang even van dichtbij bekijken.’

Achter de rij auto’s van de overheidsdienaren wachtte Knutsson samen met de vijf personen die ter plaatse waren toen de dode duiker gevonden werd. Behalve de twee jongens waren dat een lange, magere man van ongeveer veertig jaar en twee personen van in de zeventig. Knutsson was een ervaren politieman met wie het altijd plezierig werken was. Hij had een bijna magisch vermogen om mensen op hun gemak te stellen en ervoor te zorgen dat ze meewerkten. Zoals in dit geval, waarbij getuigen op of in de buurt van de plaats delict moesten blijven om gehoord te worden. Het oudere echtpaar leek het erg naar hun zin te hebben. Ze hadden een campingtafeltje en twee blauwgeruite stoeltjes naast de patrouillewagen van Knutsson neergezet. Gelet op de weggooibekertjes in houdertjes van lichtblauw plastic had het echtpaar vanuit hun goedgevulde strandtas iedereen op koffie en vruchtensap getrakteerd. Midden op tafel lag een groot pak chocoladekoekjes, of wafels zoals ze tegenwoordig heten. Fredrik en Gustav stelden zich voor, legden uit dat ze een paar vragen wilden stellen voor ze hier weg konden.

De twee jongetjes bleven in de buurt van de lange, magere man die zich voorstelde als Ola Johansson, de vader van Robin. In tegenstelling tot wat Eva had gezegd, vond Fredrik dat hij er meer geschrokken uitzag dan de jongens.

‘Zo, dus jullie tweeën hebben die duiker gevonden’, zei Fredrik waarbij hij naar de beide jongens keek.

‘Robin zag hem het eerst’, zei de jongen die Wille heette. Wille had donker haar en was behoorlijk stevig gebouwd, terwijl Robin tengerder was, rood haar had en blonde wimpers. Het was niet moeilijk te zien van wie Ola Johansson de vader was. Hij was meer roodblond dan zijn zoon, maar afgezien daarvan was de jongen een kopie van zijn vader.

Ze namen Robin en zijn vader apart en lieten Wille achter bij Knutsson. ‘Oké Robin, we willen graag horen wat er gebeurd is’, zei Gustav.

‘Ja’, zei Robin en slikte. Hij zweeg. Zijn vader legde zijn handen op zijn schouders.

‘Vertel alleen maar wat je hebt gezien’, zei Fredrik.

Robin knikte.

‘Ik dook. We wilden naar baarzen duiken. Tenminste, kijken of er baarzen zaten, want die zitten daar vaak onder het gebouw. En toen zag ik een duikbril. Ik dacht dat iemand die verloren had en dook eropaf om hem mee naar boven te nemen. Maar toen zag ik dat het die … Dat het een duiker was. Ik zwom naar boven om het aan Wille te vertellen. En Wille zei dat we nog een keer moesten gaan kijken. Dat deden we. En toen zagen we dat hij zijn mondstuk niet in had en dat hij niet bewoog. Hij dreef daar maar in het water.'

De jongen praatte er eerst rustig op los, tot hij bij het beeld kwam dat in zijn geheugen was gegrift. De gestalte in het zwarte gummipak zou daar blijven zitten, onbeweeglijk, alsof het beeld voor eeuwig gevangen was in het blauw-groene water dat in de diepte zwart werd. En die gestalte zou nog steeds in Robins geheugen zweven als hij net zo oud en grijs was als die twee mensen aan het campingtafeltje.

‘Hoe zag die duiker eruit?’ vroeg Gustav.

Robin aarzelde. ‘Ik dacht eerst dat hij naar me keek, maar dat was alleen maar die duikbril. Hij had zo’n waterpak aan. En de slang met zijn mondstuk eraan dreef vlak naast hem.’ Hij haalde zijn schouders op.

‘Je hebt niets anders gezien? In het water of op de bodem?’ vroeg Gustav.

‘Je kunt niet tot op de bodem kijken. Het is daar wel dertig meter diep, of zoiets.’

‘Oké, het is goed’, zei Gustav.

‘Heeft u hem ook gezien?’ vroeg Fredrik aan Robins vader.

‘Ja, inderdaad. Toen de jongens begonnen te roepen, hoorde ik aan hun stemmen dat er iets was, dus ben ik erin gesprongen en ja, toen vertelden ze het. Toen ik met ze het water uitging dacht ik, ik moet eerst zelf gaan kijken voor ik de politie bel. Controleren of ze het wel goed gezien hebben.’

Ola Johansson was er weer ingedoken. Bij het zwemmen naar het gebouw had hij een onwerkelijk gevoel, alsof hij bovenop het water dreef. Toen dook hij, met bonkend hart. Hij kon alleen maar vaststellen dat de jongens gelijk hadden. Het aanzien van de levenloze man was niet zo angstaanjagend als hij had gevreesd. Ola Johansson was al te opgewonden en er al te veel op voorbereid iets afschuwelijks te zien te krijgen. Iets anders had hem wel de rillingen bezorgd. Er zwom een klein visje, niet veel groter dan een kikkervisje, dat kleine hapjes uit de ene hand van de duiker nam. Er was een sterk gevoel van onbehagen door zijn hele lichaam gegaan, een gevoel dat hij nog steeds niet kwijt was. Pas achteraf, toen hij weer aan land was en met 112 had gebeld, bedacht hij opeens dat hij misschien iets had moeten proberen te doen. De man uit het water halen of zoiets. Misschien was hij nog wel te redden. Dat leek wel niet waarschijnlijk, maar het was mogelijk. Hij stelde zich gerust met de gedachte dat het lichaam op 4,5 meter diepte lag. Hij was niet eens helemaal tot aan het lichaam van de duiker gezwommen. Alleen maar ver genoeg om hem te kunnen zien. Het was te moeilijk. Als hij verstand van een duikuitrusting had gehad, had hij het vest van de man met lucht kunnen vullen en hem zo naar de oppervlakte gekregen. Slechts één druk op de knop. Eenvoudiger kan niet. Maar hij had geen verstand van een duikuitrusting.

Hij wilde de politie vragen hoe lang de man in het water had gelegen. Maar als hij dat vroeg, moest hij ook vertellen waarom hij dat wilde weten. Dus daar zag hij maar van af.

Fredrik en Gustav verhoorden ook Wille en het oudere echtpaar. Wille vertelde op hoofdlijnen hetzelfde als Robin. Het echtpaar was al tegen negenen aangekomen. Er was niets mooiers dan een ochtend aan zee, maar het was meestal te koel en te vochtig voor mensen van hun leeftijd. Ze maakten van de gelegenheid gebruik nu het warm was, zelfs ’s nachts, vertelde de man. De Mustang stond er al toen ze hun auto parkeerden en voor Wille en Robin met Robins vader kwamen aanfietsen, hadden ze slechts één persoon gezien. Een meisje dat voorbij kwam lopen met een hond, een golden retriever.

Fredrik en Gustav bedankten iedereen en liepen naar de blauwe Mustang. Ze liepen in een rustig tempo. Allebei voelden ze hoe het plakte onder hun kleren. Fredrik probeerde zich te concentreren op wat hij gezien en gehoord had sinds ze hier waren aangekomen. Ze liepen zwijgend enkele tientallen meters.

‘Zo´n duikcomputer’, zei hij tegen Gustav, ‘die kan natuurlijk niet aangeven wie er heeft gedoken en geademd.’

‘Hoe bedoel je?’ vroeg Gustav.

‘Ik bedoel dat die computer alleen maar aangeeft dat er iemand zo of zo lang geademd heeft en dat iemand op een bepaalde diepte is geweest. Maar het is niet zeker dat het degene was, die daar aan de oever ligt.’

Gustav haalde demonstratief diep adem.

‘Dat klinkt wel heel samenzweerderig’, zei hij.

‘Ik probeer alleen maar te analyseren wat we hebben. Wat we met zekerheid kunnen zeggen en dat waar we niks vanaf weten. Daarvoor zijn we toch op onze vrije zaterdag honderd kilometer gaan rijden: om achterdochtig te zijn?’

‘Tja’, gaf Gustav toe. ‘Maar wat kan hier nu zijn gebeurd als het geen ongeluk was?’

‘Ach, Eva heeft gelijk’, zei Fredrik. ‘We moeten het medisch-gerechtelijk onderzoek maar afwachten, dan zal het wel duidelijk zijn.’

Ze waren bijna bij de Mustang en de stationcar aangekomen. Gustav riep naar Eva om te vragen of ze ernaartoe konden komen. Ze antwoordde niet, in plaats daarvan kwam ze hen tegemoet met iets in haar hand.

‘Zijn kleren lagen op de achterbank en zijn portefeuille zat in de achterzak van zijn broek. Dit is hem, Sören Myrman. Met haar gehandschoende hand hield ze een roze rijbewijs omhoog. Ze keken naar de kaart. De zwart-witfoto onder de EU-vlag met de letter S erop toonde een lachende man met achterovergekamd, maar steil haar. Hij had een alerte blik en zag er aardig uit. De foto was al een paar jaar oud. Het rijbewijs moest over twee jaar worden verlengd.

‘In het handschoenenkastje lag een ticket van de boot. Hij is hier afgelopen donderdag naartoe gekomen en heeft een retour voor zondagavond gereserveerd.’

‘Zo dan’, zei Gustav. 'Dan kunnen we contact opnemen met onze collega’s in Stockholm, die mogen daar dan de familie informeren. Of waar zijn verwanten ook mogen wonen.' Eva humde een soort antwoord. Fredriks blik werd naar het stille wateroppervlak getrokken. Een eenzame duiker in een met water gevulde kalkgroeve. Opeens realiseerde hij zich dat het een onmiskenbaar beeld van eenzaamheid was. Hulpeloos zwevend op een diepte van vier meter in een kunstmatig meer, terwijl aan de oppervlakte kinderen spelen en herrie maken.

WEST END GIRLS

De zon brandde op zijn gezicht. De door de snelheid veroorzaakte wind wervelde door het omlaag gedraaide raam naar binnen, verkoelde zijn arm die op het portier rustte. Ze waren op weg naar een welverdiend verlof en het ging snel op deze stille weg. De eerste keer dat Sören over die meisjes had verteld, was het alsof hij iets zwaars in zijn maagstreek voelde en zijn benen werden helemaal week. Hij begreep bijna niet waar Sören het over had. Het was onbegrijpelijk, zo anders in vergelijking met alles wat hij kende. Niet dat hij niet wist dat het bestond, natuurlijk wel, maar het was iets dat je in een film zag of waarover je hoorde praten. Er werd wel gepraat over sommige plaatsen en straten in Stockholm. Maar dat iemand die hij kende er middenin zat, dat was te veel. Daar kon zijn verstand niet bij. Bovendien was het ook nog illegaal. Hoe dat precies zat, daar was hij onzeker over. Het was misschien niet zo illegaal dat je ervoor ‘gearresteerd wordt en in de gevangenis gestopt’, maar verkeerd was het wel. Het hoorde thuis aan de schaduwzijde, samen met alcoholisten, drugsgebruikers, perverse, stiekeme rukkers en andere louche figuren. Hij was met stomheid geslagen toen Sören het hem vertelde, voelde dat het gevaarlijk was. Maar Sören was net als altijd, hij vertelde meeslepend en lachend, zoals hij altijd deed. Het had gewoon een willekeurig leuk verhaal kunnen zijn, absoluut niks bijzonders, niets geheimzinnigs of zo. Maar daarna had hij gezegd dat ‘je het verdomme aan niemand mag vertellen, maar dat snap jij wel, hè.’ En natuurlijk had hij het begrepen, ondanks al het gelach. Sören had het niet hoeven zeggen. Dat sprak toch vanzelf. Toen hij dat gevoel in zijn maag en benen kreeg, begreep hij wel dat het niet iets was dat je verder vertelt.

Slijmören of Slijmnicht. Het gebeurde wel dat anderen Sören zo noemden vanwege zijn charmante omgangsvormen, al die vriendelijke woorden waarmee hij mensen op hun gemak wist te stellen en ervoor zorgde dat ze zich gewaardeerd voelden. Want zo was hij wel. Maar ze zeiden het nooit recht in zijn gezicht, alleen maar achter zijn rug. Hij had immers ook die andere kant. Iets in zijn blik, iets dat over hem kwam als hij dacht dat niemand hem zag, als hij in zichzelf gekeerd was. Dan verscheen er zo’n ernstige en grimmige trek om zijn mond. En natuurlijk het feit dat hij gespierd was. Geen bodybuilder, maar wel zeer goed getraind. Elke spier in zijn lijf leek een eigen leven te leiden. Stoer was hij ook, temidden van al die charme en al dat gelach. Nee, niemand wilde uitzoeken wat er zou kunnen gebeuren als zijn schaterlach opeens verstomde en zijn glimlach verdween, als die grimmige trek de overhand kreeg en die ijskoude blik die soms even zichtbaar werd, zich op jou richtte. Niemand zei ooit Slijmören of Slijmnicht als Sören in dezelfde ruimte was. Ze noemden die woorden zelfs niet meer als hìj het kon horen. Aanvankelijk deden ze dat nog wel, maar toen ze in de gaten kregen dat hij en Sören goede vrienden waren geworden, spraken ze niet meer over Sören waar hij bij was. Ze waren vast bang dat hij het zou doorvertellen.

Hij wist niet precies hoe hij en Sören bevriend waren geraakt. Hij begreep nog minder waarom Sören hem over die meisjes had verteld. Aanvankelijk niet. Waarom zou hij dat met hem willen delen?Toen dat eerste, vreemde gevoel eenmaal was weggeëbd, maakte het plaats voor iets anders. Iets aanlokkelijks, een sterke verboden verleiding. Een vaag en verward gevoel, maar toch iets aanlokkelijks. Hij vroeg zich af hoe het zou zijn, met die meiden. Iemand over wie je in zekere zin macht had, al was het maar voor een half uur of zo. Iemand die je kon gebruiken: uitkleden en erop gaan liggen, zonder het gebruikelijke geflirt, geklets en al dat andere gedoe dat erbij hoorde. Niet dat hij met meisjes problemen had. In versieren was hij best goed, daar hield hij van. Hij liep zelden een blauwtje, tenminste als hij niet op de volstrekt verkeerde meid viel. Hij wist wel met welke meiden je wat kon beginnen, maar soms gebeurde het wel dat hij een meisje wilde waar hij niet zeker van was. Dat was dan een gokje. Dan wist hij niet zeker of het zou lukken. Soms lukte het, soms zat hij zonder. In zulke situaties voelde hij zich zelden teleurgesteld, althans niet erg. Hij wist immers dat hij een risico nam. Voor een meid betalen, dat hoefde hij echt niet. Maar dat was ook niet wat hem lokte. Het was vooral het gevoel iemand te bezitten. En het aantrekkelijke zat hem in dat zware gevoel en zijn slappe knieën. Het was verleidelijk dat schemergebied van het verbodene binnen te gaan. Maar hoe het daarna ging, wist hij niet. Hoe waren zulke meiden eigenlijk? Wat als ze alleen maar plat op hun rug bleven liggen, met hun benen wijd, terwijl ze chagrijnig keken? Of als ze bang waren? Een beetje liggen wippen op een koud lijf dat niet bewoog, dat niet zwetend reageerde, dat leek hem niks. Of, het ergst van al, als ze deden alsof. Dat ze het echt wilden, daar ging het toch om. Je kletste wat met elkaar, trakteerde ze desnoods op een biertje en dan wilden ze wel. Een meid die jou niet eens kende, een meid die het met je wilde doen. Dat was fantastisch, een wonder. Sören vertelde een heleboel van die verhalen. Het waren eerst vriendinnen van zijn zus en daarna een stel anderen die hij had leren kennen. Het leek wel of hij het met al die meiden deed, in ieder geval in het begin. Hoe kreeg hij ze zover? Eigenlijk wilden ze hem. Het waren ook jonge meisjes, dertien, veertien jaar. Dat was kennelijk belangrijk. Hoe jonger ze waren, des te beter het was. En het was illegaal. Dat wist hij wel. Die meisjes waren minderjarig, daar mocht je geen seks mee hebben. Natuurlijk was het illegaal. Maar als ze zo jong waren, praatte je ook over heel andere bedragen. Dan ging het niet om dubbele prijzen of zoiets, maar over veel, zeer veel geld. En hier ging het ook niet over straathoertjes. Sören zorgde voor alles, regelde alles, ze werden ‘op een zilveren dienblad geserveerd’ zoals hij zelf altijd zei. En hoe jonger hoe beter.Hij kende niemand die er zo goed in was mensen over te halen als Sören. Hemzelf niet in het minst. Hij was niet echt bang voor Sören, zoals de anderen. Ze waren immers vrienden. Hij was van Sören onder de indruk. Samen met Sören was alles leuk. En makkelijk. Met hem was opeens alles mogelijk. Het was alsof Sören zich nooit door iets liet tegenhouden, geen greintje twijfel aan zichzelf. Zijn eigen zelfvertrouwen was ook niet zo slecht, maar er waren toch wel heel wat dingen waar hij in zijn eentje nooit aan zou beginnen. Dingen die je nu eenmaal niet deed. Sören kon hem lachend wijzen op mogelijkheden waar hij zelfs in zijn fantasie niet aan zou hebben gedacht. Dat was iets ongelooflijks. Verder gaan dan je eigen fantasie.

Alles was gemakkelijk met Sören. Makkelijk en gevaarlijk. Het was dat dubbele waardoor hij dat zware gevoel in zijn maag kreeg en van die slappe knieën. Alles in hem ging dan twijfelen. Hij voelde tegelijkertijd verleiding en dwang. De schaduwkant had een sterke aantrekkingskracht, maar er was ook iets in hem dat wilde vluchten, nee wilde zeggen en daarvandaan hollen. Maar tegen Sören wilde hij geen nee zeggen. Waarom zou hij nee zeggen? Wat was er nu gevaarlijk? Was hij niet alleen maar laf en een beetje bekrompen? Ja, kwam het niet juist daardoor dat hij over zulke dingen zelfs niet fantaseerde? Waarom schoot het woord gevaarlijk door zijn hoofd? Was dat niet de echo van de stem van zijn ouders? Je hoefde maar naar Sörens glimlach te kijken, naar zijn grote gebaren en zijn lacherige schouderophalen om in te zien dat gevaarlijk een misplaatst woord was. Als je erover kon praten zoals hij, kon het niet gevaarlijk zijn.

Het vrat aan hem. Hij wilde het, maar hij was bang. Maar verdomme! Hij was nu toch volwassen. Hij moest zijn grenzen verkennen, hij kon niet altijd op zeker spelen.

Sören had zijn hulp nodig. Sören zag dat hij een bijdrage kon leveren, anders zou hij het hem nooit hebben verteld, was hij nooit bereid geweest het met hem te delen. Misschien waren hij en Sören wel aan elkaar gewaagd, hoewel hij dat niet zag. Door de ogen van een ander zag je jezelf altijd als de mindere. Was dat niet zo? Had zijn moeder zoiets niet gezegd? Alle mensen zijn even onzeker, maar jij denkt dat je de enige bent. Mamma! Verdomme, hij moest zelf nadenken. Maar er zat wel iets in. Hij liep maar zo’n beetje rond en was dankbaar dat Sören zijn vriend wilde zijn, maar vroeg zich wel af waarom, alsof hij zichzelf niet de moeite waard vond. Niet goed genoeg. Wat als Sören nu eens hetzelfde voelde? Dat hij blij was dat hij zijn vriend was. Ja, waarom zou hij dat eigenlijk niet zijn? Ze waren immers een team.

Ze waren onderweg van Vaxholm naar Stockholm. De zon scheen aan een wolkeloze hemel boven de grijze asfaltweg die zich door het beboste landschap slingerde. Het was vroeg. De autostereo stond luid aan met de Pet Shop Boys. Sören had een metallicgroene Opel Manta met een zwarte achterspoiler. Alleen dat al. Zeker, hij had zelf ook een auto, maar zelden geld genoeg om er lange stukken mee te rijden. En zijn auto leek in de verste verte niet op deze glimmend gepoetste Manta.

Sören droeg een donkerblauw overhemd met spierwitte streepjes van een glimmende, zijdeachtige stof dat strak om zijn gespierde bovenlichaam zat. Zijn haar was kort geknipt en geverfd in een coupe soleil, in de war en bovenop zijn hoofd verstevigd met gel. Hij reed met zijn ene hand aan het stuur en de andere op de versnellingspook.

‘Deze gozers gaan ons rijk maken’, riep Sören.

Hij moest schreeuwen om boven de muziek uit te komen. We’ve got no future, we’ve got no past. Here today, built to last

‘Daarna smeren we hem. Naar de Rode Zee, de Malediven of naar Thailand. Ik ben niet van plan in dit verrekte land een loonslaaf te worden. Belasting dokken en yoghurt vreten. Piss on that!’

Ze lachten luid en sloegen elkaars handpalmen in de lucht tegen elkaar. ‘Piss on that!’

Sören joeg de snelheid van de Manta op tot 160, zodat ze in de kussens werden gedrukt.

Nu begon het.

7

Zondag begon de herfst. Jenny stond bij het raam van de woonkamer naar de felle regenbui te kijken die boven het gazon en de geasfalteerde paden op de binnenplaats een grijze nevel opwierp van een halve meter hoog. De knoestige bomen werden in een gordijn van regen gehuld en die aan de overkant, die het verst weg stonden, verdwenen af en toe helemaal in de regen. De temperatuur was gedaald van de dertig graden die het de afgelopen weken continu was geweest, tot twintig. Het vochtige lagedrukgebied maakte haar moe, maar ze wist dat dat tijdelijk was. Met de regen werd afscheid genomen van de zomer, maar ook van het lome gevoel dat werken zo moeilijk had gemaakt.

Ze verwelkomde de herfst. Het universitaire trimester was al vier weken geleden begonnen. Ze had nu al een flink eind op gang moeten zijn met het onderzoek voor haar doctoraalscriptie. In werkelijkheid was ze nog maar nauwelijks begonnen. De warmte had het haar nagenoeg onmogelijk gemaakt zich te concentreren. Ze had het ’s avonds geprobeerd, maar dan was het niet veel koeler. En in het donker gingen haar gedachten alle kanten op. Het was niet alleen de warmte waar ze last van had. Ook van wat er binnenin haar in gang was gezet. Het was alsof al haar energie opging aan haar dromen en haar bezoek aan het politiebureau in plaats van aan haar studie. Ze had nu twee keer met Sara Oskarsson gesproken. Wat stond er te gebeuren? En wanneer? Jenny besefte dat ze niet echt met haar studie op gang zou kunnen komen voor ze van de politie nader bericht had gehad. Was er een echte gebeurtenis die overeenkwam met haar dromen en haar herinnering? Was er inderdaad een meisje dat in de omgeving van Colmar in Frankrijk door haar vader was doodgeslagen?

Ze huiverde bij de gedachte. Het beangstigde haar dat ze zich niet meer op haar studie kon concentreren. Haar studie, dat was haar levenslijn, haar enige verbinding met het echte leven. Ze was slim, kreeg goede cijfers, was altijd een van de beste studenten of zelfs een echte uitblinker. Ze was echt goed, niet alleen maar een tentamenmachine die kennis opsloeg en uitbraakte. Ze werd er altijd om geprezen dat ze zowel de theorie als de methodiek in haar werkstukken betrok en dat ze kritisch en creatief was. Als ze zich beroerd voelde, eenzaam, of weer eens ongelukkig in de liefde was, kon ze zich altijd verliezen in haar studie. Zolang ze boven haar boeken gebogen zat of achter haar computer, of in een werkgroep kon discussiëren, had ze geen last van pijnlijk gepieker. Dan was ze in een andere wereld, een wereld vol lichte, meditatieve rust. Dat was een plek waar ze heerste over argumenten, feiten en theorieën. Niet dat ze er gelukkig was, maar ze voelde zich er goed, vond er rust. Het was de luwte van haar bestaan. En dat was haar veel waard.

Als dat van haar werd afgenomen, wist ze niet wat ze moest doen. Wat moest ze doen als haar leven er alleen maar slechter op werd nu ze die grote en moeilijke stap had gezet het politiebureau van Visby binnen te gaan? Als het enige dat in haar leven goed functioneerde en iets betekende, haar ontnomen werd? Was dat het allemaal waard?

De dromen joegen haar angst aan. Ze vreesde dat ze nog meer te zien zou krijgen, dat er andere, nog onbekende dingen naar boven zouden komen. Vergeten, verdrongen. Dingen die ze zich niet wilde herinneren.

De regen sloeg aan de overkant tegen de gevels van het huis met het pannendak, kletterde op de daken van de auto’s op de parkeerplaats. Op zondagen zoals nu stond het er bijna vol. Het waren meest kleine auto’s en bijna allemaal waren ze wit of rood. Die van haar was geen uitzondering. Een witte Nissan Micra. ‘Heb je een rijstkoker gekocht?’ zei Thomas toen hij de auto voor het eerst zag. Eerst had ze wat gemompeld dat zo’n ding op zich best handig kon zijn, maar dat je in een gewone pan ook goed rijst kon koken. Maar ten slotte legde hij uit dat hij haar nieuwe auto bedoelde en begreep ze het eindelijk. Een rijstkoker, een Japans autootje. Ze had zich dom gevoeld, hoewel ze voor auto’s volstrekt geen belangstelling had en niet geboeid werd door die urenlange jongenspraat van Thomas over auto’s. Na deze slagregen hoefde ze in ieder geval haar auto niet te wassen. Ook al gaf ze niet om auto’s, ze hield er niet van als die van haar vies was. Sinds de cementfabriek op het eiland oude Poolse autobanden als brandstof gebruikte, kwam het wel voor dat er witte schilfertjes uit de hemel dwarrelden die vervolgens als een dun laagje sneeuw alles bedekte: huizen, straten, auto’s. Maar het zou niet giftig zijn. De zuiveringsfilter van de fabriek was een van de beste in het land. Zo goed dat men er elk denkbaar afval in zou kunnen verbranden, werd gezegd. Zelfs kadavers van boerderijen. Het regende nu iets minder hard, maar de druppels vielen nog steeds gestaag. Toen het tegen de avond ophield met regenen, was de temperatuur tot twaalf graden gedaald. Een gure wind vanaf de Oostzee blies alle Zuid-Europese fantasieën weg. In één dag was het een ander land geworden.

Göran Ede was te laat voor de vergadering die hij zelf had belegd. Zijn auto had hem in de steek gelaten.

‘Sorry dat ik te laat ben, ik hoop dat jullie hier niet hebben zitten wachten zonder iets nuttigs te doen’, zei hij terwijl hij met zijn linkerhand zijn leesbril opzette en gelijktijdig met de rechterhand zijn stoel aanschoof. Het was een grap, maar klonk scherper dan bedoeld. Het gevolg was dat er rond de tafel een bedrukte stemming ontstond, een sfeer die de commissaris liever niet had gewild. Hij was zich ervan bewust dat hij prikkelbaarder was geworden sinds hij met roken was gestopt, maar hij kon zich niet inhouden. Het ging vanzelf. Lennart Svensson had de zitting van zijn bureaustoel iets omhoog gedraaid, zodat hij met zijn slechte rug in de juiste houding kon zitten.

‘Je moet die wagen eens inruilen. De enige van ons die een behoorlijk salaris heeft, rijdt rond in een rammelkast die ’s morgens niet wil starten. Het is een schande voor het politiecorps’, zei Lennart toen hij ging zitten.

‘Ik zal je voorstel in overweging nemen. Zullen we nu mijn auto met rust laten en met ons dagelijks werk beginnen’, zei Göran met een halve glimlach.

In stilte bedankte hij Lennart dat hij hem precies genoeg weerwoord had gegeven om de stemming weer wat losser te maken. Overigens had Lennart gelijk. Hij moest een andere auto kopen. Hoewel de hoogte van het politiesalaris op Gotland niet bepaald iets was om over naar huis te schrijven. De salarisschaal had ook niet veel met prestaties te maken. Je ploegde als beginneling gewoon door en na zes jaar kreeg je je eerste streep, waarbij je salaris een klein stukje omhoog ging, na twaalf jaar werd je inspecteur en kreeg je het een ietsje beter. Daarna waren er nog zeven formatieplaatsen beschikbaar als wachtcommandant en drie als commissaris. Nee, dit was geen plek voor carrièrejagers.

‘Het duikongeluk in Smöjen, hoever zijn we daarmee?’ vroeg Göran.

Gustav gaf een beknopte samenvatting van hun bevindingen. ‘De ouders van Sören Myrman zijn dood. Zijn naaste familie is een zuster in Sollentuna, ten noorden van Stockholm. Onze collega’s hebben bevestigd dat ze haar hebben geïnformeerd, afgelopen zaterdag laat. Volgens de collega’s is het een ex-junkie, als dat er al wat toe doet.'

‘Ja, ja en het medisch-gerechtelijk onderzoek?’ Göran keek naar Eva.

‘Hopelijk krijgen we vanochtend een voorlopige uitslag. Maar er kan altijd iets gebeuren waardoor Myrman onderaan de lijst terecht komt.'

‘Tja, het klinkt wel als een iets te optimistische voorspelling’, zei Lennart instemmend.

Dat een routinezaak als een duikongeluk zonder dat er sprake is van een misdrijf binnen twee dagen zou worden afgehandeld, kon alleen maar berusten op een misverstand of op het feit dat ze in Solna extreem weinig te doen hadden.

‘Het ziet ernaar uit dat Sören Myrman in Stockholm een soort duikfirma had’, zei Eva. In het handschoenenkastje van de Mustang lagen visitekaartjes en brochures. Neptun Dykcenter, gevestigd op Hantverkargatan in Stockholm.

‘Dat kan een verklaring zijn voor zijn uitrusting’, zei Fredrik.

‘Hoezo, wat is daar dan mee?’ vroeg Sara Oskarsson.

‘Een van die duikers van de brandweer vond het een zeer geavanceerde uitrusting.’

‘Er staat in de brochure dat Sören Myrman A- en B-gecertificeerd is, wat dat ook moge betekenen. Behalve met het verkopen van duikmateriaal lijkt Neptun Dykcenter zich met van alles bezig te houden. Ze organiseren ook reizen en geven cursussen.’

‘Staan er nog meer namen in die brochure?’ vroeg Göran.

‘Ja’, zei Eva, ‘er staat ook de naam van ene Jörgen Hallgren in.’ 

‘Wellicht een goed idee om eens met hem te praten’ zei Göran met een blik in de richting van Fredrik en Gustav.

‘Moeten we ons nu echt gaan verdiepen in zo’n duikongeluk?’ vroeg Lennart Svensson. ‘Kunnen we niet beter eerst het medisch-gerechtelijk onderzoek afwachten?’

‘Als onze collega’s gelijk hebben en Sören Myrmans zuster is inderdaad een ex-junkie, dan komt ze misschien niet op de gedachte even een berichtje te sturen aan Myrmans personeel, collega’s of wat ze ook van hem zijn. Dat kan voor ons een goede reden zijn even te bellen. Het is ons werk wel niet, maar …’

‘Juist’, zei Lennart, ‘dan gaan we deze zaak eens fijn tot de bodem uitzoeken.’

Sara trok een vragend gezicht. Ze was wel gewend aan Lennarts jargon, maar dit ontging haar volledig. Eerlijk gezegd was niemand echt gewend aan Lennart Svenssons grappen. Ove Gahnström vouwde zijn dikke handen en legde ze op zijn buik.

‘Alleen duiken, is dat niet raar?’ vroeg hij. ‘Ik heb een duikdiploma en bij de opleiding kreeg je meer dan wat dan ook één ding voortdurend ingeprent: altijd met z’n tweeën duiken.’

Fredrik keek naar Ove. Hij was sterk, maar gezet. Zijn donkere haar was geknipt in een ondefinieerbaar model dat hij voortdurend met zijn hand achterover probeerde te strijken, overigens zonder veel succes. Fredrik verdacht hem ervan dat hij zelf voor de badkamerspiegel zijn haar knipte, of wellicht deed zijn vrouw het wel. Hij zag er niet uit als iemand die aan avontuurlijke sporten deed, maar dat was typisch Ove, je wist nooit precies waar je met hem aan toe was.

‘Misschien dat die Jörgen Hallgren daar zijn licht eens over kan laten schijnen’, zei Göran.

Het agendapunt duikongeluk werd hiermee afgesloten.

‘Hoe is het met Jenny Lundgren’, ging hij verder.

‘We hebben een aanvraag bij de rijksrecherche ingediend, dus nu is het een kwestie van wachten’, zei Fredrik. ‘Sara heeft een redelijk adequate plaatsbepaling uit haar gekregen.’

‘Was dat ook een droom?’ vroeg Lennart met een brede grijns. Sara antwoordde niet en ook geen van de anderen nam de moeite te reageren. Lennart trok zijn wenkbrauwen op en stak zijn beide handen in de lucht in een soort van ik-geef-me-gewonnengebaar om aan te geven dat het – ach hemeltje – toch slechts een onschuldig grapje was.

‘Als we een positief bericht krijgen van onze Franse collega’s, moeten we, voor we verder gaan, de hulp van een expert inroepen’, zei Sara.

‘Oké, dat lijkt me verstandig. We nemen het zoals het komt.'

‘Tjonge, wat is dit slecht, zeg. Het is toch jullie werk om bij een sterfgeval de familie en collega’s te informeren. Ik vind het verdomd hard om het in de krant te moeten lezen terwijl ik van niks weet. Godver! Ik vind dat een ernstige, ja een zeer ernstige misser’, klonk het in de telefoon.

Fredrik zat in zijn werkkamer door de hoge vensters naar buiten te kijken. Donkere, laag hangende wolken vulde de hemel boven het dak van het huis van bewaring en boven de binnenplaats was het donker. De ramen konden hier niet open. Dat was natuurlijk in verband met de airco. Het enige raam in het hele pand dat open kon, bevond zich – o ironie – in het huis van bewaring, maar daar zaten uiteraard tralies voor.

Jörgen Hallgren was verontwaardigd. Fredrik liet hem maar even uitrazen. Hij nam het hem niet kwalijk. Hij had via de krant moeten vernemen dat zijn collega en misschien wel zijn beste vriend bij een duikongeluk om het leven was gekomen.

‘Ik begrijp dat u geschokt bent en als wij hierbij tekort zijn geschoten, bied ik u mijn excuses daarvoor aan.’

‘Tekortgeschoten! Het is een godverdomde schande’, riep Jörgen terwijl zijn stem oversloeg. Jörgen Hallgren zou er waarschijnlijk beter aan doen als hij een poosje over zijn verloren vriend zou gaan zitten treuren in plaats van een politie-inspecteur in Visby via de telefoon uit te schelden, dacht Fredrik, maar die suggestie liet hij wijselijk achterwege. In plaats daarvan zei hij: ‘Als het u beter uitkomt, kan ik u later vandaag wel even terugbellen.’

‘Nee’, zei Jörgen Hallgren vastberaden, ‘ik wil nu een paar antwoorden.’

‘Oké’, zei Fredrik, waarna hij zijn stoel zo draaide dat hij met zijn rug naar de glazen wand en zijn collega’s daarachter zat. Het was heerlijk om een eigen kamer te hebben, ook al voelde het niet altijd even ‘eigen’, juist door die glazen wand.

‘Wij informeren in zulke gevallen altijd de naaste familie, dat is onze plicht’, zei hij. Het bericht dat iemand is overleden willen we uiteraard persoonlijk overbrengen. In dit geval is dat door de politie in Sollentuna gedaan. Ze hebben mij bevestigd dat het bericht is overgebracht aan de zuster van Sören Myrman. Als daarbij iets is misgegaan, spijt me dat. We informeren ook wel eens iemands werkgever, maar dat zijn we niet verplicht. Maar in dit geval was het weekend. Overigens mag je toch veronderstellen dat de naaste familie ervoor zorgt dat het bericht wordt verspreid onder verdere familie en vrienden.

‘En dat zou onze Susie Myrman moeten doen? Hallo zeg!’ zei Jörgen Hallgren en Fredrik hoefde er niet naar te raden hoe hij over de zus van zijn overleden collega dacht.

‘Zoals ik al zei, wij van de politie van Visby zijn er niet bij geweest.’

‘Nee verdomme, ieder mens met een greintje verstand in z’n kop die meer dan vijf seconden met Susie Myrman praat, snapt onmiddellijk dat die echt niemand belt, hoor.’

Als het niet over een sterfgeval was gegaan had Fredrik hem lik op stuk gegeven. Maar nu liet hij ook deze uitbarsting over zich heen gaan. Hij dacht na over Hallgrens beschrijving van zijn collega’s in Sollentuna en vroeg zich af of het woordje ‘ex’ van exjunkie in de beoordeling van de collega’s wellicht kon worden geschrapt. Hij wachtte tot het stil was aan de ander kant van de lijn. ‘Ik moet u een paar vragen stellen. Ik weet dat dat moeilijk is, maar we kunnen het beter maar gelijk doen.’

Er klonk een zucht in de hoorn.

‘Dat maakt het onderzoek een stuk gemakkelijker’, voegde hij eraantoe, toen een reactie uitbleef.

Jörgen Hallgren maakte een geluid alsof hij een protest inslikte en zei toen:

‘Oké, vraag maar.’

‘Wanneer hebt u Sören Myrman voor het laatst gezien?’

‘Afgelopen woensdag, hier op de zaak. Daarna belde hij me woensdagavond om te zeggen dat hij de rest van de week vrij nam.’

‘Om naar Gotland te gaan?’

‘Nee, hij heeft niet gezecht waar hij naartoe ging.’

‘En dat heeft u ook niet gevraagd?’

‘Nee. Twee vrije dagen, so what. We hadden namelijk de afspraak, hij en ik, dat we geen lijfeigene van de zaak waren, maar dat we altijd wanneer ons dat zo uitkwam een paar dagen vrij konden nemen of een week. Naast de gewone vakanties dan.’

‘Het bedrijf is van u beiden?’

‘Ja.’

‘Fifty-fifty?’

‘Fifty-fifty, dat klopt, ja.’

Fredrik pauzeerde even om na te denken en veranderde toen van onderwerp.

‘Ik heb niet veel verstand van duiken, maar is het niet zo dat je om veiligheidsredenen altijd met z’n tweeën duikt?’

‘Probeert u erachter te komen of Sören solo heeft gedoken?’ vroeg Jörgen.

Fredrik gaf geen antwoord.

‘Ja, in principe duik je altijd met z’n tweeën, of je hebt assistentie aan land. Maar als het om Sören gaat … U moet wel beseffen dat hij een van de beste duikers in het land was. Top of the Line. Militaire training. The best of the best of the best, ach u weet wel.’‘Nee, dat moet u even toelichten’, zei Fredrik.

‘Hij was een topduiker en een topsoldaat.’

‘Maar als hij dan zo’n prof was, moest juist hij dan niet alle veiligheidsmaatregelen in acht nemen?’

‘Dat deed hij ook. Als het zijn werk betrof. Maar als hij in zijn vrije tijd dook … Ik bedoel, soloduiken was een deel van zijn opleiding. Hij heeft me dingen verteld die … Dan heb je het echt niet over gewoon een beetje plezierduiken hoor. Hij was overigens ook een bungyman’, zei Jörgen.

‘Bungyman?’

‘Ja, u weet wel, bungy-jumpen. Zo eentje was het. Zelf heb ik het altijd bij duiken gehouden en ik ben best goed, al zag ik het zelf, ook al speel ik niet in de eredivisie zoals Sören. Maar Sören, die moest altijd van alles proberen. Bungy jumpen, parachutespringen, paragliding, bergbeklimmen … you name it. Zo’n type was het. Een A-type, een echt A-type.’

Hallgren klonk bijna opgetogen toen hij over Sören Myrman vertelde. Het was overduidelijk dat hij om zijn compagnon gaf, hem oprecht bewonderde en op de een of andere manier maakte het praten over hem dat het verdriet wat op de achtergrond raakte. Alsof hij op dat moment weer even tot leven werd gebracht.

‘En de zaak, wat gebeurt daar nu mee? Erft Sörens zuster nu zijn helft?’ Vroeg Fredrik.

‘Verdomme, nee’, zei Jörgen en de euforische toon in zijn stem was opeens weg. ‘Nee, dat heb ik al tegen hem gezegd toen we begonnen. Susie mag onder geen voorwaarde hier ooit een vinger in de pap krijgen. Zelfs niet per ongeluk. Dat gaat dus mooi niet door. Zijn deel van de firma gaat naar mij, onverkort. Susie krijgt vijf jaar lang een percentage van de winst, dat is alles.’

‘Heeft zijn zuster een drugsprobleem gehad’, vroeg Fredrik.

‘Gehad of heeft? In ieder geval heeft ze problemen.’

‘Dus u bent de enige eigenaar?’ zei Fredrik.

‘Precies’, zei Jörgen ‘en het was een wederzijdse afspraak, als u het wilt weten.’

‘Ik zal u niet langer ophouden. Nog één vraag. Waar was u afgelopen donderdag en vrijdag?’

‘In ieder geval niet op Gotland’, brieste Jörgen Hallgren.

‘Maar …?’

‘Ik heb hier tot vrijdag zes uur gewerkt, daarna ben ik het hele weekend bij mijn vriendin geweest. Vrijdagavond hebben we bij haar broer gegeten. Wilt u het telefoonnummer?’ vroeg Jörgen Hallgren.

‘Dat lijkt me een goed idee’, zei Fredrik terwijl hij een pen pakte.

8

Toen Fredrik na de lunch in zijn kamer terugkwam, lag er een fax van de rijksrecherche op zijn bureau. Het was het antwoord van de Franse politie, twaalf pagina’s lang. Hij las eerst het bericht van Interpol en merkte tot zijn grote opluchting dat het hele stuk in het Engels was. Hij had al stiekem met de gedachte gespeeld Ninni het antwoord uit Frankrijk voor hem te laten vertalen, om te voorkomen dat hij tegenover Sara Oskarsson moest toegeven dat zijn Frans niet al te best was. Weliswaar geen ambtsovertreding, maar toch een bespottelijk idee.

Het antwoord van de Franse collega’s bevatte uit de desbetreffende omgeving in Frankrijk en in de bewuste periode één onopgehelderde verdwijning en twee onopgeloste moordzaken. Met in het achterhoofd de gedachte dat Jenny Lundgren zich wel eens in de tijd zou kunnen vergissen, had Fredrik voor alle zekerheid een tijdsperiode van drie jaar aangegeven. Zijn Franse collega had de foto’s van de drie vrouwen toegevoegd. Hij sloot zijn bijgesloten notitie af met de verzekering dat hij per omgaande een kopie van het volledige dossier kon sturen, mocht een van deze zaken overeenkomen met de Zweedse getuigenverklaring waarvan Fredrik melding had gemaakt. Ze wachtten met belangstelling de reactie uit Zweden af, in de hoop dat ze een van de onopgeloste zaken alsnog tot klaarheid konden brengen.

Fredrik ging zitten. Hij legde de drie foto’s naast elkaar op zijn bureau. Drie jonge meisjes, twee van hen al achttien jaar dood, de derde al zeventien jaar spoorloos. Ze keken hem aan met de zorgeloze blik van een tiener. Pauline Jousset – zestien jaar, donkere lokken en een kinderlijke glimlach op een rond gezicht, onschuldige bruine ogen – leek eerder tien dan zestien. Cathrine Jacob, blond en een langwerpig gezicht, een meer aarzelende glimlach, de oudste van de drie: negentien jaar. Zij was degene die verdwenen was. Anne Brochet, een klein, lief gezicht, een zwarte hoornen bril met glinsterende, paarlemoeren randjes aan de bovenkant, zeventien jaar. Ze had dik, donker haar. Een paar sproeten op de neus. Pauline, Cathrine, Anne. Er was iets griezeligs aan deze drie jongeren die hem aankeken vanuit een andere tijd. Als ze nog geleefd hadden, waren ze nu in de dertig geweest. Cathrine, die nu vijfendertig zou zijn, kon natuurlijk nog in leven zijn, in theorie althans. Maar er waren er niet veel die daar hun hoop nog op gevestigd hadden, behalve haar ouders wellicht en een enkele broer of zus.

Hij vroeg zich af of de foto’s een juiste indruk van hun persoonlijkheid gaven, of dat ze slechts een vertekend beeld van de werkelijkheid vormden, alleen maar gemaakt om een stel trotse ouders tevreden te stellen. De foto’s moesten in het midden van de jaren tachtig genomen zijn. Maar hij zag in de portretten niets dat voor die jaren typerend was. Ze hadden net zo goed in de jaren zestig of negentig gemaakt kunnen zijn.

Hij pakte het verslag van de Franse collega’s en begon te lezen. Pauline Jousset was de oudste van drie kinderen, haar moeder was een alleenstaande vrouw. Pauline en haar moeder konden niet goed met elkaar overweg. Ze was zo weinig mogelijk thuis en sliep vaak bij vriendinnen. Haar schoolprestaties waren ver onder de maat, maar voor zover bekend was er geen sprake van alcohol- of drugsgebruik. Pauline Jousset was op 3 september 1985 dood aangetroffen vlak bij de weg tussen Straatsburg en Sélestat. Ze lag naakt in een greppel, waar ze door de eigenaar van de grond werd gevonden. Ze had diverse schedelfracturen, waarschijnlijk veroorzaakt door een aantal slagen met een smal, langwerpig voorwerp. Met aan zekerheid grenzende waarschijnlijkheid was ze direct dood geweest. Er werden op haar lichaam geen andere verwondingen gevonden. Er waren geen sporen van sperma, maar omdat ze naakt was, werd er toch rekening mee gehouden dat de moord op de een of andere wijze iets met seks te maken had. Er leek hoe dan ook sprake van een zedendelict. Pauline was voor het laatst twee dagen ervoor levend gezien, op 1 september. Zij en een vriendin hadden besloten samen naar het vriendje van haar vriendin in Belfort te liften. Toen ze halverwege waren, bedacht Pauline zich en wilde naar huis, alleen. De rechercheurs volgden het spoor naar Paulines ex-vriend, die twee jaar ouder was, maar dat spoor was op niets uitgelopen.

Cathrine Jacob had geen broers of zusjes, althans niet op het moment van haar verdwijning in 1986. Haar ouders waren getrouwd, de verhoudingen thuis waren goed en haar vader had een baan als technicus in een fabriek. De Engelse terminologie was op dit punt niet erg duidelijk. Fredrik kon er niet uit opmaken of haar vader nu monteur was of ingenieur, maar de teneur van de tekst was dat Cathrine afkomstig was uit een typisch middle-class gezin. Aan de universiteit van Straatsburg volgde ze de lerarenopleiding. In 1986 bracht ze de zomervakantie thuis door bij haar ouders in Colmar. Op 12 augustus ging ze naar een discotheek in de nabij gelegen stad Mulhouse, ongeveer twintig kilometer van Colmar. Ze ging er met drie vriendinnen naartoe. Diverse andere vrienden uit Colmar hadden haar die avond in de discotheek gesproken. De laatste was Victor Barrès. Ze dansten en dronken daarna samen wat aan de bar en praatten wat met elkaar. Toen Cathrine haar glas leeg had, verontschuldigde ze zich en ging naar het toilet. Daarna had niemand haar meer gezien. De portier verklaarde dat er de hele tijd zoveel mensen in- en uitliepen, dat het onmogelijk was te onthouden wie er was langsgelopen en wanneer. Toen hij een recente foto van Cathrine te zien kreeg, herkende hij haar niet. Fredrik zuchtte diep, draaide het blad om en was heel even blij dat hij geen dochter had.

In tegenstelling tot de twee anderen was Anne Brochet midden op de dag verdwenen. Ze woonde in Andlau, een klein dorp, niet veel meer dan een gehucht. Ze had twee oudere broers, haar ouders waren getrouwd en haar vader was farmaceut. Ook hier werd niet nader omschreven wat haar moeder deed. Fredrik wist niet of dat betekende dat ze alle drie huisvrouw waren, of dat er geen gegevens bekend waren. Op 9 juli 1985 nam Anne de bus naar Straatsburg om een nieuwe broek te kopen. Ze moest onderweg één keer overstappen. Op de terugweg miste ze haar aansluiting. Dat wist men zeker, omdat ze enkele woorden met de chauffeur had gewisseld voor ze uitstapte. Hij had haar erop gewezen dat ze vertraagd waren en haar aansluitende bus al weg was. Het was toen 15.07 uur. Naar wat er daarna was gebeurd, kon men alleen maar gissen. Waarschijnlijk besloot ze naar huis te lopen in plaats van op de volgende bus te wachten. Van de bushalte naar haar huis was het minder dan drie kilometer. Vervolgens moet ze ergens onderweg haar moordenaar zijn tegengekomen. Een automobilist verklaarde dat hij omstreeks die tijd op de weg tussen Barr en Andlau een vrouw richting Andlau had zien lopen, maar kon niet bevestigen dat het Anne was. Diezelfde dag, tegen acht uur ’s avonds, was ze dood aangetroffen tussen de struiken op circa tien meter van die weg, ongeveer halverwege de bushalte en haar huis. Haar onderlichaam was naakt, ze was verkracht en gewurgd. Het plastic tasje met haar nieuwe broek lag naast haar, wat erop kan duiden dat Anne vrijwillig met haar moordenaar is meegelopen. De man die haar vond, was – voor zover Fredrik het begreep – een soort alcoholist. Hij maakte een verwarde indruk en na de vraag hoe hij het lichaam had gevonden, legde hij een zeer onsamenhangende verklaring af. Men had hem aangehouden om zijn DNA-profiel en dat van het aangetroffen sperma te kunnen vergelijken. Er werd geen verband gevonden, waarna de man weer werd vrijgelaten.

Fredrik pakte de papieren bij elkaar. Als Jenny Lundgrens herinnering van de plaats klopte, kon het Cathrine Jacob bijna niet geweest zijn. Maar hoe zeker kon je zijn van herinneringen die achttien jaar oud zijn? Ook al klonk het aannemelijk dat het beeld van het verkeersbord met de naam Colmar – ten gevolge van een traumatische gebeurtenis – zich in haar geheugen had gegrift, dan nog was het niet onmogelijk dat ze dat bord jaren later had gezien. Hij nam de papieren mee naar het kopieerapparaat, legde ze in “papierinvoer” en drukte op print. De elf pagina’s flitsten er snel doorheen. Hij stopte de kopieën in een mapje en liep naar de kamer van Sara Oskarsson.

‘Ik denk dat het tijd is om die expert te bellen’, zei hij terwijl hij het mapje op haar bureau legde.

Fredrik liep naar de kantine voor een kop koffie, terwijl Sara de stukken van Interpol doorlas. Na de lunch had hij ook al koffie gedronken, maar hij wist dat hij zich niet op ander werk zou kunnen concentreren voor Sara de papieren had gelezen. Hij had gewoon iets nodig om de tijd mee te verdrijven. Er waren weinig mensen in de kantine en de paar collega’s die er waren, leken druk met iets bezig. Hij ging alleen aan een tafeltje zitten. Het stapeltje papier van de Franse politie had hem verrast. Meer dan dat eigenlijk. Hij was erdoor van zijn stuk gebracht. Een van de beschreven gevallen leek sterk overeen te komen met Jenny’s verhaal. Als hij eerlijk was, moest hij toegeven dat hij niet verwacht had dat haar aangifte tot iets zou leiden. Hij had weliswaar niet gedacht dat haar herinneringen op louter fantasie berustten, maar hij was wel sceptisch geweest, erg sceptisch. Dat was hij overigens nog steeds. Maar hij kon zijn ogen er niet voor sluiten dat er overeenkomsten waren. Wat hem vooral stoorde, was dat die herinneringen zo plotseling, vanuit het niets waren opgedoken. Na achttien jaar. Het zou anders geweest zijn als het om een herinnering ging waarvan ze pas nu de inhoud begreep, of waarvan ze tegen beter weten in de inhoud had ontkend, of dat ze uit solidariteit met haar vader hem niet had willen aangeven. Dat was makkelijker te begrijpen geweest. Maar als ze toen – op het moment zelf – al begrepen had hoe ernstig het was? Zou zo’n herinnering dan niet in haar geheugen gegrift worden en makkelijk toegankelijk zijn?

Hij was geen psycholoog. Misschien klopte er niets van zijn redenering, maar hij had er moeite mee Jenny Lundgrens getuigenverklaring onvoorwaardelijk als waar aan te nemen. Een van de jonge meisjes die in de kantine werkten, stopte bij Fredriks tafeltje en vroeg met die karakteristieke onzekere stem of ze zijn lege kopje mocht meenemen. Hij antwoordde bevestigend. Ze pakte de witte politiebeker en verdween in de keuken. Hij kon zich nauwelijks enthousiaster en ijveriger kantinepersoneel voorstellen. Hij zette zijn blad in het rek en liep de kantine uit, terug naar de veilige zone van het politiebureau. Toen hij langs Sara’s kamer liep, zag hij dat ze nog steeds zat te lezen. Ze zat met haar vingers tegen haar slapen, in volledige concentratie boven de Engelse tekst en had hem niet in de gaten. Hij liep verder naar zijn eigen kamer en versnelde zijn pas toen hij hoorde dat zijn telefoon overging. Het was Joakim. Hij belde om te vertellen dat hij als kerstcadeau graag dreadlocks wilde. Dat kostte tweeduizend kroon. Plus de reis naar Stockholm, want op Gotland was geen kapper die dat kon. Fredrik kon er niets aan doen, maar zijn eerste gedachte was marihuana. Je nam geen dreadlocks zonder ten minste een keer marihuana te proberen.

Jocke was het laatste jaar snel veranderd. Van een ambitieuze en goede ijshockeyspeler was hij veranderd in een punkgitarist, min of meer van de ene dag op de andere. Hij wilde niets meer van ijshockey weten. Hij weigerde te luisteren, niet naar de voorzichtige pogingen van Fredrik en Ninni hem over te halen, noch naar de smeekbede van zijn trainer. En als hij niet wilde, dan wilde hij maar niet. Wat moest je daar aan doen? Van iemand die volstrekt geen belangstelling had een instrument te leren spelen, leerde hij in slechts zes maanden goed gitaar spelen. Het was een nieuw talent in de familie. Fredrik zelf was op de blokfluit nooit verder gekomen dan les twee en Ninni was er niet eens aan begonnen. En toen, na een half jaar, had hij via de Britse punkgroep The Clash de overstap gemaakt naar reggae. En dus was het tijd voor een rastakapsel. En marihuana? Wat was erger, hasj of doping? Er was altijd wel iets om je zorgen over te maken.

‘Dat is behoorlijk veel geld’, zei Fredrik, zeer neutraal.

‘Dat weet ik, maar …’, zei Joakim.

Het was ook best moedig, dat kon je niet ontkennen. Hoe zouden ze op Högbyskolan in Hemse op dreadlocks reageren? Of was hij bevooroordeeld? Hij had in de weekends heel wat bleke liefhebbers van indo-pop met gekromde schouders over de trottoirs van Hemse zien lopen. Er was wellicht ook nog wel plaats voor iemand met dreadlocks.

‘Als de volgende stap geen cannabis is, kunnen we het er misschien eens over hebben.’

Hij probeerde een beetje ironisch te klinken.

‘Maar …’ Er klonk een diepe zucht aan de ander kant van de lijn, maar daarna ten slotte ook een lachje.

‘We hebben het er nog wel over, oké? Het is nog lang geen kerst’, zei hij.

‘Oké.’ Joakim leek er al tevreden mee geen rechtstreeks nee te hebben gehoord.

‘Ik moet verder met mijn werk’, zei Fredrik.

Ze zeiden gedag en Fredrik liep terug naar Sara. Toen hij haar kamer binnenkwam, legde ze net het laatste vel neer, met de achterkant naar boven.

‘Wat vind je ervan?’ vroeg hij terwijl hij zijn handen op de bovenste rand van haar computerscherm legde. Ze keek hem aan.

‘Pauline Jousset’, zei ze.

Hij knikte.

‘Ze lijkt bijna angstig precies in het verhaal te passen’, ging Sara verder.

‘Ja, vind ik ook.’

‘Cathrine Jacob is waarschijnlijk niet het juiste type om met een vrachtwagen mee te liften. Aan de andere kant weten we niet wat er met haar is gebeurd of waar ze is heengegaan’, zei ze.

‘Nee, ook zij kan het geweest zijn, maar Pauline Jousset is duidelijk nummer één’, zei hij terwijl hij naar de foto van het meisje met het donkere haar wees. Sara Oskarsson had die op haar bureau gelegd, samen met de twee andere.

Ze keken beiden zwijgend naar de foto. Een kind. Haar jeugdige uiterlijk en onschuldige blik werden door de context nog versterkt. Moord, misschien een poging tot verkrachting, naakt in een greppel. Die werkelijkheid liet je niet los. Of Jenny’s vader nu wel of niet de moordenaar was.

Fredrik haalde diep adem. ‘Wel, wat doen we? Zullen we Jenny de foto’s laten zien?’ vroeg hij.

Sara dacht even na.

‘Ja’, zei ze toen beslist. ‘we doen een foto-confrontatie. En daar halen we ook een psycholoog bij. Ja, laten we maar van start gaan. We mogen nu geen fouten maken.’

Sara had gelijk. Ze moesten Jenny pas de foto’s laten zien als de expert erbij was. Een foutief uitgevoerde foto-confrontatie kon het bewijs ontkrachten of zelfs helemaal waardeloos maken. Zowel hij als Sara kende onder normale omstandigheden de valkuilen wel, maar nu waren ze op onbekend terrein.

‘Het transportbedrijf waar haar vader werkte’, zei Fredrik, ‘dat moet toch over de juiste route-informatie beschikken. Welke chauffeurs wanneer waar naartoe reden.’

‘Ja, dat lijkt me logisch. Als die gegevens tenminste bewaard zijn gebleven.’

‘Hij heet Ulrik, toch?’

‘Ulrik Lundgren.’

Sara Oskarsson keek haar aantekeningen door. ‘Geboren in 1948, woont hier in Visby, in Oost, Vallersgatan. Hetzelfde adres waar Jenny woonde tot de scheiding van haar ouders, als ik het goed begrepen heb. Toen Jenny klein was, reed hij voor Hägglund, maar daar werkt hij nu kennelijk niet meer.’

Ze liepen naar Göran om hem over de zaak bij te praten. Hij zette zijn leesbril op en bladerde vluchtig door de papieren van de zaak Pauline Jousset.

‘Verdomd’, zei hij terwijl hij de papieren terug op zijn bureau legde. Dat had ik niet verwacht. Niet zo snel al en niet zo, zo … Dit lijkt bijna te mooi om waar te zijn.’

‘Dat vonden wij ook’, zei Fredrik. ‘Niet dat de zaak zelf zo bij bijzonder is, maar het klopt allemaal wel erg goed.’

‘Inderdaad’, zei Göran.

Ze namen kort de volgende stappen door.

‘Jullie moeten bij het transportbedrijf de routedossiers opvragen’, zei Göran. En je doet er goed aan dat bij meer firma’s te doen, zodat we geen argwaan wekken. Voor je het weet wordt er gekletst en we willen Ulrik Lundgren natuurlijk niet waarschuwen. Hem niet laten merken dat hij verdacht wordt.’

‘We zullen voorzichtig te werk gaan’, beloofde Sara. Ze waren bezig op te staan, toen Göran hen gebaarde nog even te blijven zitten.

‘Hoe is eigenlijk de relatie tussen Jenny Lundgren en haar vader?’ vroeg hij.

‘Sinds haar tienertijd hebben ze niet veel contact meer. Hoezo?’ vroeg Sara.

Göran pakte de papieren bij elkaar die hij net had gelezen en gaf ze aan Sara. ‘Er spookte alleen maar de gedachte door mijn hoofd dat er misschien nog meer aan de hand kon zijn’, zei hij.

‘Deze zaak gaat wel erg ver terug in de tijd. Als het tenminste allemaal klopt’, zei Sara.

‘Op zich wel, maar toch is ze zich er pas kort geleden bewust van geworden.’

‘Tja, maar het komt toch wel vaker voor dat een vader na een echtscheiding het contact met zijn kinderen verliest. Waar denk je aan?’

Göran maakte eerst een afwerend gebaar, maar bedacht zich toen.‘Misschien dat het een manier is om hem te pakken te nemen. Hem iets betaald te zetten.’

Sara verstijfde en stond op het punt iets terug te zeggen.

‘Puur theoretisch dan. Het was maar een spontaan idee’, hield Göran haar tegen. Dit is echt een heel bijzonder geval. We moeten alle mogelijkheden onder ogen zien, het van alle kanten bekijken.’

‘Uiteraard’, zei Sara.

Er viel een stilte. Sara wachtte. Göran wachtte. Fredrik was niet van plan iets te zeggen.

‘Dan laten we het hier bij’, zei Göran ten slotte, enigszins onzeker. Fredrik en Sara stonden op.

‘Wat was dat nu opeens?’ vroeg Fredrik met gedempte stem toen ze de gang inliepen.

‘Ach, het kan me niks verdommen’, zei Sara.

Ze liep haar kamer binnen en smeet de papieren op haar bureau. Fredrik besefte dat dit niet het goede moment was om vragen te stellen.

‘Neem jij het transportbedrijf dan bel ik met de rijksrecherche voor die psycholoog’, zei ze.

Hij was wat overrompeld door de vraag die bijna als een bevel klonk, maar hij had geen bezwaar tegen de taakverdeling. ‘Prima.’

‘Oké’, zei Sara, ging zitten en pakte de interne telefoonlijst terwijl Fredrik naar zijn eigen kamer liep.

Toen ze de lijst doorkeek, dacht Sara aan de broze gestalte in de verhoorkamer. Het meisje zat dichtbij anorexia, althans volgens Sara’s maatstaf. Was het niet overduidelijk dat haar komst naar het bureau voor haar een grote, zware stap was? Göran zou die videoopname eens moeten zien. Sara kalmeerde enigszins. Göran was immers alleen maar professioneel bezig, hij probeerde alle factoren onder ogen te zien.Speelde er misschien nog iets meer? Die gedachte was eigenlijk ook bij haar wel opgekomen, maar vanuit een heel andere invalshoek. Ze twijfelde er niet aan dat Jenny vertelde wat ze zich meende te herinneren. Of die herinnering ook juist was, dat viel te bezien. Maar was er meer? Was Jenny wellicht iets meer dan alleen maar een getuige?

9

Transportbedrijf Hägglunds Åkeri lag op een groot industrieterrein langs Slitevägen. Een vrachtwagen met een grote, witte laadbak stond buiten het grote gebouw, waarvan de gevel bedekt was met grijs, geribbeld plaatijzer. Het grootste deel van het pand moest magazijnruimte zijn. Fredrik reed zachtjes naar het gedeelte waar hij ramen zag, hij nam aan dat daar het kantoor was. Hij parkeerde voor een rode hydraulische lift vol verfvlekken in alle mogelijke kleuren. Langs de weg stond nog een hele rij liften van allerlei aard. Die hoorden kennelijk ook bij het bedrijf.

Hij stapte uit en voelde met zijn hand op zijn jas of het dienstwapen nog op zijn plaats in de holster zat. Hasse Arvidsson zat alleen in zijn kantoor toen Fredrik klopte. Hij kreeg direct het gevoel dat Arvidsson een groot deel van zijn tijd in zijn eentje in dat kantoor doorbracht. Hij bood eerst koffie aan en, toen Fredrik bedankte, Ramlösa of een licht biertje. Hasse Arvidsson was lang en redelijk slank, op een klein maar zeer pregnant buikje na, vlak boven zijn broeksriem. Hij droeg een zwarte spijkerbroek, een wit T-shirt met lange mouwen en zijn witte sportsokken staken in een paar Zweedse klompen. Hij had zwart haar met veel grijze strepen en een snor die over zijn mondhoeken hing.Fredrik zei ja tegen een flesje Ramlösa, voornamelijk om de man die kennelijk een gezelschapsdier was, op zijn gemak te stellen en niet al te onvriendelijk te lijken. Hasse Arvidsson boog zich om een flesje Ramlösa te pakken uit een kleine koelkast met een deurtje van namaakhout. Terwijl hij overeind kwam, streek hij het halflange haar uit zijn gezicht. Het ging automatisch, kennelijk een vastgeroeste gewoonte. Hij maakte het flesje open, schonk het water in een wit plastic bekertje dat hij hem aanreikte. Fredrik legde uit dat hij op zoek was naar routedossiers van zeventien, achttien jaar geleden en pareerde de logische vragen van Arvidsson.

Hasse Arvidsson liet zich op zijn comfortabele, leren stoel zakken en maakte tegelijkertijd een uitnodigend gebaar naar de bezoekersstoel. ‘Tja. Zo lang geleden. Dat is niet eenvoudig.’

Hij trommelde met zijn vingers op een ordner. ‘Dat is ingewikkeld.’

‘Omdat … ?’ vroeg Fredrik.

Hasse Arvidsson hield op met trommelen. ‘Omdat … de vraag is of die dossiers er überhaupt nog wel zijn.’

‘Hebben jullie ze weggegooid?’

‘Ik weet het niet. Maar dat is heel goed mogelijk. We moeten ze namelijk … is het zes of tien jaar dat we ze moeten bewaren?’ zei hij terwijl hij vragend naar Fredrik keek alsof hij dat moest weten.

‘Ik heb geen idee. Dat is mijn afdeling niet’, zei Fredrik glimlachend.

‘Nee, nee, dat snap ik, je kunt ook niet alles weten alleen maar omdat je bij de politie werkt’, zei Hasse Arvidsson met een brede grijns.

Hij doelde overduidelijk op het oeroude grapje: ‘Als je niet al te snugger bent, dan kun je altijd nog politie-agent worden’. Maar daar kon Fredrik wel tegen. Hij vond het zelfs wel lollig. Hasse Arvidsson had iets zeer onschuldigs over zich.

‘Ze zijn op computers overgegaan in … ja, dat is wel zo’n tien jaar geleden, of nog langer’, zei hij terwijl hij op het grote pcscherm sloeg dat pontificaal midden op het bureau van eikenfineer stond.

‘Dat was vlak voor ik hier begon. Zodra de routedossiers geautomatiseerd werden, zijn we overgegaan op een heel ander systeem. Een paar jaar nadat ik hier begonnen ben, is een deel van het oude spul gewist. Als u geluk heeft, zijn we niet zo ver teruggegaan.’

‘En in dat geval staan ze nog hier?’ vroeg Fredrik, wijzend op een paar kasten vol ordners.

‘Nee, nee, nee, in dat geval zijn die ordners ergens in een kast in het magazijn opgeslagen. Maar daar is het een verrekte rotzooi. We bewaren natuurlijk alleen wat moet. Ja, voor het geval we de belastingdienst op bezoek krijgen. Dan moet je alles tevoorschijn halen wat ze willen zien. Maar niemand heeft daar het zaakje netjes bijgehouden. Nu is het natuurlijk heel anders, nu ze geautomatiseerd zijn. Je hoeft nu alleen maar de datum in te voeren, dat is alles.’

‘Dus als ik het goed begrijp, kunt u hier niets voor me tevoorschijn halen, zelfs als het nog bestaat?’ vroeg Fredrik. Hasse Arvidsson streek over zijn snor.

‘Weet u met wie u eens zou moeten praten? Anders Hägglund! Dat is de vorige eigenaar.’

‘Is dit dan van de opvolger van Hägglund?’ vroeg Fredrik.

‘Ja, hij heeft de zaak verkocht toen hij met pensioen ging. Hij weet alles wat er in het bedrijf heeft plaatsgevonden. Als hij intussen niet seniel geworden is, dus.’ Hasse sloeg met zijn handen op de armleuningen van zijn stoel, tevreden over zijn oplossing. ‘Maar hij is nog geen zeventig, dus dat zal wel geen probleem zijn’, voegde hij eraan toe.

Hij spreidde zijn armen, zette zich schrap met zijn klompen tegen de vloer om op te staan, er vanuit gaand dat het gesprek was afgelopen. Fredrik liet hem in die waan en stond ook op. Hij zette het lege plastic bekertje op tafel.

‘Hebt u zijn telefoonnummer?’

‘Natuurlijk, ik zal het u geven.’

Hasse keerde zich om, draaide aan het wieltje van een Rolodex en schreef het nummer op een roze post-it-velletje dat hij aan Fredrik gaf.

‘Ik ga met Anders Hägglund praten, maar u kunt in de tussentijd vast wel een kijkje in het magazijn nemen’, zei Fredrik terwijl hij het papiertje met het telefoonnummer in zijn zak stopte.

‘Zeker, ik zal kijken wat ik kan doen.’

‘Belt u me maar als u iets gevonden hebt’, zei hij en gaf hem een visitekaartje. ‘Belt u me ook maar als u niets vindt. Dan weet ik dat tenminste.’

‘Zeker, ik zal kijken wat ik kan doen’, herhaalde Hasse Arvidsson. Terug op het politiebureau belde Fredrik met Anders Hägglund. Hij werd verbonden met een antwoordapparaat en liet een boodschap achter. Hägglunds antwoordapparaat verwees naar een mobiel nummer, maar die mobiele telefoon bleek niet aan te staan. Vervolgens belde Fredrik met de transportbedrijven Gotlands Bilfrakt en Visby Bilgods die hij plichtmatig dezelfde vragen stelde als die hij eerder aan Hasse Arvidsson had gesteld. Hij kreeg ongeveer dezelfde antwoorden.

Het laatste half uur besteedde hij aan zijn zelfverdediging. Hij liep naar de schietbaan in de kelder. Het ging redelijk, maar niet bepaald indrukwekkend. Zo ging het bijna altijd als het laat op de dag was, als hij moe was en ongeconcentreerd. Aan de andere kant moest je ook goed kunnen schieten als je niet in topconditie was, dacht hij terwijl hij zijn treffers op de schietschijf bestudeerde. Hij begreep wel dat zijn resultaten aan het eind van de dag slechter waren dan ’s ochtends vroeg, maar hij zou willen dat het verschil kleiner was. Het afgelopen jaar had hij misschien wel drie, vier keer zo vaak geoefende als het jaar daarvoor. Toen hij naar zijn resultaten keek, vond hij dat die vele extra uren hem weinig hadden opgeleverd. Dat moest beter kunnen. Hij kon er niet nog meer tijd aan besteden dan hij al deed, dus was het iets anders dat niet klopte: zijn techniek, zijn concentratie.

Tegen de avond begon het weer te regenen. Zachter dan de vorige keer. Een voorzichtig, aanhoudend sijpelen. De sfeer bij het avondeten was stil en gespannen, zonder dat Fredrik wist waarom. Joakim en Simon zaten onder het eten voordurend te zeuren en ruzie te maken. Dat was overigens niet uniek, maar behalve hun gekibbel werd er aan tafel geen woord gewisseld.

‘Heb je gehoord van dat rastahaar? Wat Jocke graag wil … ?’ vroeg Fredrik nadat de jongens van tafel waren. Hij voelde dat er iets was, dat er iets in de lucht hing, maar verkoos over Joakim te praten. Dat was makkelijker.

‘Ja’, zei Ninni.

‘En?’ vroeg hij toen er verder niets volgde.

‘Het is erg veel geld voor een kapsel’, zei Ninni.

‘Ik weet het, tweeduizend kroon om je haar te laten doen. Maar het was niet zo zeer het geld waar ik aan dacht. Wat vind jij’, zei hij terwijl hij wat zachter ging praten, ‘van die reggae en dat rastahaar…'

Denk je dat hij hasj rookt?’ onderbrak ze hem.

‘Nee, niet dat hij dat doet, maar dat hij het zal willen. Of zich gedwongen voelt het te doen. Gaat dat niet altijd zo, als je stukje bij beetje een rol aanneemt? Dan wil je die rol ten slotte toch met alles wat erbij hoort?’

‘Ik denk niet dat ze zo zijn als wij toen we jong waren. Zij nemen verschillende hapjes uit de koek, proberen wellicht iets meer dan ze zouden willen, maar ze zijn niet geïnteresseerd in het totaal. Ik vind dat redelijk gezond’, zei ze.

Ninni kwam dagelijks in contact met honderden jongeren in de leeftijd van Jocke. Misschien had ze er meer kijk op dan hij.

‘Ik weet het niet’, zei Fredrik.

‘Als hij proberen wil hasj te roken, doet hij dat toch wel, met of zonder rastakapsel. We moeten gewoon onze ogen openhouden, wat kunnen we meer doen? Verhuizen naar het platteland, dat hebben we al gedaan.’ Ninni stond op en begon de tafel af te ruimen. Hij volgde haar vastberaden gebaren en voelde iets in hem omhoog komen.

‘Wat is er godverdomme dan?’ zei hij.

Ninni zette de stapel borden op het aanrecht.

‘Hoezo?’

‘Is er wat aan de hand?’

‘Heb ik dat dan gezegd?’ Zijn blik werd hard en geïrriteerd. Ze draaide zich om naar het aanrecht, deed alsof ze het niet zag.

‘Schei daar mee uit. Ik kom in mijn werk al genoeg mensen tegen die uitvluchten bedenken en doen alsof’, zei hij.

‘Verwar mij niet met die klotebaan van je.’

Ze stond nog steeds met haar rug naar hem toe.

‘Mijn klotebaan?’ zei hij.

Ze draaide zich om, leunde tegen het aanrecht terwijl ze met beide handen de roestvrij stalen rand vastpakte. Het leek of ze iets nodig had om zich aan vast te houden.

‘Oké, dat klote neem ik terug. Maar vergelijk alsjeblieft geen appels met peren.’

Fredrik voelde dat hij het benauwd kreeg en dat zijn hoofd verhit raakte. ‘Als we het dan toch over het verwarren van zaken hebben, doe dan niet net alsof ik een van je leerlingen ben.’

Ze liet een berustend gesnuif horen en keek naar de grond. Het was lang stil.

‘Wat is er?’ probeerde hij opnieuw, rustiger nu.

‘Het is alsof …’ Ze maakte met beide handen een vaag, weids gebaar. ‘Het was aan het eind van de zomer net alsof alle lucht uit me werd gezogen. Ik weet niet of ik het hier nog een winter volhoud.’

‘Hier?’ vroeg hij.

Je weet best wat ik bedoel. Hier! Op Gotland.’

Fredrik zuchtte diep.

‘Ik vecht nu al bijna een heel jaar met dit huis en het is alsof het nooit afkomt. Het is nog niet eens half klaar. Ik weet niet of ik het nog langer kan opbrengen’, zei Ninni.

‘Maar doe het dan verdomme eens wat rustiger aan. De badkamer is toch bijna klaar. Vergeet dat verrekte huis een poosje, laat het even met rust’, zei hij.

Maar ik kan het niet vergeten. Ik wil dat het netjes om me heen is en comfortabel. Ik wil dat het hier thuis schoon en opgeruimd is als ik …’

‘Oké, ik weet dat het voor jou belangrijk is dat we hier klaar zijn, maar …’

‘Nee, ik denk dat je helemaal niet weet hoe belangrijk het voor me is’, onderbrak ze hem.

Hij zweeg. Keek haar aan, afwachtend.

‘Ik wil hier niet drie jaar lang tussen het zaagsel rondlopen terwijl alles om me heen kapot en verrot is. Ik kan het niet uitstaan als ik het in mijn eigen huis niet naar mijn zin heb. Dat is me net iets te veel. Ik heb het al moeilijk genoeg met mijn nieuwe baan, terwijl ik hier ook nog eens probeer een nieuw leven op te bouwen. Ik verlang naar een huis waar alles het doet. Een huis waar ik me thuis voel. In Stockholm zou ik dat allemaal geen probleem vinden, omdat al het andere daar gewoon in orde is. Daar zou het me absoluut niet kunnen schelen me een paar jaar in een renovatieobject te moeten behelpen, maar niet hier!’ Ze deed in een heftig gebaar haar armen over elkaar.

‘Zoiets kost altijd tijd’, zei hij.

‘Ik had gedacht dat het sneller zou gaan. We zijn binnenkort al een jaar bezig’, zei Ninni.

‘Tja, maar toen we gingen verhuizen, wisten we toch dat we hier moesten verbouwen.’

Ninni pakte de rand van het aanrecht nog iets steviger vast.

‘Maar jij was toch degene die dit allemaal het meest wilde’, zei ze.

‘Ik? Was ik degene die dit het meest wilde?’ zei hij terwijl hij zijn armen uitspreidde alsof hij het hele huis wilde omvatten.

‘Die naar Gotland wilde, bedoel ik. Van ons tweeën was jij toch degene die het liefst hiernaartoe wilde.’

‘Nu moet je godverdomme ophouden. Jij hebt toch ook gekozen. Ga dit nu niet even op mij afwentelen, zeg.’ Het echode door de kamer. Zijn stem klonk luid.

‘Ja, ik heb ook gekozen’, zei ze. En dat kan ik opnieuw doen.’

Hij kreunde luid.

‘Dat is dan verdomd mooi.’

‘Maar’, zei Ninni, het is niet alleen het huis.

‘Nee toch, er is dus nog meer waar je ontevreden over bent. Behalve het huis en Gotland. Is er dan nog iets over?’ Hij sprak nadrukkelijk langzaam, op spottende toon.

‘Moet je nu echt zo verdomd …’

‘Nee, nee. Ik luister.’ En hij deed inderdaad zijn best zijn stem zo normaal mogelijk te laten klinken.

‘Het heeft ook met jou te maken.’

Hij zweeg. Het werd bijna zwart voor zijn ogen. Niet van woede. Het was iets anders, veel moeilijker te bevatten. Een angstig gevoel dat er iets bezig was kapot te gaan, waarvan de scherven hem uit handen vielen op een wijze waar hij geen grip op had.

‘Je bent zo … Ik weet echt niet wat er met je is’, ging ze verder, ‘maar het lijkt wel of wij voor jou niet meer zo belangrijk zijn. Het is net of je heel iemand anders bent, of het je allemaal niets meer kan schelen.’

Nu werd hij pas echt kwaad. Moest hij nu ook nog eens zo’n klotecliché naar zijn hoofd geslingerd krijgen? ‘Hoe kun je nu verdomme zeggen dat ik iemand anders ben? Serieus nog wel!’ Hij wond zich op. Hij hoorde hoe Joakim boven de deur van zijn kamer dichtdeed.

‘Luister!’ zei hij, terwijl hij zijn linkerhand met gespreide vingers omhoog hield. Ik ben degene die alle ochtenden Simon wegbrengt. Ik doe alle boodschappen, negen van de tien keer. Ik maak het eten klaar, negen van de tien keer …’ Hij telde het op zijn vingers na. ‘Negen van de tien keer ruim ik hier de keuken op. Ik help de kinderen met hun huiswerk – ook al zou jij dat waarschijnlijk veel beter kunnen – terwijl jij op de bank tv ligt te kijken of bezig bent de verf van de een of andere klotedeur te krabben. Ik maak godverdomme de boel net zo vaak schoon als jij, ik zorg voor de auto’s, hoor je – de auto’s, alle twee, en ik bel en onderhandel met de werklieden die jij zo graag snel hierheen wilt laten komen. Waag het dan godverdomme niet te zeggen dat het me allemaal niets kan schelen.’

Hij merkte dat hij buiten adem was.

Ninni keek hem geschrokken aan. Was ze bang voor hem? Bang dat hij in zijn woede zou barsten. Echt een verschrikkelijke woedeaanval zou krijgen.

‘Dat weet ik allemaal’, zei ze. Het gaat er niet om dat je thuis niets zou doen. Ik weet dat je dat doet en daar ben ik blij om.’

‘Daar merk ik anders niets van’, gooide hij eruit. Ze vertrok even haar gezicht, maar ging toen verder.

‘Je doet dat inderdaad allemaal, maar toch is het alsof … Soms vraag ik me af waarom je het doet. Doe je het omdat je vindt dat je het moet, of omdat je het echt wil?’

‘Nu moet je echt ophouden! Wat een gezeik!’

Hij zette zijn kaken zo hard op elkaar dat zijn tanden er pijn van deden. Hij staarde haar met boze ogen aan, maar voelde zich tegelijkertijd machteloos, onwerkelijk. Op dit was hij totaal niet voorbereid. Wat kwam hierna? Zou ze hierna gaan bekennen dat ze hem ontrouw was geweest met de scheikundeleraar van Högbyskolan? Of zou ze vertellen dat ze het weekend met een jeugdvriendin uit Stockholm naar Londen ging? Wat kwam er nu?

‘Jaha’, zei hij, ‘wat wil je nu eigenlijk dat ik doe?’

‘Ik weet niet of ik daar antwoord op kan geven. Die vraag moet je zelf beantwoorden’, zei ze.

‘Dat maakt het voor jou allemaal wel verdomd makkelijk!’ gooide hij eruit, waarna hij haar alleen in de keuken achterliet. 

10

Het werd een week met regen, donkere luchten en een koude wind. Na de plotselinge weersomslag van zondag was er geen zonnestraal meer te bekennen. Toen Fredrik donderdagochtend van huis ging, leek het alsof de zon nauwelijks was opgekomen, zo dicht was het wolkendek. In de auto was het koud. Hij moest de verwarming op een kwart zetten, maar toen hij Linde voorbij reed, was het al benauwd geworden. Hij draaide de ruit een paar centimeter naar beneden.

Het landschap was nog steeds groen en dichtbegroeid. De bladeren van de berken waren weliswaar hier en daar geel, maar dat had meer met de zomerse droogte te maken dan met de herfst. De vroege herfst kon hier prachtig zijn: zon, een heldere hemel en een lucht waarin het gemakkelijk ademen is. De gekleurde bomen leken dan langdurig in brand te staan, waarna het vuur door de eerste herfststormen plotseling werd gedoofd. Hij zag echter op tegen november, als de regen over de verlaten provinciale wegen joeg en de kale bomen met hun zwarte takken scherp afstaken tegen een hemel die nooit helemaal licht werd.

De ruzie met Ninni was nog niet overgewaaid, hoewel het al drie dagen geleden was. Dat was ook niet zo gek. Ze had hem verdomme een schot voor de boeg gegeven. En het vervolgens aan hem overgelaten het probleem op te lossen. Het zou een zware novembermaand worden als hij dit met zich mee moest dragen. Een zeer zware novembermaand.

Het eerste wat hij deed toen hij zijn kamer inliep, was zijn voicemail afluisteren. Anders Hägglund had die ochtend om half acht gebeld. Fredrik hing zijn jack over een stoel en nam de hoorn van de haak, maar had nog niet het hele nummer gedraaid toen Sara op de openstaande deur klopte.

‘De psycholoog van de rijksrecherche heeft gisteren gebeld’, zei ze.

‘O ja, wat zei hij?’ Fredrik legde de hoorn weer op de haak.

‘Zij stelde voor hiernaartoe te komen om bij de foto-confrontatie aanwezig te zijn. Dan kon ze gelijk een gesprek met Jenny hebben.’

‘Wanneer doen we dat?’

‘Volgende week kan ze, dinsdag of woensdag.’

Fredrik trok zijn wenkbrauwen op. ‘Dat is snel.’

‘Ik weet het’, zei Sara.

Bij de politie was de uitdrukking in zwang dat ‘de waarheid vervliegt bij elke minuut’. En in deze zaak had de waarheid al achttien jaar de tijd gehad te vervliegen, dus kon je er moeilijk de hoogste prioriteit aan toekennen. Bij de recherche werd de meeste menskracht ingezet bij recente moordzaken. Als je achttien jaar had gewacht, dan kon je nog wel een paar weken langer wachten, of maanden. Dat zou in elke geval de gangbare redenering zijn geweest.

‘Ik denk dat het haar een interessante zaak lijkt’, ging Sara verder.Een psychologische beweegreden was misschien niet altijd hetzelfde als een politioneel motief, zelfs als je bij de rijksrecherche werkte.

‘Goed voor ons’, zei Fredrik.

‘Zeker.’

‘Wat vond ze ervan?’ vroeg hij.

Sara liep de kamer in en ging in de bezoekersstoel zitten. ‘Ze wilde er niet te veel over zeggen voor ze Jenny had gesproken, maar ik kon merken dat ze er in haar hoofd gelijk mee aan de gang ging’, zei Sara toen ze eenmaal zat.

‘Had ze er een mening over? Ik bedoel, zei ze of ze dacht dat … ja, of het haar geloofwaardig leek?’

‘Jazeker, dat was eigenlijk best interessant. Even denken of ik het nog weet. Ja, ze was verbaasd dat Jenny zes jaar was toen het gebeurde. Het gebeurt wel vaker dat jongere kinderen, tot twee, drie jaar, traumatische ervaringen vergeten of verdringen. Dat hangt gedeeltelijk samen met het feit dat ze dan nog niet over taal beschikken. Ze kunnen niet met iemand praten over wat ze hebben gezien. Ze kunnen er voor zichzelf ook geen woorden aan verbinden. Hoe meer je over een gebeurtenis praat, des temeer … Ik herinner me niet precies welke woorden ze gebruikte, maar des temeer wordt het in het geheugen gegrift.’

‘Bovendien begrijpen ze misschien niet eens wat ze zien, toch?’ zei Fredrik.

‘Ja, dat speelt ook een rol, neem ik aan. Hoe minder associaties er rond een gebeurtenis zijn, des te moeilijker is het je die later te herinneren.’

‘Maar die psycholoog vond het dus merkwaardig dat Jenny al zes was toen het gebeurde?’

‘Nee, niet merkwaardig, maar ongewoon. Op die leeftijd komen verdrongen herinneringen kennelijk niet vaak voor’, zei Sara. Fredrik knikte om aan te geven dat hij het begreep. ‘Maar eigenlijk is hier sprake van hetzelfde mechanisme’, ging Sara verder. ‘Als Jenny nooit in de gelegenheid is geweest met iemand over het gebeurde te praten, dan neemt de kans toe dat ze die gebeurtenis is vergeten. Of dat het haar gelukt is die te verdringen, kun je misschien beter zeggen. Het gaat immers om een traumatische gebeurtenis die je bewust wilt vergeten.’

Sinds de tijd dat Fredrik van de politie-academie was gekomen, was er op dit gebied veel gebeurd. Of dat lag aan de verbetering van het psychologisch onderzoek of aan een veranderde attitude bij de politie, wist hij niet precies. Maar over getuigenpsychologie had hij meer op de latere nascholingscursussen geleerd dan tijdens zijn basisopleiding. Echter, op een terrein als dit, waar verdrongen herinneringen na achttien jaar opeens opdoken, was hij een onbeschreven blad.

‘Je kunt je afvragen waarom’, zei hij, ‘waarom komen die herinneringen juist nu naar boven?’

Ze kregen niet de gelegenheid hierover te speculeren. Eva Karlén stond in de deuropening met wat papieren in haar hand. ‘Ik heb de voorlopige uitslagen binnen van het medisch-gerechtelijk onderzoek van die duiker’, zei ze. Fredrik stond op.

We gaan naar de kamer van Gustav’, zei hij tegen Eva en draaide zich vervolgens om naar Sara.

‘Of was er nog meer?’

‘Nee, niets dat niet kan wachten’, zei ze terwijl ook zij opstond. Fredrik en Eva liepen bij Gustav naar binnen. Fredrik liet Eva in de stoel zitten en ging naast haar staan, een beetje tegen de muur geleund.

Eva keek in haar papieren. ‘De doodsoorzaak is verdrinking. Hij heeft een wond op zijn achterhoofd. Het is een relatief oppervlakkige wond, maar voldoende voor een eventueel tijdelijke bewusteloosheid of duizeligheid. De mogelijke oorzaak is een val op een platte steen of een ander hard, plat oppervlak.

‘Een val achterover dus?’ zei Gustav.

‘Ja, het was immers zijn achterhoofd. Dat zei hij tenminste, de gerechtsarts bedoel ik’, zei Eva.

‘Die duikers zijn aan de achterkant zwaar beladen, met zo’n fles en die slangen’, merkte Fredrik op.

‘Hij valt of verliest zijn evenwicht op het moment dat hij erin wil springen, wordt duizelig, kan er niet uitkomen en verdrinkt dus?’ redeneerde Gustav.

‘Het is een mogelijkheid, maar niet de meest waarschijnlijke’, zei Eva.

‘O nee, waarom niet?’ vroeg Gustav.

Eva legde haar papieren op het bureau. ‘De luchtslang. Als hij achterover is gevallen, heeft de slang het eerst de grond geraakt en werd zijn hoofd niet beschadigd. Die slang kan tegen zijn hoofd zijn geslagen, dat kunnen we niet uitsluiten. Maar volgens het medisch onderzoek is het het meest waarschijnlijk dat hij een paar uur of een paar dagen voor het duiken gevallen is, met als gevolg een lichte hersenschudding waar hij verder geen last van had. Maar toen hij op tien meter diepte kwam, kan door de belasting van de waterdruk duizeligheid of verwardheid zijn ontstaan.’

‘Kan hij niet een klap op zijn achterhoofd hebben gehad met een hard, vlak voorwerp?’ vroeg Fredrik.

‘Daar hebben we het over gehad, maar volgens de gerechtsarts is het moeilijk iemand precies zo hard te slaan dat hij een lichte hersenschudding oploopt, zonder dat de schedel ernstiger beschadigd raakt dan in dit geval. De gegevens komen echter exact overeen met de gevolgen van een val’, antwoordde Eva.

‘Maar het kan niet worden uitgesloten?’ vroeg Gustav.

‘Nee …’, zei Eva, ‘althans, dat neem ik aan’, voegde ze er snel aan toe.

‘Hoewel, niets van wat we tot nu toe te weten zijn gekomen, duidt op iets anders dan een ongeluk’, zei Fredrik.

‘Nee’, zei Eva, ‘en dit onderzoek bevestigt dat.’

‘Dus we kunnen het dossier Myrman opbergen?’ vroeg Gustav.

Niemand bracht er iets tegenin. Göran Eide was natuurlijk degene die zo’n besluit moest nemen, maar dit was hun voorstel. 

Anders Hägglund, de vorige eigenaar van Hägglunds Åkeri, was een paar dagen op het vasteland geweest. Daarom had het even geduurd voor hij terugbelde. Door de telefoon klonk hij allesbehalve seniel, waar Hasse Arvidsson even bang voor was geweest. Hij woonde in Väskinde, slechts tien kilometer van Visby. Fredrik reed ernaartoe onder een donkere hemel. Er viel een lichte regenbui die even snel ophield als hij begonnen was. De bladeren aan de bomen ritselden nerveus in de onregelmatig waaiende wind. Het weer is alleen maar het weer en toch had het veel invloed op hem. Dit onrustige, maar eigenlijk niet eens zo slechte weer vervulde hem met bange voorgevoelens. Hij werd erdoor aangestoken. Het gaf hem een onbestemd voorgevoel, alsof er iets op komst was. Hij wist niet wat. Alleen maar dat er iets op komst was, iets … slechts. Het was natuurlijk nonsens. Ritselend gebladerte en donkere wolken.Na een paar kilometer door een donker bos reed hij Väskinde binnen, een klein gehucht met een kerk en een opvallend grote school middenin het dorp. Op de geasfalteerde speelplaats ervoor trotseerden kinderen in kleurige regenkleding het slechte weer. Fredrik vond het huis van Hägglund in een straat die naar links liep, iets voorbij een kleine, roodbruin geverfde levensmiddelenwinkel, niet veel groter dan een patatkraam. Naast een nieuwbouwwijkje met circa twintig identieke vrijstaande huizen in voorzichtig variërende pasteltinten stond een grote bungalow, opgetrokken uit lichtroze kalkzandsteen. Door het weer van vandaag vormde het huis met de grijze hemel erboven een opvallende combinatie. Fredrik parkeerde de auto naast het hek en stapte uit. Anders Hägglund deed de deur voor hem open. Achter hem klonk luid het nummer Walk this Way van Aerosmith en RUN DMC. Een jonge Ierse setter liep speels tussen hun benen door. De nagels van zijn poten tikten op het linoleum in de hal. De zowel huiselijke als muffe geur van de hond drongen Fredriks neus binnen. Anders Hägglund joeg de hond in de richting van zijn mand waarna het dier afdroop. Fredriks eerste verbazing over de hardrockmuziek ebde snel weg. Hij was zelf geen liefhebber van radiomuziek, maar had begrepen dat degenen die dat wel waren, dat ding altijd en eeuwig hadden aanstaan. Zelfs als er muziek werd uitgezonden waar ze niets aan vonden.

‘Oei, wat een herrie’, zei Anders Hägglund toen ze de keuken inliepen, alsof hij nu pas merkte dat de radio aanstond. Hij zette het toestel uit.

Voor Fredrik naar de politie-academie ging, luisterde hij vaak naar platen van groepen als RUN DMC, maar tegenwoordig klonk er andere muziek uit zijn cd-speler. Zijn beroepskeuze had op min of meer natuurlijke wijze artiesten die nummers maakten met titels als ‘Cop Killers’, uit zijn verzameling verwijderd. Anders Hägglund leek niet van plan hem een stoel aan te bieden. Als hij niet de radio had willen uitzetten, hadden ze nu waarschijnlijk nog steeds in de hal gestaan.

‘Ja, luister’, zei Anders Hägglund nadat Fredrik hem had uitgelegd wat hij wilde weten. ‘In die tijd had ik vier man die op het buitenland reden. Tot zover is het gemakkelijk. Dat waren Kjell Holm, Hugo Hallding, Ulrik Lundgren en Evert … Evert Johansson. Die vier.’

Anders Hägglund had ze op zijn vingers nageteld. Een groot gezicht, dacht Fredrik. Hij was lang, even lang als Fredrik, stevig gebouwd, een door de zon gebruinde huid en lichtgrijs, krullend haar boven een opvallend groot, ovaalvormig gezicht.

‘En wie reed er welke routes?’ vroeg Fredrik. Het klonk als een krankzinnige vraag, vond hij zelf.

Als antwoord kreeg hij dan ook een schaterlach. ‘Ze reden zo’n beetje alle vier op elke route. Dat maakt het ook zo ingewikkeld. Een paar reden er wel op bepaalde routes, maar soms ruilden ze van dienst of vielen voor iemand in die ziek was of met vakantie. Anders zou het antwoord op uw vraag geen probleem zijn’, zei Anders Hägglund.

‘Dat maakt het dus moeilijker’, zei Fredrik.

‘Ja, inderdaad.’ Anders Hägglund deed zijn handen in zijn zak.

‘Is er geen andere manier om erachter te komen dan via die routedossiers, die misschien al zijn weggegooid?’

‘Tja … sommige chauffeurs houden ook zelf aantekeningen bij over hun bestemming en zo. Als iemand zulke aantekeningen nog heeft tenminste, maar waarom zou je zoiets bewaren? Maar het is waar, mensen hebben vaak zoveel rommel thuis liggen’, zei Anders Hägglund.

Als Ulrik Lundgren inderdaad Pauline Jousset had vermoord en nog aantekeningen had bewaard, zou hij die weggooien zodra hij iets over dit gesprek hoorde, dacht Fredrik. Daar kon hij niet veel tegen doen. Een huiszoeking was in deze situatie uitgesloten.

‘Bestonden er in de tijd dat u eigenaar van het bedrijf was, regels over het meenemen van passagiers? Kwam het wel voor dat een chauffeur op lange reizen bijvoorbeeld zijn vriendin meenam?’ vroeg hij.

‘Ja, dat gebeurde wel. Sommigen namen wel eens hun vrouw of vriendin mee. Of een kind. Het is immers een goedkope manier om eens een paar dagen iets van de wereld te zien’, zei Anders Hägglund.

‘Het klinkt eerder als gratis’, zei Fredrik.

‘Ja, dat klopt. Maar de laatste jaren zijn er meer regels gekomen. Dat hangt samen met de verzekering en zo. Al voor ik de zaak verkocht, werden de regels wat strenger toegepast, maar er zijn wel onderlinge verschillen tussen de transportbedrijven en tussen de diverse verzekeringsmaatschappijen. Daarbij komt: de regels zijn één ding, de werkelijkheid een ander. Die chauffeurs zijn immers moeilijk te controleren als ze onderweg zijn.

Het grote gezicht van Anders Hägglund lachte. Fredrik hoorde buiten een auto stoppen.

‘Maar zo’n vijftien tot twintig jaar geleden was het toegestaan?’

‘Ja, dat klopt.’

‘En lifters, hoe zat het daar mee?’ vroeg Fredrik.

‘Hetzelfde.’

‘Dezelfde regels. Of beter, geen?’

‘Inderdaad. Het kan behoorlijk eenzaam zijn op die lange afstanden. Soms kun je onderweg wel eens behoefte hebben met iemand te praten. Alleen maar om de tijd te doden. Maar tegenwoordig zijn er veel chauffeurs die geen lifters meer willen meenemen, zelfs als het zou mogen. Er zijn al zoveel overvallen geweest. Met van die spuitbussen met gas en andere ellende.’

‘Ja, dat begrijp ik wel.’

‘Er zijn er nu zelfs die een gasalarm in hun wagen hebben laten inbouwen. En dat moeten ze meestal zelf betalen.’

De buitendeur ging open. De hond sprong op uit zijn mand en rende de hal in.

‘Dat is mijn vrouw’, zei Anders Hägglund.

‘Ik zal u niet langer ophouden’, zei Fredrik.

De gepensioneerde transportondernemer haalde een hand uit zijn zak en stak die uit om afscheid te nemen.

‘Ik hoop dat ik u wat geholpen heb.’

11

‘Jenny’, zei Jenny Lundgren terwijl ze Fredrik een hand gaf. Haar handdruk was stevig, maar kort. Ze keek hem even aan voor ze zich tot de psychologe, Susanna Stevens, wendde die die ochtend per vliegtuig was aangekomen.

In werkelijkheid was Jenny Lundgren niet zo broos als ze op de videoband had geleken. Op de een of andere manier hadden de koude kleuren en het vanuit de hoogte waarnemende camera-oog haar kleiner gemaakt; ervoor gezorgd dat ze er als een slachtoffer uitzag. Maar de vrouw die nu voor hem stond, leek niet op een slachtoffer. Ze zag eruit als iedere andere jonge vrouw, met haar spijkerbroek, zwarte sportschoenen en groene jack met capuchon. Ze had kleine handen, een slanke taille en smalle heupen waar haar spijkerbroek strak omheen zat. Ze plukte nerveus aan haar roodblonde haar. In de korte pauze die na het voorstellen ontstond, schiep ze snel een zekere distantie tussen zichzelf en de anderen. Het was alsof ze snel een onzichtbare stap achteruit deed. Haar blik ging heen en weer tussen Sara, Fredrik en de psychologe. Ze ziet er erg eenzaam uit, dacht Fredrik, eenzaam met haar gedachten en onzeker over de vraag waartoe dit alles zal leiden. Deze jonge vrouw had tegelijk iets teers en iets vastberadens over zich. Ze deed haar armen over elkaar en vestigde ten slotte haar blik op een punt aan het andere eind van de kamer. Fredrik keek naar haar, vroeg zich af of zij, toen ze zes jaar was, haar vader een jong meisje had zien vermoorden. Dat ze iets zwaars op haar schouders droeg, was evident. Maar waren het innerlijke demonen, de restanten van een moeilijke jeugd, of was het de overtuiging dat ze de dochter van een moordenaar was?

‘We zitten vandaag in een andere kamer’, zei Sara tegen Jenny en wees haar de weg.

De verhoorkamer die in verbinding stond met het huis van bewaring, werd meestal gebruikt voor het verhoren van mensen die vastzaten, maar hier hadden ze de beschikking over een grote tafel die ze nodig hadden om alle foto’s te kunnen neerleggen. Sara maakte de deur open en liet de anderen voorgaan. De kamer was groot en licht. De inrichting van het vertrek had niet dezelfde vriendelijke uitstraling als de videokamer, maar was eenvoudig en neutraal. Op tafel stond een computer waarmee je een verhoor direct in het systeem kon invoeren, maar die werd zelden gebruikt. De meeste rechercheurs gaven de voorkeur aan pen en papier, of aan een bandrecorder bij ernstiger misdrijven zoals nu.

‘Ik wil graag dat jij daar gaat zitten’, zei Sara tegen Jenny, waarbij ze naar een stoel wees die het dichtst bij de muur stond. Jenny ging zitten. Ook Fredrik en de psychologe pakten een stoel. Ze gingen een klein stukje van Jenny vandaan zitten om haar niet te veel onder druk te zetten.

‘Dan zet ik nu eerst de band aan. En de camera. Ik moet wel veel tegelijk doen’, zei Sara.

Jenny Lundgren glimlachte vriendelijk en wachtte af.

‘Dan moet ik nog even hardop zeggen dat jij Jenny Lundgren heet, de andere aanwezigen zijn: ikzelf, Sara Oskarsson, inspecteur Fredrik Broman en Susanna Stevens, psychologe van de rijksrecherche.’ Sara schoof het toetsenbord en de muismat opzij en ging tegenover Jenny zitten. De map met de foto’s hield ze stevig in haar hand.‘Zoals ik je al heb verteld, hebben we je gevraagd hiernaartoe te komen om naar een paar foto’s te kijken.’

Jenny knikte. Ze had haar handen losjes gevouwen op schoot. De psychologe zat met een vriendelijke glimlach om haar mond comfortabel achterover geleund op haar stoel, terwijl ze aandachtig Jenny’s gelaatsuitdrukking bestudeerde.

‘Om te zien of een van deze personen iets te maken kan hebben met de gebeurtenis in Frankrijk waarover we eerder hebben gesproken’, ging Sara verder. ‘Kortom, of een van de meisjes op deze foto’s hetzelfde meisje kan zijn dat jij je vader die keer hebt zien mishandelen, ongeveer zeventien jaar geleden.’

Jenny knikte weer.

‘Maar voor ik je de foto’s laat zien, wil ik alleen nog even zeggen dat we helemaal niet weten of het zo is. Het is heel goed mogelijk dat je geen van die meisjes herkent. We hebben geen enkele verwachting. Dit is alleen maar een mogelijkheid die we willen proberen. Begrijp je wat ik bedoel?’ vroeg Sara.

‘Ja’, klonk het zacht uit Jenny’s mond.

‘Dan leg ik nu de foto’s neer. Kijk er kalm en rustig naar. We hebben absoluut geen haast, dus neem de tijd.’

Aan de drie foto’s uit Frankrijk, waarvan ze nu goede kopieën hadden, had Sara vijf foto’s toegevoegd van meisjes van ongeveer dezelfde leeftijd en met min of meer hetzelfde uiterlijk. Het waren oude schoolfoto’s die ze van collega’s had geleend. Ze nam de acht foto’s uit de map en legde ze op een rij voor Jenny neer. Cathrine Jacob, Anne Brochet en de donkerharige Pauline Jousset, verspreid tussen Zweedse tienermeisjes. Pauline Jousset lag het meest naar rechts.

Jenny zat zwijgend naar de foto’s te kijken, verplaatste haar blik van de een naar de ander. Na een poosje stak ze haar hand uit en legde die op de foto van Pauline Jousset. Ze hield haar duim en wijsvinger over een deel van haar gezicht alsof ze plotseling een inval kreeg haar te willen aanraken, of te beschermen. Ze bleef lang zo zitten, onbeweeglijk, met haar hand op de foto en haar blik strak gericht op het meisje met de grote, kinderlijke ogen. Niemand zei iets. Niemand wilde haar op dit moment iets ontlokken met een vraag. De seconden tikten weg. In de gang hoorden ze voetstappen naderen, hun deur passeren en vervolgens langzaam verdwijnen.

‘Ik denk dat zij het is’, zei Jenny met een zwak stemmetje. Het was een beslissend moment voor de drie die in spanning zaten af te wachten. Door Jenny’s hand op de foto was het meisje al aangewezen, maar om ook de woorden te horen, was bijna griezelig. Na achttien jaar zag de getuige opnieuw het slachtoffer in de vorm van een zwart-witfoto op een tafel van een politiebureau op Gotland, meer dan duizend kilometer en een half continent verwijderd van de plaats waar eens het misdrijf was gepleegd.

‘Je herkent haar?’ vroeg Sara.

‘Ik denk dat zij het is’, herhaalde Jenny.

‘Dat denk je?’

‘Ja, het was zij, zij was het die met ons meereed in de vrachtwagen en die …’ Jenny verslikte zich in haar woorden en barstte vervolgens in tranen uit. Nu pas liet ze de foto van Pauline Jousset los. Ze boog haar hoofd en hield haar handen voor haar ogen, alsof ze uit de kamer wilde verdwijnen, om daar niet langer onbeschermd te hoeven zitten met haar tranen en haar gesnik.

Niemand deed iets. Niemand zei iets. De psychologe keek alleen maar, met nog steeds diezelfde vaag vriendelijke uitdrukking op haar gezicht. Jenny’s hoofd zakte steeds dieper tussen haar schouders weg. Haar lichaam schokte bij elke snik. Het is maar goed dat we dit op video hebben, dacht Fredrik. Als ze zich vergist, dan hebben we het tenminste vastgelegd. Plotseling liet Jenny een luid klagend geluid horen dat ervoor zorgde dat Fredrik en de twee anderen elkaar snel en geschrokken aankeken. Fredrik voelde zich ongemakkelijk en had spijt van zijn cynische gedachte van zonet. Sara boog zich over Jenny heen en raakte haar bovenarm aan. De eerste menselijk impuls was om nu een pauze in te lassen en de camera uit te zetten, maar in een zaak als deze was het vastleggen van haar reactie minstens zo belangrijk als haar verklaring. Dankzij de camera konden allen die bij de zaak betrokkenen waren, Göran, de hoofdcommissaris, de openbare aanklager, andere rechercheurs, in dit geval wellicht zelfs in Frankrijk, kennis nemen van Jenny’s eerste reactie. Dan hoefde men de getuige niet bloot te stellen aan een nieuw, onnodig verhoor met het duidelijke risico van minder betrokken en meer routinematige antwoorden.

‘Ik begrijp dat je van die foto erg ondersteboven bent’, zei Sara. 

Jenny knikte een paar keer na elkaar, nog steeds met gebogen hoofd.

Fredrik vond dat hij haar zijn aanwezigheid kon besparen, haar wat meer ruimte kon geven om te ademen.

‘Wil je soms een kop koffie, of iets anders te drinken? Ik kan het wel even gaan halen’, zei hij.

‘Ik drink geen koffie’, klonk Jenny’s hese stem. Praten kostte haar veel moeite.

Fredrik voelde zich dom en dacht dat de psychologe van de rijksrecherche geïrriteerd naar hem keek. Jenny kwam weer een beetje tot rust.

‘Maar een glas water …’, zei ze.

‘Zorg ik voor’, zei hij en liep snel de deur uit. Hij liep met grote stappen naar de trap en vervolgens naar de pantry die helemaal aan de andere kant van de kantine lag. Hij draaide de koudwaterkraan open en liet het water even stromen zodat het goed koud zou zijn en pakte terwijl hij wachtte een schoon glas uit de vaatwasser. Achter zich hoorde hij zware voetstappen.

‘Hoe gaat het met ons dromenmeisje?’ Het was Lennart Svensson. Hij hield een half doorschijnend plastic potje in zijn had. Fredrik begreep eerst niet wat hij bedoelde en toen hij het eenmaal doorhad, wist hij niet wat hij moest zeggen.Lennart ging bij de afvalbak staan, draaide het deksel van het potje en gooide de inhoud bij het afval.

‘Wat is er met jou zeg, ben je soms je tong verloren?’ vroeg Lennart.

‘Nee, ik was een beetje …’

Lennart keek hem aan met een plagerige grijns om zijn mond. Fredrik besefte dat er geen woorden bestonden om het zijn collega duidelijk te maken. In ieder geval geen woorden die hij kende.

‘Soms is de werkelijkheid net iets te ver verwijderd van ons geklets op de gang’, zei hij, vulde het glas en liep weg. Nu zou hij wel tot vervelens aan toe van Lennart spottende vragen krijgen of het een of ander niet te ver van de werkelijkheid verwijderd was, maar bij Lennart kreeg je toch altijd alles tot vervelens aan toe te horen, dus dat gaf niets. Toen hij de verhoorkamer binnenkwam, was Jenny weer redelijk kalm. Hij zette het glas voor haar op tafel.

‘Bedankt’, zei ze, pakte het glas en dronk een paar slokken. Fredrik ging zitten. Sara veranderde van houding op haar stoel, leunde met haar onderarmen op tafel.

‘Eigenlijk zijn we wel klaar. Slechts voor de duidelijkheid: kunnen we vaststellen dat je het meisje hebt aangewezen op foto nummer zeven?’ vroeg Sara.

‘Ja’, zei Jenny.

‘Daar ben je heel zeker van?’

‘Ja.’

‘En het is niet zo dat het meisje op de foto alleen maar lijkt op of je doet denken aan het beeld in je herinnering?’

Jenny keek van de een naar de ander in de kamer voor ze antwoordde. ‘Het klinkt misschien raar’, zei ze toen. ‘Ik bedoel, het is immers achttien jaar geleden. Ik vind het zelf ook vreemd. Maar het voelt goed. Voor mij is dit het meisje uit mijn droom.’

‘En de andere foto’s? Daarop is niemand te zien die je kent?’

‘Nee’, antwoordde Jenny op besliste toon.

‘Goed dan’, zei Sara, ‘dan stoppen we hier.’

Ze zette de recorder en de camera uit.

Het was alsof het laatste beetje spanning verdween, nu het verhoor was afgelopen. Fredrik meende bij iedereen in de kamer een zucht van verlichting te horen.

‘We hadden afgesproken dat jij en Susanna nog even met elkaar zouden praten. Wil je dat nu nog steeds?’

Jenny aarzelde even. ‘Ja, dat is goed.’

Haar stem klonk weer als voor de huilbui, alleen een beetje hees.‘Kunnen we hier blijven zitten?’ vroeg Susanna Stevens.

‘Dat is oké’, zei Sara, ik zal ervoor zorgen dat jullie niet worden gestoord. Fredrik stond ook op. Ze liepen de verhoorkamer uit en lieten Jenny alleen met de psychologe.

Ze kon het niet tegenhouden. Ze wilde niet in aanwezigheid van iedereen gaan zitten huilen, maar ze kon het niet tegenhouden. Ze stortte in en haar tranen bleven maar stromen. Het was afschuwelijk. Ze was al blij dat ze op haar stoel kon blijven zitten. Het voelde bijna alsof ze werd uitgekleed, om in aanwezigheid van vreemden zo in te storten. En ze was al zo bang. De foto van het meisje bezorgde haar een angstig, opgejaagd gevoel, alsof ze naakt over een groot terrein liep, in het donker, waar haar van alles kon overkomen – ja, nu was zij aan de beurt. Daar, in het donker was iets gevaarlijks. Grote, hongerige beesten die in cirkels om haar heen liepen. Naar haar keken en wachtten. Of waren het mensen?

Ze wilden iets van haar. Haar opeten, haar doden? Ze staarden haar aan, wellustig. Ze was helemaal alleen.

Toen die politieman de kamer uit was, werd het iets makkelijker . Sara kende ze al een beetje. Die psychologe had ze niet eerder gezien, maar toch was het makkelijker. Omdat het een vrouw was. Met die man, Broman, vond ze het moeilijker. Eerst dacht ze dat het huilen en haar angst alleen maar erger zouden worden als ze er niet meer tegen vocht, maar in plaats daarvan werd het juist minder. Het ergste gevoel van onbehagen was verrassend snel over. Daarna moest ze met die psychologe praten. Dat had ze het liefst niet gedaan. Maar toch loog ze niet, toen ze zei dat het goed was. Ze besefte dat dit pijnlijk zou worden. Als ze de hele weg wilde afleggen, moest ze de pijn verdragen. Die prijs moest ze betalen, dat sprak voor zich. Want als ze het besluit niet durfde te nemen en de luwte opzocht, zou ze eveneens een prijs moeten betalen. 

12

Fredrik en Sara aten samen met Susanna een late lunch in restaurant Smedjan. Het aantal keuzegerechten van het dagmenu was in deze tijd van het jaar teruggebracht tot twee: hachee en zalmmousse, Fredrik had hachee besteld, waar hij nu spijt van had. De smaak was goed, maar het vlees was taai en droog. Fredrik keek geërgerd naar Wallers Krog aan de overkant, het goede restaurant dat nu voor de lunch gesloten was. Susanna Stevens had van het à la carte-menu een salade met avocado en garnalen gekozen. Op het lege buitenterras aan de andere kant van het grote panoramavenster met houten jaloezieën waren de natte plastic stoelen met kettingen aan elkaar vastgemaakt. De inrichting van Smedjan had als kleuren blauwgrijs en steenrood. De tafellakens waren wit en de bar was gedecoreerd met Italiaanse badkamertegels. Fredrik herkende de tegels uit een van de folders waar Ninni en hij zich voor de verbouwing van de badkamer doorheen hadden geworsteld.Ze waren bijna alleen in het ruime restaurant, wat een voordeel was. In de gewoonlijk zeer drukke lunchperiode hadden ze niet zo ongehinderd met elkaar over de zaak kunnen praten. Nu kon dat wel. Ze zaten ver genoeg van de andere gasten verwijderd en de muziek die non-stop uit de verborgen luidsprekers kwam, zorgde ervoor dat hun woorden verderop niet gehoord konden worden. De psychologe van de rijksrecherche leek niet erg tevreden met haar à la carte-salade. Ze peuterde wat met haar vork tussen de garnalen.

‘Ik wil alleen maar benadrukken dat mijn gesprek met het meisje niet verward moet worden met een therapeutische situatie. Het ging er niet om iemand te behandelen. Het was meer, ja, een soort interview met als doel me een beeld te vormen.’

Sara knikte instemmend boven haar zalmmousse. Ze was de enige die van haar eten genoot.

‘Maar wat denk je, is het waar wat ze zegt?’ vroeg Fredrik. Susanna Stevens glimlachte. Een beetje neerbuigend, vond Fredrik. Ze legde haar bestek neer.

‘Ik ben bang dat jullie een beetje teveel van me verwachten.’

‘O ja?’ zei Fredrik, terwijl hij haar vragend aankeek. Waarom was ze helemaal van Stockholm hiernaartoe komen vliegen? Toch zeker niet om hier in zo’n triest restaurant te komen lunchen. Ze moet bij deze zaak toch iets in te brengen hebben.

‘Vanuit wat ik vandaag gezien en gehoord heb en de eerdere verhoren die ik op videoband heb bekeken, kan ik alleen maar zeggen dat het meisje op mij geloofwaardig overkomt. Ze gelooft in wat ze vertelt. Of het vervolgens waar is of niet, daar kan ik geen zinnig woord over zeggen.’

Ja, ja, speel maar de schoolmeester, dacht Fredrik. Dat begreep hij allemaal ook wel, ook zonder dat hij tijdens colleges aan de universiteit had leren haarkloven. ‘Je bedoelt dat het best mogelijk is dat ze het zich inbeeldt? Een soort valse herinnering?’ vroeg hij.

‘In de eerste plaats moeten we ons realiseren dat er niet zoiets bestaat als correcte herinneringen. De herinnering aan een gebeurtenis bevat altijd valse details, zodat die herinnering nooit voor honderd procent met de werkelijkheid overeenkomt. We herinneren ons wat we denken waar te nemen. Denken we dat iets groens blauw is, dan herinneren wij het ons blauw. Als ik die serveerster daar in de hoek niet opmerk, zal ik me haar ook niet herinneren. Dat betekent niet dat ze hier niet was. En hoe meer stress we ervaren, des te minder details kunnen we ons herinneren. Maar ik neem aan dat jullie dat wel weten’, sloot ze haar toelichting. Sara wilde iets zeggen, maar Fredrik was haar voor.

‘Ja, dat is helaas iets waar we vaak mee moeten leven. Maar het is ook mijn ervaring dat getuigen zich zeer duidelijke details herinneren van situaties waarin ze onder enorme stress stonden.’

‘Dat is waar’, zei Susanna Stevens, ‘bepaalde details kunnen in het geheugen soms meer toegankelijk zijn dan andere. Die moeten we wel onderscheiden. Wat in ons geheugen zit, zit er wel, maar niet alles kunnen we ons even gemakkelijk herinneren. Het leven van mensen die een traumatische gebeurtenis hebben ervaren, kan – als die ervaring niet is verwerkt – soms volledig op zijn kop worden gezet door plotselinge angstaanvallen. Die angstaanvallen lijken vanuit het niets te ontstaan, maar in werkelijkheid worden ze in gang gezet door kleine, zeer kleine details. Het kan een beweging zijn, een kleur of een vies raam dat de herinnering oproept aan een overeenkomstig geheugenfragment van die traumatische gebeurtenis. Die kleine details zorgen ervoor dat de emoties oplaaien, maar het proces is onbewust, dus begrijpt deze persoon in kwestie nooit dat zijn of haar angst iets met dat vieze raam te maken heeft.’

‘Het klinkt als in de film Spellbound’, zei Fredrik. De psychologe glimlachte weer. Deze keer niet zo neerbuigend, vond hij.

‘Eigenlijk is dat wel een goed voorbeeld, ook al heeft Hitchcock de zaak wel wat vereenvoudigd en …’

‘Maar als we nu naar deze zaak kijken’, onderbrak Fredrik haar.

Susanna Stevens nam een slokje van haar mineraalwater voor ze verderging. ‘Jullie hebben zelf gezien hoe ze op die foto reageerde. Het is evident dat ze iets heeft meegemaakt dat extreem sterke gevoelens bij haar oproept en dat samenhangt met wat ze op die foto zag.’

‘Of dacht te zien’, zei Fredrik. ‘Hoe zei ze het ook weer?

Voor mij is dit het meisje uit mijn droom. Dat is niet bepaald een overduidelijke formulering.’

‘Nee’, zei de psychologe instemmend, waar we heel zeker van kunnen zijn, is dat die foto bij haar iets op gang heeft gebracht. Maar verder zitten er nog veel gaten in haar verhaal.’

‘Gaten die het politieonderzoek kan helpen dichten’, zei Sara.

‘Precies’, zei Susanna. Ik denk dat het heel moeilijk wordt alleen op basis van haar verhaal iemand aan te klagen.’

‘We moeten achter de feiten aan’, zei Sara.

Een van de jonge serveersters kwam bij hun tafeltje vragen of het smaakte. Eigenlijk was dat bewonderenswaardig. Als Fredrik op een plek als deze had gewerkt en het was tien voor twee geweest, zou hij een sigaret hebben zitten roken en met de kok hebben gekletst. Of iets in die richting. Hij glimlachte naar de serveerster en deed alsof zijn mond te vol was om iets te kunnen zeggen.

‘Hoe dan ook, ik heb haar in ieder geval gevraagd om anderen niets over deze herinneringen te vertellen. Er bestaat altijd een risico dat door herhaalde gesprekken een geheugenbeeld wordt gefixeerd in plaats van dat het wordt opengehouden voor nuanceringen en meer details. Daar moeten jullie bij de verhoren ook aan denken.’

‘Ja, maar hoe ontkom je daaraan? We zullen haar toch verder moeten verhoren’, zei Sara.

‘Het zou me verbazen als het gebeurde van vandaag – het zien van die foto en haar reactie daarop – niet meer details bij haar oproept. Maar laat die uit haarzelf komen. Vraag haar iets van zich te laten horen als er meer bij haar naar boven komt. Concentreer je op dat nieuwe en probeer te voorkomen dat je voortdurend herhaalt wat ze al eerder heeft verteld. Zo zou ik het tenminste aanpakken’, zei Susanna Stevens.

Fredrik dacht over haar woorden na. Het meeste klonk logisch en klopte met wat hij al wist over getuigenpsychologie, maar toch was er iets wat hem stoorde. Hij zakte even weg in zijn eigen gedachten, terwijl hij zag dat Sara en de psychologe het gesprek voortzetten. Opeens besefte hij waar hij vastliep.

‘Je zei dat een klein, alledaags detail de herinnering aan een gebeurtenis kan oproepen … Kan dan ook niet evengoed een afbeelding van een persoon de herinnering oproepen aan een ander persoon? Een proces dat op dezelfde wijze werkt, bedoel ik?’

Het viel stil aan tafel. Hij begreep dat hij zijn vraag middenin het gesprek van de twee anderen eruit had gegooid. Hij stond op het punt zich voor zijn onderbreking te verontschuldigen, maar Susanna Stevens leek zijn excuus met een klein handgebaar weg te wuiven nog voor hij het had uitgesproken.

‘In principe wel’, zei ze. Maar in dat geval zouden meer tienermeisjes met donkere lokken dezelfde reactie kunnen oproepen’, zei ze. ‘Misschien doen ze dat ook wel. Hoe kunnen we dat weten?, vroeg Fredrik.

‘Voor mij was het duidelijk dat ze specifiek reageerde juist op het meisje dat ze zich meende te herinneren. Maar uiteraard kan de identificatie onjuist zijn, dat komt voor, maar voor mij was het zeer overtuigend.’

‘Je denkt dus, met andere woorden, dat we er zeker van kunnen zijn.’

Ze aarzelde even. 'Zeker is een woord dat ik niet zou gebruiken, maar het lijkt me erg aannemelijk dat ze dat meisje heeft ontmoet en dat zich daarbij iets zeer onaangenaams heeft afgespeeld. Maar op zich hoeft dat niet te betekenen dat haar vader dat meisje heeft vermoord.’

‘Maar dat meisje is toch dood. Ze heeft gezien dat haar vader haar sloeg’, zei Sara, die opeens geïrriteerd klonk.

‘We hebben het over circa achttien jaar oude herinneringen, uit een tijd dat het meisje zes jaar was. Gun het wat tijd, laat het zich rustig verder ontwikkelen. Misschien is het gegaan zoals ze vertelt, misschien worden haar herinneringen nog aangepast. Bij zo’n getuige moeten we niet alleen alert zijn, maar ook open staan voor veranderingen.’

13

De dagen met zon, frisse lucht en een hoge oktoberhemel lieten op zich wachten. In plaats daarvan bracht het weer regen, vocht en een gure wind. Tijdens een van de ergste stortbuien, met windvlagen die de regen tegen de dakpannen sloegen, was Fredrik bezig op zolder het dak te inspecteren. Hij vond geen enkele waterdruppel. De badkamer was klaar. Hij dacht dat het Ninni iets zou helpen de herfst op Gotland wat draaglijker te vinden als het huis een beetje meer op orde was. Maar dat was natuurlijk naïef. Het was immers niet alleen het huis. Het lag evenzeer aan hem. Maar wat deed hij eigenlijk verkeerd? Ninni had hem niet veel wijzer gemaakt, behalve dat het leek of het hem allemaal niets kon schelen. Hij bracht nog steeds Simon naar school, maakte het eten klaar, ruimde de keuken op, overhoorde het huiswerk … Hij deed dat niet uit plichtsgevoel, wat zij beweerde. Hij deed het zonder erbij na te denken en vond het leuk om te doen. Maar na die avond leek het wel of er iets onnatuurlijks in was geslopen. Iets van berekening. Het leek wel of haar verwijt er juist voor zorgde dat hij degene werd die zij hem verweet te zijn.

De eerste herfststorm was hevig. Toen Fredrik onderweg naar zijn werk was, moest hij al na de eerste bocht op zijn rem staan. Een grote es op de grond van Tingvall was omgewaaid en lag dwars over de weg. Twee mannen in een reflecterend vest waren met hun motorzaag druk in de weer de boom in hanteerbare stukken te zagen, die ze vervolgens in de greppel gooiden. Fredrik stapte uit en zag dat het Roger Tingvall en zijn zoon waren. Ze pauzeerden even toen ze Fredrik in het oog kregen, maar lieten hun motorzagen stationair draaien. Roger deed het vizier van zijn helm omhoog. Hij was klein en sterk, zijn haar was roodblond. Fredrik had nog niet veel woorden met hem gewisseld, behalve de keren dat ze over het huis hadden gesproken. Hij leek vriendelijk en gemakkelijk in de omgang, ook al hield hij een zekere distantie.

Fredrik vroeg of hij kon helpen, maar Roger zei dat ze de boel snel aan kant zouden hebben, zodat de weg weer vrij zou zijn. Fredrik keerde de auto en nam de smalle grindweg die eerst een stukje evenwijdig liep aan hun grond en vervolgens dwars door de akkers verder ging. Hij hobbelde langzaam over de weg met de vele kuilen, terwijl hij uitkeek over de zwarte, geploegde akkers. Door de zwarte aarde kreeg het hele landschap een andere uitstraling. De gele en rode bomen staken scherp af tegen het zwart. Nog een paar weken en dan zouden ook die kleuren verdwenen zijn. Het was nu twee weken geleden dat Jenny Lundgren was geconfronteerd met de foto’s van Pauline Jousset en de andere meisjes. Nog diezelfde middag had Fredrik een samenvatting van de foto-confrontatie geschreven en de tekst naar de Franse politie gefaxt.Die middag, exact twee weken later, kwam het antwoord. Het was ondertekend door dezelfde collega die hem het onderzoeksrapport had gestuurd. Kennelijk voelde hij zich erg betrokken bij deze oude zaak. Als Fredrik het goed had begrepen, was hij destijds al, dus zo’n achttien jaar geleden, met het onderzoek in de zaak belast. De fax was kort en bondig. De Franse collega’s wilden graag dat Jenny Lundgren naar Frankrijk kwam, zodat ze de gelegenheid hadden haar te verhoren en haar op de plaats delict konden rondleiden. Ze hoefden slechts een week vooraf een seintje te krijgen; in dat geval zouden ze Jenny en hun Zweedse collega’s op elk moment kunnen ontvangen, met uitzondering van 13 en 14 oktober. Dan waren ze op nascholingscursus.

‘Jullie tweeën gaan’, zei Göran tegen Sara en Fredrik. ‘Vraag aan Jenny Lundgren of ze nog iemand anders ter ondersteuning mee wil hebben. Misschien is dat nodig.’

Fredrik dacht aan de tranen bij de foto-confrontatie. De tranen en het smartelijke geluid dat ze niet had kunnen tegenhouden. Zou ze hier tegenop gewassen zijn? Wat als ze daar in Frankrijk zou instorten?

‘En verder …’, zei Göran, ‘vat dit nu niet verkeerd op, maar als jullie daar toch zijn, zou het een goed idee zijn eens te checken wat de lokale pers destijds over de zaak heeft geschreven. Of de Franse collega’s te vragen dat te doen.’

Fredrik merkte dat Sara verstijfde.

‘En dus controleren of dat overeenstemt met Jenny’s verhaal, bedoel je’, zei Sara.

‘Ja’, antwoordde Göran kalm terwijl zijn blik op haar bleef rusten.‘Jij denkt dus dat ze dit verhaal verzonnen heeft met behulp van wat krantenartikelen?’ zei ze nogal scherp.

‘Ik denk helemaal niks. Ik zei dat je dit niet verkeerd moest opvatten …’

Sara keek even opzij.

‘Het is een mogelijkheid. Dat is alles wat ik zeg’, ging Göran verder. ‘Hoe dan ook, we moeten er wel rekening mee houden.’

‘Maar waarom zou ze zoiets doen?’ vroeg Sara.

‘Ik heb geen idee. Wat ik echter wel weet, is dat we meer nodig hebben dan de nu beschikbare informatie. Anders is deze zaak waardeloos.’

Sara zweeg en knikte vervolgens. ‘Ja, dat snap ik.’

Fredrik vond dat Göran een belangrijk punt had aangeroerd. Niet dat Jenny Lundgren alles verzonnen zou kunnen hebben. Dat kon hij zich nauwelijks voorstellen, ook al stond hij open voor de mogelijkheid dat ze het op de een of andere wijze mis zou kunnen hebben. Het was iets anders; een gewone vrachtwagenchauffeur – twee kinderen, een brandschoon verleden en zonder verslavingsprobleem of enige neiging tot geweld – slaat tijdens een van zijn reizen plotseling een jong meisje dood, min of meer vlak voor de ogen van zijn dochter en verzwijgt dit geheim vervolgens achttien jaar. Ontbrak hier niet een belangrijk stukje van de puzzel? En waarom? Alles was mogelijk natuurlijk. Misschien leed Lundgren wel aan een latente psychische stoornis, die toen plotseling tot uiting kwam, een soort borderline-syndroom. Maar zou die in de afgelopen achttien jaar nooit opnieuw aan de oppervlakte zijn gekomen? Een heel enkele keer gebeurde het wel dat ze geconfronteerd werden met zo’n onbegrijpelijk geval, een zaak waar niets aan klopte. Maar 99 procent van alle recherchewerk volgde met een ontmoedigende voorspelbaarheid bepaalde bekende patronen. Fredriks buikgevoel zei hem dat Ulrik Lundgren of een man was die of niet tot de laatste categorie behoorde, of iemand over wie veel meer te vertellen viel.

Toen de telefoon rinkelde was het net opgehouden met regenen. Jenny Lundgren was blij met de onderbreking. Haar werk vorderde langzaam. Meestal haalde ze de telefoonstekker eruit om te voorkomen dat ze gestoord werd als ze zat te studeren, maar daar was ze mee opgehouden. Alsof ze graag gestoord wilde worden. Niet dat er zoveel mensen belden. Meestal was het haar moeder of haar vriendin Tove uit Stockholm. Tove en zij studeerden al jaren samen en in de loop der tijd waren ze goede vriendinnen geworden. Jenny nam de hoorn van de haak en zei haar naam. Het was noch haar moeder, noch Tove. Het was Sara Oskarsson. Zij, die politie-agente. Er was nieuws, zei ze.

Jenny stond zwijgend met de hoorn in haar hand, terwijl Sara haar verhaal deed. Naar Frankrijk gaan. De Franse politie ontmoeten. Naar die plek kijken. Het klonk allemaal zo groot. Het klonk zo onwerkelijk.

Het regenwater dat van het dak druppelde werd door de wind met hard gespetter tegen het raam geblazen. Ze zei ja. Ja, dat kon ze allemaal. Maar het voelde alsof ze ja zei op een uitnodiging voor een reis naar de maan. Het had niets met de werkelijkheid te maken.

Sara zei dat ze iemand op reis mocht meenemen, als ze dat wilde. De Franse politie zou alle kosten vergoeden. Jenny dacht aan haar moeder en aan Tove, maar zei vervolgens vastberaden nee. Ze wilde niemand erbij. Ze wilde niet dat iemand het zou weten. Zelfs haar moeder niet. Nog niet. Niet eerder dan nodig. Maar dat zei ze niet. Sara vond dat ze er nog maar even over moest nadenken. Dat beloofde ze, maar ze wist dat ze niet van gedachten zou veranderen.

Toen Jenny de hoorn neerlegde, bonsde haar hart, snel, alsof ze had hardgelopen. Ze keek naar de lucht. Het gevoel van onwerkelijkheid overspoelde haar nog sterker. De hemel was licht, maar intensief groen. Groen als mint. Ze moest naar buiten, frisse lucht inademen. Ze trok haar sportschoenen aan, strikte de veters en trok in het voorbijgaan haar jack van de kapstok. Ze haastte zich de trap af, rende langs de zijkanten van de traptreden met haar blik gericht op de brede, violetkleurige decoratielijst die evenwijdig aan de trapleuning over de okergeschilderde muren liep. Beneden klonk het gebonk van wasmachines. Een warme vochtige damp en de geur van pas gewassen kleren stegen op uit de waskelder.

Ze ging de deur uit en liep via de smalle Smedåkersgränd, omgeven door hoge bomen, regelrecht naar het strand. Haar hart bonsde nog steeds. Ze liep langs het verlaten strand, stapte met grote passen door het mulle zand. Door de windvlagen opgezweepte golven stoven kriskras over de baai. Ze was al gauw bij het paadje dat naar het strandcafé liep. De rijzige stammen van de iepen staken zwart af tegen de grijze zee en de groene hemel. De turkooizen hoekbalken van het café vloekten met het groen. Hier ging ze naar links en liep naar Lillungsrev. Ze hield van deze plek op de zandbank. De zee die er zich opende, de zeevogels en de knoestige bomen, het wervelen van de wind.

Ze ging tussen de kleine stenen zitten, keek naar de hemel en vroeg zich af hoe lang dit zou duren. Die vreemde groene kleur. Ze had zoiets nooit eerder gezien. Alsof de wereld op zijn kop was gezet. Zou alles ooit nog eens gewoon worden? Hoeveel dagen? Hoeveel politie-agenten? Wat had ze in gang gezet?

Fredrik had het avondeten klaargemaakt: als hoofdgerecht ossobuco, pannacotta als nagerecht en een beetje taleggio voor tussendoor. En om het geheel nog iets extra’s te geven, had hij bij de Systembolag in Visby een fles Piemonte gekocht. Eigenlijk een beetje te duur. Maar hij verdedigde de aanschaf met het argument dat het kalfsvlees goedkoop was.

Het keukenraam was beslagen. Hij had een paar uur bij het fornuis gestaan. Hij legde een gestreken kleed op tafel en stak de kaarsen aan. Toen hij de lucifer uitblies nadat hij de laatste kaars had aangestoken, kon hij niet nalaten zich af te vragen of hij dit deed naar aanleiding van wat Ninni had gezegd. Dat hij probeerde haar tegemoet te komen door een mooi diner voor te bereiden. Opeens voelde het zinloos en hol. Ze zou het toch wel weer zien als een van de dingen die hij altijd al deed, misschien uit plichtsgevoel, iets waar het eigenlijk niet om ging. Het ging immers om iets anders. De herinnering aan die avond kwam voortdurend terug, ongevraagd en ongewild. Knaagde halsstarrig een gat in zijn dag. Het was zo’n verrekte strikvraag: zoeken naar een soort kwaliteit die zij zelf niet kon definiëren. Het was alsof ze zei dat hij alles goed deed, maar toch niet helemaal, dat het was alsof hij het niet in zich had. Godverdomme nee, dat sloeg nergens op. Ze moest echt met iets beters komen.

Hij schonk wijn in een van de glazen, terwijl hij wachtte tot de stoofschotel klaar was. Hij hield het glas onder zijn neus. Het duurde maar even voor hij opschrok van de sterke geur. Het leek een beetje op verbrand rubber, precies zoals hij het wilde. Hij nam een slokje en betreurde het dat hij niet voldoende geld had om deze wijn vaker te drinken.

Hij was hoe dan ook niet van plan nu ruzie te maken. Zeker niet vlak voor hij op reis ging. Dus geen zeurderig gevraag of ze toevallig nog met de scheikundeleraar naar bed was geweest. Misschien haar vragen of ze in zijn afwezigheid erover wilde nadenken of ze wat duidelijker kon zijn. Als ze niet tevreden was, moest ze toch redelijkerwijs kunnen aangeven wat ze miste. Beweren dat het zijn probleem was om dat uit vogelen, was puur gelul. Echt.Iedereen vond het eten lekker. Met dat in het achterhoofd had Fredrik dit gerecht ook gekozen. De sfeer moest niet worden bedorven door jengelende kinderen. De wijn was fantastisch, absoluut niet verfijnd, maar heerlijk brutaal en overduidelijk Italiaans. Na een paar glazen voelde hij zich zo ontspannen als maar kon. Nadat de jongens van tafel waren, vertelde hij Ninni wat ze in Frankrijk gingen doen, over het tonen van de plaats delict aan het meisje.

‘We?’ vroeg Ninni opeens.

Eerst begreep hij het niet. Dat had hij toch verteld? Ja, dat had hij toch de eerste keer al gezegd? ‘Ja, ik en Sara Oskarsson’, zei hij.

‘Ik dacht dat je alleen zou gaan.’

‘Nee, nee, daar is nooit sprake van geweest.’

‘Nee, maar je hebt gezegd dat … Ik ga naar …’

Had hij dat gezegd? Zo zei je dat toch. Hij zou toch naar Frankrijk gaan. ‘Best mogelijk’, zei hij, ‘maar we gaan in elk geval met zijn tweeën.’

‘Maar dat is best leuk. Dan heb je kans haar wat beter te leren kennen’, zei Ninni.

‘Ja, dat is prima. Want ze is nieuw’, zei hij.

Ninni schoof langzaam haar wijnglas zijdelings heen en weer, waarbij er voor de voet van het glas klein plooitjes in het tafelkleed ontstonden.

‘Is ze knap?’ vroeg ze.

‘Allejezus, wat is dit nu weer’, zei hij terwijl hij zijn ogen dicht deed.

‘Wat is er, ben je moe?’ vroeg Ninni.

‘Ja, eigenlijk wel’, antwoordde hij.

‘Dat mag ik toch wel vragen als jij er met een nieuwe jonge meid van je werk naar Frankrijk vandoor gaat.’

‘Misschien ben ik eerder niet duidelijk genoeg geweest, maar we gaan met een psychisch instabiele vrouw naar de plaats waar haar vader een aantal jaren geleden waarschijnlijk een tienermeisje heeft doodgeslagen. Voor mij voelt dat niet bepaald als ervandoor gaan naar Frankrijk.’

‘Nou ja, het enige waar je onduidelijk over bent geweest was die Sara Oskarsson’, zei Ninni.

‘We hebben nu eenmaal niet veel over die reis gepraat …’

‘We hebben de laatste tijd überhaupt niet veel met elkaar gepraat’, onderbrak Ninni hem, terwijl ze deed alsof ze door het beslagen raam naar buiten keek.

‘Ik weet eigenlijk niet precies wat ik wel of niet heb gezegd’, ging hij verder zonder acht te slaan op haar opmerking, ‘maar dat is verdomme toch niet iets om zo moeilijk over te doen.’ Hij dronk het laatste restje uit zijn glas. De krachtige wijn kwam verkeerd in zijn keel terecht, waardoor hij begon te hoesten, krampachtig en ongecontroleerd.

‘Oei’, zei Ninni.

Ze keek hem koeltjes aan en trok haar ene wenkbrauw op. ‘Wat is er verdomme met jou?’ piepte hij middenin een hoestbui. Hij zette zijn wijnglas op tafel en pakte zijn servet, veegde de wijn af die op zijn kin en bovenlip terecht was gekomen. Hij schraapte zijn keel en haalde voorzichtig adem.

‘Ja?’ zei Ninni na een poosje. Krijg ik nog antwoord op mijn vraag?’

‘Welke vraag?’

‘Is ze knap?’

‘Ja, ze ziet er leuk uit, heeft een goed getraind lijf. Wat wil je dat ik zeg?’

‘Ik wil alleen maar weten of je haar mooi vindt. Is dat nu zo moeilijk?’

‘Nee, dat wil je niet’, zei hij terwijl hij een prop van zijn servet maakte, ‘Je wilt weten of ik haar aantrekkelijk vind. Of ik me tot haar voel aangetrokken. Dat wil je weten.’

‘En, is dat zo?’

‘Ben je soms jaloers?’ vroeg hij. Heeft dat soms iets te maken met het feit dat je zo verrekte ontevreden bent?’

Hij haatte dat woord. Ontevreden. Haatte de gedachte dat zijn vrouw ontevreden rondliep. Een woord dat je gevoel van eigenwaarde opvrat, met grote, gulzige happen.

‘Dat kan ik beter aan jou vragen, of het er iets mee te maken heeft? Heeft dat er iets mee te maken?’

‘Nee’, zei hij hoofdschuddend.

Een mooi tafellaken en brandende kaarsen. Het had zo mooi kunnen zijn. De lichte roes voelde opeens alleen maar smoezelig en hinderlijk, en de moeite die hij zich in de keuken had getroost, was niet meer dan een zinloos gebaar geweest.

‘Oké, misschien heb je gelijk’, zei Ninni, ‘het kan me in principe niet schelen hoe ze eruit ziet. Dat is niet wat ik wil weten. Maar ik vind het niet prettig als je verzwijgt dat ze meegaat.’

‘Verzwijgen? Ik dacht dat we daarmee klaar waren. Ik heb verdomme niks verzwegen!’ Dat krijg je nu als je aardig blijft en je je mond houdt over die scheikundeleraar, dacht hij.

14

Op het bureau werd veel gekletst en er werden schimpscheuten uitgedeeld, zoals altijd wanneer er iemand op reis ging en wat bewegingsvrijheid kreeg. Hoe prettiger de bestemming was, des temeer werd er gekletst. De praatjes varieerden van kleine, maar onmiskenbaar jaloerse steekjes onder water tot de grappen en grollen van Lennart Svensson over ‘onze twee Franse tortelduiven’. Fredrik liet het zonder commentaar over zich heengaan. Hij was met een slecht humeur wakker geworden en voelde zich absoluut niet in de stemming om te gaan bekvechten met Lennart Svensson. Hij was naar bed gegaan zonder het met Ninni goed te maken. Ze hadden weliswaar naast elkaar geslapen, maar een heel eind van elkaar vandaan. Toen hij opstond, vroeger dan anders, om zijn spullen voor drie dagen Frankrijk in te pakken, zwegen ze allebei. Hij maakte zich snel klaar, terwijl zij zich vastbeet in de ochtendkrant.

Onderweg in het vliegtuig naar Arlanda zat hij op een stoel achter Sara en Jenny Lundgren. Hij zweeg, in gedachten verzonken, terwijl hij de zon boven de wolken zag schijnen. Toen ze in Stockholm landden, besloot hij de dag van gisteren te vergeten. Althans voorlopig. Hij kon niet de hele weg gaan zitten piekeren terwijl ze met een getuige op reis waren.

Aan boord van het toestel van Lufthansa zaten ze alle drie op dezelfde rij. Jenny Lundgren zat bij het raampje, Sara Oskarsson in het midden en hij zelf op de hoek. Zijn rechterbeen zat pijnlijk opgevouwen en zijn linkerbeen had hij in het gangpad gezet. Ze stegen opnieuw steil omhoog. Hoofdcommissaris Agneta Wilhelmsson had hen de tip gegeven naar Frankfurt te vliegen, daar een auto te huren en rechtstreeks naar Straatsburg te rijden. Dat zou sneller gaan dan het gedoe met een Franse binnenlandse vlucht en een huurauto hadden ze toch nodig als ze er eenmaal waren. Fredrik wist niets van de streek waar ze heengingen, alleen wat hij uit de geschiedenisboeken wist. Op zijn zestiende was hij een keer met de trein naar Parijs geweest en vervolgens naar de Franse Rivièra, maar niet naar dit deel van het land.

Sara zat naar Jenny gekeerd. Hij kon boven het gierende motorgeluid uit niet horen waarover ze spraken. Het vliegtuig helde nog steeds achterover, maar door het middenpad kwam al een stewardess voorzichtig aanlopen om de maaltijd voor te bereiden. De vlucht naar Frankfurt duurde slechts twee uur en tien minuten. Desondanks had Fredrik buikpijn van het stilzitten in combinatie met het vreemde vliegtuigvoedsel. Zijn hele buik voelde als een steen, maar liever dat dan een ballon – als je op het punt staat met twee anderen in een auto te stappen, dacht hij. De parkeerplaats van de huurauto’s lag op loopafstand van de aankomsthal. De zon scheen door een lichtgrijze nevel en de temperatuur was behaaglijk. Het was mild herfstweer, bijna nazomers volgens Zweedse maatstaven. De datum in de agenda wees 2 november aan. Sara had het bij het autoverhuurbedrijf het contract ondertekend en omdat ze al de sleuteltjes in haar hand had, mocht zij rijden. Fredrik bood Jenny aan de stoel naast Sara te nemen. Maar toen ze protesteerde en zei dat het voor hem veel te nauw was achterin de kleine Opel, drong hij niet verder aan. Hij ging dankbaar voorin zitten. Het was tweehonderd kilometer van Frankfurt naar Straatsburg, alleen maar autoweg. Het zou van een leien dakje zijn gegaan als er niet ter hoogte van Heidelberg werk aan de weg was geweest. Files zover je kon zien gingen veertig minuten lang in een slakkengang vooruit. Grote letters en pijlen op oranje borden leidden het verkeer om. De dieseldampen drongen de auto binnen, hoe ze ook aan de knoppen en hendels van de ventilatie draaiden. De perslucht die ontsnapte uit de remmen van de vrachtwagens, siste ongeduldig bij elke paar meter dat de file vooruit reed. Fredrik vroeg zich in stilte af of Jenny Lundgren hier de weg wist. Dit moest immers een belangrijk onderdeel van haar kindertijd zijn geweest. Puffende vrachtwagens, de geur van uitlaatgassen en Duitse autowegen.

Toen de file voorbij was, ging het verder vlot. Over de lengte van de totale reistijd mochten ze niet klagen. Zoals de meeste steden verwelkomde Straatsburg nieuwe gasten met haar achterkant: grote terreinen met geparkeerde vrachtwagens, magazijngebouwen, industrieterreinen, spoorwegemplacementen en smerige achterbuurthuizen. Ze reden langs gevels die zwart waren van de uitlaatgassen. Smoezelige gordijnen fladderden door de open ramen naar buiten. Op bijna elke straathoek vestigde een uithangbord van Kronenbourg de aandacht op een kleine bar. Ze kwamen aan bij hun hotel op Place Saint Pierre le vieux, een gebouw van acht verdiepingen uit de jaren zestig. Ze checkten in en noteerden elkaars kamernummer. Ze hadden alle drie een kamer op de derde etage. Voor ze uiteen gingen spraken ze af elkaar om twintig over vier in de lobby te treffen. Hun Franse collega zouden ze daar om half vijf ontmoeten.

Fredrik gooide de sporttas op bed waarin hij zijn spullen had gepakt en nam een flesje Perrier uit de minibar. Het klokje op het display van de telefoon stond op twaalf minuten over drie. Hij dronk het kleine flesje in drie slokken leeg en had er bijna spijt van toen hij de prijslijst zag en zich realiseerde dat hij per slok één euro vijftien zou moeten afrekenen.

Hij trok de jaloezieën, die helemaal dichtzaten, omhoog. Het uitzicht door het brede panoramavenster was oninteressant, hij keek uit op een vergelijkbaar hotel als dit. Hij keek nog een keer op de klok. Het was 15.16 uur. Ninni bellen had geen zin. Die had haar mobiel niet aanstaan.

Nu hij alleen in zijn kamer was, kwamen de gedachten aan gisteren weer snel naar boven. Hij ging op het voeteneinde van het bed zitten en pakte de afstandsbediening om de hotelboodschap van het intranet op het tv-scherm uit te zetten: ‘Bienvenu M. Broman’. Hij drukt op het knopje en het scherm werd zwart, waarbij er kort een statisch geruis klonk.

Misschien kwam het wel omdat hij er niet aan gewend was, dat hij het zo zwaar opnam. Het was al jaren geleden dat ze iets hadden gehad dat met enige moeite een crisis kon worden genoemd. Hij voelde zich verward en kwaad. Onterecht aangeklaagd. Hij kon het niet nalaten zich af te vragen of het Ninni op de een of andere manier misschien goed uitkwam te denken dat hij belangstelling voor Sara had. Alsof het daardoor allemaal veel gemakkelijker zou worden, hij meer aantoonbaar schuldig werd, een schuld die haar aanklacht meer zou rechtvaardigen.

Tegelijkertijd voelde hij zich schuldig, alleen maar door samen met Sara Oskarsson op reis te zijn. Het was idioot, maar er was wel een reden voor. Het waren oude spoken die naar boven kwamen. Bijna acht jaar geleden was hij naar een nascholingscursus verhoortechniek geweest. Het liefst wilde hij niet meer terugdenken aan wat er toen gebeurd was, maar af en toe kwam de herinnering weer hardnekkig bij hem boven. Hij had het Ninni nooit verteld en ook niemand anders. Het meisje uit Falun dat hij al de eerste dag in de gaten had. Haar kon hij niet de schuld geven, hij was achter haar aangegaan en hij had het initiatief genomen. Ze had hem zelfs op het laatste moment de kans gegeven van gedachten te veranderen, toen ze zei ‘ben je niet getrouwd?’ Op de laatste avond waren ze met elkaar naar bed gegaan. Hij had het echt gewild, maar op hetzelfde moment dat zijn fantasie werkelijkheid werd, was het alsof het schuldgevoel zijn lust overschaduwde. Hoewel ze wel een paar uur bezig waren geweest met iets dat door een buitenstaander beslist gepassioneerd zou zijn genoemd, werd het althans van zijn kant al snel gereduceerd tot iets mechanisch. Hij was te moralistisch om van zijn slippertje te genieten, maar niet moralistisch genoeg om het te laten. Een idiotere grens tussen goed en kwaad kon hij zich niet voorstellen.

Hij had de collega uit Falun nooit meer gezien. In de loop der tijd waren de herinnering en het schuldgevoel verbleekt, maar ergens droeg hij het nog met zich mee, net zoals de niet veroordeelde, ja zelfs de nooit verdachte misdadiger die de herinnering aan zijn misdrijf met zich meedraagt als een min of meer hinderlijke last. Hij gooide de afstandsbediening op het bed. Hij voelde een sterke behoefte even flink de benen te strekken, meer dan zich uit te strekken op het bed. Hij draaide het nummer van Sara’s kamer en deelde haar mee dat hij even een eindje ging lopen. Als het nodig was, kon ze hem op zijn mobiel bereiken.

‘Verdwaal niet’, zei ze slechts.

Commissaire divisionnaire Maurice Blanchot kwam niet op de afgesproken tijd. Hij dook helemaal niet op. In zijn plaats kwam zijn collega en naaste medewerker Edouard Rolland, die om twee minuten voor half vijf tussen de zwarte leren stoelen en witte tafeltjes van de lobby in hun richting laveerde. In zijn linkerhand hield hij een sleutelbos en een pakje Gauloises blondes. Hij bracht de excuses van Blanchot over. Er was op het laatste moment een spoedgeval tussengekomen en omdat deze eerste ontmoeting toch primair een sociaal karakter had, was hij zo vrij geweest in zijn plaats Rolland te sturen. Hij hoopte dat ze het zouden begrijpen. Edouard Rolland sprak uitstekend Engels, tot Fredriks opluchting. Hij zag eruit als iemand tussen de dertig en vijfendertig, was netjes gekleed in een donkerblauw pak met een lichtblauwe stropdas. Zijn haar was zwart en hij had een gezicht dat naar beneden toe smaller werd tot in een puntige kin. Hij was ongeveer even lang als Fredrik, maar magerder.

Hun Franse collega stelde voor iets aan de bar te drinken. Nog voor ze ja of nee hadden kunnen zeggen, ging hij hen met grote stappen voor over de glanzend zwarte tegelvloer. Rolland vroeg wat ze wilden drinken. Bier, wijn, koffie? Iedereen koos koffie, in diverse soorten. Rolland wenkte de barkeeper die aan het andere eind van de bar wijnglazen stond droog te wrijven. Ook Rolland nam genoegen met een kop koffie. Hij stak een sigaret op en hield de hele tijd het pakje in zijn hand.

‘Welkom in Frankrijk en in de Elzas’, zei hij en glimlachte een beetje verward. Het leek alsof hij hen het liefst had welkom geheten met een skål. Hij wendde zich tot Jenny Lundgren.

‘We zijn ontzettend blij dat u hierheen wilde komen. Dat betekent dat het onderzoek weer kan worden geopend.’

Jenny glimlachte en knikte, wist absoluut niet wat ze moest zeggen. Ze was helemaal niet blij hier te zijn. Het was alleen maar nodig.

‘We zouden graag morgen met u enkele plaatsen gaan bekijken, naar aanleiding van de informatie die u hebt verstrekt en de schetsen die de rechercheurs hebben gemaakt’, ging hij verder. Edouard Rolland gaf hen het schema dat vooraf was opgesteld. Morgen dus een schouwing op de plaats delict. Ze zouden om negen uur bij het hotel worden opgehaald. Op de laatste dag zou Jenny op het politiebureau worden gehoord, om ongeveer tien uur. Sara en Fredrik zouden daar slechts als waarnemers bij aanwezig zijn. Dat was een rol waarmee ze zich niet gemakkelijk konden verzoenen. Politierechercheur zijn betekent immers niet ergens alleen maar zitten toe te kijken. Ze dronken hun koffie. Rolland praatte over koetjes en kalfjes, maar hij was zichtbaar gespannen. Bij zijn afscheid zei hij dat commissaris Blanchot hen vanavond graag alle drie voor het diner wilde uitnodigen, dit mede om goed te maken dat hij niet op de toegezegde afspraak had kunnen zijn.

Ze namen de uitnodiging aan, uiteraard.

‘Goed, dan halen we jullie tegen achten hier op’, zei hij, waarna hij er snel vandoor ging.

‘Aha’, zei Fredrik, ‘dan hebben we ruim drie uur voor onszelf.’

Jenny schoof een beetje onrustig op haar stoel heen en weer. ‘Ik denk dat ik naar mijn kamer ga. Als dat tenminste oké is?’

zei ze.

‘Natuurlijk’, zei Sara. ‘Je bent hier als getuige. Je vrije tijd – of hoe we het ook noemen – kun je natuurlijk helemaal besteden zoals je zelf wilt.’

‘Oké.’

‘Maar ik hoop dat je vanavond wel samen met ons wilt eten. Dat is misschien leuker dan alleen in je hotelkamer zitten?’ zei Sara.

‘Zeker’, zei Jenny. ‘Dan zien we elkaar straks.’

Ze tilde aarzelend een hand op als groet en liep schuin de bar door naar de lift om naar haar kamer op de derde verdieping te gaan.‘Er is iets aan dat meisje dat me zo verdomd … neerslachtig maakt’, zei Fredrik nadat de liftdeuren achter haar gesloten waren.

‘Mm’, zei Sara. ‘Alleen al haar verschijning bevestigt dat het is gebeurd.’

‘Dat er iets is gebeurd, althans.’

‘Inderdaad.’

Jenny had een van haar studieboeken methoden & technieken meegenomen, een vast examenonderdeel van alle doctoraalprogramma's sociale wetenschappen. Ze zat er een poosje in te lezen aan het kleine bureautje tussen de tv en de minibar, maar het was zinloos. In plaats daarvan ging ze met een beduimeld pocketboek op bed liggen. Het was in het Duits: Katz und Maus van Günter Grass. Ze had het al een paar keer gelezen. Het boek was voor haar een soort speelgoedbeertje, iets waarbij ze zich veilig voelde. En bovendien probeerde ze zo haar Duits op peil te houden. Ze sprak slechts enkele woorden Frans, meer niet. Ze hadden haar vroeger op school uitgescholden voor het ‘Duitse Wijf’. Die scheldnaam verwees naar de grijze, gerimpelde vrouw met vergevorderde MS van wie ze toen Duitse les kregen. Het was Jenny’s lot net zo iemand te worden, vonden haar klasgenoten. En ze was al een goed eind op weg: een magere en verlegen studiebol. De levendige en energieke meiden in haar klas, leerden geen Duits, maar Frans of Spaans. Als ze al iets leerden.

Ze las twee pagina’s zonder ook maar een enkel woord in zich op te nemen, daarna gaf ze het op en legde het boek weg. Ze ging op haar zij liggen, klemde haar handen tussen haar opgetrokken knieën en staarde de kamer in. Alles was wit, behalve het bureautje en de minibar, die waren van donkergebeitst hout, of iets dat hout moest voorstellen. Zweedse politie, Franse politie, Interpol, vliegreis, huurauto, hotel … Hoe zou ze hier de weg moeten vinden? Wegen die zich splitsen op een tweesprong, akkers, velden. Die zien er toch op de hele wereld hetzelfde uit? Wat als ze zich het alleen maar inbeeldde? Het joeg haar angst aan. En dan die andere beelden. In haar dromen. De beelden die pas de afgelopen weken voor het eerst in haar opwelden. Ze begreep die beelden niet. Ze wist niet eens of ze iets met haar vader te maken hadden en met wat er in Frankrijk was gebeurd. Daarom had ze er ook niets over gezegd.

Er werd geklopt. Ze stond op om de deur te openen. Een vrouw in een lichtblauw schort zei iets in het Frans en liep toen met vastberaden stappen rakelings langs haar heen de kamer in. Ze liet de jaloezieën voor de ramen zakken, liep naar het bed, haalde de sprei van het bed, vouwde vervolgens een hoekje van het dekbed in een punt naar beneden en legde ten slotte een reep chocola op het kussen. Toen ze de kamer uitliep, zei ze ‘bon soir’. Jenny keek naar de reep chocola. Waarom op het kussen? Dacht ze. Moet je die opeten nadat je je tanden hebt gepoetst?

De avond met de twee Franse collega’s was gezellig, maar ook een beetje vreemd. Restaurant La Bague d’Or – de gouden ring – lag niet ver van hun hotel. Eenvoudig maar authentiek Frans, had Blanchot gezegd toen hij en inspecteur Rolland hen bij het hotel afhaalden. Het restaurant bestond uit slechts één grote vierkante ruimte. Vanaf het hoge plafond verlichtten sterke lampen een geruite tegelvloer en rustieke houten tafels met papieren tafellakens. Het menu bestond vooral uit specialiteiten van de streek. Ze besloten allemaal de choucroute-schotel te bestellen, die door Blanchot halsstarrig werd aanbevolen. De zuurkool, het varkensvlees en de worst werden geserveerd op een grote stenen schotel, gegarneerd met aardappelpuree. Blanchot bestelde er twee flessen Riesling bij. De choucroute was heerlijk. De mosterd prikte in je neus en de kwaliteit van de worst was eindeloos veel beter dan wat je aantrof in de koeling van de snackbar in Högby. De zuurkool en de wijn pasten perfect bij elkaar. Maurice Blanchot slaagde erin een enorme hoeveelheid naar binnen te werken, terwijl hij intussen bijna onafgebroken praatte. Blanchot leek ruim vijftig. Net als zijn collega droeg hij een pak met een das. Hij was lang, stevig en gezet, zonder echt dik te zijn. Sommigen zouden misschien zeggen: dik, zonder dat het direct opvalt. Zijn haar had een lichtrode kleur. Hij beweerde dat dat kwam doordat zijn moeder afkomstig was uit Normandië. Misschien waren ze in de verte wel familie van elkaar. Er stroomde in elk geval Vikingenbloed door zijn aderen, dacht hij. Tijdens hun wandeling naar het restaurant, toen Blanchot allerlei vriendelijke vragen stelde over hun reis en over Gotland – het aantal inwoners, de grootte van het politiecorps en of er veel landbouw was – vroeg Fredrik zich af waar ze het met deze twee mannen bij het diner in vredesnaam over zouden moeten hebben. Een maaltijd kon in Frankrijk lang duren en het voor de hand liggende onderwerp – het onderzoek – was een ongeschikt gespreksthema omdat Jenny erbij was. Ze zaten nog maar nauwelijks aan tafel of hij besefte dat hij die zorgen met een gerust hart opzij kon zetten. Maurice Blanchot stond garant voor een avonddurend onderhoud, of zijn verhalen hen nu interesseerden of niet.

Blanchot sprak niet zo goed Engels als Rolland, maar kon zich in die taal goed redden en was redelijk te verstaan. In elk geval meer dan voldoende. Als hij niet op een woord kon komen, wendde hij zich tot Rolland die hem dan snel souffleerde. Een paar keer maakte hij een klein uitstapje in het Frans, waarbij hij zich rechtstreeks tot Sara wendde. Ze vertaalden het niet in het Engels, noch in het Zweeds, maar sloten hun korte conversatie steeds af door samen hard in lachen uit te barsten.

Blanchot vertelde van alles: over Frankrijk, Straatsburg, zijn familie, zijn carrière, zijn vakanties, enkele geruchtmakende zaken waaraan hij had gewerkt, waarvan ze sommige hadden opgelost en andere niet. Zijn foto had op de voorpagina van alle kranten gestaan toen hij een paar jaar geleden leiding gaf aan het onderzoek naar de moord op een lokale politicus. Hij was gescheiden, maar was vijf jaar geleden hertrouwd met een jongere vrouw met twee kleine kinderen. Hij wisselde voortdurend met evenveel geestdrift tussen grootspraak en zelfspot.

De maaltijd werd afgerond met crème caramel en daarna koffie. Ze hadden allemaal zeer matig gedronken, behalve Edouard Rolland, die enigszins rode ogen had. Toen ze buiten het restaurant afscheid namen, wisten ze een heleboel over Maurice Blanchot, maar hij niet veel over hen. Toen ze al een eindje op weg waren, draaide Blanchot zich van een afstandje om en riep luid over straat nogmaals hoe ze bij hun hotel konden komen. Ze maakten als dank een zwaaiend gebaar en liepen vervolgens verder, langs de bevrijdend rustige straat.

‘Poeh’, zei Fredrik.

‘Ja, maar hij is wel aardig’, zei Sara.

‘Zeker, maar wat een figuur, zeg.’

Jenny zei niets.

Was de toegangsweg tot de stad lelijk en deprimerend, de binnenstad daarentegen was des te mooier. De oude vakwerkhuizen stonden langs de geplaveide straten naast moderne gebouwen die zo ontworpen waren dat ze naadloos in deze historische omgeving pasten. Verlichte gevels en straatlantaarns weerspiegelden in het donkere water dat door de stad stroomde. Ze liepen over een van de vele bruggen en trapten op de grote, gele kastanjebladeren die van de bomen waren gevallen. Fredrik zei iets over de Rijn, maar werd snel door Jenny gecorrigeerd.

‘De Rijn stroomt verder oostelijker, langs de grens. Dit is een kanaal.’

‘Jij hebt bij de aardrijkskundeles beter opgelet dan ik’, zei Fredrik.

‘Nee’, zei ze, ik heb op de kaart gekeken die in mijn hotelkamer ligt. 

15

De volgende ochtend stond Fredrik vroeg op, schoor zich, nam een douche en kleedde zich aan. Hij was erop gebrand te beginnen met dat waarvoor ze hier eigenlijk naartoe waren gekomen. Hij belde naar huis, praatte met Ninni en Simon en slaagde erin een paar onwillige woorden uit Jocke te trekken. Ninni klonk zoals altijd. Ze spraken met geen woord over de avond voor zijn vertrek, ze hadden het vooral over alledaagse, praktische zaken – of zijn hotelkamer in orde was, het huiswerk van de kinderen … Geen vragen over Sara Oskarssons eventuele pluspunten en aantrekkingskracht.

Middenin het gesprek laaide opeens de herinnering bij hem op aan zijn vrouwelijke collega uit Falun, als een soort groet uit de hel. Toen hij het gesprek afsloot en zijn mobiele telefoon uitzette, voelde hij zich allesbehalve tevreden over zichzelf. Hij vond het benauwd op zijn hotelkamer en haastte zich naar het ontbijt beneden, in de hoop dat het zijn gedachten zou verdrijven. Om negen uur werden ze opgehaald zoals afgesproken. Maurice Blanchot en Edouard Rolland kwamen in een politiebusje – een Renault – met chauffeur. Fredrik was Blanchot dankbaar dat hij had nagedacht: In het busje hoefden ze niet zo dicht op elkaar te zitten en had hij ruim voldoende plaats voor zijn benen. Toen iedereen was ingestapt, schoof Rolland de rammelende deur dicht en reed de chauffeur – van wie Blanchot het kennelijk niet de moeite had gevonden hem voor te stellen – de uitrit van het hotel af.

‘Het is ongeveer veertig kilometer. Dat zal ons zo’n half uur tot vijfenveertig minuten kosten, afhankelijk van het verkeer’, zei Edouard Rolland. Hij pakte een sigaret en hield hem omhoog tussen duim en wijsvinger.

‘Heeft iemand er bezwaar tegen dat ik rook?’ vroeg hij. Zijn vraag leek vooral aan Jenny gericht.

‘Nee, ik vind het best’, zei ze.

Rolland stak zijn sigaret op en draaide het raampje een stukje open. De luchtstroom blies de rook in het rond en verspreidde die gelijkmatig door de hele auto.

Jenny zat aan de rechterkant op de voorste van de twee achterbanken. Ze keek door de zijruit naar buiten. Nadat ze aan de rand van Straatsburg de op een voorstad lijkende bebouwing achter zich hadden gelaten, namen de akkers het landschap over. Kilometers lang reden ze nu langs grote velden met herfstgewassen in frisse groene kleuren, Het wegdek op de grote wegen was lichtgrijs. Dat herinnerde ze zich nog duidelijk van de reizen met haar vader. Ook de witte verkeersborden met de rode randen hielpen de sfeer oproepen van toen. De verhoogde markeringensdrempels in het asfalt bij wegwerkzaamheden kletterden onder de banden. In een grote zware vrachtwagen merkte je dat nauwelijks, maar het politiebusje rammelde als ze eroverheen reden.

Verder weg in het oosten rezen de bergen op. De begroeiing op de hellingen varieerde van groen naar geel. Langs de weg waren de planten verdroogd en hadden een grijsachtige kleur. Ze keek in de goot en de greppel die langs de weg liepen. Het afval en de bladeren die zich erin verzameld hadden, waren bijna zwart van de uitlaatgassen. Ze bestudeerde het vuil met doffe, starende ogen, liet zich er bijna door hypnotiseren. Dit was Frankrijk voor haar. Het Frankrijk uit haar kindertijd. Vuile, stoffige wegen, het denderende verkeer dat nooit ophield, maar doorging, alsmaar doorging. Het maakte niets uit of het dag of nacht was, of de zon scheen of dat het regende. Het verkeer reed altijd door. Af en toe stopte de grote vrachtwagen, waarbij de remmen een zuchtend geluid maakten, alsof ze moe waren. Maar ze stonden nooit lang stil. Er moest geladen en gelost worden, een bezoekje aan een restaurant, soms ging haar vader achter de cabine in de kooi een paar uur liggen slapen. Maar snel daarna reden ze alweer. Voor zover ze zich kon herinneren, vond ze het nooit saai. Vreemd genoeg. Ze bedacht dat ze misschien niet in die greppel moest gaan zitten kijken, ze had immers beloofd goed op te letten, dus richtte ze haar blik omhoog. Een grote elektrische leiding hing diagonaal boven de akkers en verdween ver weg in de richting van de bergen. Aan de hoogspanningskabels hingen een soort bollen, zo groot als een voetbal, drie tussen elke twee palen. Ze draaide haar hoofd om en keek door de voorruit. Ze kreeg een schok toen ze op een wegwijzer ‘Colmar 22’ las middenin een rij plaatsnamen met de afstanden ernaast.

Haar adem ging sneller. Ze dacht dat het stil werd in de auto, alsof iedereen zich op haar concentreerde, maar dat was misschien alleen maar verbeelding.

Twee minuten later sloegen ze links de grote weg af, reden door een viaduct onder de weg door waar ze net vanaf kwamen en reden over een smalle weg een langgerekte heuvel op. Rechts lag een boerderij, de voorgevel van het woonhuis was in terracottakleuren geschilderd en had zwart vakwerk. Toen ze helemaal bovenaan de heuvel waren, sloeg het politiebusje een nog smaller weggetje in en stopte toen. Rolland opende de schuifdeur en verzocht haar met een vriendelijk knikje uit te stappen.

Het was heerlijk om uit de auto te stappen en wat frisse lucht in te ademen. Door de sigarettenrook en de uitlaatgassen was het in de auto al snel benauwd geworden. Ze rekte zich uit, liep langs het busje en ging er een stukje vandaan staan. Niemand zei iets. Edouard Rolland schudde een sigaret uit zijn pakje en stak hem aan. Jenny keek om zich heen. Als ze haar rug naar de heuvel draaide waar ze omhoog waren gekomen, kon ze ongeveer raden waar de grote weg liep. Het geruis van het verkeer in de verte was duidelijk hoorbaar. Ze draaide zich om en liep naar de andere kant. Akkers, een groepje bomen en verderop, iets hoger, nog een paar. Ze liep iets verder bij de auto vandaan. De anderen probeerde zo weinig mogelijk naar haar te kijken, keken naar elkaar of naar de horizon. De agent die de auto bestuurde zat nog achter het stuur terwijl hij in een sportkrant las. Hij leek volstrekt niet geïnteresseerd in wat zich hier afspeelde.

Uiteindelijk doorbrak Blanchot de stilte. ‘Nee?’ vroeg hij.

‘Nee’, antwoordde Jenny.

‘Niets?’ vroeg Blanchot.

‘Het landschap komt me erg bekend voor’, zei Jenny, ‘het roept voortdurend herinneringen op. Maar er is met deze plek niets bijzonders.’ Ze maakte met haar blik een draai van driehonderdzestig graden, om te onderstrepen dat haar opmerking de omgeving in alle richtingen gold.

‘Goed’, zei Blanchot terwijl hij in zijn handen klapte, dan gaan we verder.

Hij liet iedereen weer instappen. Deze keer schoof hij de deur achter hen dicht voor hij er zelf insprong. Hij wisselde een paar woorden met de chauffeur, die het busje keerde en dezelfde weg terugreed die ze gekomen waren. De heuvel af, het viaduct onderdoor. Aan de andere kant van de autoweg sloegen ze linksaf een smaller weggetje in dat parallel aan de autoweg liep. Ze reden zo een stuk door, heuvel op, heuvel af en door scherpe bochten. Jenny vroeg zich af of een vrachtwagen met aanhanger eigenlijk wel over deze weg kon rijden. Maar dat kon misschien. Als je moest, of wilde.

‘Wacht!’ riep ze opeens. Dit herken ik.’

‘Arrêt, arrêt!’ riep Blanchot tegen de chauffeur, die al vaart minderde en naar een geschikte plek zocht om te keren. Op een heuvelrug langs de weg stond een rij grote populieren. De lange takken met kleine, enigszins kris kras groeiende bladeren en dunne twijgen, groeiden langs de stammen omhoog. De bomen keken vanuit de hoogte op haar neer, vond ze. Zwijgend maar onbeweeglijk. Midden op de heuvelrug, als het ware ingeklemd tussen de bomen, stond een oude watertoren, opgetrokken uit rood baksteen. Het gebouwtje was niet erg groot, het zag er een beetje vervallen uit en was waarschijnlijk al lang geleden buiten gebruik geraakt.

Ze naderden een tweesprong waar de chauffeur het politiebusje kon keren. Hij reed achteruit en draaide het stuur naar links. Maurice Blanchot draaide zich vanaf de voorstoel naar haar om.‘Zeg maar wanneer we moeten stoppen’, zei Blanchot toen ze de weg terugreden.

‘Ik weet het niet’, zei ze.

De chauffeur reed langzaam, niet harder dan dertig.

‘Hier, stop hier’, zei ze.

De politiebus remde en stond stil met twee wielen op het strookje gras tussen de weg en de greppel.

Blanchot was er snel uit en maakte het portier open.

‘Kijk hier maar eens rond’, zei hij terwijl hij Jenny op de kleine grasstrook hielp stappen .

Na een paar passen hield ze stil en keek hem vragend aan.

‘Wij komen achter je aan’, zei hij.

‘Oké’, zei ze en probeerde te glimlachen, maar het lukte haar niet haar mondhoeken te krullen. De gevoelens die bij haar omhoog waren gekomen, wilden iets anders. Niet glimlachen. Ze keek weer voor zich en stak schuin het weggetje over. De anderen volgden. De chauffeur was ook uitgestapt, maar bleef bij het busje.

Ze volgde de weg een stukje, vijftig meter misschien en stond toen stil. Ze keek om zich heen en liep verder naar een weiland. Aan deze kant van de weg was geen greppel. De wei, die niet erg groot was, grensde aan de ene kant aan een akker en aan de andere kant aan een lange rij struiken, ongeveer drie meter hoog. Jenny ging recht op het weiland af. Sara liep vlak achter haar, terwijl de anderen op de weg wachtten. Ze hield stil en keek omhoog naar de populieren en de watertoren. Dat beeld riep iets in haar op, alsof ze het eerder had gezien. Het was vreemd. Het enige beeld dat ze tot nu toe uit haar dromen kende, was een door het licht van de cabine spaarzaam verlichte plek dicht bij de vrachtwagen. Al het andere was een grote, ondoordringbare duisternis. De bladeren ritselden door een windvlaag. Ze dacht dat ze de geur in de cabine van de vrachtwagen kon ruiken en het ruwe oppervlak kon voelen van het gordijn dat de kooi scheidde van de bestuurdersplaats. Ook dacht ze het geluid van water te horen, van golven. Raar. Hier was helemaal geen water, behalve misschien in een greppel ergens buiten haar gezichtsveld, maar golven konden er nauwelijks zijn. Het was net als in die nieuwe dromen. Er was iets met water, maar ze begreep niet wat.

Een harde windstoot deed de bladeren van de populieren nerveus en luid ritselen, zodat het geruis van het verkeer werd overstemd. Ze draaide zich om. Ze zag de auto’s en de vrachtwagens in beide richtingen voorbij suizen, misschien zo’n vijfhonderd meter verderop. Ze voelde dat haar benen zwak en zwaar werden. Bovenop haar hoofd werd het ijskoud, de kou trok via haar slapen naar beneden, ging bij haar haargrens naar binnen terwijl ze voelde hoe haar gezicht langzaam wit werd. Ze kon bijna geen lucht meer krijgen. De lucht die ze inademde was niet genoeg, ook al vulde ze haar longen. Ze dacht dat ze door haar knieën zakte, maar ze stond nog steeds. Het was onwerkelijk.

‘Is er wat’, vroeg Sara Oskarsson die rechts van haar stond, dichtbij.

Ze stak een hand naar Sara uit om steun te zoeken, maar onderbrak haar beweging voor ze Sara kon aanraken.

‘Gaat het wel goed met je?’ vroeg Sara.

Ze tastte opnieuw in de richting van Sara. Ze kon haar benen niet meer voelen. Ze kropen langzaam omhoog haar lichaam in. Ze opende haar mond, wilde om hulp roepen, maar toen werd alles zwart.

Nog voor haar lichaam de grond had geraakt, was Blanchot al op weg naar Jenny. Hij rende over het gras naar haar toe. Fredrik en Rolland kwamen achter hem aan.

Sara voelde Jenny’s pols en hals, tikte haar voorzichtig op haar wangen. Blanchot ging op zijn knieën naast haar zitten. ‘Is ze oké?’ vroeg hij.

‘Ik geloof niet dat het ernstig is’, zei Sara.

Jenny’s oogleden bewogen al een beetje. Blanchot ging staan en riep iets in het Frans tegen zijn chauffeur. De chauffeur wenkte dat hij het begrepen had, draaide zich om en opende de deur van het busje. Jenny had haar ogen weer open. Blanchot en Sara hielpen haar overeind tot ze zat.

‘Gaat het een beetje?’

‘Jenny mompelde iets dat op een antwoord leek.

‘Haal maar rustig adem. We blijven hier zitten tot je je weer beter voelt.’

De chauffeur kwam naar hen toe rennen met een lichtgroene plastic fles Badoit, die hij aan Blanchot gaf. Blanchot keek naar de grote fles, die al geopend was. Ze wisselden weer enkele woorden in het Frans. De chauffeur haalde zijn schouders op. Blanchot draaide de dop eraf en reikte Jenny de fles aan.

‘Drink wat mineraalwater’, zei hij.

Ze nam het water aan, waarbij haar arm een beetje zwaaide door de zware fles.

‘We hebben helaas geen bekers’, voegde hij eraan toe. Jenny steunde de fles aan de onderkant met haar linkerhand. Fredrik en Edouard stonden nog steeds een stukje opzij.

‘Er is niets aan de hand, hoor’, zei Jenny in het Zweeds met een stem die nog zachter klonk dan gefluister.

‘Weet je het zeker?’ vroeg Sara.

‘Ja’, zei Jenny terwijl ze knikte.

Fredrik wendde zich tot Edouard Rolland en zei met gedempte stem:‘Voor mij is het in ieder geval duidelijk. Ze is hier geweest. Wat zeg jij?’

‘Dat is mogelijk. Maar het is de verkeerde plaats’, zei Rolland.

‘Wat?’ zei Fredrik.

‘Pauline Jousset is gevonden op de vorige plek waar we waren, bij die boerderij. Haar lichaam lag onderaan de heuvel in een greppel.’

Een oude Peugeot 504 reed langzaam voorbij waarin drie personen nieuwsgierig naar hen keken. De zon glansde in de delen van het chroom die nog niet door roest waren aangetast. Rolland maakte met zijn hand een draaiende beweging, waarna de auto iets meer snelheid maakte.

‘Verdomme’, zei Fredrik. Hij keek naar Jenny en degenen die om haar heen stonden.

‘Kan het niet een soort vertraagde reactie zijn?’ vroeg hij. Edouard Rolland haalde zijn schouders op. Fredrik draaide zich om. Liet zijn blik rondgaan over de plek. De heuvel met de populieren, de watertoren, de rij struiken, het open veld.

‘Ze vertelt dat ze – nadat haar vader is weggereden – door de voorruit van de cabine kijkt en ziet hoe de koplampen van de vrachtwagen een rij bomen beschijnen. Aan zo’n beschrijving heb je niet veel, dat kan overal zijn’, zei Fredrik.

‘Ja, inderdaad’, zei Rolland met een scheef lachje.

‘Maar ik dacht dat ze die plek hier herkende. Een plek die destijds in haar geheugen is gegrift op het moment dat ze wegreden van de plaats delict.

‘Mm’, zei Rolland, ‘maar het blijft toch erg vaag.’

En dat moest hij wel met hem eens zijn. ‘Is er in het onderzoek niet naar voren gekomen dat iemand een vrachtwagen heeft gezien?’ vroeg Fredrik. ‘Er zouden toch zeker mensen reageren als ’s avonds laat zo’n grote vrachtwagen over een klein weggetje rijdt. Op die vorige plaats, bedoel ik.’

Rolland schudde zijn hoofd.

Jenny stond op met hulp van Sara.

‘We waren van plan u nog een paar plaatsen te laten zien, maar ik weet niet of dat nu nog wel zin heeft. U wilt misschien even pauzeren?’ zei Maurice Blanchot. ‘We kunnen wel ergens koffie gaan drinken.’

‘Ja’, zei Jenny.

‘Dat vind ik een goed idee’, zei Sara. Ze trok een grassprietje uit Jenny’s haar. Ze ondersteunde haar nog een paar meter, maar Jenny zei dat het wel ging, ze kon best alleen lopen.

Na een kop koffie in een kleine bar in Ribeauvillé, een redelijk groot dorp vlak bij de grens tussen bergen en dalen, besloten de Franse collega’s de rest van de rondleiding af te blazen. Ze werden teruggebracht naar hun hotel. De volgende ochtend zou Jenny op het politiebureau door Blanchot worden gehoord. Bij de ingang namen ze afscheid. Blanchot beloofde iemand te sturen die een kopie zou brengen van het volledige onderzoek naar de moord op Pauline Jousset. Dan hadden ze iets om hun tanden in te zetten.

Ze lunchten in het hotel. Fredrik en Sara aten met zijn tweeën. Jenny zei dat ze geen honger had. Ze wilde ergens wat fruit kopen en op haar kamer opeten. Daarna wilde ze wat rusten. Zodra Jenny hen alleen had gelaten, begon hun gesprek over de schouwing.

‘Het was afschuwelijk. Ik heb zoiets nog nooit met een getuige meegemaakt. Jij?’ vroeg Sara.

‘Nee’, zei Fredrik. ‘Niet op deze manier.’

Sara pakte haar servet en legde het op haar schoot, terwijl ze op het eten wachtten. Fredrik vertelde wat hij van Rolland had gehoord.

‘Maar als het de verkeerde plaats is, waarom reageerde ze dan zo?’‘Ja, ik weet he ook niet’, zei hij instemmend, het is nogal vreemd. Moeten we nu teleurgesteld zijn of niet?’

‘Kan hij het lichaam niet verplaatst hebben?’

Daar had hij nog niet aan gedacht, maar het was natuurlijk mogelijk.

‘Hij doodt het meisje op de plek die Jenny herkende’, ging ze verder, ‘vervolgens neemt hij het lichaam mee in de vrachtauto en legt het in de greppel bij die boerderij. Jenny kan op dat moment wel geslapen hebben of in de kooi hebben gelegen zonder iets te zien.’

‘Ja, dat zou haar reactie kunnen verklaren. Maar de vraag is natuurlijk: waarom? Om een lichaam te verbergen was de ene plaats toch even goed als de andere. En waarom zou hij dat risico nemen? Jenny had het lichaam wel kunnen zien of hij had misschien zelfs wel aangehouden kunnen worden. Het klopt niet’, zei Fredrik.

‘Nee, ik ben het met je eens dat het niet rationeel lijkt. Maar misschien was hij in paniek, kon hij niet helder denken.’

‘Tja. Maar om het lichaam in de auto mee te nemen. Dat is wel een heel grote stap als je al op een geschikte plaats bent. Dan moet je wel heel erg irrationeel zijn.’

Er klopte iets niet.

Ze aten hun lunch, die opgediend werd door een eenzame, gestresste kelner. Toen ze koffie hadden besteld en de rekening getekend, stelde Fredrik voor een stukje door de bergen te gaan rijden. Als Jenny tenminste met hen meewilde. Na het gebeurde van die middag wilden ze haar niet alleen in het hotel achterlaten Sara ging naar boven om het haar te vragen. Fredrik was blij verrast toen ze na vijf minuten samen met Jenny naar beneden kwam. Hij had niet verwacht dat ze mee zou willen en had zich er al op ingesteld de rest van de dag in het hotel te blijven. Ruim tien kilometer van de stad rezen de cols van de Vogezen steil omhoog. Na slechts tien minuten autoweg namen ze een afslag en klommen in de derde versnelling langs bochtige weggetjes door het bos van Obernai omhoog. De herfst had hier en daar al voor open plekken tussen het gebladerte gezorgd. Lange stukken waren ze geheel ingesloten door bos, maar af en toe reden ze over weggetjes met een fantastisch uitzicht. In de verte doemden de bergen op, in het noorden of in het zuiden, afhankelijk van de richting van de weg na elke bocht. De zon ging nog steeds schuil achter een nevel en verder naar het zuiden was het bewolkt. De laagste wolken raakten de bergtoppen.

Ze reden in een grote cirkel en stopten ten slotte in Obernai. In het centrum van de stad gingen ze op een terrasje zitten aan een plein met kleine, oude steentjes. Ook al kwam de bewolking dichterbij, het was nog steeds warm genoeg om buiten te zitten. Fredrik bestelde koffie en een flesje mineraalwater. Het toegestane promillage was in het Franse verkeer weliswaar hoger dan in Zweden, maar hij vond dat voor hem de Zweedse regels golden, ook al was hij in het buitenland. Hij wist eigenlijk niet eens of hij op dit moment wel dienst had, maar aangezien Jenny Lundgren erbij was, vond hij het maar beter het wel zo te zien. Hij zou in ieder geval moeten rijden. Sara nam op zijn advies een glas Gewürztraminer. Ze moesten er maar vanuit gaan dat hij dienst had en Sara vrij was. Jenny nam een glas van dezelfde wijn.

Ze waren ermee opgehouden Jenny ongerust te vragen hoe ze zich voelde, maar niet eerder dan nadat ze hen tot drie keer toe had verzekerd dat het goed met haar ging. Ze zag er inderdaad beter uit. De kleur was weer terug op haar wangen en zo nu en dan had ze zelfs een glimlach om haar mond. Maar wat er zich in haar hoofd afspeelde, daar kwamen ze niet veel over te weten. Jenny zat alleen maar stil over het plein uit te kijken naar twee kinderen in klederdracht die reclame maakten voor het een of andere evenement het komend weekend.

Er waren nog heel wat vragen die ze Jenny wilden stellen, maar dit was niet het goede moment, noch de juiste plaats. Hun dagen in Frankrijk waren bestemd voor de Franse politie. Dat proces wilden ze niet verstoren. Met hun eigen verhoor konden ze wel verdergaan als ze terug waren op Gotland.

Toen ze op het terras gingen zitten, waren ze bijna de enige gasten, maar beetje bij beetje raakten alle tafeltjes bezet. Het waren meest jongeren tussen de vijftien en de twintig jaar met rugzakken en schoudertassen, die na schooltijd een kop koffie kwamen drinken. Het begon met een paar jongens en meisjes aan het tafeltje naast hen en breidde zich steeds verder uit tot een grote, luidruchtige groep. Een enkeling nam, net als zij, een vroeg glas bier of wijn.‘Denken jullie dat het lukt?’ vroeg Jenny opeens, terwijl ze van de een naar de ander keek.

‘Wat bedoel je?’ vroeg Fredrik.

‘Wordt hij hiervoor veroordeeld? Het is zoveel allemaal, zo groot. Het zou allemaal zo zinloos zijn als hij er toch nog onderuit komt’, zei ze.

Fredrik en Sara wisselden snel een blik van verstandhouding voor Fredrik zich weer tot Jenny richtte. ‘Ik begrijp dat je je af en toe zo voelt …’ Hij aarzelde even voor hij zijn zin afmaakte en besloot toen volstrekt eerlijk te zijn. 

‘Maar je kunt immers nooit helemaal zeker zijn, toch?’ ging hij verder.

‘Nee, dat is ook precies wat ik bedoel’, zei Jenny.

‘Het enige dat we met zekerheid kunnen zeggen, is dat het tijd zal kosten. Soms, als ik met een langdurig onderzoek bezig ben, voel ik me ongeveer net als jij nu. Dan speelt de gedachte door mijn hoofd: al dat vele werk en straks wordt de dader misschien niet eens veroordeeld, misschien wordt hij zelfs niet eens opgepakt. In het ergste geval kan er dan inderdaad een gevoel van zinloosheid over je komen.’

‘Ja’, zei Jenny.

‘Zulke situaties komen niet zo vaak voor, maar als ze zich voordoen dan heb ik me aangeleerd me op het werk te concentreren. Het belangrijkste op dit moment is dat we ons uiterste best doen uit te zoeken wat er precies is gebeurd. Dat is namelijk nu het belangrijkste, niet dat we ons zorgen maken over wat er daarna gebeurt.’

Jenny dacht over zijn woorden na. ‘Ja, dat spreekt voor zich. Je hebt gelijk, denk ik.’

Ze glimlachte een beetje, maar niet helemaal spontaan leek het. Het was moeilijk te zeggen of zijn woorden haar goed hadden gedaan. Hij had haar niets anders te bieden dan de waarheid. Dat kon geen kwaad, vond hij. Er was echter één nuancering die hij voor zichzelf hield: het was hun taak erachter te komen wat er precies was gebeurd, hun taak was niet Jenny Lundgrens vader op te sluiten.

16

‘Er is iets dat me dwarszit’, zei hij.

Sara en Fredrik zaten beneden aan de bar van het hotel. Ze hadden aan de overkant van Place Saint Pierre vieux een eenvoudige maaltijd genuttigd. Jenny Lundgren had welterusten gezegd, waarna Sara en Fredrik besloten nog iets te drinken aan de bar. Hij bestelde een Calvados en Sara nam hetzelfde. Behalve van wijn wist hij weinig van sterke drank en Calvados was de enige sterke drank die hij na de maaltijd graag dronk. Heel af en toe nam hij wel eens een whisky als aperitief, maar als er zonodig gepraat moest worden over single malt, Islay, Skye en Highlander, dan haakte hij al gauw af.

‘Wat zit je dan dwars?’ vroeg Sara een beetje plagerig. ‘Bij deze zaak, dus’, verduidelijkte hij.

Hij negeerde haar plagerige toon, die misschien een uitnodiging was om het werk een poosje met rust te laten en even meer als vrienden dan als collega’s met elkaar te praten.

‘Ik denk aan haar vader. Jenny’s vader. Iemand die een moord pleegt, als een donderslag bij heldere hemel, wat vind jij daarvan?’

‘Die mensen bestaan toch? Is dat wat je stoort?’ vroeg ze terwijl ze haar glas zachtjes heen en weer wiegde.

‘Mensen die een wildvreemde vermoorden?’

‘Die zijn inderdaad zeldzaam, dat is waar, maar ze bestaan wel’, zei ze.

‘Het is mij te zeldzaam. Luister: een persoon die nooit eerder gewelddadig gedrag heeft vertoond, die psychisch stabiel is, niet verslaafd en niet dronken – in elke geval niet erg beschonken mogen we aannemen, want hij is beroepschauffeur en bestuurt zijn vrachtauto – die persoon vermoordt plotseling een volslagen vreemd meisje dat een paar uur met hem is meegereden.’

‘Bedoel je dat hij het niet kan hebben gedaan? Is dat niet een beetje al te makkelijk?’

‘Nee, dat bedoel ik niet’, zei hij.

‘Overigens’, zei Sara, ‘weet je dat allemaal niet. Hij komt in geen enkel register voor. Dat hoeft niet te betekenen dat hij nooit gewelddadig is geweest of dat hier bovenin alles in orde is.’ Ze hield haar hand met het glas omhoog en wees met haar wijsvinger op haar voorhoofd.

‘Dat is nu precies wat ik bedoel’, zei hij.

‘Je bedoelt …’

‘Ja! Dat er meer aan de hand moet zijn. Of er is meer met hem aan de hand, of hij is niet de man die we zoeken. Met wat we nu weten, past hij slecht in het beeld.’

‘Hm, daar kan ik wel in meegaan. Maar wat missen we dan eigenlijk? Meer vermoorde meisjes langs de autowegen van Europa?’

Heel even kreeg hij kippenvel door haar worden. Zover had hij nog niet eens gedacht. Daarna kalmeerde hij weer.

‘Ik weet het niet. Maar iets meer in de richting van hoeren, mishandelde prostituees, verkrachting, aanranding …’

‘Waar hij nooit voor veroordeeld is, misschien niet eens van verdacht’, zei Sara.

‘Ja, zoiets. Misdrijven die misschien nooit zijn aangegeven. Maar ik denk dat als er zoiets is, er ook iets moet zijn waargenomen, dan moet iemand iets gezien of gehoord hebben.’

‘We hebben nog nauwelijks gezocht.’

‘Dat klopt.’

Hij nam een slokje Calvados. Oude, ronde appelen. Sara keek naar beneden, trommelde met gestrekte vingers op het tafelblad.

‘Maar wat als hij een soort borderline-persoonlijkheid heeft en dit de eerste keer was dat hij over de schreef ging?’ vroeg ze.

‘Dat kan een mogelijkheid zijn, maar zou hij in dat geval niet vaker de grens zijn overgegaan? Als de moord hier zijn debuut was, wat ik nog steeds meen te betwijfelen, zou er in de afgelopen achttien jaar toch wel meer zijn gebeurd.’

‘En misschien is dat ook wel zo, misschien is er pas na deze moord van alles gebeurd, niet ervoor’, redeneerde Sara.

‘Tja, … als hij een soort schaduwzijde heeft, kun je je voorstellen dat het hem misschien lukt die thuis in bedwang te houden en dat die pas tot uiting komt als hij op reis is. Het probleem is echter dat hij zeven jaar geleden met die lange reizen is gestopt. Vanaf 1996 rijdt hij alleen nog maar op Gotland’, zei Fredrik. Ze nipten allebei van hun Calvados en zetten hun glazen voorzichtig neer op het zwarte tafelblad.

‘Ik heb nog aan iets anders gedacht’, zei Sara. ‘Het hangt min of meer samen met het sleutelwoord: meer.’

‘Dat er meer aan de hand moet zijn?’

‘Ja’, zei ze.

‘Oké …’

‘Ja, ik bedacht me namelijk dat het niet bepaald gemakkelijk is je eigen vader wegens moord aan te geven. Dan moet het wel heel diep zitten.’

‘Ze heeft er kennelijk achttien jaar voor nodig gehad om het uit de diepte naar boven te kunnen halen’, zei hij.

‘Mm’, knikte Sara. ‘Het is alleen maar speculatie, maar ik vraag me af of ze misschien meer motieven heeft om dit te doen. Meer dan alleen die herinneringen die plotseling opduiken.’

‘Hoe bedoel je?’

‘Ze moet bedacht hebben waartoe dit kan leiden. Dat haar vader een lange gevangenisstraf kan krijgen. En daar denk ik nu over na, of er niet iets anders is dat op de achtergrond speelt, de een of andere misstand in de familie, iets dat haar ertoe brengt deze grote stap te zetten. Zo’n stap moet toch ontzettend moeilijk zijn?’

‘Misstand? Je bedoelt geweld. Mishandeling of iets seksueels?’

‘Ja, iets in die richting.’

‘Maar moord …’

‘Is het niet zo dat een kind het van nature voor zijn ouders opneemt?’ onderbrak Sara hem. ‘Ze blijven toch altijd solidair met de familie? Is er niet iets meer nodig, iets dat die band verbreekt, voor je zover gaat dat je je eigen vader aangeeft?’

‘Nee, nu ben ik het niet met je eens. Wat het kind betreft, dat is één kant van de zaak. Daar heb je zeker gelijk in. Daarom kan ze wat ze gezien heeft niet hanteren en verdringt het achttien jaar lang. Maar nu is ze immers geen kind meer. Denk je niet dat een volwassene met een goed ontwikkeld rechtsgevoel zich over zoiets kan heen zetten, in elk geval voor een deel?’ vroeg Fredrik.

‘Misschien, maar ik aarzel. Ik denk dat er meer voor nodig is, in ieder geval moeten we dat niet uitsluiten’, zei ze. Hun glazen waren leeg en Fredrik vroeg of ze nog een Calvados wilde. Sara keek op de klok en zei toen ja. Hij wenkte de ober die in de bar serveerde en bestelde een nieuw rondje. De ober was snel terug met grote stappen onder zijn lange, zwarte schort. Hij zette de glazen voor hen op tafel en legde de rekening ernaast. Sara keek naar Fredrik met een vragende blik, die niets met het moordonderzoek te maken had.

‘Kun je me niet iets over onze collega’s vertellen?’ vroeg ze. De vraag verraste hem. Niet zo zeer door de plotselinge overgang, maar meer door haar wijze van vragen, zo zonder blikken of blozen. Zelf zou hij nooit zo recht op de man af zijn geweest als hij op een nieuwe werkplek nieuwsgierig naar zijn collega’s was geweest.

‘Ja, dat kan ik wel. Wat wil je, een korte introductie of wat meer in de richting van geroddel …?’

‘Beslis jij dat maar’, zei ze.

Hij draaide wat aan zijn glas en dacht na hoe hij zou beginnen.‘We nemen Göran eerst’, zei hij.

‘Je, we beginnen bovenaan’, zei Sara.

‘Eide. Dat is een Noorse naam. Zijn opa is van Noorwegen naar Zweden verhuisd, of was het misschien zijn overgrootvader, dat weet ik niet precies.’

‘Eerlijk? Ik dacht dat Eide Gotlands was.’

‘Nee, verrek zeg, hoor je dat dan niet?’

‘Ik niet.’

‘Hoe dan ook, van Noorse afkomst, ver weg. Hij is getrouwd met Sonja van de receptie, wist je dat?’

‘Nee, geen idee.’

‘Hij is al ruim zes jaar hoofd van de recherche. Voor jij bij ons begon, bedelde hij altijd links en rechts om sigaretten. Hij had zich ingebeeld dat hij gestopt was, maar in feite was hij er alleen maar mee gestopt ze zelf te kopen. Anna en Carina van de centrale hadden het meeste last van hem. Die zijn namelijk altijd op het bureau. Ze werden gek van hem en hebben hem ten slotte flink de waarheid gezegd. Maar nu is hij echt gestopt. En dat is natuurlijk prima, in elk geval voor hem en voor Anna en Carina, maar eerlijk gezegd was hij aardiger toen hij nog rookte.’

‘Serieus?’

‘Ja, ik ben serieus’, zei Fredrik. Hij is een stuk chagrijniger geworden nadat hij is gestopt. Maar het is een goede chef.’

‘En dan hebben we Lennart …’, zei Sara. Ze kneep één oog halfdicht en trok een beetje met haar mondhoeken. Fredrik vond haar leuk als ze lachte. Het was een aanstekelijk lachje. Ze zag er erg … tja, aantrekkelijk uit – dat was de formulering die hij probeerde te vermijden.

‘Hij is eigenlijk wel oké, ook al …’

‘Mm, doe nu even niet zo verrekte braaf.’

‘Braaf?’ zei hij.

‘Of loyaal dan?’

‘Oké, hij kan af en toe verdomd zelfingenomen zijn.’

‘Soms’, zei ze lachend. Ik vind hem meestal een echte pestkop.’

‘Tja’, zei Fredrik ernstig. Hij kan knap vervelend zijn. Maar zijn opmerkingen zijn meestal ongevaarlijk.’

‘Maar geklets en gezeur kan wel een slechte sfeer veroorzaken. Dat is nooit prettig op het werk’, zei Sara.

Fredrik knikte en merkte dat hij een heel klein beetje aangeschoten was. Behaaglijk loom met een aantrekkelijke vrouw aan de andere kant van het tafeltje. Hij kon het op deze reis eigenlijk erg goed met Sara vinden.

‘Is hij getrouwd?’ vroeg Sara.

‘O ja, ik wist niet dat je belangstelling voor hem had’, zei Fredrik. Ze lachte, maar zei niets.

‘O Ja, Lennart is getrouwd en heeft vier kinderen.’

‘Vier!’

Hij knikte.

‘Is dat zo vreemd?’

‘Misschien niet voor zijn generatie … Maar die moeten nu wel volwassen zijn, die kinderen.’

‘Ja, die wonen niet meer thuis.’

Hij vertelde wat hij wist van Lennart Svensson, waarmee hij al snel klaar was.

‘Dan hebben we Ove. Er gaat het hardnekkige gerucht dat hij op de een of andere manier religieus is.’

‘Op de een of andere manier?’ zei Sara. ‘Hij heeft thuis in zijn tuin een boeddhistisch tempeltje, of zoiets?’

‘Nee, volgens mij is hij christelijk. Verder houdt hij zich nogal met dieren bezig. Hij heeft een poosje kalkoenen gehouden, daarna had hij het plan ze om te ruilen voor struisvogels, maar ik weet niet of hij daar al mee begonnen is.’

De tijd vloog, terwijl hij zo goed als hij kon het een en ander over zijn collega’s vertelde. Hij realiseerde zich dat hij over hun leven buiten het politiebureau eigenlijk niet zo veel wist. Gustav was natuurlijk een uitzondering, maar het was daarom ook moeilijker over hem te praten.

Na het tweede rondje braken ze op. Toen ze in de lift stonden, kon hij niet nalaten Sara te vragen waarom ze naar Gotland was verhuisd.

Na een nauwelijks merkbare aarzeling gaf ze antwoord. ‘Ik hoopte naar een plek te gaan waar de mensen een wat andere houding hebben. Ik zocht alleen maar een ander werkklimaat.’

‘O, vond je het werkklimaat bij de politie in Stockholm dan niet prettig? Je hebt het daar toch erg goed gedaan?’

‘Zeker, het ging best goed, maar je betaalde er wel een prijs voor’, zei ze.

Hij liet haar woorden op zich inwerken en besloot niet verder te vragen. De lift kwam met een klein schokje tot stilstand. ‘Hoe vind je het in Visby?’ vroeg hij.

‘Ik ben er nog maar pas, maar het lijkt me er prima. Niet perfect, maar dat is ook wat te veel gevraagd’, zei ze met een ironische blik.Ze stapten uit de lift, maar stonden nog even voor de deur op de vaste vloerbedekking.

‘Eerlijk gezegd zou …’ begon Fredrik. ‘Misschien zou ik dit helemaal niet moeten zeggen, maar helemaal in het begin – ik weet eigenlijk niet waarom – vond ik je wel een tikkeltje te ambitieus.’

‘Dat heb ik gemerkt’, zei ze.

‘O, ja?’

Heel even stond hij met zijn mond vol tanden.

‘Ja’, zei ze lachend.

‘Ja, ja, zo zie je maar weer.’ Hij zwaaide wat doelloos met zijn armen in een poging tot een verontschuldigend gebaar.

‘Hoe dan ook, dat neem ik terug’, zei hij. ‘Dat was eigenlijk alles wat ik wilde zeggen: dat ik onze samenwerking prettig vind.’

‘Weet je dat zeker?’ vroeg ze.

Hij knikte.

‘Tja, ik weet het niet, ik …’, zei ze glimlachend terwijl ze hem vragend aankeek.

Fredrik voelde zich niet helemaal tevreden. Misschien had hij beter niets kunnen zeggen.

‘Ach …’, zei hij en rekte zich een beetje uit.

Ze zeiden welterusten en liepen naar hun kamer.

‘Ik zet mijn mobiel uit, maar als er iets is, weet je waar ik ben’, zei Sara terwijl ze aan het eind van de gang de hoek om liep. 

Toen Fredrik de deur van zijn kamer achter zich dichtsloeg, vroeg hij zich af of dat laatste alleen maar een mededeling was of dat ze met hem flirtte. Of misschien de draak met hem stak. Vervolgens vroeg hij zich af waarom hij zich dat eigenlijk afvroeg.

17

De dag erna vlogen ze van Frankfurt naar huis met een tas vol onderzoeksmateriaal en een stapel krantenknipsels uit de tijd van de moord op Pauline Jousset. ’s Ochtends hadden Maurice Blanchot en Edouard Rolland Jenny lang verhoord, waarbij Sara en Fredrik aanwezig waren. Uit een deel van de vragen konden ze opmaken dat ook de Franse collega’s de theorie wilden toetsen dat het lichaam verplaatst was, maar het leverde niets op. Het was al laat toen ze in Visby landden. Omdat Fredrik toch bij het bureau zijn auto moest ophalen, ging hij even naar binnen om alle papieren daar achter te laten. Het politiebureau was leeg en de lichten waren uit, behalve bij de alarmcentrale en in de gangen. Bij de recherche was iedereen al naar huis.

Met de auto onderweg naar huis bedacht hij opeens dat hij helemaal met lege handen thuiskwam. Als je in het buitenland was geweest, bracht je een cadeautje mee. Dat vonden in ieder geval de kinderen. Het was een ongeschreven wet in hun gezin. Het hoefde niet iets duurs te zijn, niet iets bijzonders, maar je bracht wel iets mee. Hij had er geen seconde aan gedacht. En hij kon ook niet de schuld geven aan een te vol programma, want hij had er tijd genoeg voor gehad.

Hij reed door de pikzwarte Gotlandse novemberavond. Passeerde verkeersborden die in het schijnsel van de koplampen voorbij flitsten: Träkumla, Vall, Väte …

Toen hij op hun erf uit de auto stapte, zag hij Simons koppetje door het keukenraam naar buiten kijken. Nog voor hij bij het huis was, had zijn zoon de voordeur al geopend en hing aan de deurkruk. Ninni kwam ook de hal in. Ze liep naar Fredrik om hem een zoen te geven. Meer een vriendenzoen dan iets anders, maar in elk geval een stapje op weg naar verzoening, dacht hij. Als hij eraan dacht hoe ze twee dagen geleden uit elkaar waren gegaan, was dit absoluut een eerste stap. De volgende zou van zijn kant moeten komen.

Er was eigenlijk maar één probleem. Hij was eigenlijk niet echt blij weer thuis te zijn. Hij voelde geen spontane behoefte zijn handen over Ninni’s lichaam te laten dwalen en haar stevig tegen zich aan te drukken. Heel even voelde hij iets van een slecht geweten knagen. Die idiote gedachte dat, toen hij de deur van zijn hotelkamer dichtsloeg, Sara met hem flirtte. Natuurlijk deed ze dat niet, maar waarom dacht hij dat dan, waarom fantaseerde hij erover, al was het maar een seconde?

De dag daarop werd Fredrik uitbundig welkom-thuis gewenst door Lennart Svensson:

‘Aha, het jonge paar is weer terug uit het rijk der Franken, du vin, du pain …’

‘Ja, ja, doe die bek maar eens op slot!’

Lennart keek hem oprecht verbaasd aan.

‘O jee, zijn we met het verkeerde been uit bed gestapt?’

Fredrik liep verder zonder te reageren en Lennart ging zo staan dat iedereen in de gang hem kon horen.

‘Wilde het vrouwtje soms niet meewerken?’

Zou jij je niet voor je rug volledig laten afkeuren, dacht Fredrik. Bij Sara’s kamer hield hij stil. Hij wenkte haar door de glazen wand, waardoor ze van haar computer opkeek. Hij wees naar het andere eind van de gang. Sara stond op en liep met hem mee naar Göran om verslag uit te brengen van hun reis en het resultaat van het bezoek aan de plaats delict. Lennart Svensson had zich teruggetrokken in zijn kamer, waardoor nog meer schampere opmerkingen van zijn collega hem bespaard bleven.

‘Ik vind dat we hem moeten oppakken’, zei Göran. We zouden hem hier een poosje moeten vastzetten en verhoren. Ik zal met Klint praten. Hoe is het met jullie, kunnen jullie al een verhoor afnemen of moeten jullie je eerst inlezen in het Franse onderzoeksmateriaal?’

‘Nee, dat hoeft niet’, zei Sara, ‘dat kunnen we tussendoor wel doen.’

‘Haar bezoek aan de plaats delict is nog wel een vraagteken’, zei Göran, maar de rest van haar verklaring is wel sterk. Ik denk dat we niet veel verder komen zonder haar vader te horen.’

Daar waren ze het mee eens. Fredrik was niet verrast door Görans besluit, maar wel enigszins verbaasd dat ze nu dan toch zover waren gekomen dat ze Ulrik Lundgren, de vader van Jenny, zouden aanhouden. En hem zeer waarschijnlijk ook in hechtenis zouden nemen. Toen het onderzoek begon door Jenny’s aangifte, was het allemaal zo vreemd dat het wel een sprookje leek. Een boos sprookje, dat wel, maar toch iets dat niet echt paste in het patroon van het dagelijkse politiewerk.

Nu was het dus zover. Hij moest bekennen dat hij er naar uitzag in een verhoorkamer oog in oog met Ulrik Lundgren te zitten. Een man die hij alleen maar kende via de verhalen van Jenny. In de afgelopen twee maanden was hij best nieuwsgierig naar hem geworden. Zou het een doodgewone, alledaagse man zijn, of zou hij een man te zien krijgen die op de een of andere wijze de zichtbare sporen bij zich droeg van achttien jaar zwijgen over het vreselijkste van alle geheimen? Dat hij eigenlijk een moordenaar was?

Fredrik zette zich aan zijn eerste taak van die dag; een memo schrijven over hun twee dagen in Frankrijk. Hij had nog niet veel geschreven, toen Göran zijn hoofd door de deuropening stak.

‘Kun je even bij me langskomen?’ zei hij, waarna hij zich omdraaide om naar de kamer van Gustav te lopen met dezelfde vraag.

Fredrik hoefde met andere woorden niet te vragen of hij nu meteen bedoelde. Hij sloeg het korte stukje tekst in zijn computer op. Toen Göran zijn kamer binnenliep, op de voet gevolgd door Fredrik en Gustav, zat Eva Karlén daar te wachten.

‘Aha, is er wat gebeurd?’ vroeg Gustav toen ze eenmaal zaten.

‘Het lijkt me beter dat jij het vertelt’, zei Göran met een blik op Eva.

Ze bladerde wat papieren door. Aan de vage letters te oordelen, waren het faxen.

‘Tja, Karolinska Institutet is bezig met een onderzoeksproject naar duikerziekte, ook wel caissonziekte genoemd en naar andere ziektes en verwondingen die met het duiken te maken hebben’, begon ze. ‘De basis van het onderzoek wordt gevormd door patiënten die in het ziekenhuis behandeld worden en degenen die bij het duiken zijn verongelukt en die in Karolinska worden onderzocht …’

Göran onderbrak haar met een gebaar van zijn hand. ‘Begin met het belangrijkste.’

Eva glimlachte en liet de rest van haar inleiding achterwege. ‘Sören Myrman. De duiker in Smöjen.’ Ze hield het bundeltje papieren omhoog. ‘Volgens dit meer uitvoerige onderzoek kan hij onmogelijk in die kalkgroeve zijn verdronken. Dus moet iemand het lichaam daar hebben achtergelaten toen hij al dood was’, zei Eva.

‘Wat op zijn beurt weer betekent dat Myrman dus vermoord is’, zei Göran. ‘Het kan natuurlijk een poging zijn om een ongeval of een geval van doodslag te verbergen, al lijkt dat niet erg waarschijnlijk.’

‘Het was in elk geval geen gewoon ongeluk’, zei Eva.

‘Maar wacht even’, zei Fredrik. ‘Hij was toch op tien meter diepte geweest en had toch een deel van de lucht uit zijn fles verbruikt. Dat hebben we toch vastgesteld?’

‘Jazeker, dat klopt. De enige verklaring is dat degene die hem in de kalkgroeve heeft achtergelaten, in Myrmans regulator heeft geademd en hem om de een of andere reden heeft meegenomen naar een diepte van tien meter, om hem vervolgens weer naar vier meter te brengen’, zei Eva. Ze keken elkaar aan, alle vier. Iedereen dacht hetzelfde.

‘Verdomd idioot’, zei Fredrik.

‘Ja, dat is wel het minste wat je kunt zeggen. Verdomd pijnlijk lijkt me ook een adequate reactie’, zei Göran. ‘Nu lopen we zes weken achter. Dat was niet nodig geweest.’

‘Ik begrijp het niet. Waarom is dit niet bij het medisch-gerechtelijk onderzoek ontdekt? Controleren die het water in de longen dan niet? Wat doen die eigenlijk wel?’ vroeg Gustav.

‘Dat is nu precies waar alles om draait’, zei Eva. Ze legde de papieren op Görans bureau en tikte er met haar wijsvinger op.

‘Het water in Myrmans longen was wel afkomstig uit de kalkgroeve.’

‘Ja, ja’, zei Gustav waarbij hij keek of hij nu echt de draad kwijt was.

Fredrik voelde zich net zo verward.

‘Iemand heeft alleen maar water in zijn longen gegoten toen hij al dood was’, legde Eva uit.

‘Wat? Zou er iemand water uit de kalkgroeve in Myrmans longen hebben gegoten? Toen hij al dood was? Kan dat? Hoe doe je zoiets?’ vroeg Fredrik.

‘Ja, dat kan. Als je weet hoe het moet’, zei Eva.

Fredrik kon het nauwelijks geloven. Ook al was het mogelijk, wie deed er nu zoiets?

‘Dit is krankzinnig’, zei Gustav. ‘Dat klinkt als, ik weet niet wat … Bij iemand water naar binnen gieten …’

‘Het is mogelijk om bij een dode de longen met een voldoende hoeveelheid water te vullen om ervoor te zorgen dat er bij een medisch-gerechtelijk onderzoek niets opvalt’, zei Eva.

‘En omdat wij niet aan een misdrijf dachten, hebben we alleen naar de longinhoud gevraagd’, vulde Göran aan.

‘Ja, maar bij een autopsie wordt het ontdekt’, zei Eva. Er doken weerzinwekkende beelden in Fredriks hoofd op.

‘Maar hoe is hij dan gestorven?’ vroeg Gustav.

‘Hij is verdronken, maar zoals ik zei, ergens anders. Toen ze het longweefsel onderzochten, ontdekten ze zulke concentraties chloor dat het afkomstig moet zijn van gechloreerd water in de longen.’

‘Dan moet toch degene die bij hem het water van de kalkgroeve erin heeft gegoten, eerst het water waarin hij verdronken is, uit zijn longen hebben verwijderd?’ vroeg Fredrik.

‘Dat neem ik aan. Ik zal nog eens navragen wat dit nu inhoudt en wat er precies kan zijn gebeurd. Maar nu weten we alleen dat hij niet is gestorven op de plek waar we hem hebben gevonden.’

‘En dat is ook genoeg op dit moment. Jullie tweeën pakken de zaak weer op’, zei Göran en hij bedoelde Fredrik en Gustav. Sara kan het voorlopig met Lundgren wel alleen af. Jullie kunnen samen met Lennart Myrmans achtergrond in kaart brengen en daarna denk ik dat we jullie naar Stockholm moeten sturen.’

‘Ik wil eerst nog een keer naar Smöjen’, zei Fredrik.

‘Ja, we moeten die plek zeer nauwgezet onderzoeken’, zei Göran terwijl hij een vermoeide blik in zijn ogen kreeg. Godverdomme! Dit is echt klote.’ Hij sloeg met zijn vuist op tafel en keek door het raam naar de donkergrijze lucht.

‘De kans dat we er nu nog iets vinden is ongeveer net zo groot als nadat iemand er met een hogedrukspuit aan de gang is geweest.’

Fredrik dacht aan zijn collega die toen als eerste ter plaatse was en aan wat hij door de telefoon tegen de wachtcommandant had gezegd: ‘Er is iets vreemds.’ Zo’n eerste indruk had vaak meer betekenis dan men wilde toegeven.

‘We hebben in elk geval de auto’, zei Göran, nu weer geconcentreerd. Die Mustang staat nog hier in de garage. Myrmans zus zou iets van zich laten horen, maar dat heeft ze nog niet gedaan. Misschien levert dat wat op. Ook hebben we zijn kaartjes van de veerboot. Het is goed mogelijk om erachter te komen wanneer die reservering is gemaakt, tot op de minuut nauwkeurig.

‘Het meisje met de hond, dat meisje dat die oude mensen hadden zien lopen. Haar moeten we ook zien te vinden’, zei Fredrik.

‘Ja, er zijn vast getuigen. Het was prachtig weer, er zwommen nog steeds veel mensen, ook ’s avonds. Er moet iets te vinden zijn. Ook kunnen we de kranten om hulp vragen. Die zijn vast niet moeilijk over te halen’, zei Göran.

Ulrik Lundgren was plotseling van Fredriks agenda afgevoerd. Dat was wel enigszins teleurstellend, maar hoewel hij er nog steeds erg op gebrand was tegenover hem in de verhoorkamer te zitten, begon hij ook met een zekere opluchting aan de zaak Sören Myrman. Dat was een zaak waarvan hij tenminste goed wist hoe hij hem moest aanpakken. Het was heerlijk om een thuiswedstrijd te spelen en niet in een onzekere wereld van dromen en verdrongen herinneringen.

‘Jullie moeten in de loop van de dag zo veel mogelijk te weten zien te komen, dan spreken we hier weer vanmiddag om vier uur af, met iedereen’, zei Göran.