Håkan Östlundh

TERREUR
Literairde Thriller

Uit het Zweeds vertaald door Katja Derks

Uitgeverij de Rode Kamer

[Flaptekst]

In een zomerhuis aan het strand op het Zweedse eiland Gotland wordt vlak voor midzomer een jong stel dood aangetroffen - op gruwelijke wijze vermoord. Beiden hebben de Zweedse nationaliteit, maar zijn oorspronkelijk afkomstig uit Egypte. In eerste instantie lijkt het een daad met racistische motieven.

Maar al snel wordt de zaak gecompliceerder. In het huis wordt een Egyptisch paspoort gevonden van een man die getuige moet zijn geweest van de moord. Waar is die man nu? En waarom meldt hij zich niet bij de politie? Heeft de moordenaar wellicht de verkeerde mensen doodgeschoten?

Veel vragen voor de recherche in Visby die met de zaak behoorlijk in zijn maag zit. Dat geldt zeker voor inspecteur Fredrik Broman die tijdens het politieonderzoek heel andere dingen aan zijn hoofd heeft. Nadat zijn vrouw hem de deur heeft uitgezet, leidt hij op zijn zachtst gezegd een chaotisch leven.

De vondst van de Egyptische pas blijkt het begin van een reeks ingewikkelde en gewelddadige gebeurtenissen die het hele land op zijn kop zet en zelfs een minister ten val brengt.

Oorspronkelijke titel: Terror

Verschenen bij: Ordfront Förlag, Stockholm 2006

© Oorspronkelijke tekst: Håkan Östlundh 2006

© Nederlandse vertaling: Katja Derks en uitgeverij de Rode Kamer, 2009

Met toestemming: Leonhardt & Høier Literary Agency, Kopenhagen 

Eindredactie: Ton Lelieveld

Omslagontwerp: Rolf van Kammen

Lay out: Rough Design, Haarlem

1e druk februari 2009

ISBN 978 90 78124 22 1

www.rodekamer.nl

jij bent het tij

dat de golven verzwelgt

(Bruno K. Öijer)

20-24 juni 2004

1

Hij had spijt van zijn reis. Hij had nooit op het aanbod dat hem in Teheran was gedaan moeten ingaan. Het was waanzin. Hij hoopte althans dat het waanzin was.

Said pakte zijn vuile kleren uit en legde er schone voor in de plaats. Zijn koffer lag geopend op zijn bed in de armzalige studentenflat in Hammarbyhamnen. Hij was opgewonden. Wilde zo snel mogelijk weer verder.

Zijn nicht had hij al gebeld toen hij met de bus onderweg was van vliegveld Arlanda. Was vergeten dat ze de stad uit was. Ze had het nog zo gezegd. Maar in zijn opwinding had hij het niet onthouden: vakantie op Gotland.

Hij legde twee overhemden, een T-shirt, ondergoed en een spijkerbroek klaar. Sandalen. Ze zaten vlakbij het strand had ze verteld. Zijn reis naar Teheran had een onverwachte wending genomen. Hij had zich nog nooit eerder zo kwetsbaar gevoeld toen hij besefte waar het om ging. Zijn oude klasgenoot en jeugdvriend. Zijn boodschap. Ze hadden lang door de straten van Teheran gelopen. Hij had geen idee waar ze waren. Zijn vriend was ineens een vreemde voor hem geworden. Hij kreeg het gevoel dat hij over spekgladde stenen glibberde. Bij de kleinste misstap zou hij vallen en door de onderstroom worden verzwolgen. Voor altijd zijn verdwenen. Of was het maar verbeelding? Was hij paranoïde?

Natuurlijk moest hij komen had ze gezegd. Natuurlijk was dat goed. En wel onmiddellijk. Ze had hem geholpen een kaartje voor de veerboot te reserveren.

Saleh was de enige met wie hij erover kon praten. Maar niet via de telefoon. Hij voelde zich vies, gebrandmerkt. Alsof hij het nooit van zich af zou kunnen schudden.

En dan het afscheid. In plaats van een vaarwel was het een waarschuwing geweest. 

2

Hoog boven het huis in Nisseviken zweefde een zeearend. Saleh wist zeker dat het een zeearend was. Dat kon niet missen. De grote spanwijdte, de brede vleugels met die gelobde, witte punten. Ze was naar buiten gegaan om de vogel beter te kunnen zien en bleef een paar meter van de deur staan, haar blik naar boven gericht. Ze kruiste haar armen over haar borst en onder haar vingertoppen voelde ze kippenvel. Ze droeg alleen maar een dun grijs T-shirt in Amerikaanse collegestijl met de tekst Stockholms Universitet. Ze had het koud. Het was nog vroeg in de ochtend. De zon scheen aan een strakblauwe hemel, maar er stond een koude zeewind. Zodra Said zat was hij begonnen te vertellen. Om vier uur ’s ochtends. Dat er iets ernstigs was gebeurd begreep Saleh al toen hij nog in de deuropening stond. Zodra ze zijn ogen ontmoette. Hij was bang en opgewonden.

Wat hij verteld had, had ook haar bang gemaakt. Ze had gehuiverd, precies zoals ze nu huiverde door de koude wind. Hij had gezegd dat het leek alsof iemand zijn huis was binnengedrongen en hem had bedreigd, hoewel hij niet thuis was geweest en evenmin was bedreigd. Aan dat laatste twijfelde hij overigens. Zat er een verkapt dreigement in wat zijn oude klasgenoot hem had verteld?

– Waarom ik? had Said keer op keer aan Saleh en Josef gevraagd. Door de jaren heen had hij tijdens diverse discussies een heleboel radicale ideeën geuit, maar hij was niet bepaald religieus. Was hij ook nooit geweest.

Saleh en Josef hadden het vakantiehuisje twee weken gehuurd en de eerste week was al voorbij. De meeste zomerhuizen in het kleine recreatiegebied bij het strand stonden nog leeg. Vrijdag was het midzomer. Dan zou de drukte beginnen. Op het strand lag de meiboom al op schragen klaar. Gereed om versierd te worden. Diverse vrienden hadden haar geplaagd en gezegd dat ze een rasechte Zweedse was geworden omdat ze haar vakantie in een zomerhuis op Gotland doorbracht. Maar er zat wel een kern van waarheid in. Ze had een relatie met een half Zweedse man, ze zou binnenkort afstuderen als juriste en ze woonde in een appartement in de binnenstad. Ze ging steeds meer op een echte Zweedse lijken en dat vond ze prima. Ze had er geen belang bij zich ertegen te verzetten, maar ze hoefde het proces ook niet te versnellen. Ze wilde gewoon haar eigen leven leiden.

Ze holde terug naar het huis en trok de deur achter zich dicht. Said zat in de gebloemde fauteuil in de hoek van de kamer en bladerde mat door de ochtendkrant. Nadat hij zijn verhaal had gedaan was het alsof alle kracht uit hem was gevloeid.

– Ik ben helemaal kapot, zei hij terwijl hij in zijn ogen wreef.

– Zou je dan niet even gaan liggen? zei ze.

Said had op de nachtboot naar Gotland maar een paar uur geslapen. En de dag ervoor, tijdens de zes uur durende vlucht uit Teheran, niet veel meer. Hij schudde langzaam zijn hoofd.

– Het heeft geen zin. Ik kan toch niet slapen. Misschien vanmiddag, maar niet nu.

– Oké, ik ga koffiezetten. Josef zal zo wel terugkomen. Josef was boodschappen doen. Hij wilde vroeg bij de ICA-supermarkt in Hemse zijn die al om acht uur open ging. Ze hadden geen brood in huis. Ze snapte niet hoe ze dat had kunnen vergeten, net nu haar neef er was.

Ze ging naar de keuken. Die was klein en smal. Je moest er voorzichtig zijn met je bewegingen. Ze goot water in het koffiezetapparaat en deed de juiste hoeveelheid koffie in de filter. Ze deed de deur van de grote koelkast open en ging op haar tenen staan om bij een pak muesli te komen dat Josef zo hoog had weggezet dat ze er nauwelijks bij kon.

Ze hoorde Josefs auto, keek uit het raam en zag hem langzaam naderbij komen over het pad dat niet veel meer was dan twee karrensporen in het zand. In het noorden kon je een glimp opvangen van een paar windmolens en een smalle landtong waar koeien graasden.

De auto hobbelde verder door het zand. Josefs Audi TT was misschien niet de ideale auto voor de zandweggetjes op Gotland, maar hij was er wel ontzettend blij mee. Kinderlijk blij bijna, hoewel ze merkte dat hij het probeerde te verbergen. Toen Josef er voor het eerst mee thuiskwam had Saleh het onaangename gevoel dat eendergelijke auto iets te provocerend was. Twee allochtonen in een schitterende sportwagen. Je kon je wel voorstellen wat voor gevoelens dat zou oproepen. Althans, bij sommige autochtone Zweden. Die wisten natuurlijk niet dat het een auto van de zaak was, dat Josefs werkgever de eigenaar was. Naderhand had ze het van zich afgezet. Ze hadden toch gewoon het recht te rijden in welke auto ze maar wilden? Het was nu eenmaal een auto om jaloers op te worden, zelfs als er rasechte Zweden in reden. Als mensen dan extra groen van jaloezie zagen omdat er een Marokkaan achter het stuur zat … daar konden zij weinig aan doen. Ze hadden allebei erg hard gewerkt en hoefden zich nergens voor te schamen. Josef parkeerde zijn auto achter Saids oude, roestige Toyota, daar waar hoge meidoornhagen en jeneverbesstruiken het zicht op zee belemmerden. Hij stapte uit, opende het hek in het stenen muurtje en liep naar het huis. Hij had een bruine papieren zak in zijn rechterhand, vol luxe witte bolletjes en meergranenbroodjes. Saleh had nog steeds het pak muesli in haar hand. Ze zette het weg naast het koffiezetapparaat en liep naar de deur om hem te begroeten.

– Hij is terug, zei ze toen ze door de kamer liep waar Said zat.

– Schysst.

Ze moest lachen om die typisch Zweedse uitdrukking. Echt weer iets voor Said om niet cool te zeggen. Hij had het afgelopen jaar hard gewerkt om zijn Zweeds te verbeteren. Deels om het academisch vocabulaire te leren beheersen, maar evenzeer om erbij te horen in een café in de stad.

Saleh deed de deur wagenwijd open en liep het terras op. Josef glimlachte breed naar haar. Ze waren al drie jaar samen, maar ze werd nog steeds helemaal warm van die glimlach.

– Ik zag zoiets raars bij de ICA, zei hij en zijn ogen straalden enthousiast.

Maar voordat Josef verder kon vertellen gebeurde er iets vreemds. Een deel van de deur leek te ontploffen. Stukken hout vlogen alle kanten uit. Een centimeter dikke spaander van ruim een decimeter lang met scherpe punten boorde zich in Salehs bovenarm. Maar dat had ze nog niet eens gemerkt.

Ze keken allebei verbijsterd naar het gat in de deur dat zo groot was als een voetbal. In een fractie van een seconde explodeerde Josefs borstkas. Delen van zijn hart en longen werden zijn lichaam uitgeperst en verspreidden zich samen met een grote hoeveelheid bloed over Salehs gezicht en borst. Zonder te beseffen wat er gebeurde stond ze als aan de grond genageld terwijl haar vriend voor haar ogen in elkaar zakte. Ze haalde diep adem om haar ontzetting uit te schreeuwen, maar die schreeuw kwam nooit over haar lippen. Ze stierf voor ze kon uitademen. Op dezelfde manier als Josef was gestorven. Alleen werden haar vitale organen via haar rug naar buiten geperst toen de voortrazende kogel als een ijzeren klauw haar lichaam verscheurde. De beide levenloze lichamen zakten naast elkaar op de grond. Ze lagen half binnen, half buiten het huis.

Said had de schoten gehoord en was onmiddellijk opgestaan. Hij reageerde instinctief, maar in zijn enigszins versufte toestand twijfelde hij of hij het wel goed had gehoord. Hij deed een paar stappen naar voren en zag zijn nicht en haar vriend in de deuropening liggen. Hun lichamen, de wanden en vloer om hen heen waren een en al bloed.

Hij begreep meteen wat er gebeurd was en had geen bedenktijd nodig. Hij draaide zich direct om en was met drie grote stappen bij het raam, maakte de vensterhaken los en rukte het wagenwijd open. Hij zette zijn voet in het raamkozijn en was in één beweging buiten.

Zodra zijn voeten de grond raakten begon hij te rennen. Hij rende zoals hij nog nooit had gerend en zijn enige gedachte was dat hij weg moest zien te komen, weg van zijn dode vrienden, weg van de deur aan de andere kant van het huis. Hij was ervan overtuigd dat hij zou sterven. Dat hij net als zij elk moment in stukken kon worden gereten. Dat hij levenloos in het gras zou liggen in een brij van bloed en ingewanden.

Hij stoof over het gazon, vloog als een hordeloper over de stenen muur, rende twintig, dertig meter over een pas gemaaid weiland met twee kleine voetbaldoelen. Hij laveerde tussen een paar dennen door en wrong zich met al zijn kracht dwars door struikgewas dat bloederige schrammen op zijn blote onderarmen achterliet. Pas toen hij de struiken achter zich liet durfde hij te denken dat hij misschien toch niet zou doodgaan. In ieder geval niet nu meteen. Hij had nog steeds een paar minuten te leven. Of het er meer zouden worden was natuurlijk afhankelijk van hoe hard hij kon lopen, maar misschien nog meer van de weg die hij koos. Hij bereikte de smalle geasfalteerde weg die hij nog maar een paar uur eerder vanaf de grote kustweg was ingeslagen. Hij had een nare pijn in zijn achterhoofd. Alsof een sluipschutter precies op dat moment een geweer op hem richtte en zijn vinger om de trekker boog. Hij keek in beide richtingen van de weg. Geen mens te zien. Hij besloot aan de overkant verder te gaan.

Met bonzend hart en een keel als schuurpapier stak hij de weg over. Hij nam een grote sprong over de sloot en rende zonder te aarzelen het bos in.

Zijn oude klasgenoot had hem gewaarschuwd dat zoiets als dit kon gebeuren. Said had hem niet geloofd. Hij had het vooral niet willen horen. Hij wilde er geen deel van uitmaken. Wilde niets te maken hebben met de twijfelachtige missie en ingewikkelde samenzweringstheorieën van die ander.

Nu was hij in zekere zin toch dankbaar voor de waarschuwing van zijn vriend, want anders was hij zeker op de levenloze lichamen van Saleh en Josef afgestormd. Waarschijnlijk precies zoals de schutter had verwacht. En dan was hij nu niet meer in leven geweest. Het bos was dicht en ruig maar de bodem was egaal en goed begaanbaar. Hij kwam snel vooruit, hoewel hij tussen de bomen door moest zigzaggen en takken moest proberen te ontwijken. Zonder te aarzelen dook hij tussen jong geboomte en struikgewas door, ongevoelig voor zwiepende takken en doornen die in zijn huid prikten. Hij drong steeds verder het bos in. Het enige waaraan hij kon denken was te ontsnappen en zich te verbergen. 

Tommy Johansson parkeerde zijn auto op de gebruikelijke plek. Precies tussen de grote stal en het stenen huis dat langzaamaan steeds grijzer begon te worden. Hij stapte uit de legergroene Volvo en sloeg het portier dicht. Achter zich hoorde hij het grind knerpen.

Verdomme, dacht hij en draaide zich om.

De zware gedaante waggelde langzaam richting keukendeur. Hoewel Tommy bij de stal er een heel eind vandaan stond, kon hij hem toch duidelijk horen hijgen. Het was fascinerend te zien dat die trage bewegingen zulk heftig gehijg konden veroorzaken.

Fascinerend en grotesk.

Verrek, ik had hem niet in de gaten, dacht hij.

Nu keek de logge reus naar hem. Keek hem recht aan. Zijn ogen gloeiden nieuwsgierig vanuit hun diepe poelen in het opgezwollen gezicht.

– Ja?

Het was een vraag. Niet slechts een verraste constatering. Een nieuwsgierige, belangstellende vraag die beantwoord moest worden. Spontaan opgeworpen ondanks de ongeschreven regel. En Tommy was blijven staan, had zich half omgedraaid. Hij staarde zijn vader aan.

Dacht zijn vader dat hij iets van hem wilde, alleen maar omdat ze elkaar toevallig op het erf tegenkwamen, omdat het hem bij wijze van uitzondering deze keer niet was gelukt dat bespottelijk rondscharrelen van zijn vader te ontwijken?

Het zat altijd in zijn achterhoofd: wegblijven tijdens zijn vaders idiote ochtendwandelingen. Als het moest desnoods een extra rondje met de auto; of wat dan ook. Maar vandaag … Hij was er met zijn gedachten niet bij. Of was zijn vader ongewoon vroeg? Er klopte iets niet.

Hij staarde zijn vader aan. Een zwijgend staren. Hij legde hem met zijn blik het zwijgen op.

Het duurde niet lang voor zijn vader zijn ogen neersloeg. Zo bekend, die laffe dwalende blik. De nieuwsgierigheid was verdwenen. Zijn vaders blik richtte zich nu op de deur waar hij zich met al zijn vet naartoe moest verplaatsen.

Wat wilde hij met zijn ‘ja?’ Wat had hij gehoopt dat Tommy zou antwoorden?

Het gevoel van onbehagen, het gevoel dat er iets was verstoord, verdween in hetzelfde trage tempo waarmee zijn vaders brede rug door de deuropening weg schommelde.

In plaats daarvan kroop een welbekende kilte vanuit zijn maagstreek omhoog. Die verspreidde zich door zijn borst en bereikte vervolgens zijn hoofd. Die kilte betekende kracht, veiligheid en eenzaamheid.

3

Dinsdagavond half negen. Het geluid van de tv stond zacht. De zon scheen de woonkamer in en verlichtte het goudgeel geruite dessin van het oude behang. Fredrik Broman stond op van de ongemakkelijke bank uit de jaren dertig en bewoog zich onrustig door de kamer. Hij liep naar het raam en keek uit over de rij vervallen bijgebouwen van grijs kalksteen. Het was lang geleden dat er koeien in die stal hadden gestaan.

Fredrik mocht in het vakantiehuis van Jesper logeren, een oude vriend uit Stockholm die pas het weekend na midzomer vakantie zou krijgen. Fredrik was hem daar dankbaar voor.

Het duurde nog twee dagen voor het midzomerfeest en hij had geen idee hoe en vooral met wie hij dat zou vieren. Het enige wat hij zeker wist, was met wie hij het niet zou vieren: zijn gezin. Maar hij had in elk geval een dak boven zijn hoofd. Misschien moest hij daar maar tevreden mee zijn.

Hij liep de keuken in, deed de koelkast open en pakte een alcoholarm biertje. Hij maakte het open en dronk rechtstreeks uit het blikje. Hij had een andere oude vriend die beweerde dat het onbeperkt consumeren van dit lichte bier gelijk stond aan een week droogstaan. Diezelfde vriend had dat bier tijdens zijn drie maanden vaderschapsverlof omgedoopt tot ‘Father’s little helper’. Nu zou het Fredriks little helper worden in de eenzaamheid van deze donkere, met ruitjesbehang gedecoreerde vertrekken. Met het blikje in zijn hand liep hij terug naar de woonkamer. Jespers huis was een exclusief pand. Het oude bijgebouw was natuurlijk zwaar vervallen - toen hij er kwam wonen was er geen water en geen werkende riolering, en aan de andere kant van het huis stond een nog ouder hoofdgebouw met daarachter een ruïne. Nee, het exclusieve zat hem vooral in de ligging. Het was slechts een paar minuten fietsen naar het strand in Austre. Het huis lag in de toeristische gemeente Vamlingbo, maar op gepaste afstand van het populaire Vamlingbolaget, waar stadsmensen uit Stockholm tijdens het drukke hoogseizoen als vliegen rond een suikerklontje zoemden.

Toen Ninni hem eruit zette, of eigenlijk hem hardhandig uit hun gezamenlijke woning had geduwd, had hij geen flauw idee waar hij naartoe moest. Hij zat een paar uur bedrukt in de auto. Wanhopig piekerend. Toen dacht hij eraan dat veel zomerhuisjes op het eiland begin juni leeg stonden.

Hij ging bij zichzelf al zijn vrienden en bekenden na van wie hij wist dat ze een huis op Gotland hadden. Dat waren er tamelijk veel. Maar toen hij een poosje had nagedacht besefte hij dat Jesper de enige was aan wie hij het zou kunnen vragen. Zeker als hij de ware reden moest vertellen.

Hij belde Jesper en kon er nog dezelfde avond in. Dat was meer dan hij had durven hopen. De buurman die er het hele jaar woonde had de sleutel. Jesper had alleen maar om hem gelachen. Zijn gebruikelijke lachsalvo.

– Weet je, had hij door de hoorn gehikt, je bent echt een clichéfiguur uit zo’n Zweedse politieserie: een smeris met relatieproblemen gaat scheiden en mag pitten in het zomerhuis van zijn maat. Fredrik zag er niet echt de lol van in. Maar omdat hem er veel aan gelegen was woonruimte te vinden, vroeg hij Jesper deze keer niet zijn bek te houden.

– Ik ben nog niet gescheiden, memoreerde hij een tikje verbeten.Hierdoor moest Jesper alleen nog maar harder lachen. Uit het mobieltje klonk een rasperig geluid dat in de verte op lachen leek.

– Had je niet iets originelers kunnen verzinnen? Uit de kast komen, bijvoorbeeld. Of systematisch iedere griet op het politiebureau afwerken. Maar wat rommelen met een collega en er vervolgens door je vrouw uitgegooid worden, dat is toch formulier 1 A? En weer het bekende lachsalvo .

Fredrik zweeg.

Maar toen hij uiteindelijk de sleutel in het slot stak en het koude en vochtige huis binnenstapte, had hij zich waanzinnig dankbaar gevoeld.

Inmiddels was er anderhalve week voorbij. Hij liep weer naar het raam en tuurde naar buiten. De zon zou over een uur achter de bomen verdwijnen. Dan zou het in huis weer koud worden, maar er was voldoende brandhout.

Fredrik deed het raam open. De lucht was vochtig. De echte warmte liet nog op zich wachten, maar dat was eigenlijk altijd zo rond midzomer. Hij stak zijn hoofd naar buiten en luisterde. Hoorde hij een auto in de verte? Jazeker, dat was een auto.

Hij deed het raam dicht, liep naar de hal en zette de buitendeur open. Nu hoorde hij de auto duidelijk dichterbij komen. Hij ging met gekruiste armen in de deuropening staan en leunde met zijn schouder tegen de deurpost. Kort daarop zag hij Eva’s zwarte Mercedes. Die verdween achter de ingestorte schuur en dook weer op bij de gevel die nog overeind stond. Ze draaide het erf op. Haar auto hobbelde over de overwoekerde binnenplaats en stopte voor de lage stenen muur naast de Volvo van Fredrik.

Eva Karlén stapte uit en schonk hem een brede glimlach. Ze droeg een spijkerbroek en een versleten roodbruin leren jasje met los hangende ceintuur. Haar blonde haar, dat ze onder werktijd altijd opgestoken droeg, hing nu los over de kraag van haar jasje. Eva werkte bij de technische recherche van Gotland en was al drie jaar Fredriks collega. Sinds enkele weken was ze ook iets anders. Iets meer. Wat precies wist hij niet. Het was misschien beter geweest als ze alleen maar collega’s waren gebleven, maar daarvoor was het nu hoe dan ook te laat. Het was misschien ook niet zo best dat ze op dit moment bij hem was. Niet als hij weer terug naar huis wilde. Maar hij kon het nu niet opbrengen na te denken over wat goed of fout was, wat verstandig was. Eva liep soepel de drie traptreden op. Haar mond vertrok weer in een brede glimlach. Haar ogen versmalden zich tot spleetjes met lachrimpeltjes rond de ooghoeken.

– Hallo, hoi, zei ze met een stem die bruiste van vreugde. Hij merkte dat zijn hart sneller begon te slaan, alleen al bij het horen van haar stem. Twee kleine woordjes. Dit was echt niet best. Ze had hem nog niet eens aangeraakt. Dat deed ze nu. Ze omhelsden elkaar. Hij liet zijn armen onder haar jasje glijden en zij ging op haar tenen staan en kuste hem, zoog zich vast aan zijn lippen. Hij voelde zich dronken. Op dit moment kon het hem niets schelen dat zijn leven een puinhoop was en dat het zijn eigen schuld was. Ze stonden daar een hele tijd te zoenen, vergaten alles om zich heen.

Uiteindelijk kneep Eva hem speels in zijn kruis om zich uit hun omhelzing los te maken.

– Bied je me niks aan? vroeg ze.

– Natuurlijk. Kom om te beginnen maar binnen, zei hij en stapte opzij zodat zij door de deur naar binnen kon.

Ze trok met een zwierige beweging haar jasje uit en gooide het op een stoel in de hal. Hij liep vlak achter haar en kon het niet laten haar nek en schouders te strelen. Ze pakte zijn hand op en liep voor hem uit de keuken in.

– Heb je al gegeten? vroeg hij.

– Ja, met de kinderen. Maar een glas wijn sla ik niet af.

– Is rood goed? zei hij en liet haar hand los.

– Dat is prima.

– Mooi, want volgens mij heb ik niks anders. Hij ontkurkte een fles Spaanse Navarra. Maatregel nummer twee voor op straat gegooide echtgenoten die hun hoofd boven water willen houden: geen wijn in karton!

– Wie past er nu dan op Stina en Filip? vroeg hij terwijl hij de wijn in een limonadeglas schonk. Hij had geen wijnglazen kunnen vinden en had Jesper niet willen bellen om te vragen waar ze stonden.

– Mijn moeder.

Hij knikte. Eva nam haar glas aan.

– Ze is zo lief om geen vragen te stellen.

Ze nam een slok wijn. – Althans, niet zo veel, voegde ze eraan toe.

Eva was rond de jaarwisseling bij haar man weggegaan. Zij deed met andere woorden niets achter iemands rug om. Alleen Fredrik was fout bezig. Misschien was ook Eva wel fout bezig omdat ze iets was begonnen met een getrouwde man. Dat was vermoedelijk wat haar vriendinnen tegen haar zouden zeggen. Als ze het al met hen zou bespreken.

Fredrik schonk ook een glas wijn voor zichzelf in. – Proost, zei hij. Op jou.

– Op jou, zei ze en ze toostten met hun forse glazen. Ze namen elk een slok en Eva zette haar glas op het aanrecht. Haar ogen versmalden zich weer op de manier die hij zo moeilijk kon weerstaan. Ze kroop tegen hem aan en liet haar handen onder zijn trui glijden, duwde haar vingers tussen de tailleband van zijn broek, maar trok ze snel weer terug en streelde hem over zijn rug. Fredrik zette zijn glas wat onhandig weg. Hij deed zijn mond open om te zeggen dat ze eigenlijk weinig belangstelling had voor de wijn, maar kreeg slechts een paar woorden over zijn lippen voor ze hem kuste. Ze sprong op het aanrecht en sloeg haar benen om hem heen. Hij drukte zich tegen haar aan.

Eva was een van zijn eerste collega’s in Visby geweest die hij echt had leren kennen. Ze konden altijd goed met elkaar praten. Er was iets simpels en ongedwongens tussen hen. Hij merkte dat het hem blij maakte om met haar te werken. Maar hij zag haar alleen maar als vriendin en collega.

Of … als hij eerlijk was: dat deed hij soms niet. Af en toe betrapte hij zich erop dat hij haar gezicht net iets te lang bestudeerde. Merkte hoe een sterk en heerlijk gevoel hem kon overrompelen als hun ogen elkaar ontmoetten. Maar hij was getrouwd en er waren zo veel aantrekkelijke vrouwen op de wereld. Hij probeerde er niet aan te denken.

Blijkbaar was er toch iets tussen hen geweest, iets dat onder de oppervlakte had gesmeuld en vijf weken geleden tot uitbarsting was gekomen.

– Wat vind je, zei ze, zullen we naar boven gaan en kijken hoe het er daar uitziet? Haar ademhaling was een beetje hijgerig.

– Goed plan, zei hij en ze schoot in de lach, haar mond slechts centimeters van de zijne.

Een half blikje licht bier, een slok wijn en dan Eva - het begon hem bijna te duizelen. Hij tilde haar van het aanrecht en droeg haar de keuken uit, een beetje wankel door haar gewicht en een lichte roes. De houten vloer in de hal kraakte toen hij koers zette naar de trap.

– Nee, stop, wacht, zei ze. Ze sprong uit zijn armen.

– Ik heb natuurlijk niks aan je als jij je nek breekt. Ze liep achteruit de trap op en daar was die brede glimlach weer. Hij volgde haar, betoverd en opgewonden alsof hij zijn verstand volledig was verloren.

4

Ook woensdagochtend scheen de zon boven Gotland, maar vanuit het westen naderde langzaam een massief wolkendek. Magnus Forsberg stond met de ene hand in zijn zij en de andere tegen zijn voorhoofd om zijn ogen tegen de zon te beschermen. Hij bestudeerde een grote roofvogel die aan de hemel zweefde, hoog boven Nisseviken. Josefin had hem onlangs op de vogel gewezen. Maar Josefin wist het weer van dat buitenlandse meisje van het huisje bij het strand. Zelf had hij geen idee wat het verschil was tussen een zeearend en bijvoorbeeld een havik. Hij wist alleen dat een arend groter was en op de een of andere manier imposanter. En deze zag er wel groot uit.

– Zullen we deze buiten zetten? Magnus’ vrouw, Josefin, wilde aan het plafond beginnen. Dat moesten ze nog een keer verven. Maar eerst moesten de rotan tuinmeubelen naar buiten, zodat ze genoeg ruimte hadden om te werken.

Josefin liep rond in een versleten spijkerbroek en een T-shirt met verfvlekken. Haar lange rode haar hing in een vlecht op haar rug. Ze moesten nog veel regelen voor de barbecue op midzomeravond. Ze hadden Café-restaurant ‘Nisseviken’ eind maart gekocht. Het had echt een nieuwe impuls nodig. De grote, comfortabele rotan tuinmeubelen onder het afdak tussen het restaurant en de kiosk waren een flinke stap in de goede richting. Een ander belangrijk element van de vernieuwing was Magnus zelf. Hij was kok, een goede kok, wat je volgens de geruchten niet van de vorige eigenaar kon zeggen. Magnus had vijftien jaar ervaring in de horeca. De laatste jaren had hij als kok in Stockholm in een van de betere eetcafés op Surbrunnsgatan gewerkt.

Toen ze de rotan meubelen naar buiten hadden gebracht stak Magnus een sigaret op terwijl hij naar het water liep om de temperatuur te meten. Het was ondiep in Nisseviken, nauwelijks dieper dan een meter bij het uiteinde van de steiger, ongeveer vijftig meter van het strand. Hij liet de thermometer zakken en wachtte. Een zuchtje wind uit zee blies de sigarettenrook weg die om zijn blonde haar wervelde. Hij droeg alleen een kaki short en een sweatshirt, aan zijn blote voeten had hij een paar sandalen van het merk Birkenstock, maar de frisse wind deerde hem niet. Hij was niet kouwelijk, hij had een extra onderhuidse vetlaag die hem beschermde.

Hij blies wat rook uit en liet zijn blik over het strand glijden. Achter een stenen muur lag een tiental oude vissershuisjes en schuin daarachter het restaurant en de kiosk. Er was wat vermaak voor de kinderen: schommels, pingpongtafels, een flipperkast. Het gebied was niet bijster opwindend. Hoge dennenbomen en droge, scherpe zandgrond. Toch was het er aantrekkelijk vanwege de rust en de nabijheid van de zee. Op mooie dagen waren er soms heel veel mensen, maar na vijven had de kleine schare zomergasten van Nisseviken het strand voor zichzelf. Op een windstille, onbewolkte avond was het er goed toeven met een biertje, barbecue of voetbal. De zon zakte pas rond tienen in de violette zee.

Magnus viste de thermometer uit het water. Zestien graden, niet erg aanlokkelijk. Maar het was nog vroeg. Het werd vast beter. Hij gaapte flink en liep weer terug naar de wal.

Hij wandelde nog een stukje over het strand, langs het restaurant, om zijn sigaret op te roken. Toen hij voorbij de eerste twee huisjes was, hoorde hij een zwak elektronisch gepiep. In een reflex haalde hij zijn mobieltje uit zijn zak. Was zijn batterij soms bijna leeg?

Nee, hij zag niets op het display. Het gepiep hield aan. Hij keek om zich heen, begreep niet waar het vandaan kwam. Misschien uit een van de huisjes?

Hij keek ingespannen rond. Het volgende huis was verhuurd aan dat buitenlandse stel. Aan de binnenkant van een van de ramen bewoog iets. De gordijnen wapperden.

Toen realiseerde hij zich dat er brand was.

Hij liet zijn thermometer en sigaret vallen en rende naar het restaurant. Hij stormde door de deur naar binnen en botste bijna tegen Josefin op.

– Brand. Bel de brandweer, schreeuwde hij tegen haar. Ze staarde hem verschrikt aan.

– Hier?

– Nee, niet hier. Daarginds in een van die huisjes. Bel nou, verdomme.

Hij rukte een van de brandblussers uit de keuken en vloog weer naar buiten. Josefin had intussen de hoorn van de telefoon in de bar opgepakt en toetste 112.

Magnus Forsberg rende met de grote rode brandblusser in zijn handen naar het brandende huisje. Het ging moeizaam. Zijn voeten zakten weg in het zand.

Hij kwam bij het hek, duwde het met zijn voet open en holde verder naar het huis. De deur stond open. Dat was goed. Dan lagen ze daarbinnen in ieder geval niet te slapen. Er lag daar iets, midden in de deuropening. Een hoop van het een of ander. Een mens?

Was er iemand wakker geworden, met rookvergiftiging naar buiten gestrompeld en in de deuropening in elkaar gezakt?

Opeens bleef hij stokstijf staan. En staarde. Hij zag het bloed op de deur en de muren, zag de bloederige, misvormde lichamen. Hij bewoog zich langzaam in de richting van de deur. Kleine, voorzichtige stappen. Zijn knieën werden plotseling slap. Hij deed nog een paar stappen. Wat was hier gebeurd? Toen herkende hij hen.

Hij probeerde zijn gezicht af te wenden, maar dat ging niet. De kapotgeschoten lichamen waren veranderd, hun gelaatskleur was diep roodbruin, bijna zwart. Een dichte zwerm vliegen zoemde om hen heen. Toch zag hij in één oogopslag wie de vrouw was. Magnus dacht dat zijn hart stilstond. Hij voelde de misselijkheid omhoog komen. Wankelend deed hij een paar passen naar achteren en zakte neer in het droge gras. Hij staarde stom voor zich uit met de brandblusser in zijn armen.

De vlammen dansten steeds wilder achter het keukenraam.

– Ze zijn onderweg. Hoe gaat het? riep Josefin vanaf het strand. Ze holde het hek door.

– Wat is er? riep ze buiten adem toen ze haar man in het oog kreeg. Magnus, wat is er gebeurd? Ze haastte zich naar hem toe, maar stond plotseling stil en hapte naar adem toen ze de twee dode mensen in de deuropening zag liggen.

– Mijn hemel, wat is dit. Mijn god, zei ze benauwd. Ze draaide zich om naar Magnus, verhief haar stem.

– We moeten iets doen. Magnus?

Hij reageerde nauwelijks. Zijn blik was afwezig, alsof hij droomde.

Josefin keek snel naar de beide lichamen en vervolgens naar de oplaaiende vlammen achter het raam. Ze snelde op Magnus af en trok de brandblusser naar zich toe. Zijn handen gleden slap van de rode cilinder.

Ze rende naar het raam en verbrijzelde een van de ruiten met de brandblusser. Ze trok de veiligheidspin uit het handvat, richtte het mondstuk door het kapotte raam naar binnen en begon te blussen. Ze had tien seconden de tijd voor de brandblusser leeg zou zijn. Op het werkblad naast het aanrecht stond iets in brand en een van de gordijnen had vlam gevat. Gelukkig had het vuur nog niet volledig om zich heen gegrepen. De vlammen doofden snel en in het wilde weg richtte ze het mondstuk op het dak.

Plotseling viel de druk in de brandblusser weg. Josefin liet zich hijgend op haar hurken zakken. Ze liet de brandblusser los en tastte in de zak van haar spijkerbroek naar haar mobiele telefoon.

5

Fredrik werd vroeg wakker. De slaapkamer baadde in het licht. Er hingen geen gordijnen en hij had nog geen kans gezien een lap stof voor het raam te hangen. Terwijl hij toch al anderhalve week iedere ochtend wakker werd van dat licht.

Eva sliep nog. Ze lag op haar zij en ademde rustig. Haar haar lag over haar gezicht. Hij streek het voorzichtig uit haar ogen zodat hij haar mooi gekrulde wimpers kon zien. Ze trok een been op maar werd niet wakker.

Hij lag zo een hele poos naar haar te kijken. Nog maar een paar uur geleden had ze schrijlings op hem gezeten terwijl ze hees fluisterde: ‘Ja, ik kom, ik kom …’ Die herinnering maakte plotseling weer de lust in hem wakker en hij legde zijn hand op haar heup, liet deze over haar heupbeen naar beneden glijden, toen weer naar boven langs haar zij en vervolgens voorzichtig weer naar beneden over haar buik. Haar huid voelde warm aan en gaf kleine elektrische schokjes af die zijn hand zacht deden trillen. Ze kreunde tevreden en in een van haar mondhoeken verscheen een glimlach. Langzaam liet hij zijn hand tussen haar benen glijden. Ze deed haar ogen open en keek naar hem met een troebele blik.

Het onverwachte geluid van Eva’s mobiele telefoon voelde als een klap in zijn gezicht. Het houten nachtkastje versterkte het geluid van de trilling dat harder en irritanter was dan de ringtone zelf. Voor ze zich had kunnen omdraaien was de telefoon al naar de rand van het nachtkastje getrild en op de grond gevallen.

– Shit, mompelde ze terwijl ze haar arm uit bed zwaaide om hem te pakken.

– Eva Karlén, antwoordde ze ietwat schor terwijl ze op de rand van het bed ging zitten. Ze zweeg even, humde slechts af en toe bevestigend.

– Ik kan er over anderhalf, twee uur zijn. Ik moet eerst de auto nog halen.

Fredrik begreep dat er iets ernstigs moest zijn gebeurd. Toch voelde hij een steek van teleurstelling toen hij naar het naakte lichaam naast hem keek. Zodra ze had opgehangen zou ze zich naar Visby haasten.

Eva klapte haar mobieltje dicht. Ze draaide zich naar Fredrik toe.

– Het was Göran, zei ze. Er liggen twee doodgeschoten buitenlanders in een vakantiehuisje in Nisseviken.

– Buitenlanders?

– Ja, of immigranten, allochtonen of zoiets. De eigenaren van het restaurant daar hebben ze vanochtend gevonden. Fredrik voelde de lust in zijn lijf snel verdwijnen.

– Hij zal ook jou zo wel bellen. Ik kon natuurlijk niet zeggen dat je hier naast me lag, zei ze met een scheef lachje.

– Nee, niet echt, zei hij toen hij overeind krabbelde.

– Ik neem nog even snel een douche. Ik zie je daar wel, zei Eva. Ze graaide haar kleren bij elkaar en gaf hem nog een vluchtige zoen voor ze wat snus onder haar lip stopte en met het bundeltje kleding onder haar arm naar beneden liep. Ze verdween uit het zicht en precies op dat moment ging zijn eigen mobieltje. Het was inderdaad Göran Eide, chef van de recherche in Visby. Fredrik luisterde terwijl Göran hem hetzelfde vertelde als wat hij net van Eva had gehoord.

– Is er al iemand ter plaatse? vroeg Fredrik.

– Ja, de eerste patrouillewagen is er nu, dus we hebben een bevestiging. Zij noemden het een waar bloedbad. We zullen zien. Er is in dat huisje kennelijk ook brand geweest, maar het vuur was al geblust toen de brandweer aankwam.

– Oké, zei Fredrik, ik ga er meteen naartoe.

– Mooi. Jij en Gustav zijn van ons dan de eersten. Alleen Gustav zal er als eerste zijn, dacht Fredrik, die zijn chef nog niet had verteld dat hij nu zuidelijker op het eiland woonde, zeker een half uur verder rijden. Misschien was het iets dat Göran moest weten. Als de tamtam tenminste zijn werk nog niet had gedaan.

– Het is dus helemaal bij het water? vroeg hij.

– Inderdaad, zei Göran.

Ze beëindigden hun gesprek. Hij ging zich meteen aankleden en pakte een onderbroek en een paar sokken uit de koffer die bij het voeteneind van het bed stond.

Het glas in de buitendeur rinkelde toen Eva die achter zich dichtsloeg. Zodra Fredrik weer alleen in het huis was voelde hij zich terugkeren in de hel die echtscheiding heet. Of de hel van verbroken relaties, of de overspelhel of hoe je het ook wilde noemen. De roes die hij in Eva’s bijzijn voelde was als sneeuw voor de zon verdwenen en maakte plaats voor pijnlijk gepieker. Natuurlijk was Eva aantrekkelijk. Bedwelmend aantrekkelijk zelfs. Maar was dat nu niet precies waar de schoen wrong? Hij had toch al een leven, een huwelijk dat nu op het punt stond op de klippen te lopen. Hij had twee kinderen die hij in de afgelopen twaalf dagen slechts één keer had gezien. Hij moest eens helder nadenken en stoppen met zichzelf te verdoven. Maar aan de andere kant was Eva toch wel meer dan een verdoving en tijdelijke verliefdheid. Dat was ze toch? Of niet soms?

Hij realiseerde zich dat hij met zijn kleren in zijn handen was blijven staan. Zijn broek en trui in zijn linkervuist en zijn onderbroek en sokken in de andere. Hij werd geacht te verschijnen op een plaats delict met twee dode mensen. Hij moest helder kunnen denken. En hij moest vooral opschieten.

Hij haastte zich de krakende trap af, gluurde op weg naar de badkamer even door het raam naar buiten en zag dat Eva’s auto al weg was.

Commissaris Göran Eide had net de ceintuur van zijn ochtendjas dichtgeknoopt toen het telefoontje van de wachtcommandant kwam. Hij had de gewoonte vroeg op te staan. Hij vond het prettig wat eerder op het bureau te zijn dan zijn medewerkers. Dan kon hij een uurtje in alle rust werken. Het gaf hem als chef een goed gevoel wanneer hij de situatie onder controle had als het dagelijks werk begon. Als hij een stap voor lag.

Hij had de mensen gebeld die hij moest bellen, nog steeds in zijn ochtendjas, en had zich tussen elk gesprek door een slok koffie gegund. Nu trok hij snel zijn kleren aan.

Het alarm van de wachtcommandant zorgde ervoor dat hij zich weer jong en vitaal voelde op een manier die hij een tijdje had gemist. Hij had een lange periode achter de rug waarin hij zich oud voelde. Niet zonder reden overigens. Hij was ook oud. Hij was tot nu toe verschoond gebleven van allerlei kwaaltjes en ziekten en zijn lichaam deed het nog aardig voor dat van een 57-jarige. Maar dat hielp niet. Hij voelde hij zich toch oud. Het zat meer in zijn hoofd dan in zijn lichaam. Hij kon het niet loslaten. Zevenenvijftig. Maar als hij dan naar de mensen om zich heen keek … Naar zijn collega Lennart Svensson, bijvoorbeeld, die met zijn rug tobde waardoor hij zich regelmatig ziek moest melden. Of die andere oude kennis, die te vroeg was overleden. ‘Ertussenuit geknepen’, zoals Lennart wel eens had gezegd.

Vorig jaar met kerst had hij een krantenartikel over keelkanker in de krant zien staan. Hij had het met tegenzin gelezen, maar wel gedetailleerd. Volgens het artikel waren het bijna alleen rokers die die ziekte kregen. Ongeveer een maand later merkte hij bij zichzelf de eerste symptomen, waarna zijn overtuiging groeide dat die ziekte ook bij hem had toegeslagen en dat hij dus ten dode was opgeschreven. Uiteindelijk was hij naar de dokter gegaan. Hij was natuurlijk niet naar binnen gestapt met de mededeling dat hij keelkanker had. Hij had zich beperkt tot een beschrijving van de symptomen. Het kostte de dokter slechts een minuut om vast te stellen dat het een keelontsteking was, veroorzaakt door een gewone verkoudheid waar hij te lang mee was doorgelopen.

Hij was blij dat hij al een tijdje geleden met roken was gestopt, maar op een ochtend als deze, bij het begin van een moordonderzoek, miste hij zijn sigaret. Alleen al door eraan te denken kon hij de geur van tabak ruiken.

Göran was aangekleed. – Ik ga, riep hij richting badkamer. Ben je zover?

– Ja, ik kom er aan, mompelde Sonja.

Door haar onduidelijke antwoord begreep hij dat ze haar tanden stond te poetsen.

Sinds een paar maanden werkte ze op woensdag en donderdag aan de publieksbalie van het politiebureau, waar ze hielp bij aangiftes. Een welkome afwisseling op haar baan als receptioniste, maar het betekende ook dat ze al om zeven uur in Visby moest zijn.

– Ik rijd de auto vast voor.

Een baan bij de politie was nou niet bepaald iets waar je oud bij kon worden, dacht hij terwijl hij naar de garage liep. Maar aan de andere kant gold dat tegenwoordig misschien wel voor de meeste beroepen.

Hun oudste kind, Peter, was 32 jaar en woonde in Stockholm. Vroeger werkte hij als computerprogrammeur, maar drie jaar geleden was hij werkloos geworden. Pogingen om in die ingestorte bedrijfstak weer aan de bak te komen waren vergeefs geweest. En volgens Peter zouden de bedrijven, als ze weer nieuwe mensen zouden aannemen, toch kiezen voor net afgestudeerde 22-jarigen die in de laatste programmeertalen en systemen waren ingewijd. Göran kon niet goed beoordelen of Peter overdreef of dat het echt zo ernstig was. Maar het klonk in elk geval niet best. Nauwelijks ouder dan dertig en dan al overbodig.

Peter zat nu weer in de schoolbanken en volgde een opleiding tot leraar wiskunde. Hij had er gemengde gevoelens over, maar was er wel van overtuigd dat hij een baan zou vinden als hij klaar was. En dat klonk in ieder geval goed. Toch deed het Göran een beetje pijn als hij zijn zoon zo hoorde praten. Hij zag in zijn ogen dat hij dit diep in zijn hart niet echt wilde. Görans eigen loopbaan was ook niet altijd kaarsrecht verlopen en zorgeloos geweest, maar hij had nog nooit aan de zijlijn gestaan, had nooit - zoals zo veel mensen tegenwoordig - helemaal opnieuw hoeven te beginnen. Het waren moeilijke tijden. Voor veel mensen liep het leven anders dan ze hadden verwacht. Hun dochter woonde nog op Gotland. Daar was hij blij om. Ze werkte in het ziekenhuis van Visby en woonde in Endre, slechts vijf kilometer van Ekeby. Ze zagen elkaar iedere week. Hij had de garagedeur dichtgedaan en zat in zijn auto terwijl de motor liep. Hij wilde net op de claxon drukken toen Sonja naar buiten kwam.

Sara Oskarsson was meteen onder de douche gestapt toen Göran Eide haar wakker had gebeld. Ze stond niet langer dan een minuut onder het stromende water. Ze droogde zich snel af, liep naakt de kamer in en kleedde zich aan. Her en der verschenen natte plekken op haar kleren maar die zouden wel snel opdrogen.

Ze keek naar de jonge man die in haar bed lag. Hij was knap, echt een lekker ding, en ze hadden een leuke avond gehad. Maar hij was zes jaar jonger dan Sara en ze begon genoeg van hem te krijgen, precies zoals ze had verwacht. Als het leeftijdsverschil er al iets mee te maken had.

Ze was hem zat. Ze moest van hem af zien te komen voor hij zich teveel aan haar ging hechten. Of voordat zij zich teveel ging hechten aan het gevoel in deze kleine stad ergens bij te horen. Als ze overwoog het uit te maken werd ze geremd door de gedachte dat ze het contact zou verliezen met iedereen die ze door hem had leren kennen. En dat was gewoon idioot. Of in ieder geval een kromme gedachte.

Veel van zijn vrienden waren ouder dan hij. Best vreemd eigenlijk, want hij kon behoorlijk kinderachtig zijn voor een 27-jarige. Maar aan de andere kant was hij energiek en grappig en knap. Daar maak je vrienden mee, zelfs als je af en toe een beetje kinderachtig doet.

Gisteren, toen ze met elkaar naar bed gingen, had hij gevraagd of ze geen koppel van haar uniform mee naar huis kon nemen om te dragen als ze seks hadden. Ze had erom gelachen. Tot ze begreep dat hij het echt meende. Ze had geantwoord dat de politie geen koppels meer gebruikten. Ze hadden alleen een gewone riem. En zelfs die had ze niet. Ze werkte bij de recherche. Dat was voor de helft gelogen. Ze gebruikte geen riem onder werktijd, maar had er wel één in de kelderkast hangen bij haar uniform, net als alle andere collega’s. Ze was niet preuts en dat met die koppel was ook zeker niet de druppel die de emmer deed overlopen. Het was alleen zo kinderachtig en daarom vroeg ze zich af wat hij in haar zag. Vond hij het soms spannend dat ze bij de politie zat, net zoals het misschien spannend was dat ze zes jaar ouder was?

Ze moest van hem af. Hopelijk kon ze nog contact blijven houden met een paar van zijn vrienden.

– Opstaan, zei ze luid. Ik moet weg. Ze wilde hem niet in haar appartement hebben als ze er zelf niet was. Dat zou te intiem zijn.

– Kom op, opstaan. Je hebt nog een minuut.

6

De stijfheid en de pijn verdwenen langzaam uit zijn lichaam. Hij had onder het bed op een matje geslapen. Hij had niet gedurfd op het bed te gaan liggen uit angst te diep in slaap te vallen en verrast te worden door de eigenaar van het huisje. Feestgangers voor midzomer konden nu elk moment opduiken. Misschien kwamen ze met de nachtboot, om drie uur ’s ochtends, net als hij. Toen hij wakker werd en naar de onderkant van het ledikant staarde had hij het gevoel dat alles aan hem zeer deed. Eventjes geloofde hij zelfs dat het hem niet zou lukken eronder vandaan te komen. In het zomerhuisje waar hij de eerste nacht had geslapen, was bijna niets te vinden. Niet eens water. Hij had zich tevreden moeten stellen met twee anderhalve-literflessen Coca-Cola en een paar stukken taai knäckebröd dat naar muizenpoep stonk. De suiker in de Cola had wel wat voedingswaarde, maar het spul maakte hem nog dorstiger dan ervoor.

Hij was verder naar het noorden gelopen. Dat was het enige wat hij wist: dat hij vanuit Nisseviken noordwaarts was gegaan. In de richting van Visby. Afgezien daarvan had hij geen idee waar hij was. Nisseviken. Rare naam, klonk een beetje als vernissen. Ze hadden er grappen over gemaakt, Saleh en hij. Omdat hij het stug Vernisviken bleef noemen. ‘Nee’, had ze gezegd, ‘Nisseviken, dat ver mag je weglaten.’

Nisseviken ver achter zich laten, dat was het enige wat hij nu wilde. De schrikbeelden uit het huis vlogen hem aan - hij moest gaan zitten en zijn handen tegen zijn hoofd drukken om zichzelf niet helemaal te verliezen. Zijn nicht. Zijn geliefde nicht die als een zus voor hem was geweest. Vermoord, in stukken gereten. Alles was voorbij. Er was geen toekomst meer. Geen uitweg. De droom van een studie en een toekomst in Zweden was net zo dood als Saleh en Josef waren.

Zijn lichaam was bijna hersteld van de nacht op de harde vloer, maar zijn geest was danig in de war. Hij schonk een glas water in en dronk gulzig. Vergeleken met het vorige zomerhuisje was dit echt een gelukstreffer. Er was elektriciteit en water. In een keukenkastje had hij blikjes eten, pasta, noten en chocola gevonden. Hij had zich zelfs geschoren en gedoucht. Hij wilde koste wat kost andere mensen mijden, maar als hij per ongeluk toch iemand tegenkwam moest hij er niet uitzien als een schooier. Het was al moeilijk genoeg met zijn buitenlandse uiterlijk en zijn gebroken Zweeds. Hij kon niet opgaan in de menigte. Hij viel hier op. Zijn enige kans was te proberen ongemerkt in Visby te komen en van daaruit de boot te nemen. De vraag was alleen: waarheen? Moest hij zijn verdere leven op de vlucht blijven? Zijn paspoort lag nog in het huisje, maar dat was waarschijnlijk niet zo belangrijk. Teruggaan naar Egypte was zeker geen goed idee en ook als hij probeerde een vliegtuig te nemen met een bestemming buiten de EU, zou het risico groot zijn dat ze hem grepen. Hij vervloekte Mohammad. Hij vervloekte die stomme reis naar Teheran. Hij vervloekte zijn oude vriend die hem dit aandeed. Waarom, net nu hij alles zo goed voor elkaar had? Hij was terug in Zweden, daar had hij jaren van gedroomd. Hij had een plaatsin het vooruitzicht aan de universiteit  bij een van de beste biochemici van Europa.

Maar dat was nu allemaal geschiedenis.

Mohammad, Mohammad … Hij was zo blij toen hij weer contact kreeg met Mohammad. Ze hadden in Egypte bij elkaar in de klas gezeten tijdens Saids jaren op de basisschool en daarna ook op de middelbare school. Mohammad was toen zijn beste vriend. Toen het gezin weer van Stockholm naar Caïro verhuisde, kwam Said bij Mohammad in de klas. Hij was als een vreemdeling naar het geboorteland van zijn ouders gekomen. Hij zag eruit als een Egyptenaar, hij sprak de taal, maar had nog nooit een voet op Egyptische bodem gezet. Mohammad had hem in die wereld wegwijs gemaakt. In ieder geval in de buurt van de school en hun huis in El-Fallah in Mohandessin.

Toen ze in dienst moesten, begonnen ze elkaar uit het oog te verliezen. Ze zagen elkaar met verlof, als dat toevallig samenviel, en alles was net als anders totdat Mohammad bij de CSF terechtkwam, de militaire inlichtingen- en veiligheidsdienst. Daar moest het zijn begonnen. Dat ze uit elkaar groeiden. Achteraf was het zo klaar als een klontje. Er waren veel schandalen rond de CSF en het gerucht ging dat de dienst door extremisten was geïnfiltreerd. Aan de andere kant had hij er - net als veel anderen - zelf gediend zonder iets te merken van wervingspogingen. Maar toch was het op de een of andere manier daar begonnen.

Mohammad verhuisde na zijn dienstplicht totaal onverwachts naar Assiut om er te studeren. Ze hadden twee jaar lang nauwelijks contact gehad, maar een jaar geleden had zijn oude jeugdvriend weer iets van zich laten horen. Hij zou naar Teheran verhuizen om daar verder te studeren. Said was toen zelf op weg naar Zweden. Said was blij iets van hem te horen en ze hielden het hele jaar contact, meestal via e-mail.

Toen viel dus het besluit. Die noodlottige reis naar Teheran. Drie weken geleden had hij er nog vol spanning naar uitgekeken. Hij was nog nooit in Teheran geweest, maar had al wel veel enthousiaste en levendige beschrijvingen van de stad gehoord. Wat echter een dierbaar weerzien met een vriend en een bezoek aan een opwindende stad had moeten zijn, werd iets heel anders. Het duurde niet lang voor hij inzag dat zijn vriend volkomen veranderd was. Het duurde wat langer voor hij doorhad waardoor dat was gekomen. Maar na een paar dagen in Teheran besefte hij met toenemende verbijstering dat Mohammad betrokken was geraakt bij de een of andere islamitische organisatie die leek op de Egyptische islamitische jihad. Misschien was het wel de EIJ, er werden nooit namen genoemd. Hij luisterde lang naar zijn vriend, discussieerde met hem. In veel dingen die hij zei kon Said zich wel vinden. De kritiek op de misstanden in Egypte, de scheve economische verhoudingen, de gebrekkige democratie, het gevangennemen van leden van de oppositie. Maar hij was het maar gedeeltelijk eens met de oorzaken die Mohammad noemde. En de middelen waartoe zijn vriend zijn toevlucht wilde nemen om veranderingen tot stand te brengen konden zijn goedkeuring absoluut niet wegdragen. Wat dacht hij nou? Wilde hij echt buitenlandse toeristen afslachten en hun opengesneden lichamen volproppen met pamfletten? Wilde hij meedoen met het bombarderen van restaurants die Europese maaltijden serveerden? Was dat de juiste weg? En zouden haat en waanzin opnieuw tot een moord op een president leiden, met als enig denkbaar doel het doden van een president? Hij zag geen toekomst in dit alles, geen verandering of revolutie, alleen maar dood en verderf. Voor Said waren de EIJ, de Broederschap en andere extremisten nooit iets anders geweest dan fascisten; het maakte niet uit hoe religieus ze waren.

Hoofdschuddend bekeek hij Mohammad, die al vijftien jaar zijn vriend was. Ze waren zo close geweest en nu bevonden ze zich in twee verschillende werelden. De geografische afstand van Stockholm naar Teheran was eenvoudig te overbruggen, maar die andere afstand …

Hij was er nog steeds niet helemaal achter waarom Mohammad zo graag wilde dat hij hem kwam opzoeken. Was hun oude band toch nog zo sterk dat Mohammad net zo naar hun weerzien had uitgekeken als hij toen zijn vliegtuig in Mehrabad landde? Of had hij zijn vriend voor zijn zaak willen winnen en gaf hij het op toen hij begreep dat Said er niet vatbaar voor was? Hij wist het niet. Hij was er niet eens zeker van of hij het wel wilde weten. Als afscheidscadeau had zijn vriend hem een waarschuwing gegeven: je weet nooit wie er meekijkt, wie meeluistert. Egyptische en andere veiligheidsdiensten zouden zich voor hem kunnen gaan interesseren. In theorie natuurlijk. Je moest wel heel veel pech hebben wilde dat echt gebeuren. Mohammad had niet letterlijk gezegd dat die veiligheidsdiensten actie tegen hem zouden ondernemen, maar voorbeelden van hoe het er aan toe kon gaan had hij bereidwillig met hem gedeeld. Hij had echter niet gezegd dat Saids geliefde nicht zou sterven omdat hij in Teheran een oude vriend had opgezocht. Dat had hij er niet bij vermeld.

Said moest weer zijn handen tegen zijn hoofd drukken. Het was afgelopen. Zijn leven. Alles. De personen die Saleh en Josef vermoord hadden zouden hem vinden en ook vermoorden of de Zweedse politie zou hem grijpen, misschien aanklagen of aan de moordenaars uitleveren. Wie kon hem garanderen dat de veiligheidsdienst al-Mukhabarat, of wie het ook was, dit niet met instemming van de Zweedse overheid had gedaan? In het diepste geheim natuurlijk. Naar de politie stappen was dus een te groot risico. De Zweedse politie kon ook niets voor hem of zijn dode nichtje doen. Er leken maar twee opties te bestaan: onderduiken of leven als een opgejaagd dier. Maar hij mocht niet opgeven, hoe slecht zijn vooruitzichten ook waren.

Als hij alles heel somber inzag, bedacht hij dat zijn enige kans Iran of Soedan was en dat zijn vriend dat wist toen hij hem hiermee opzadelde. Dat het een cynische manier was om hem recht in de armen te drijven van mensen met wie hij niets te maken wilde hebben. Hij vervloekte Mohammad, maar eigenlijk kon hij hem niet vervloeken. Niet helemaal. Mohammad was toch zijn vriend, zijn beste vriend. Ze waren als broers voor elkaar geweest. Wat was er toch gebeurd?

Hij moest nu verder. Hij kon het zich niet veroorloven hier te blijven zitten piekeren. Hij moest in beweging blijven. Hij maakte de kamer en de keuken goed schoon, wilde niet dat de eigenaar van het zomerhuisje ontdekte dat hij er was geweest en de politie waarschuwde. In een rugzak die hij in een van de klerenkasten had gevonden stopte hij een fles water, een doos chocolaatjes, twee blikken bonen, een zakje amandelen, een klein pakje knäckebröd, een tandenborstel, sokken en wat ondergoed. Dit had zijn oude vriend van hem gemaakt: niet alleen een opgejaagd dier, maar ook een ordinaire dief.

7

Toen Fredrik in Nisseviken aankwam, hing er een dicht pak bewolking boven het eiland. Gustavs auto stond al op de parkeerplaats. Een collega van de ordedienst bewaakte de afzetting bij het strand. Toen Fredrik dichterbij kwam zag hij dat het Larsson was. Het blauwwitte plastic lint wapperde in de zwakke wind.

– Het ziet er daar niet prettig uit. Verrekt onaangenaam, zei Mats Larsson.

– Is Wallin er al? vroeg Fredrik.

– Ja, ik wijs je wel even de weg.

– Ik vind het wel, zei Fredrik. Hij stapte over het plastic lint en liep over het geëffende pad naar het lage, groen geschilderde gebouw met de vlaggetjes van GB-ijs en de aanplakbiljetten met de krantenkoppen. Voor de ingang van de kiosk stond een vrolijk gekleurde mechanische ezel. Zo’n ding waarop kinderen voor vijf kroon twee minuten kunnen rijden. Fredrik liep langs het restaurant en ging het strand op. Door alle keren dat hij hier met de kinderen had gezwommen kende hij het gebied redelijk goed. Nisseviken was het favoriete strand van Simon.

Rechts langs het strand lagen op een rij vijf kleine recreatiewoningen uit de jaren vijftig. Aan het begin van het toegangspad stond een patrouillewagen als een effectieve versperring. Het was stil en rustig, een beetje koud nu de zon achter de wolken was verdwenen. Bij het derde huisje kreeg hij Gustav Wallin in het oog. Hij stond bij de openstaande buitendeur en bestudeerde iets wat op de grond lag. Een stoffige, maar verder goed onderhouden sportwagen stond samen met een roestige Toyota buiten het hek geparkeerd. Te oordelen naar de ringen op de grille was de sportwagen een Audi. Fredrik opende voorzichtig het hek met de bruine, ietwat scheve spijlen.

– Hallo, riep hij.

– Hoi, antwoordde Gustav enigszins gesmoord, waarna hij opkeek en zijn hand opstak bij wijze van groet. Hij droeg een grijs linnen pak met een zwart overhemd eronder. Altijd de meest stijlvolle persoon op de plaats delict, dacht Fredrik terwijl hij merkte dat Gustav voor het eerst in ruim een jaar gladgeschoren was. Na wat geëxperimenteer met diverse trendy baardjes had hij nu kennelijk besloten dat gladgeschoren hem het best beviel.

– Hoe ziet het eruit? vroeg Fredrik.

– Kom maar hier, dan kun je het zelf zien.

Fredrik haalde diep adem en liep op Gustav af.

Om de twee lichamen gonsden vliegen en andere insecten. Fredrik verbeet zich. Dode mensen waren een onontkoombaar onderdeel van zijn werk. En hij had er zelf voor gekozen. Maar er was één ding waar hij het altijd moeilijk mee had: dode mensen en insecten.

Hij dwong zich ernaartoe te gaan. Echt goed te kijken. Pissebedden en vliegen snelden over de lichamen alsof ze dringend ergens naartoe moesten. Andere insecten ook. Insecten waarvan hij de naam of bestaansreden niet wist. Ook niet wilde weten. Geen vliegenlarven, godzijdank. Dan konden ze er nog niet zo lang liggen. Het waren een vrouw en een man. Ze hadden allebei een gapende wond in hun borst. De muren en de vloer in de hal van het huisje waren zwart van opgedroogd bloed.

Afrikanen, dacht hij aanvankelijk. Iemand had het over buitenlanders gehad. Maar hij besefte al snel dat hun huid niet van nature zwart was. Het rottingsproces had hun huid donkerder gemaakt. Ze hadden allebei zwart haar en zagen eruit of ze uit Noord-Afrika of het Midden-Oosten kwamen. Toen hij hun opgezwollen gezichten had bekeken leek dat in ieder geval een aannemelijke veronderstelling. Fredrik slikte en keek naar Gustav.

– Dit kan niet vandaag zijn gebeurd.

– Nee, zei Gustav, ze moeten hier al een paar dagen liggen. De vrouw lag op haar rug, haar bovenlichaam en een deel van haar dijbenen in huis. Haar linker scheenbeen was opzij gebogen. De man lag schuin voorover naast de vrouw. Zijn hoofd rustte op de drempel, net boven haar rechterknie. Hij had een dun zwart katoenen jack aan en een spijkerbroek. Rode sneakers aan zijn voeten. De vrouw droeg een lichtgrijs T-shirt met opdruk. Door haar verwondingen en het bloed was de tekst moeilijk te lezen, maar Fredrik kon duidelijk het woord Universitet lezen. De vrouw had ook een spijkerbroek aan. Ze droeg geen schoenen. Omdat hun gezichten opgezwollen waren, was het lastig nauwkeurig hun leeftijd te bepalen, maar Fredrik zou zeggen dat ze rond de dertig waren.

– Ze zijn doodgeschoten. Daar hoeven we niet lang over na te denken, zei Gustav.

– Nee, maar waarmee?

Fredrik ging een eindje van de man vandaan op zijn hurken zitten. De benen van de vrouw waren bezaaid met witte kruimels, net als de grond eromheen. Hetzelfde gold voor delen van de rug van de man. Hier en daar een schilfer van iets lichtbruins.

– Jezus, wat is dit? vroeg Fredrik luid, toen zijn oog viel op een bruine papieren zak die onder de man lag. Het papier was gescheurd en door de scheur zag hij de resten van een kadetje.

– Dit waren kennelijk de broodjes voor het ontbijt, zei hij. De vogels hebben er natuurlijk aan zitten pikken. Gelukkig hebben ze genoegen genomen met alleen het brood.

– Als hij boodschappen heeft gedaan, kunnen we misschien een kassière vinden die zich hem herinnert. Ik bedoel, het krioelt hier nu niet bepaald van de buitenlanders. Er is een redelijke kans dat iemand zich hem herinnert.

– Ja, en dan hebben we ook een tijdstip, zei Fredrik. Hij zocht met een hand steun in het gras en leunde voorover om de verwondingen aan hun borst beter te kunnen zien.

– Ik kan het niet goed beoordelen, maar die wonden lijken me enorm groot. Het jack is hier aan de zijkant aan flarden gescheurd en die bloedingen … Ze zijn zo goed als zeker direct overleden.

– Toen ik al dat bloed zag was mijn eerste gedachte dat ze van dichtbij zijn neergeschoten met een jachtgeweer, maar er is hier helemaal geen hagel te zien, zei Gustav terwijl hij naar de deur en de muren wees.

– Nee, zei Fredrik, de gaten van de inslag lijken daar ook niet op.

– En kijk dit dan, zei Gustav terwijl hij op de deur wees die aan de zijkant volledig aan gruzelementen was. In de korenbloemblauwe deur zat een gat van meer dan een decimeter doorsnee. Fredrik stond op.

– Dat is echt niet van een jachtgeweer, zei hij.

– Als je munitie gebruikt die zoiets veroorzaakt, dan heb je het gepland, zei Gustav.

– Zeker weten. Dit is moord met voorbedachten rade. Ze zwegen en dachten na over die onaangename veronderstelling, keken allebei in verschillende richtingen rond. Fredrik merkte nu pas dat een van de ramen van het huis was verbrijzeld en dat het raamkozijn aan de binnenkant gedeeltelijk was verkoold. Onder het raam stond de tuin vol fel paarse bloemen. Hij draaide zich om naar zee. Vanaf de plek waar hij en Gustav stonden - dus bij de deur naast de beide lichamen - werd het zicht in alle richtingen gedeeltelijk of helemaal belemmerd, behalve bij het hek. Rechts kon hij nog een stukje zee ontwaren, maar verder zag hij alleen maar ondoordringbaar struikgewas van enkele meters hoog.

– Als ze niet van dichtbij zijn neergeschoten en niet vanaf een van de aangrenzende percelen, wat minder waarschijnlijk is omdat ze naar binnen zijn gevallen, dan moet de schutter zich ergens op een denkbeeldige lijn hebben bevonden tussen de deuropening en het hek, zei hij.

– Bijvoorbeeld verborgen achter dat struikgewas? zei Gustav.

– Iets in die richting, zei Fredrik. Hij kreeg een onaangenaam gevoel toen hij besefte dat hij nu zelf midden in die vuurlinie stond. Het struikgewas bij het strand was compact en je kon er onmogelijk doorheen kijken. Op dit moment was er uiteraard niemand, maar het idee alleen al zorgde ervoor dat hij een stap opzij deed. Hij keek weer naar de lichamen.

– Is er al iemand binnen geweest? vroeg hij.

– Ja, Knutsson heeft binnen gekeken. Het is er leeg. Fredrik keek omhoog. Het massieve wolkendek was steeds verder het land in gedreven. De laatste strook blauwe lucht ten oosten van hen zou spoedig verdwijnen.

– Als het maar niet begint te regenen.

Fredrik liep naar de patrouillewagen en vond Knutsson die daar de versperring bewaakte. Ze spanden ter bescherming een stuk zeildoek over de lichamen. Ze moesten het er nu maar even mee doen. Als Eva er eenmaal was, konden ze een tent opzetten. Fredrik en Gustav liepen een rondje om het huis. Er was ook een deur aan de achterkant maar die was op slot. Naast de deur stond echter een raam op een kier.

– Het is niet vergrendeld, zei Gustav.

Met de punt van een sleutel schoof hij het raam omhoog en hij inspecteerde het kozijn.

– Een duidelijke voetafdruk hier, zei hij.

De haarscherpe afdruk was van het middelste gedeelte van de schoenzool. Het was verwarrend. Wat was het verband met de twee neergeschoten mensen in de deuropening? Was er iemand door dat raam naar binnen of naar buiten gegaan en zo ja, wanneer? Voor, in verband met, of na de moord?

Ze gluurden de kamer in die plaats bood aan een eettafel met kunststof tafelblad, een kachel, een korte houten bank, twee fauteuils en een tv. De vloer bestond uit wit geschilderde planken van ongeveer een decimeter breed.

Toen ze het geluid van een auto hoorden, draaiden ze zich om. Ze herkenden meteen de dienstauto uit Visby. Tussen de boomstammen door zagen ze hoe die de parkeerplaats opdraaide en stopte. Göran Eide, Ove Gahnström en Sara Oskarsson stapten uit. Nu was het alleen nog wachten op Eva Karlén. Fredrik keek hoe laat het was. Het zou nog zeker een half uur duren.

Fredriks mobieltje ging. Ninni. Zeer ongelegen, maar hij moest wel opnemen.

Ze begonnen met de beleefdheden waar ze elk willekeurig gesprek mee begonnen. ‘Hoi, hoe is het?’ ‘Ja, wel goed, en met jou?’ ‘Nou, redelijk oké.’ Vervolgens bleef het dan stil. Het voelde bijna leugenachtig die woorden uit te spreken. Maar wat was het alternatief? Het was misschien wel goed dat ze zich een beetje beschaafd gedroegen.

Ninni vermande zich. – Ik dacht … We moesten maar eens praten.

– Hm.

– Kun je vanavond hiernaartoe komen?

Fredrik volgde met zijn blik zijn drie zojuist gearriveerde collega’s terwijl Gustav ze over de situatie informeerde.

– Vanavond kan ik niet, zei hij.

– Hoe bedoel je, kan ik niet? Heb je met haar afgesproken? beet Ninni hem toe voor hij verder kon gaan. 

Fredrik kon nog net een diepe zucht onderdrukken en ging met zachtere stem verder. – Ik sta nu in Nisseviken naar twee dode mensen te kijken. Het was stil aan de andere kant van de lijn.

– Vermoorde mensen, voegde hij eraan toe. Dus het zal wel laat worden.

– Ja, ja, zei Ninni onzeker.

Ze was van haar à propos gebracht. Je kon moeilijk iemand uitschelden die bezig was met een onderzoek naar twee slachtoffers van een moord.

– Ik kan tegen de avond bellen als ik weet hoe het hier loopt, zei hij.

– Oké, doe dat.

– Maar het wordt in ieder geval laat.

– Maakt niet uit. Ik kan toch niet slapen, zei ze. Hij wist niet wat hij daarop moest zeggen. Een secondenlange pijnlijke stilte, daarna herhaalde hij dat hij later zou bellen en hing op.

Göran en de anderen liepen door het hek naar buiten. De commissaris deed zijn leesbril af en stopte die in de binnenzak van zijn visgraat colbert. Hij streek met zijn hand over zijn voorhoofd naar zijn haargrens - een beweging die in de loop der jaren steeds meer tijd in beslag nam - en keek snel om zich heen.

– Het kan elk moment gaan regenen, dus ik wil het erf en het strand zo snel mogelijk uitkammen, zei hij. Gustav en Fredrik zijn al binnen geweest en hebben het erf onderzocht en gaan daar gewoon mee door. Ove, jij neemt het gebied bij de kiosk en de parkeerplaats voor je rekening. Mats kan je wel helpen. Bij hem is het tot nu toe redelijk stil. Sara en ik gaan dat struikgewas eens nader bekijken en daarna werken we over het strand jouw kant op. Ze knikten allemaal dat ze het hadden begrepen en gingen uit elkaar. Het was kouder, vochtiger en vooral donkerder geworden. Er hing echt regen in de lucht.

8

Toen Göran Eide samen met Sara een ronde maakten om het struikgewas bij het strand, voelde hij zich minstens vijftien jaar jonger. Alle gedachten over ouder worden en de onzekere toekomst van de kinderen waren even naar de achtergrond verdwenen. Hij was voor de volle honderd procent geconcentreerd op zijn taak.

– Het is hier enorm dichtbegroeid. Ik vraag me af of je er überhaupt doorheen kan kijken, zei Sara.

– Dat zullen we gauw genoeg weten, zei Göran die zijn blik constant op de grond gericht hield om niet per ongeluk op een mogelijk spoor te trappen.

– Jammer dat dit net nu moest gebeuren, zei Sara.

– Hoezo, had je andere plannen? vroeg Göran.

– Ik bedoel het weer. Die bewolking.

– Ja, vervelend. Maar het is bijna midzomer. Dan is het eigenlijk altijd zulk weer.

Terwijl hij verder liep, voegde hij eraan toe: – Wilde je op het vasteland midzomer vieren?

– Dat kan ik nu wel vergeten, zei ze, dus het maakt helemaal niet meer uit wat ik van plan was.

Na een korte pauze krulden de mondhoeken van de commissaris zich tot een glimlach die Sara niet kon zien omdat ze achter hem liep. – Nee, inderdaad. En op Gotland wordt het vast ook geen groot feest, zei hij.

Ze waren bij de kant van het struikgewas gekomen waar je uitkeek op zee. In het zand onder hun voeten groeiden gras en zeehaver. De kleine golven kabbelden bijna geruisloos tegen een smalle strook roze gekleurd zeewier langs de vloedlijn.

– Het is inderdaad behoorlijk dichtbegroeid, zei Göran. Het struikgewas was een wirwar van meidoorn en hoge jeneverbes, in elkaar verstrengeld en ondoordringbaar. De jeneverbes groeide in een hoek van 45 graden, voortdurend geteisterd door wind uit zee. Nisseviken was een keurig onderhouden strand, maar hier in de ineengestrengelde takken waren verschoten vruchtensapverpakkingen, aangespoelde plastic flessen en stroken wc-papier verstrikt geraakt.

– Wat hebben we hier!

De stekelige, doornige vegetatie kreeg opeens de vorm van een wig. Göran deed een paar stappen dichterbij.

– Hier, zei hij en stak zijn hand uit naar een tak, maar bedacht zich.

Hij ging op zijn hurken zitten en begon met zijn in plastic gehulde handen aan enkele takken vlak boven de grond te trekken. Hij kreeg er twee los en hield ze omhoog, in elke hand een.

– Moet je eens kijken.

Hij hield de takken demonstratief naast elkaar en wees op twee duidelijke snijvlakken.

– Afgeknipt, zei Sara.

– Absoluut. En moet je dit zien! Göran wees op nog meer snijvlakken op andere takken in de struiken.

– Iemand heeft hier staan knippen om het huis beter te kunnen zien. Zo klaar als een klontje.

Hij ging weer op zijn hurken zitten en harkte met zijn handen onder de sprietige bosjes. Steeds meer afgeknipte takken haalde hij tevoorschijn.

– Hij heeft behoorlijk staan snoeien, zei Sara.

– Dat kun je wel zeggen, zei Göran.

Hij legde alle losse takken op een hoop in het zand.

– We hebben een grote zak voor die dingen nodig. Er kunnen huidresten op zitten of zelfs bloed.

Sara knikte. – We hebben misschien nog meer kans daar iets op te vinden, zei ze wijzend op de snijvlakken die als witte vlekken in het struikgewas oplichtten. Görans blik volgde Sara’s uitgestoken vinger.

– En ook als er geen DNA op zit, dan nog kunnen we er vast wel kruitresten op vinden. We moeten een paar foto’s nemen en daarna moeten we zelf een paar van deze takken afknippen en apart van de andere verzamelen, zei hij.

Göran ging midden in het afgeknipte struikgewas staan en keek naar het huis. Hij boog voorzichtig zijn knieën totdat hij gehurkt zat en kwam toen langzaam weer overeind. Hij humde en liet zich weer op zijn hurken zakken, zijn ogen nog steeds op het huis gericht.

– Nee, zei hij plotseling en stond op.

– Wat bedoel je? vroeg Sara.

– Hiervandaan heb je een perfect uitzicht op de buitendeur en de ruimte eromheen, maar om iemand neer te schieten en hem of haar ook nog midden in de borst te raken moet je rechtop staan. Göran ging weer op zijn hurken zitten en woelde met zijn vingers door het zand om hem heen.

– We moeten het zand zeven, zei hij, kijken of we lege hulzen vinden.

– Het was een tamelijk koele week, maar de zon heeft hier overdag geschenen en de grootte van de wonden heeft de ontbinding versneld.

Eva Karlén stond op en wees naar de dode vrouw in de deuropening. – Het meeste bloed en het aan flarden gescheurde weefsel dat jullie op haar bovenlichaam zien is niet van haar, maar van de man. Ze stond vast niet meer dan een meter bij hem vandaan toen hij werd geraakt.

De regen tikte op het dak van de plastic tent die Eva meteen had opgezet om de lichamen te beschermen. Het regende al ruim een uur. Zachtjes maar onophoudelijk.

– Dat kapotte weefsel wordt snel afgebroken en trekt natuurlijk vliegen en andere insecten aan, vervolgde ze.

– Gehakt, mompelde Ove in zichzelf.

– Best een aardige omschrijving, zei Eva. Dat heeft zoals je weet een korte houdbaarheidstermijn. Ik kan het niet exact beoordelen, maar ik gok op twee tot vier dagen. Beslist niet meer.

– Ik kan me haast niet voorstellen dat ze hier het hele weekend hebben gelegen, zei Göran. Het water is nog wel koud, maar er moeten toch behoorlijk wat mensen op het strand zijn geweest. Misschien ook in de huisjes hieromheen. Iemand had ze dan toch wel gezien.

– In dat geval zijn ze tussen zondagavond en maandagochtend gedood, zei Eva.

Het daglicht werd gedimd door de bewolking en de tent, maar Eva had een lamp neergezet die een fel schijnsel over de lichamen wierp. Net als de andere aanwezigen volgde Fredrik Eva met zijn blik. Zijn lustgevoel van die ochtend was nu ver te zoeken. De grijze dag, de regen en Eva die met een haarnetje op en plastic handschoenen aan een soort college gaf over de gehavende lichamen bezorgden hem een gevoel van uitzichtloosheid.

– Beide lichamen zijn van opzij getroffen door houtsplinters. We kunnen daaruit opmaken dat ze nog overeind stonden toen de splinters hen raakten. Er is dus eerst in de deur geschoten. Voor de twee andere schoten die ons bekend zijn, om precies te zijn.

– De man, zei Fredrik, had die geen portefeuille bij zich? Omdat hij boodschappen had gedaan, bedoel ik.

Hij dacht dat hij Sara Oskarsson zag glimlachen terwijl haar blik tussen hem en Eva heen en weer gleed. Het leek een stilzwijgend commentaar. Geen commentaar dat met hun werk te maken had. Lekker makkelijk voor Sara om daar smalend te staan lachen. Jonge, ongetrouwde meid, net een jaar hier aan het werk, nieuw in Visby en met niets of niemand een sterke band. Wat dacht ze wel niet? ‘Nu heeft hij toch echt een enorme blunder gemaakt, die Fredrik Broman, vader van twee kinderen. En tot overmaat van ramp ook nog met een meid van z’n werk. Zo fantasieloos en ook enorm stom. Als je er echt een puinhoop van wilt maken, moet je net doen als Fredrik. God, wat pathetisch …’

Nee, ze kon het niet weten. Hij moest het zich hebben verbeeld, die glimlach en die blik. Hij had het alleen aan Gustav verteld en die vertrouwde hij. Maar hij wist natuurlijk niet met wie Ninni had gepraat en wat die dan weer hadden doorverteld. Ze had uiteraard met Lena gesproken, Gustavs vrouw, en ze kende nog meer mensen in het korps. Eva ontmoette heel even Fredriks ogen, maar keek Göran aan toen ze antwoord gaf.

– Ik heb niets gevonden waarmee we hem kunnen identificeren, maar dat lukt ons vermoedelijk daarbinnen.

Toen Eva op de plaats delict aankwam had Fredrik geprobeerd haar zo neutraal en ongedwongen mogelijk gedag te zeggen. Het was de eerste keer dat ze elkaar moesten groeten in aanwezigheid van de hele afdeling nadat ze net uit hetzelfde bed waren gestapt.

– Ik wil de lichamen verplaatsen zodat we naar binnen kunnen, zei Eva. Is iedereen het er mee eens dat we de lijkschouwing hier ter plekke kunnen overslaan en de overlijdensakte aan de gerechtsarts kunnen overlaten?

– Ja, zei Göran, daar hoeven we niet over te discussiëren. De anderen knikten. Het was een besluit dat niemand redelijkerwijs in twijfel kon trekken. Eva riep Knutsson op via de radio en vroeg hem Hampe door te laten die buiten de afzetting in zijn grote Chevrolet had staan wachten. De zwarte stationwagen kwam er meteen aan. Onder toeziend oog van Eva legden Hampe en zijn assistent een lijkenzak klaar op de grond waarna ze de dode man op zijn rug in de geopende zak rolden. De uitgangswond in de borst van de man was nu zichtbaar voor iedereen die zich in de tent verdrong om niet in de regen te hoeven staan. Een gapend gat waar normaal het hart zat. Eva hurkte naast het lichaam en doorzocht nu de voorste broekzakken waar ze eerder niet bij kon. Ze trok haar hand uit een zak en hield vervolgens een wit papiertje en een autosleutel omhoog.

– Een bonnetje van Högbyhallen in Hemse, zei ze luid om de aandacht van alle aanwezigen te trekken. Brood voor 27 kroon. Betaald maandagochtend om 8 uur 12. En de sleuteltjes van een Audi.

Göran trok zijn wenkbrauwen hoog op en pakte zijn bril om het bonnetje zelf te bekijken. Eva hield het omhoog zodat hij het kon lezen. Hij knikte.

– Goed, zei hij. Dus 8 uur 12. Als we ervan uitgaan dat hij onderweg nergens is gestopt, dan was hij om half negen of kort daarna hier weer terug.

– Met deze auto heeft hij natuurlijk niet stapvoets gereden, zei Sara.

9

Hampe en zijn collega trokken de ritssluitingen van de lijkenzakken dicht en droegen de beide doden weg.

Het plastic dat Eva op de vloer van de hal had uitgerold ritselde zachtjes onder Fredriks voeten toen hij het huis inliep. Ze had de lamp naar binnen verplaatst. In huis was geen stroom meer. De brand had waarschijnlijk kortsluiting veroorzaakt, waardoor de stoppen waren doorgeslagen.

Rechts van de grote kamer waar Fredrik en Gustav al eerder naar binnen hadden staan gluren, lagen twee kleine slaapkamers. Een met een tweepersoonsbed en een met een stapelbed van onbehandeld grenen. De keuken lag aan de andere kant van het huisje. Het vuur had daar de buitenmuur en het plafond zwart geblakerd. Fredrik liep verder het huis in.

Op het werkblad rechts van het aanrecht stonden de resten van iets dat ooit een koffiezetapparaat was geweest. Het grootste deel van het plastic was gesmolten en de glazen kan was kapot gesprongen. Rond het koffiezetapparaat en op de grond onder het werkblad lag een mengsel van verkoolde muesli en poeder uit de brandblusser. Het koffiezetapparaat had twee dagen aan gestaan, was oververhit geraakt en in brand gevlogen of het papier van het pak muesli had door de warmte vlamgevat. Als er geen brand was geweest, dacht Fredrik, had het misschien nog tot midzomeravond geduurd voordat iemand de lichamen had ontdekt.

De man gaat naar Hemse om broodjes voor het ontbijt te kopen. Ondertussen zet de vrouw koffie. Als hij terugkomt worden ze allebei neergeschoten met een … ja, met wat eigenlijk? En door wie? Hebben we te maken met een sluipschutter? Wat is hier eigenlijk gebeurd?

Eva doorzocht het huis snel op identiteitsbewijzen. Het kostte haar weinig tijd om ze te vinden.

– Dit is interessant, zei ze en gaf Göran wat ze gevonden had. Göran bekeek wat hij in zijn handen had: twee rijbewijzen en een buitenlands paspoort.

– We hebben beide slachtoffers geïdentificeerd, zei hij. Saleh Habib, 24 jaar en Josef Thomasson, 27. Ze zijn allebei Zweeds staatsburger. Ik durf met grote zekerheid te zeggen dat ze het zijn. Als iemand bezwaar heeft, moet hij dat nu zeggen.

Hij gaf de rijbewijzen door aan zijn collega’s. Eva bekeek de foto’s van de slachtoffers op haar digitale camera en vergeleek ze met de foto’s op de rijbewijzen.

– Ze zijn het, zei ze.

– Eens kijken wat we hier hebben, vervolgde Göran terwijl hij het buitenlandse paspoort openvouwde.

– Dat zat in een jack in de kamer met het stapelbed. En het jack lag bovenop een onuitgepakte koffer, zei Eva.

– Said Habib, 24 jaar, uit Egypte, zei Göran terwijl hij zijn blik strak op het groene paspoort gericht hield.

– Dezelfde achternaam, constateerde Ove.

– Ja. Kan een familielid van de vrouw zijn. Maar vermoedelijk niet haar man. Het lijkt er namelijk op dat die andere man samen met de vrouw in dezelfde kamer sliep.

– En waar is Said Habib nu? vroeg Sara. Als hij hier iets mee te maken heeft, dan is het knap stom om je paspoort en je spullen achter te laten.

– Zeker, zei Göran, dus het is niet echt aannemelijk dat hij erbij betrokken is.

– Het verklaart misschien wel het open raam en de voetafdruk op het kozijn, zei Fredrik.

Zijn collega’s keken automatisch naar het raam.

– Hij moet hier binnen zijn geweest toen de andere twee werden neergeschoten. Hij is vervolgens door het raam gevlucht.

– Jezus, zei Göran Eide en dacht even na.

Eva gaf de rijbewijzen terug.

– We moeten in de hele omgeving zoeken of hij niet ergens dood of gewond ligt. Degene die de andere twee heeft neergeschoten kan hem gevolgd zijn.

– Als je door zo’n kogel gewond raakt kom je niet erg ver, merkte Ove op.

– Kan wel waar zijn, maar je kunt het ook niet uitsluiten. Göran woog de identiteitsbewijzen in zijn hand.

– Ik zal deze informatie doorbellen, kijken of het iets oplevert. Hij draaide zich om, maar op weg naar buiten bedacht hij zich.

– Fredrik en Sara, jullie moeten maar gaan praten met het stel dat alarm heeft geslagen. Zonder op antwoord te wachten liep Göran verder de hal uit. Hij ging in de tent voor de deur staan om ongestoord te kunnen bellen.

Magnus Forsberg deed open.

– We hoeven toch niet weer daar naartoe? vroeg hij toen hij begreep waar het om ging.

– Nee, dat denk ik niet, zei Fredrik. Ze zijn … ja, ze liggen er niet meer … de lichamen. Dat bedoelde u toch?

Magnus Forsberg knikte opgelucht. – Het was verdomd akelig. Het ergste wat ik ooit heb gezien. Mijn vrouw is er volgens mij nog steeds kapot van. Het huis was klein. De kamer had een bijna Spartaanse inrichting en her en der stonden stapels verhuisdozen.

Ze begroetten Josefin Forsberg en gingen met elkaar in de keuken zitten. Magnus Forsberg moest vertellen hoe hij de brand en vervolgens de twee lichamen had ontdekt. Josefin en hij waren allebei gekleed in een spijkerbroek en een dikke, gebreide trui. Die van haar was wit, de zijne grijs. Het was koud geworden.

– Wat gebeurt er nu verder? vroeg Josefin Forsberg. Dat vraag je je natuurlijk af? Als er een idioot rondzwerft die mensen neerschiet. We hebben zoveel tijd, geld en moeite in deze plek geïnvesteerd, maar nu voelt alles hier afschuwelijk. Haar ogen schoten heen en weer tussen Fredrik en Sara.

– We begrijpen dat dit een verschrikkelijke ervaring voor jullie moet zijn. Maar we zijn ervan overtuigd dat degene die dit gedaan heeft, hier niet meer terugkomt. Daar hoeft u zich geen zorgen over te maken, zei Sara.

Josefin Forsberg knikte herhaaldelijk. – Ja, ja, ik begrijp het. Maar ik weet niet of het helpt wat u zegt, zei ze.

– Wat goed trouwens dat u het vuur zo snel kon blussen, zei Sara. Buiten motregende het gestaag door. De lucht boven het natte, schaduwloze groen was donkergrijs. Fredrik vocht tegen de somberheid die zich stukje bij beetje van hem meester maakte.

– Die twee mensen daarginds, die twee doden, hadden jullie contact met hen? vroeg hij.

Josefin antwoordde. – Jazeker, ze waren vaak op het strand en kwamen bijna elke dag naar de kiosk. Diverse keren per dag soms. Eigenlijk kwam zij het vaakst. Saleh heette ze. Samen met hen waren wij vorige week praktisch de enigen hier. Magnus kende ze natuurlijk ook uit Mården.

Fredrik en Sara keken Magnus vragend aan.

– Ja, ik kende die mensen al langer. Ik werk in een eetcafé op Surbrunnsgatan in Stockholm en daar hebben ze verscheidene keren gegeten. Ze wonen op Roslagsgatan. Dat vertelde zij, het meisje.

Hij knipperde met zijn ogen.

Fredrik maakte een aantekening in zijn schrijfblok. – En het restaurant heet Mården? zei hij.

– Ja.

– Werkt u daar ook? vroeg hij aan Josefin.

– Nee, nee, ik ben locatiescout voor fotoreportages. Fredrik wist niet wat dat precies inhield, maar het leek hem niet iets waar hij zich in moest verdiepen.

– Wat wisten jullie nog meer over hen? vroeg hij.

– Zij studeerde rechten en … ja dat was het eigenlijk wel. We hadden het meestal over het weer en de wind en dat soort dingen, en waar wij hier mee bezig waren, het restaurant en zo, zei Josefin.

– Hun achtergrond kwam nooit ter sprake? zei Fredrik.

– U bedoelt dat ze niet uit Zweden kwamen?

Josefin Forsberg schudde haar hoofd. – Ik wilde het niet vragen. Zij sprak perfect Zweeds. En dan kan het best een beetje gênant zijn. Ik bedoel, je voelt je toch behoorlijk dom als blijkt dat ze hier geboren zijn.

– En zij zei er ook niets over?

– Nee.

– Hoe laat zijn jullie maandagochtend opgestaan?

Magnus en Josefin Forsberg keken elkaar aan, de vraag overrompelde hen een beetje. – Volgens mij om half acht of zoiets, zei Josefin; we proberen vrij vroeg te beginnen.

– Is jullie toen iets bijzonders opgevallen?

Ze dachten even na en schudden toen van nee.

– Jullie hebben geen auto’s gezien, bepaalde geluiden gehoord of iets dergelijks?

– Magnus luistert altijd naar muziek op de radio, dus we horen ook niet zo veel.

– Ik zet mijn muziek ’s ochtends altijd lekker hard om een beetje op gang te komen, zei hij.

– En hoe laat zijn jullie naar het strand gegaan?

– Dat was vlak voor negenen, misschien half negen. Fredrik wisselde een blik met Sara. Dit leverde niet veel op.

– Jullie hebben ook niets gemerkt toen jullie begonnen te werken? zei Sara. Josefin trok een moeilijk te doorgronden gezicht.

– Wat dan ook. Zelfs de meest onbenullige dingen kunnen soms iets betekenen.

– Eens kijken, zei Josefin, maandagochtend … Het was best mooi weer, maar een beetje koud. Ik hoorde iemand timmeren.

– Timmeren? zei Sara.

– Ja, ik hoorde een paar hamerslagen, dacht dat er nog iemand vroeg aan de slag was gegaan.

– Hield het lang aan?

– Dat weet ik niet, zei ze na een korte aarzeling. Daar denk je gewoon niet over na. Je hoort alleen dat iemand aan het timmeren is. Weet je, het echoot tussen de huisjes, pang, pang, pang. Ze glimlachte verdwaasd. Noch zij, noch haar man leek te beseffen wat ze zojuist had beschreven.

10

Iman Habib zat met een plastic boodschappentas van supermarkt T-Jarlen tussen haar voeten in de overvolle Stockholmse metrolijn Roslagsbanan. De wagon rook naar zweet en verschaald bier. Waarschijnlijk afkomstig van de man op de stoel voor haar, met dat vettige haar en die kapotte jas. In elk geval die bierlucht. Iman Habib had plezier in haar werk in Strand Hotell. En ze vond het prettig wonen in Täby. Maar ze haatte het om ’s avonds naar huis te reizen. De benauwde wagons, de vermoeide en zeurende passagiers. Ze had vandaag ook nog die lompe conducteur. Die altijd met zijn handschoenen aan de kaartjes tegen zijn pols hield om ze te stempelen en die nooit alleen maar keek naar het maandabonnement van een reiziger, maar het altijd nijdig uit je hand trok.

Ze keek naar haar spiegelbeeld in het raam. Ze had lang zwart haar, maar het was niet meer helemaal haar natuurlijke kleur. Ze verfde het. Ze wilde niet al te ijdel lijken en gaf daarom vaak stilletjes de schuld aan haar werk waar ze representatief moest overkomen. En dat was natuurlijk ook zo.

Pas toen alle kinderen naar school waren had ze de receptionistenopleiding gevolgd. Ze was eerst bang dat het voor een vrouw van bijna veertig moeilijk zou zijn een baan te vinden, maar alles ging eigenlijk van een leien dakje. Misschien kwam dat door haar talenkennis: Arabisch, Perzisch, Frans en Engels. Ze wist het niet zeker. Hoe dan ook, ze was nu hoofd van de receptie in Strand Hotell.

Ze kreeg plotseling zin om Saleh te bellen en wierp een blik op het mobieltje in haar tas. Maar ze had geen zin het te pakken in die stampvolle trein. Wilde niet dat de hele wagon met haar gesprek zou meeluisteren. En ze voelde er ook niets voor om Arabisch te praten. Dan zouden ze haar aangapen. Dat wist ze.

Toen ze twintig minuten later haar boodschappentas over het pad naar de bungalow van kalkzandsteen sjouwde, gingen tegelijkertijd de portieren open van een auto die in de straat geparkeerd stond. Door dat geluid draaide Iman zich om. Een man en een vrouw stapten uit, sloegen de portieren dicht en liepen naar haar toe.

– Iman Habib? zei de vrouw toen ze iets dichterbij waren. Iman voelde zich prompt ongemakkelijk.

Ze woonde al zesentwintig jaar in Zweden, maar wist nog goed waarom ze hierheen was gegaan. Ze kreeg de kriebels van ongenode gasten van wie je al vanaf een afstand kon zien dat ze van de overheid waren.

– Ja, zei ze en zette een stap in hun richting alsof ze hen al bij de rand van haar erf wilde tegenhouden.

– We zijn van de politie, zei de vrouw en liet haar legitimatie zien. Mogen we even binnenkomen? Ze knikte naar het huis.

Iman voelde haar onbehagen groeien. Ze kreeg het opeens intens koud. Een ijzingwekkend gevoel trok vanuit haar nek langs haar rug naar beneden. En ergens besefte ze dat ze God duizend keer liever zou vragen om een aanklacht wegens staatsgevaarlijke activiteiten dan wat er nu ging komen.

11

Göran Eide stond aan de korte kant van de vergadertafel. Hij hield met zijn rechterhand zijn bril vast, helemaal aan het uiteinde van een van de poten. – Dat jullie even weten wat je te wachten staat: daarbeneden denken ze al met een nieuwe ‘Laserman’ van doen te hebben, zei hij en wees omlaag richting de gehoorzaal en de persconferentie waar hij net vandaan kwam.

Göran hoefde niet verder te vertellen. Ze wisten allemaal welke consequenties het kon hebben: een moord als deze - een afrekening bijna - op twee personen met een buitenlandse achtergrond. Als het onderzoek niet snel genoeg opschoot zou dat geheid leiden tot woeste speculaties in de media, paniek over racisme en beschuldigingen over en weer door diverse belangengroepen en de autoriteiten.

In het ergste geval kon een parlementslid zich zelfs geroepen voelen naar een allochtone buitenwijk van Stockholm te gaan om er strijdliederen te gaan zingen. Bij de ‘Laserman’, die jaren geleden paniek in Stockholm veroorzaakte door elf aanslagen op allochtonen te plegen, was dat ook gebeurd. Het was iets dat men niet graag herhaald zag.

– De eerste allochtonenmoord op Gotland, gooide Lennart Svensson eruit.

– Wat zeg jij nou? Sara zat er onmiddellijk bovenop.

Nee, dacht Fredrik, reageer daar toch niet op. Hij zuchtte zachtjes terwijl Lennart en Sara begonnen te kibbelen. Lennart kon absoluut op iemands zenuwen werken of - minder politiek correct geformuleerd - eigenlijk was hij af en toe een verdomd irritante klootzak. Maar het ging bijna nooit verder dan een paar misplaatste grappen en wat onhandige provocaties.

Lennart was 58, maar hij zag er ouder uit, vooral omdat zijn grijze haardos sinds vorige winter bijna helemaal wit was geworden. Hij was uiteraard steeds minder straatdienst gaan doen, iets waar hij overigens niets op tegen had. Los van zijn slechte grappen was hij een scherpzinnig rechercheur. Over Lennarts zogenaamde grappen bestond onder de collega-rechercheurs een stilzwijgende afspraak. Ze lieten ze zonder commentaar voorbijgaan, deden gewoon of ze ze niet gehoord hadden.

Maar Sara Oskarsson was niet van plan te doen alsof ze niets gehoord had. Ze viel instinctief aan. En wat als een beschaafde discussie was begonnen dreigde nu in een ordinaire ruzie te ontaarden.

– Jullie zijn van harte welkom om deze discussie op een ander tijdstip voort te zetten. Bijvoorbeeld op een moment dat we geen dubbele moord moeten onderzoeken die nog geen twee dagen oud is, onderbrak Göran hen.

Lennart en Sara zwegen allebei met hun mond min of meer wagenwijd open.

– Bedankt, zei Göran, dan kunnen we nu beginnen. Hij trok nu pas zijn stoel naar zich toe en ging zitten.

– We krijgen assistentie van de rijksrecherche. Zij nemen de verhoren op het vasteland met de familie en bekenden van de slachtoffers voor hun rekening. Hij keek Lennart aan.

– Schets jij voor ons even een beeld van Thomasson en van neef en nicht Habib? Dan proberen we straks samen te vatten wat we tot nu toe weten.

Lennart knikte en legde een stapeltje papieren op tafel. – We beginnen maar met de verdwenen neef, zei hij. Als je alleen maar even door het paspoort van deze Said Habib bladert krijg je al gauw interessante informatie. Na een verblijf van tien dagen in Iran kwam hij afgelopen zondag thuis. Zowel zijn aankomst als vertrek is in Teheran afgestempeld. Volgens de ouders van Saleh Habib is hij naar Teheran gegaan om een bezoek te brengen aan een jeugdvriend uit Caïro die ongeveer een jaar geleden naar Teheran is verhuisd. Ze dachten dat zijn vriend in Teheran was voor zijn studie, maar wisten niet wat en waar hij studeerde. Er is een opmerkelijke samenloop van omstandigheden wat betreft Said en zijn vriend, die overigens Mohammad Awad heet. Deze Mohammad verhuist pakweg een jaar geleden naar Iran, exacte gegevens ontbreken. Ongeveer tegelijkertijd, eind juli vorig jaar, komt Said Habib naar Zweden voor een studie biochemie aan de universiteit van Stockholm. Hij heeft die studie het afgelopen jaar ook inderdaad gevolgd. Lennart stopte even om in zijn papieren te zoeken.

– Aankomst op Arlanda op 28 juli, las hij rechtstreeks uit zijn aantekeningen.

– Hoe doet hij dat met zijn studie? Spreekt hij Zweeds of redt hij het ook met Engels? vroeg Sara.

– Ja, hij spreekt Zweeds, antwoordde Lennart, daar kom ik zo op. De gebroeders Habib, de vaders dus van neef en nicht Habib, zijn in 1978 met hun gezinnen naar Zweden gekomen. Neef en nicht Habib zijn met andere woorden in Zweden geboren, want ze zijn 24 jaar. Hun vaders vroegen om dezelfde reden asiel aan: omdat ze in Egypte als dissidenten wegens hun opvattingen met lange gevangenisstraffen werden bedreigd. Ze kregen een verblijfsvergunning. Iedereen in de familie van Saleh is nu Zweeds staatsburger. Haar vader is ingenieur met een doctorsgraad en hij had weinig moeite hier een baan te vinden, terwijl Saids vader, de jongste broer, literatuurwetenschapper is. Hij had zijn opleiding nog niet afgerond toen hij naar Zweden kwam en had duidelijk moeite hier zijn plek te vinden. Het gezin is in 1990 naar Egypte teruggekeerd. Daar schijnt hij zijn studie voltooid te hebben en hij heeft nu een goede baan aan de universiteit van Caïro. Niet bepaald doorsnee immigranten, zoals jullie misschien wel merken. Said sprak vloeiend Zweeds toen ze Zweden verlieten en heeft de taal sindsdien kennelijk goed bijgehouden. Dat werkte in zijn voordeel. De derde persoon in het huis, Josef Thomasson, is ook in Zweden geboren. Hij is drie jaar ouder dan zijn vriendin, geboren in 1977.

Zijn vader kwam in 1971 alleen vanuit Egypte naar Zweden en is nu Zweeds staatsburger, zijn moeder is een Zweedse. Zijn ouders zijn sinds 1985 gescheiden. De moeder had de voogdij, maar Josef heeft altijd contact met zijn vader gehouden. Hij heeft een jonger halfzusje en een drie jaar oudere broer, Petter Thomasson, die destijds een nogal ontspoorde puber was maar die zich niet met zware criminaliteit heeft beziggehouden. Het is blijkbaar allemaal goed met hem gekomen. Er staat namelijk niets over hem in het strafregister, behalve een voorwaardelijke straf voor mishandeling, nu zo’n acht jaar geleden. Josef was daar volgens zijn moeder niet bij betrokken. De broers verschillen enorm, ‘als dag en nacht’, zoals zij het uitdrukte. Josef en Saleh ontmoetten elkaar drie jaar geleden op de Universiteit van Stockholm. Josef zat toen in het laatste trimester van zijn studie economie. Hij werkte nu als verkoper bij een computerfirma die hardware, opleidingen en systeemdiensten verkoopt. Hij vond zelf dat het iets onder zijn niveau was, maar hij leek het goed te doen. Josef en Saleh woonden samen en staan sinds oktober 2003 ingeschreven op het adres Roslagsgatan 63 in Stockholm. Dat is maar een paar straten verwijderd van restaurant Mården op Surbrunnsgatan waar Magnus Forsberg als kok werkt als hij niet hier op Gotland het restaurant in Nisseviken runt. Het lijkt erop dat Josef en Saleh keihard aan hun studie en carrière werkten. Ze hebben uitstekende referenties van werkgevers en docenten. Saleh Habib was een van de beste studenten van haar jaar en ambieerde een functie in het bedrijfsleven. Geen speciale politieke belangstelling. Op bijzondere feestdagen ging Saleh met haar ouders mee naar de moskee, verder zag haar leven er volkomen seculier uit. Het geloof van haar ouders lijkt ook niet echt radicaal.

Lennart Svensson zweeg en bladerde snel door zijn papieren om te zien of hij nog iets vergeten was.

– Hier heb ik nog wat. Said is lid van de een of andere Egyptische vereniging in Stockholm, maar het is niet duidelijk of het een politieke club is of dat ze alleen maar wat zitten te kaarten terwijl ze zonnebloempitten eten.

Fredrik keek ongerust naar Sara Oskarsson, maar deze keer hield ze haar kaken stijf op elkaar.

12

De geur van schapenvlees met dille hing door het hele huis. Tommy Johansson zat aan de keukentafel en volgde met zijn blik de bewegingen van zijn zus. Ze schepte het vlees in kleine plastic zakjes. Het waren elf porties. Ze plakte er stickertjes op waar ze met zwarte viltstift duidelijk ‘schapenvlees met dille’ op schreef. Ze legde twee zakjes in de koelkast en vroor de rest in. Het avondeten lag klaar. Ze zouden laat eten, maar hij klaagde niet. Hij vond het sneu voor haar dat ze dit moest doen. Rechtstreeks uit het kinderdagverblijf met zware boodschappentassen hierheen komen zeulen. De vriezer volstoppen zodat hun vader alleen maar een klomp eten op zijn bord hoefde te gooien om in de magnetron op te warmen. Hij vond dat ze schijt aan hem moest hebben. Hij zou heus niet doodgaan. Als het moest zou hij zichzelf op de een of andere manier heus wel redden. Of hij zou wel doodgaan. Dat was dan misschien maar goed ook.

Maar die discussie was gesloten. Lang geleden al. Hij wilde geen ruzie met haar maken. Als zij het zo wilde, dan moest het maar. Maar hij was niet van plan haar te helpen. Voor al het andere stond hij voor haar klaar. Maar niet hiervoor. En dat wist ze. Hun vader at voor de tv, zoals altijd. Tommy en Anna-Karin aten in de keuken. Op het tafelzeil stonden de borden met strepen in alle kleuren van de regenboog. Zolang hij zich kon herinneren aten ze al van die borden.

– Lekker, mompelde hij tussen twee happen door.

– Wanneer komt Krister eigenlijk? vroeg Anna-Karin toen ze hun ergste honger hadden gestild.

– Morgen, antwoordde Tommy, waarna hij zijn melk opdronk.

– Morgen al?

– Ja, zei hij en keek haar aan, zijn hoofd schuin boven zijn bord. Getver, wat kijk jij blij.

Die opmerking deed haar nog breder glimlachen.

Hij wist niet wat hij ervan moest vinden. Hij merkte gewoon dat er iets was. Misschien moest hij het leuk vinden dat zijn zus gek was op zijn beste vriend. Maar tegelijkertijd … Zij was zes jaar ouder. Ze was al bijna volwassen toen Krister nog een klein snotjochie was. Nu waren ze allebei volwassen, maar toch … Op de een of andere manier stuitte het hem tegen de borst. Tommy had alleen maar het beste met haar voor. Hij wenste voor haar het allerbeste. Wat ze ook wilde. En hij was niet van plan haar een strobreed in de weg te leggen. Maar hij kon het ook niet helpen dat hij dacht wat hij dacht.

– Nou, ik ga maar eens naar huis, zei ze, ik moet morgen openen. Het was al laat. In ieder geval voor degenen die om vijf uur moesten opstaan.

– Oké, zei Tommy.

– Ik wip morgen nog wel even langs, zei ze.

– Doe dat, grijnsde hij, Krister komt om half drie. Het was al laat maar ze waren nog lang niet klaar. Fredrik probeerde zich te concentreren, maar voelde dat hij zijn aandacht er steeds moeilijker bij kon houden. 

Göran Eide was aan het einde van zijn samenvatting gekomen. – De afstand van de struiken tot de buitendeur is niet meer dan tweeëndertig meter. Dus zelfs met een geweer met een simpel vizier kun je heel precies richten. Maar je moet er rekening mee houden dat de dader stond toen hij schoot en dat zijn doelwit bewoog. Dat duidt op iemand die ervaring met wapens heeft. Het is niet iemand die even terloops een geweer op de kop heeft getikt en er zomaar op af is gegaan, dat is wel duidelijk.

– Het lijkt nog het meest op een afrekening, zei Gustav die zijn colbertje over de rugleuning had gehangen en de mouwen van zijn overhemd had opgerold.

– Je kunt zeker nog niet veel zeggen over het wapen? zei Göran terwijl hij Eva aankeek.

– Nee, inderdaad niet. Zoals jullie weten is er een soort hollowpointmunitie gebruikt waardoor het niet echt eenvoudig is iets uit de kogels af te leiden. Ze zijn sterk vervormd. Mijn gok als deskundige is 7.62 millimeter.

– Is dat niet een ongebruikelijk kaliber? vroeg Lennart.

– Nee, dat kaliber is al redelijk ingeburgerd bij jagers en begint nu ook in de schietsport door te dringen. Ik weet dat de nationale reserve een paar jaar geleden van de Mauser is overgestapt op de AK4B en dat is ook een 7.62-geweer. En er is een overvloed aan hollow-pointmunitie voor die wapens te krijgen. Maar, zoals ik al zei, het is een gok. De fragmenten zijn opgestuurd naar het gerechtelijk laboratorium in Linköping. We moeten afwachten wat zij zeggen, zei Eva.

– Dus de munitie vertelt ons verder niets. In elk geval niet op dit moment, zei Göran en beet nadenkend op zijn bovenlip. Met een lege blik keek hij Fredrik strak aan, waardoor die onwillekeurig op zijn stoel van houding veranderde.

– Die derde persoon in het huis, Said Habib …, begon Göran.

– Ja, er is iets vreemds aan deze zaak, begon Sara, maar ze bedacht zich. Sorry, was je klaar, mag ik …?

– Natuurlijk, ga je gang, zei Göran.

– Ik ben het ermee eens dat het er als een afrekening uitziet, maar achter wie zat de dader eigenlijk aan? Het hangt allemaal wel van toevalligheden aan elkaar. Zo kon hij niet weten dat de vrouw de deur voor de man zou opendoen. Wilde hij de man doden en schoot hij de vrouw ook dood omdat ze toevallig opdook? Of wachtte hij alleen maar op de eerste de beste mogelijkheid om een of meer van de bewoners te doden? En wist hij überhaupt dat er nog een derde persoon in huis was?

– Wacht eens even. Er is iets met die neef die pas ’s ochtends is aangekomen, zei Fredrik.

– Tjonge, Broman is ook eindelijk wakker, gooide Lennart eruit. Lennart had nog gelijk ook. Hij had lang gezwegen. Te veel aan zijn hoofd. Te veel andere dingen.

– Ja? zei Göran.

– Said Habib zou maandagochtend bij het huis aankomen, vervolgde Fredrik zijn gedachtegang. Josef Thomasson werd doodgeschoten vlak nadat hij met zijn auto in Nisseviken terugkwam. Stel je nu eens voor dat de dader een fout heeft gemaakt? Dat hij op Said wachtte. Hij weet dat die maandagochtend aankomt, maar niet precies hoe laat en als Josef terugkomt met de broodjes voor het ontbijt, denkt hij dat het Said is.

Göran schoot overeind uit zijn stoel. – Het is absoluut een interessant feit dat de moorden plaatsvinden op de ochtend dat die Said is aangekomen.

– Dat betekent dan wel dat de moordenaar zich pas achter het struikgewas heeft verstopt nadat Josef Thomasson naar Hemse was vertrokken, zei Ove tegen Fredrik.

– Ja, daar heb je gelijk in.

Göran ijsbeerde langzaam door de kamer.

– Maar het verklaart nog steeds niet waarom de vrouw ook is doodgeschoten, wierp Sara tegen.

– We kunnen aan diverse scenario’s denken, zei Göran terwijl hij weer voor het whiteboard ging staan: eerwraak, een racistische daad, iets politieks, jaloezie, drugs, schulden of het een of andere misdrijf. Ik denk dat we geen enkele mogelijkheid kunnen uitsluiten, maar als we ze nu eens rangschikken …

– Ik kan zulke gevoelsmatige zaken als eerwraak en jaloezie maar moeilijk rijmen met de handelwijze van deze moordenaar, meende Ove.

– Die staan ook helemaal onderaan mijn lijstje, zei Sara instemmend.

– Of dat ze bij iets crimineels betrokken waren, vervolgde Ove en schudde zijn hoofd.

– Nee, ze lijken allebei buitengewoon beschaafd en goed aangepast. We weten natuurlijk wat minder over die neef, maar zijn vader is een soort taalwetenschapper en hij is zelf biochemicus, of dat wil hij in elk geval worden, zei Göran en pakte gedachteloos een van de whiteboardstiften van de metalen richel onder het bord.

– We moeten wel oppassen dat we niet alleen op uiterlijke schijn afgaan, maar gezien onze huidige informatie is een achterliggend misdrijf geen bruikbaar idee, vervolgde hij.

– Nog even over de handelwijze van de moordenaar, zei Lennart. Je denkt aan een afrekening. Maar bepaalde dingen zijn daarmee in tegenspraak. Als er al de een of andere organisatie achter zit, dan denk ik dat we een geheime overheidsdienst definitief kunnen uitsluiten. Die zou namelijk precies geweten hebben hoeveel personen er in het huis waren. En die zou niet iemand via het raam aan de achterkant laten ontsnappen. Als het al iets politieks is, dan zijn het eerder terroristen die geen geavanceerde opleiding hebben gehad.

Göran draaide aan de dop van zijn pen waardoor er een blauwe inktvlek op zijn wijsvinger kwam.

– Het probleem is ook dat de slachtoffers voor iemand met politieke motieven helemaal niet interessant lijken. Ze zijn niet religieus en niet politiek actief, ze lijken vooral gericht op carrière maken en geld verdienen, zei Fredrik.

– Als er in dit opzicht iemand interessant is, dan is het die neef, zei Lennart. Zijn vader is professor of zoiets, maar ook een dissident die ooit zijn land is ontvlucht. We weten eigenlijk geen reet van die neef. Waarom komt hij plotseling naar Zweden? Om biochemie te studeren? Kan dat dan niet in Egypte? En wat deed hij in Teheran? En dan die jeugdvriend die hij volgens de berichten heeft bezocht, wat deed die daar? Waarom ontmoetten ze elkaar in Iran in plaats van in Egypte, wat logischer zou zijn geweest?

– Ik wist dat Lennart als veiligheidsagent bijklust bij de SÄPO. Daarom zien we hem dus zo weinig, zei Ove glimlachend.

– Lennart heeft gelijk, interrumpeerde Göran. Onze grootste prioriteit is Said Habib. We kunnen waarschijnlijk veel ophelderen als we hem te pakken krijgen.

– Als hij nog leeft, zei Lennart.

– Ik denk het wel. Als hij dood of gewond was zou hij nog in de buurt van het huis moeten zijn en in dat geval hadden we hem allang gevonden.

– Maar als hij nog leeft, waarom komt hij dan niet tevoorschijn? zei Sara.

– Het feit dat hij dat niet doet, bewijst al dat er iets niet in de haak is - met hem of misschien wel met alle drie, zei Göran.

– Nu we het toch over de SÄPO hebben, hebben die lui van de veiligheidsdienst wat? Hebben we dat gecheckt? vroeg Gustav.

– Ze zijn op de hoogte, maar hebben niet gereageerd, zei Göran.

– We hebben het nog niet over de racistische invalshoek gehad, zei Gustav.

– Volgens mij zijn de fouten van die schijnbaar professionele moordenaar of moordenaars inderdaad een duidelijke aanwijzing voor een racistisch motief, zei Fredrik. En als het racisten zijn, dan zijn het vrijwel zeker van die zogenaamde lokale helden. Ik bedoel, als je op zoiets uit bent, neem je toch niet de veerboot naar een eiland met zo’n beetje het kleinste aantal allochtonen van heel Zweden?

– Ja. We zoeken bekende racisten, neonazi’s, rechts-extremisten. In eerste instantie in de dichtstbijzijnde gemeenten, zei Gustav. Göran Eide knikte.

– Goed, beginnen jullie maar met het opsporen van zulke types. Nu eerst op papier en morgen vroeg in levende lijve. 

13

Het was al bijna nacht toen Fredrik naar het zuiden reed. Deze week waren de nachten het lichtst van de hele zomer; midzomer op vrijdag en twee dagen geleden de zonnewende. In zijn achteruitkijkspiegel zag hij aan de horizon het beginnende daglicht glinsteren in diverse nuances van blauw. De regenwolken waren opgelost. Hij wist niet zeker of je het zonsopgang of zonsondergang moest noemen. Hij had Ninni gebeld en voorgesteld af te spreken voor de volgende dag, maar ze had voet bij stuk gehouden, want waarom zou hij dan meer tijd hebben als hij momenteel midden in een moordonderzoek zat? En daar had ze natuurlijk gelijk in. Dus ging hij erheen, ondanks het late tijdstip. Hij zou niet veel slaap krijgen, maar misschien sliep hij beter als hij met haar had gepraat. De vraag was wat hij zou zeggen?

Hij was er nog niet aan toe haar uitsluitsel te geven. Hij kon natuurlijk laf zijn en haar het initiatief laten nemen, maar zo’n tactiek kostte uiteindelijk meestal meer dan het opleverde. Maar wat moest hij dan zeggen? De kinderen natuurlijk! Ze moesten afspreken hoe ze het met de kinderen zouden regelen. Dat moesten ze oplossen, ongeacht wat er tussen hen gebeurde. In twaalf dagen had hij Joakim en Simon maar één keer gezien. Dat kon zo niet doorgaan.

Hij zuchtte en voelde hoe zijn levenskracht zich plotseling van een plek vlak onder zijn borstbeen naar een donkere uithoek van zijn buik verplaatste. Hij zette zijn groot licht uit toen hij onder het naargeestige schijnsel van de straatlantaarns van Hemse reed. Het was nu niet ver meer.

Hij moest denken aan die dag dat ze na het werk met een paar collega’s waren blijven napraten. Hij, Sara, Eva en Ove. Het was op de kop af zeven weken geleden. Je kon je een ander begin voorstellen, maar voor hem was het echt op die avond begonnen. Ze hadden het over het werk gehad, iets wat er die dag was gebeurd, maar na een poosje waren ze op meer persoonlijke zaken overgegaan. Ove vertrok na een tijdje en Sara, die vrijgezel was en midden in de stad woonde, vroeg of Fredrik en Eva zin hadden om met z’n drieën nog ergens een biertje te drinken. Fredrik en Eva konden geen biertje pakken omdat ze nog moesten rijden, maar ze gingen graag mee. Er hing iets in de lucht dat ze geen van beiden wilden beëindigen.

Ze waren in Gamla Masters aan de bar gaan zitten. Sara bestelde een groot glas pils terwijl Eva en Fredrik zich allebei tevreden moesten stellen met een alcoholvrij biertje. Maar voor ze haar bier ophad werd Sara op haar mobieltje door iemand gebeld en was daarna gelijk verdwenen. Fredrik en Eva bleven alleen achter. Niet dat ze dat erg vonden, integendeel.

Toen de barkeeper vroeg of ze nog iets wilden bestellen, had Eva opgemerkt dat ze nogal waardeloze gasten waren. Fredrik zei toen: ‘Neem een biertje als je wilt, ik breng je wel thuis. Dan kun je morgen de bus nemen.’

Hij kon achteraf niet met de hand op z’n hart beweren dat hij met dat aanbod geen bijbedoelingen had gehad. Hij wist het niet. Maar hij dacht niet na toen hij daar zo bij de bar stond, hij flapte het er zomaar uit.

Na een paar keer ‘nee joh’ en ‘ja maar’ namen ze een besluit. Eva bestelde bier en ze zaten daar nog ongeveer een uur samen voor ze vertrokken. Ze hadden vooral over Eva’s scheiding gepraat. Eva en haar man waren al vier maanden uit elkaar. Op dat moment woonde zij nog in hun huis in Östergarn, maar ze wist niet zeker of dat nog kon als en indien de scheiding definitief was. Fredrik wist niet wat dat ‘als en indien’ betekende. Zijn ervaring was dat mensen die in scheiding lagen meestal vage taal gebruikten als het over de grote beslissingen ging, zelfs als hun besluit eigenlijk al vaststond. Toen Eva Karlén in Stockholm aan de lange opleiding voor forensisch rechercheur was begonnen, was het haar doel om op een dag terug te keren naar Gotland om daar te gaan werken. Dat was haar ook gelukt, sneller dan ze had durven hopen. Het stichten van een gezin stond in die tijd niet bovenaan haar verlanglijstje, maar ook niet helemaal onderaan. Ze dacht er gewoon niet zo over na. Dat had ze misschien wel moeten doen, want toen ze terugkwam op Gotland en haar oude vriendinnen zag, werd ze erdoor overvallen. Veel van haar vriendinnen hadden allang een man en kinderen. En toen ze Måns ontmoette was ze al na een half jaar zwanger. Stina en Filip waren nu vijf en zeven en Eva had er genoeg van. Niet van Stina en Filip, maar van het gezinsleven. Op een dag voelde ze gewoon dat ze dit leven geen dag langer volhield. Het hing haar de keel uit. Aan de andere kant was het, zoals zij het uitdrukte, misschien een laffe manier om te zeggen dat ze genoeg had van Måns. Ze wist het niet helemaal zeker.

Toen ze in Fredriks Volvo stapten om naar Östergarn te rijden, was hij ook te weten gekomen dat Eva in haar vroege jeugd lid was geweest van de jongerenafdeling van Centrumpartiet. Haar vader, Sune Karlén, was in die tijd gemeenteraadslid en zij wilde kennelijk dolgraag in zijn voetsporen treden. Haar interesse voor partijpolitiek was echter al na een paar jaar volledig verdwenen en sindsdien had ze niet alleen op Centrumpartiet gestemd, maar afwisselend ook op de liberalen en socialisten. Dat laatste schokte haar vader zo dat hij een hele zondag geen woord tegen haar had gesproken.

Eva loodste Fredrik naar een grote doosvormige villa in functionalistische stijl, halverwege Herrvik en de kerk van Östergarn. Nadat hij op de oprit tot stilstand was gekomen, vroeg ze of hij nog even binnen wilde komen. Hij kon het niet laten zich in stilte af te vragen waarvoor? Ze kon hem geen borrel aanbieden, want hij moest nog rijden en in tegenstelling tot in Stockholm maakten de mensen op Gotland niet van de eerste de beste gelegenheid gebruik om je een rondleiding door hun huis te geven. Maar hij verzette zich niet.

Zodra ze binnen waren, kwam Eva tot dezelfde conclusie, namelijk dat ze hem niets kon aanbieden. Tenzij hij koffie wilde, maar dat wilde hij niet. Ze stonden een tijdje zwijgend in de opening van de brede deur tussen de hal en de woonkamer met de vele hoge, smalle ramen. Ze stonden erg dicht bij elkaar. Zo dichtbij dat het ongemakkelijk hoorde te voelen, maar geen van beiden maakte aanstalten opzij te gaan.

Wie uiteindelijk het initiatief nam was achteraf moeilijk te zeggen. Ze konden zich nauwelijks herinneren hoe het precies was gegaan, hoewel ze het er vaak over hadden gehad. Maar in ieder geval stonden ze plotseling te zoenen. Het duurde overigens niet erg lang.

Overrompeld en ietwat gegeneerd hadden ze afscheid genomen, waarna Fredrik vertrok, dankbaar dat ze waren gestopt toen het nog maar een onbetekenend incident was, iets dat je kon wegwuiven en vergeten. Op weg naar huis vroeg hij zich af wat hem eigenlijk had bezield?

Ninni en hij hadden in de herfst nog een huwelijkscrisis gehad, was dat niet genoeg? Of was het nog niet achter de rug? Was die crisis nog maar net begonnen? Ja, hij had die zoen kunnen wegwuiven en vergeten, maar dat lukte niet. In plaats daarvan dacht hij er steeds vaker aan …

Fredrik schudde de gedachte aan Eva van zich af toen zijn koplampen het bord bij de afslag deden oplichten. Hij reed weg 142 af en probeerde zich mentaal voor te bereiden. Nog maar een paar minuten en dan zou hij voor het eerst in tien dagen oog in oog met Ninni staan. Zo lang waren ze al jaren niet meer uit elkaar geweest. Dit was absoluut niet het moment om aan die eerste zoen met Eva te denken, nu zeven weken geleden.

Hij minderde vaart en nam de oprit naar het huis, reed stapvoets over het met gras begroeide erf aan de voorkant voor het robuuste, zeventiende-eeuwse huis. Op de bovenverdieping brandde licht in de keuken en in de woonkamer. Hij was ‘thuis’.

Ninni zag er moe uit. Dat kon hij maar beter niet tegen haar zeggen. En er viel hem ook nog iets anders op, maar het duurde even voor hij ontdekte wat dat was. Ze was afgevallen. Hoeveel kon je eigenlijk afvallen in twaalf dagen? Behoorlijk veel kennelijk.

– Hoi, zei ze. Het klonk kort en neutraal. Gortdroog, eigenlijk.

– Hoi, zei hij op dezelfde neutrale toon.

Ze zwegen een poosje. Het was een zeer vreemde, bijna onwerkelijke situatie. Fredrik was tweeënveertig en had nog nooit zoiets meegemaakt. Het was verleidelijk om nu het bijltje erbij neer te gooien, zich om te draaien en te vertrekken. Hij haalde diep adem. Het huis waar ze anderhalf jaar geleden waren komen wonen. Al het werk dat ze erin hadden zitten. Zijn strijd om op Gotland te kunnen blijven wonen. En dan dit.

– Laten we maar in de keuken gaan zitten, zei Ninni.

– Natuurlijk, zei hij, waarna ze naar binnen liepen en gingen zitten.

Midden op tafel stond een aangebroken fles wijn.

– Wil je een glas wijn of zo? vroeg Ninni.

– Nee dank je, het is goed zo, zei hij, ik moet nog rijden. Zonder dat hij het wilde kwamen door die vraag de herinneringen boven. Dat moment in het huis in Östergarn. Zijn leven zou vandaag zoveel eenvoudiger zijn als het was gebleven bij die ene, misschien niet geheel onschuldige maar toch kortstondige zoen. Denk je eens in dat hij Eva niet voor de lunch had uitgenodigd toen ze elkaar op het parkeerterrein tegen het lijf liepen. En stel je eens voor dat Eva een paar weken later niet ineens op het bureau achter hem had gestaan toen hij nog wat langer doorwerkte aan een proces-verbaal. Dat ze hem niet gevraagd zou hebben of hij zin had die avond in Östergarn langs te komen - behoorlijk brutaal overigens - en zijn brede glimlach en wellustige blik hem niet al verraden hadden nog voor hij antwoord had kunnen geven.

Maar hij was een volwassen man. Hij kon niet als excuus aanvoeren dat hij op een bepaald moment verleid was. Uiteraard was het zonder de verleiding gemakkelijker geweest, maar hij had uiteindelijk zelf een keus gemaakt. Dat ‘de gelegenheid de dief maakt’ was maar gedeeltelijk waar. Bij hem was het eerder ‘eens een dief, altijd een dief’.

Hij was in Östergarn langsgegaan. Hij was met Eva naar bed geweest. Hij had toen hij die nacht naar huis reed natuurlijk zowel schuld als spijt gevoeld, maar die gevoelens waren niet zo overtuigend geweest als de euforie die hij voelde als hij terugdacht aan Eva’s warme huid onder zijn handen. Daar werd hij zeer opgewonden van. Hij wilde toen al meer. Het was de tweede keer dat hij Ninni ontrouw was. De eerste keer was vele jaren geleden tijdens een bijscholingscursus. Hij had het haar nooit verteld, maar die keer had hij al enorme spijt gehad nog voor hij zijn kleren had uitgetrokken. Dit was anders. Heel anders.

– Heb je nog nagedacht? zei Ninni.

Hij keek haar aan, sloeg zijn ogen neer, schaamde zich voor de beelden die door zijn hoofd gingen. Hij schraapte zijn keel, hoewel het niet nodig was.

– Ja, op weg hiernaartoe heb ik wel ergens over nagedacht. Dat was ook zo.

– We moeten iets afspreken over de kinderen, begon hij. Nauwelijks waarneembaar verwijdden Ninni’s ogen zich en met een plotselinge, korte beweging deed ze haar hoofd wat naar achteren.

– De regeling mag wat mij betreft best voorlopig zijn, als we maar een soort rooster hebben. Fifty-fifty als je dat wilt en misschien wil je dat ook wel niet, als we maar een soort schema kunnen aanhouden. Ik heb ze al bijna twee weken niet gezien, zei hij. Ze zweeg. Terwijl hij praatte was haar blik naar de deuropening afgedwaald.

– Je hebt nergens anders over nagedacht? vroeg ze.

– Tja, zei hij en voelde instinctief dat hij zich op glad ijs begaf. Ik dacht dat het wel goed was daarmee te beginnen. Dit is belangrijk.

– Met de kinderen? zei ze.

– Ja?

– De kinderen? herhaalde ze, nu met een schelle stem.

– Ja?

Haar ogen vulden zich totaal onverwacht met tranen en ze sprong op.–Je wilt het over de kinderen hebben, hoe we het met de kinderen zullen doen? Ben je daarom hiernaartoe gekomen?

– Ja, ik dacht dat …, zei hij schaapachtig, maar voor hij nog meer kon zeggen, onderbrak ze hem.

– En ik dan? schreeuwde ze onbeheerst. Wil je het niet over mij hebben? Of ben ik niet meer interessant, doe ik er plotseling nog maar zo verdomd weinig toe in jouw leven? Zo opeens, van de ene op de andere dag!

– Ninni …

– Godverdomme, vuile schoft die je bent, ellendige klootzak. Ze liep om de tafel heen en begon met gebalde vuisten op hem in te slaan. Ze stompte misschien wel in het wilde weg, maar ze was sterk en haar vuisten misten hun uitwerking niet. Hij stond op om zich te verdedigen.

– Jezus, hoe haal je het in je hersnens hiernaartoe te komen? Wat heb je hier eigenlijk te zoeken? Nou? Ga weg! Verdwijn! Nu!

– Ninni … Hij probeerde haar vuistslagen op te vangen en haar te kalmeren, maar hij kreeg er geen woord tussen en ze begon steeds harder en scheller te schreeuwen.

– Ga weg, ga weg, ga, ga! Gore klootzak, je moet hier weg! Ze duwde hem in de richting van de deur en op dat moment besloot hij dat hij maar het beste kon doen wat ze zei. Hoe eerder hij verdween, hoe kleiner het risico dat de kinderen wakker zouden worden. Dat was reden genoeg. Zij hoefden dit niet te zien en te horen. Vooral Simon niet. Wie weet welke sporen zoiets bij een zevenjarige kon nalaten. Bovendien was Ninni niet iemand die als een blad aan een boom omdraaide. Als zij vond dat hij een vuile schoft was die zich niet om haar bekommerde, dan zou ze dat zeker nog tot de volgende dag blijven vinden.

Hij liep achteruit naar buiten. Ninni trok de deur snel dicht en hij hoorde hoe ze hem op slot deed.

Hij bleef nog even op het trapje voor de buitendeur staan, keek naar de ramen van de slaapkamer van de kinderen op de bovenste verdieping en vroeg zich af of ze nog steeds sliepen. Toen hij haar aan de andere kant van de deur ‘sukkel’ hoorde sissen, draaide hij zich snel om en liep naar zijn auto. Wie was hij eigenlijk? Die vraag had hij zich de laatste tijd herhaaldelijk gesteld, maar tot nu toe had hij er nog geen bevredigend antwoord op gevonden. Hij dacht altijd dat hij een normale, gezellige vent was die - ook als er soms wat strubbelingen waren - goed voor zijn gezin zorgde. Hij was voor de tweede keer vreemdgegaan en deze keer was hij niet even per ongeluk uit de band gesprongen. Het was al een paar weken aan de gang geweest voor hij het aan Ninni opbiechtte. En het was nog steeds aan de gang. Was hij niet inderdaad een gore klootzak?

14

Hij reed hard, wilde zo snel mogelijk naar zijn tijdelijke huis in Vamlingbo, zich op het bed laten vallen en deze dag vergeten. Het was al donderdag. Over een dag was het midzomer. Daar verheugde hij zich niet op. Hij had het bange vermoeden dat het zou uitdraaien op werken en daarna een eenzame avond tussen het ruitjesbehang in Vamlingbo. Eva zou het met de kinderen en haar moeder vieren. Hij wilde zich daar niet opdringen en waarschijnlijk was hij er ook niet echt welkom.

Wat zou zijn vader doen? Zou die alleen in zijn flatje in Nacka zitten, uitkijkend over het Sicklakanaal? Zou het voortaan bij hem ook zo zijn? Een leven in eenzaamheid, isolement? Op middelbare leeftijd zijn dagen slijten in zinloosheid. Steeds minder contact met zijn zoons. Wat zou er trouwens gebeuren als de breuk permanent werd, als hij en Ninni echt gingen scheiden? Zou Ninni dan überhaupt nog wel op Gotland willen blijven? Hij betwijfelde het. Als Ninni met de kinderen terugging naar Stockholm, dan had hij niet zoveel keus. Dan moest hij ook verhuizen. En dat betekende weer dat dit met Eva, hun verhouding, of hoe je het ook moest noemen, gedoemd was te mislukken.

Had hij hierin zelf ook nog wat te willen? Wat wilde hij eigenlijk zelf?

Hij slaakte een diepe zucht. De destructieve fantasieën namen hem helemaal in beslag en onbewust drukte hij het gaspedaal dieper in. Alsof hij van zijn eigen gedachten kon wegrijden. Eva en Fredrik hadden drie weken lang zo vaak mogelijk afgesproken. Toen had hij het Ninni verteld. Hij had het eruit geflapt na twee glazen wijn en een vraag waar hij zich eigenlijk gemakkelijk uit had kunnen kletsen. Hij had verteld hoe het zat. Misschien kon hij zijn smerige geheim niet meer voor zich houden, maar hij had vooral de energie niet meer om te liegen. Hij kon er niet meer tegen altijd maar uitvluchten te moeten verzinnen, zoals hij op zijn werk mensen al jarenlang had horen doen, verdachten die hadden gelogen, bedrogen, gemoord en gestolen. Hij was aangeschoten toen hij uit huis werd gegooid. Ninni was ontploft, ongeveer zoals daarnet, misschien zelfs nog een stukje erger. Ze had hem die avond, nu bijna twee weken geleden, flink aan het schrikken gemaakt. Gedurende een paar huiveringwekkende minuten was hij bang dat ze volledig de controle over zichzelf zou verliezen. Hij dacht aan de kinderen. Er waren vrouwen die hun eigen kinderen iets aandeden, uit wanhoop omdat ze in de steek werden gelaten, of uit wraak.

Zijn sombere gedachten hadden hem toen bijna verlamd, maar toch was hij tamelijk snel gekalmeerd. Hij kende zijn vrouw goed genoeg om te weten dat ze de kinderen geen haar zou krenken. Vanavond was hij niet zo ongerust geweest. Hij raakte eraan gewend.

Fredrik passeerde Burgsvik. Het dorp was leeg en stil, geen mens te bekennen. Het was nu niet ver meer naar de vervallen boerderij in Vamlingbo, een tijdelijk thuis voor een man die zich liet leiden door zijn lust.

Was dat niet het uitgangspunt van zijn beroep? Mensen in toom houden die zich niet aan de geldende sociale regels hielden. Mensen die zich slechts door hun innerlijke impulsen lieten leiden: door honger, hebberigheid, lust, jaloezie, wrok of de behoefte aan macht. Iedereen die er niet in slaagde beschaafd te handelen, zich te gedragen zoals afgesproken. Mensen die zich gedroegen als een dier.

Het verschil was natuurlijk dat ontrouw geen misdrijf was. Maar gestraft werd je toch en het was moeilijk daar iets tegenin te brengen. Hij moest slapen. Hij had gewoon te veel aan z’n kop. Hij moest slapen, moest enigszins uitgerust zijn voor de volgende ochtend. Om half zes zou zijn wekker gaan.

Toen Fredrik voor het huis in Vamlingbo uit zijn auto stapte was de hemel in het noordoosten nog lichter geworden. Het zou nu snel ochtend zijn. Nat van de dauw ritselde het gras onder zijn voeten. Voor de trap bij de deur bleef hij even staan. Hij haalde diep adem, vulde zijn longen met de koele, frisse lucht. Het was volkomen stil en vredig om hem heen en heel even voelde hij zich vanbinnen ook vredig. Zijn gedachten kwamen tot rust en zijn bestaan leek opeens best draaglijk.

Hij liep de paar stenen traptreden op en na wat gefriemel in het donker stak hij zijn sleutel in het slot. Hij stapte naar binnen en deed de deur achter zich dicht, schopte zijn schoenen uit en stopte de sleutel terug in de zak van zijn spijkerbroek. Hij geeuwde luid, deed het licht in de hal aan, ging naar de keuken en schonk koud water in een goudgerand bierglas. Het was typisch iets voor Jesper om zulke bierglazen in het keukenkastje te hebben staan, dacht hij en op datzelfde ogenblik werd er op de deur geklopt. De ruit die loszat in de sponning met uitgedroogde stopverf rinkelde. Verbaasd zette hij zijn glas weg en liep terug naar de hal. Hij deed de buitenlamp aan voor hij met een vragend gezicht de deur opendeed.

Voor de deur stond een blonde man van in de dertig, gekleed in een donkerblauwe spijkerbroek en een smetteloos wit shirt. Waar kwam hij vandaan? Fredrik had hem nog nooit gezien, maar op een bepaalde manier kwam hij hem toch bekend voor.

– Fredrik Broman? vroeg de man.

– Ja? zei Fredrik.

Hij zag de klap niet eens aankomen. Hij was er gewoon ineens, de gebalde vuist van de man tegen Fredriks kaak. Hij viel achterover en het scheelde maar een haar of hij sloeg met zijn hoofd tegen de grond. Het was een harde klap, maar meer nog dan iets anders was het de verrassing die hem vloerde. De man strekte zijn rechterarm en wees vastberaden naar hem.

– Laat Eva godverdomme met rust!

Fredrik zocht op de grond naar iets om zich mee te verdedigen, maar dat was overbodig. De man liep al weg.

Fredrik krabbelde overeind, ging eerst op zijn knieën zitten en stond toen op. Hij moest even wachten voor zijn duizeligheid voorbij was. Toen die was afgenomen, graaide hij de zaklamp van de ladekast in de hal. Niet zozeer om er iets mee te verlichten, maar wel om er mee te kunnen slaan. Hij rende de trap voor de deur af, bleef staan en hoorde verderop bij de ingang van het erf voetstappen in het gras. Hij rende ze achterna.

– Stop! riep hij. Voordat hij halverwege het erf was, hoorde hij een autoportier dichtslaan en direct daarna een motor starten. Hij holde naar de weg en bereikte die net op tijd om de auto te zien wegrijden. Hij deed de zaklamp aan en bescheen de auto. In het felle licht was het nummerbord duidelijk te lezen.

Fredrik ging hijgend op zijn hurken zitten. Het duizelde hem en zijn kaak deed zeer. De man moest hem op weg naar huis zijn gevolgd of zijn auto hebben geparkeerd aan de kant van de weg, naast de schuur. Hoe kon hem dat nou zijn ontgaan? Was hij zo door zijn eigen gedachten in beslag genomen dat hij de auto wel had gezien, maar er gewoon niet bij had stilgestaan?

Toen hij weer wat steviger op zijn benen stond, kwam hij omhoog en haalde zijn telefoon tevoorschijn. Hij belde de telefoniste in de centrale van het bureau en vroeg haar het kenteken na te trekken. Hij kon het gerammel op het toetsenbord horen terwijl hij wachtte.

– Het kenteken staat op naam van een zekere Mikael Karlén in Östergarn, las ze van haar beeldscherm.

Karlén! Het was alsof hij weer een klap in zijn gezicht kreeg. Dat moest een broer van Eva zijn. Haar man was het in ieder geval niet, zoveel wist hij wel. Geweldig, nu zouden ze nog meer te bespreken hebben.

– Bedankt, zei Fredrik.

– Karlén uit Östergarn, is dat niet …, begon de telefoniste.

– Bedankt, herhaalde Fredrik en hing op.

Hij liep langzaam terug naar het huis, trok de deur achter zich dicht en deed hem op slot. Hij vulde een plastic zak met ijsblokjes, hield die voorzichtig tegen zijn kaak en hoopte dat het er niet al te erg zou uitzien als hij wakker werd. Hij plofte neer in een van de fauteuils in de donkere kamer met het ruitjesbehang en keek op de klok van zijn mobieltje. Het was bijna half twee. Kon hij zo laat nog bellen? Hij aarzelde, maar belde toch.

– Eva Karlén, antwoordde Eva met dikke stem nadat de telefoon vijf keer was overgegaan.

– Met Fredrik. Ik ben net op m’n bek geslagen door Mikael Karlén? Ken je die? vroeg hij.

– Wat?

– Je verstond me wel.

– Mikael? Echt waar?

– Ja. Het was in ieder geval zijn auto.

– Dat meen je niet. Maar hoe bedoel je op je bek geslagen, wat is er gebeurd?

– Ik kwam zo’n vijf minuten geleden thuis. Ik was nog maar net binnen toen er werd geklopt en daar stond hij. ‘Ben jij Fredrik Broman?’ ‘Ja’, zei ik en toen kreeg ik een knal.

– Maar waarom? Ik begrijp er niks van, zei Eva.

– ‘Laat Eva godverdomme met rust.’ Dat was de boodschap. Daarna ging hij ervandoor.

Hij hoorde haar zuchten in de hoorn.

– Waar is die in vredesnaam mee bezig? Waarom bemoeit hij zich hiermee? Hij is niet goed wijs. Ik moet nodig met hem praten, zei Eva.

– Ja, dat lijkt me geen slecht idee.

– Mijn hemel. Waar is hij nu? Is hij er nog? Waar ben jij trouwens? In Vamlingbo?

– Ja. Hij is er niet meer en ik ben niet van plan aangifte te doen, zei Fredrik.

– Jezus.

– Voor deze ene keer dan, voegde hij eraan toe.

– Hoe is het met je? Ik ben echt … ik weet niet wat ik moet zeggen.

– Er is niks aan de hand, zei hij terwijl hij de ijszak tegen zijn kaak drukte. Je hoeft niks te zeggen. Ik vond alleen dat je het moest weten.

– Ik wou dat ik naar je toe kon komen, zei ze, maar dat gaat niet. Ik heb Stina en Filip thuis.

– Het geeft niet. Maar je mag aan Mikael doorgeven dat ik er voor zal zorgen dat hij de volgende keer wordt aangehouden wegens mishandeling. Eva zuchtte hardop in de hoorn.

Wat een klotedag, dacht Fredrik. Uit bed gerukt door twee doden, daarna uitgescholden en uit huis gegooid en dan ook nog een pak slaag. Maar de dag was tenminste goed begonnen. Behoorlijk goed zelfs, tot Eva’s telefoon was gegaan.

15

De moorden in Nisseviken stonden prominent op de voorpagina’s van de ochtendkranten. En niet alleen bij de nieuwsberichten. De schrijvers van hoofdartikelen en de columnisten hadden ook hun pennen geslepen. Van alle mogelijke scenario’s die de avond ervoor op het whiteboard van de politie in Visby waren geschetst, hadden zij de politieke variant gekozen.

Het asielbeleid in Zweden was naïef, constateerde men. Voorstanders van terreur die in hun geboorteland voor justitie op de vlucht waren, konden in alle rust netwerken opbouwen met Zweden als uitvalsbasis. En zelfs als Zweden geen direct doel was, dan konden terroristische aanslagen in andere landen wel hiervandaan worden georganiseerd en gefinancierd, terwijl de Zweedse overheid - aan handen en voeten gebonden door gebrekkige wetgeving - vanaf de zijlijn moest toekijken. Hardere maatregelen tegen terroristen vereisten nu eenmaal strengere wetten.

En het was bepaald geen kinderspel. Zweden werd op dit moment misschien niet ernstig bedreigd, maar dat kon snel veranderen. Terreurnetwerken legden zich meestal toe op activiteiten door groepen die binnen een minuut operationeel konden zijn.

Het drama in Nisseviken maakte duidelijk dat de belangen van verschillende terroristische groeperingen binnen de grenzen van het land met elkaar botsten. Niet zo vreemd als de deuren wagenwijd openstonden. Iemand trok een parallel met de moord op de Koerden in Medborgarhuset in Stockholm, nu ongeveer negentien jaar geleden.

Fredrik verbaasde zich erover dat ze zo zelfverzekerd en eenzijdig van het terreurscenario uitgingen. Daar zou spoedig een verklaring voor komen.

Tarek Habib was de eerste om toe te geven dat zijn licht ontvlambare humeur een probleem was. Maar het hielp niet veel dat hij zich daarvan bewust was. Hij had het altijd moeilijk gevonden te zwijgen. Ook als het slimmer was een beter moment af te wachten om zijn opvattingen kenbaar te maken. En als hij eenmaal bezig was, kon hij niet meer stoppen.

Voor Tarek Habib was het dus een duidelijk statement dat de twee veiligheidsagenten hem op de universiteit kwamen halen in plaats van bij hem thuis. En dat maakte hem razend. Toen Tarek Habib ’s ochtends aankwam op het instituut voor literatuurwetenschap van de Universiteit van Caïro, was het nog koel. De veiligheidsagenten kwamen een uur later, toen de meesten van zijn collega’s er ook al waren.

En hij kon het ook nu niet laten te zeggen wat hij dacht. Hij was inderdaad nogal luidruchtig tekeer gegaan en had wilde gebaren gemaakt, zodat zijn doorgaans netjes achterovergekamde haar overeind was gaan staan. Maar eigenlijk had hij nauwelijks tegenstand geboden. Niet fysiek althans. Maar hij had slechts op niet mis te verstane wijze zijn mening kenbaar gemaakt.

Het resultaat was dat hij met veel tumult uit zijn werkkamer werd gesleurd. Een stapel papieren werd van een bureau gemaaid en verspreidde zich over de vloer. Een deur werd open geschopt en sloeg met een droge knal tegen de muur.

Het hele instituut had zich in de gang verzameld en keek gechoqueerd toe hoe professor Habib met een verwilderde blik en zijn overhemd uit zijn broek naar de trap werd gesleept. Uiteraard kende iedereen zijn geschiedenis, maar niemand maakte zich daar bijzonder druk over. De Egyptische regimes hadden zich door de jaren heen betrouwbaar getoond in hun grilligheid. Iemand die de ene dag dissident was, kon de volgende dag bevorderd worden. Op voorwaarde natuurlijk dat je niet werd geëxecuteerd. Maar in dat opzicht was Mubarak niet zo radicaal als zijn voorgangers.

Göran Eide trok de deur van zijn kamer dicht en keek naar zijn vijf naaste medewerkers. Ove en Gustav hadden allebei een stoel gepakt en waren gaan zitten. De anderen moesten staan. Fredrik had zijn armen over elkaar geslagen zodat zijn rechterhand niet onbewust de pijnlijke blauwe plek zou opzoeken. Iets waar iedereen natuurlijk al commentaar op had gegeven. Lennart Svensson had gevraagd of hij naar een wild feest was geweest.

– Ik heb vanochtend een telefoontje gehad van de SÄPO, zei Göran terwijl hij zijn handen in zijn zij zette alsof hij een bezorgde voetbaltrainer was. Said Habib, onze verdwenen Egyptenaar, wordt in zijn geboorteland gezocht voor betrokkenheid bij een of meer terroristische aanslagen.

Iedereen was opeens vol aandacht. Gustav en Ove gingen rechtop zitten.

– Jezus, zei Lennart. Toen hield ook hij zijn mond.

– Ik weet te weinig om te kunnen zeggen of dit invloed heeft op het verdere verloop van ons onderzoek, maar voorlopig gaan we te werk zoals we gisteren hebben afgesproken.

Ze hadden gespeeld met de gedachte dat de moorden een politiek motief konden hebben, maar dat was slechts een hypothese. Een van de vele die min of meer voor de hand lagen. Nu werd die gedachtegang plotseling hoogst interessant.

Göran bleef met zijn handen in zijn zij staan en deed een stap naar voren voor hij verderging. – Dit is geen routinekwestie, om het zachtjes uit te drukken. Des te belangrijker dus om het hoofd koel te houden, zei hij.

– Hoeveel weet je? vroeg Sara.

– Niet meer dan ik heb verteld. Een collega van de SÄPO komt over … Göran keek op zijn horloge … precies veertig minuten. Fredrik en ik nemen hem mee naar Nisseviken. Jullie gaan gewoon verder volgens plan. Fredrik keek Gustav en daarna Göran vragend aan.

– Hoe zit het met onze racisten?

– Ga maar met mij en die man van de veiligheidsdienst mee. Voor iemand die een verhoor moet afnemen ben jij vandaag toch niet geloofwaardig, zei Göran terwijl hij zijn wijsvinger tegen zijn eigen kaak zette.

Zijn collega’s schaterden even. Fredrik toverde - weliswaar met tegenzin - een glimlach op zijn gezicht.

– Zonder gekheid, vervolgde Göran, het kost je misschien een uur, hopelijk is dat geen verspilde tijd.

– Tragisch.

Åke Fröhling van de veiligheidspolitie bekeek het opgedroogde bloed op de vloer en muren van het zomerhuisje: grote zwarte vlekken met rode nuances.

– Leuk cadeautje van Said Habib voor zijn nicht en haar man.

– Hoe bedoel je? vroeg Fredrik.

SÄPO-agent Åke Fröhling draaide zich langzaam om naar zijn twee Gotlandse collega’s. Hij wachtte met antwoorden omdat hij net druk bezig was de mouw van zijn overhemd onder zijn colbert recht te trekken. Hij droeg een blauw kostuum van eenvoudige snit en een stropdas met schuine strepen. Zijn donkere haar met grijze slapen was kortgeknipt en zat ondanks de harde wind strak tegen zijn hoofd geplakt. Voordat het antwoord op zijn vraag kwam, dacht Fredrik nog dat Fröhling vast een soort gel voor zijn haar gebruikte.

– Hij was het doelwit en dat wist hij. Zijn nicht en haar man moesten de prijs betalen voor datgene waar Said Habib zich mee bezighield, zei hij.

Er stond een koude wind. Het weer leek een herhaling te worden van de dag ervoor. De helderblauwe hemel van de ochtend zou vanuit het westen al snel helemaal bedekt worden met een dik pak bewolking. Nu was het nog helder en er was nog geen regengevallen.

– Waar wordt hij eigenlijk voor gezocht? vroeg Fredrik.

– Hij hoort bij een Egyptisch terreurnetwerk met vertakkingen in Iran, Soedan en diverse Europese landen. Het netwerk maakt deel uit van, of is misschien losjes verbonden met de Egyptische islamitische jihad, zei Fröhling, waarna hij zijn colbertje dichttrok en zijn armen voor zijn borst kruiste.

Göran had zijn jas in de auto laten liggen. Daar had hij nu spijt van.

– Dat verklaart waarom hij geen contact heeft opgenomen met de politie, zei Göran.

– Ja, zoiets zou ik ook proberen te vermijden als ik in zijn schoenen stond. De Egyptische islamitische jihad is een lekker stel fundamentalisten. Ze hebben Sadat vermoord, zijn verantwoordelijk voor bomaanslagen op de Amerikaanse ambassades in Kenia, Tanzania en Pakistan. In 1995 hebben ze geprobeerd Mubarak in Addis Abeba te doden en ze waren nauw betrokken bij de aanslagen van elf september. Om slechts enkele wapenfeiten te noemen, zei Fröhling.

– Waar komt die informatie over Said Habib vandaan? vroeg Fredrik, die een dunne wollen trui onder zijn jack had aangetrokken en dus niet zoveel last had van de koude wind.

– Hij wordt door de Egyptenaren gezocht. Maar we hebben meer bronnen.

– De Amerikaanse en Britse inlichtingendiensten, die het op hun beurt weer van de Egyptische geheime dienst hebben? opperde Fredrik.

Åke Fröhlings ogen verwijdden zich een fractie. – Hij wordt hoe dan ook gezocht, zei hij.

– Maar jij gelooft dus dat Saleh Habib en Josef Thomasson zijn gedood wegens Saids betrokkenheid bij die organisatie? vroeg Fredrik.

– Da’s heel goed mogelijk.

– Maar door wie dan?

– Er zijn diverse kandidaten, maar ik weet niet of ik daarover nu wil speculeren.

– Oké, zei Fredrik, maar Said Habib is niet degene die vermoord is, het zijn die andere twee. Als Said het doelwit was, moet er iets zijn misgegaan.

– Jawel, maar we weten niet op welke manier Saleh Habib en Thomasson er eventueel bij betrokken waren. Je kunt je afvragen wat Said Habib hier op Gotland deed.

– Hij bezocht zijn nicht? opperde Fredrik.

– Hm, zei Fröhling terwijl hij zijn handen tegen elkaar wreef, en wat deden ze hier eigenlijk, met z’n drieën? Organisaties als de Egyptische islamitische jihad worden na elf september continu in de gaten gehouden. Daarom proberen ze nieuwe netwerken te creëren, buiten het bereik van de bewaking.

Het was een vergezochte redenering.

– Dus je sluit uit dat Saleh Habib en Thomasson misschien om een andere reden zijn gedood? vroeg Fredrik.

– Nee, nee, je kunt natuurlijk niets uitsluiten, zei Åke Fröhling terwijl hij opnieuw de bloedvlekken onder het plastic bekeek. Dat kan gewoon niet. Hij klonk afwezig, alsof de redenering hem niet interesseerde. Hij draaide zich om en keek Göran aan.

– Ons voornaamste belang is Said Habib te grijpen en hem uit te wijzen, niet wat zich hier heeft afgespeeld. Het moordonderzoek is jullie zaak, zei hij.

– Ook wij willen Said Habib erg graag te pakken krijgen. Hij is een belangrijk getuige. Waarschijnlijk de belangrijkste, zei Göran.

– Goed, zei Fröhling. Dan hebben we wat dat betreft een gemeenschappelijk belang. Hij huiverde. Zijn lippen hadden een blauwachtige kleur gekregen.

– Jezus, wat is het hier koud. Hoe zit het nou met al die beroemde zonuren hier op Gotland?

– De zomer komt hier altijd een beetje traag op gang, maar dat geldt ook voor de herfst, zei Göran.

– Kwam Said Habib niet hier om te studeren? onderbrak Fredrik hem.

– Dat is waarschijnlijk een dekmantel of misschien studeert hij inderdaad. Het een sluit het ander niet uit. Terroristen moeten zich ook blijven ontwikkelen. Biochemie …

Fröhling liep snel langs Göran en Fredrik heen, zodat hij met zijn rug naar de wind stond.

– Als ik het goed begrepen heb was hij al bijna een jaar in Zweden. Dus dit moet compleet nieuwe informatie zijn, zei Göran.

Fröhling knikte, zijn gezicht verstijfde steeds meer. – De informatie is dinsdag bij ons binnengekomen, toen hij al terug was uit Teheran. We hebben zijn woning doorzocht, maar daar is hij niet geweest.

– Nee, hij is sinds maandagochtend hier, zei Fredrik.

– Aha, juist ja, zei Fröhling huiverend.

– Misschien moesten we maar eens teruggaan, opperde Göran. Åke Fröhling nam die suggestie van de commissaris dankbaar aan. Zodra Göran de deur op slot had gedaan, liepen ze door het hek weg over het stille strand.

– Hij zal hier toch moeilijk zonder zijn paspoort of geld kunnen wegkomen. Zelfs zijn retourticket van de boot lag er nog, zei Göran.

– Als hij nog op het eiland is krijgen we hem te pakken. Na midzomer zal hij zich niet lang meer verborgen kunnen houden, gok ik zo, zei Fredrik.

– Als hij er nog is, ja, zei Fröhling. Hij kan het natuurlijk zo geregeld hebben dat iemand hem hier heeft opgehaald of een kaartje voor de veerboot heeft gekocht. Dat kost maar één telefoontje. Åke Fröhling hield zijn mond toen zijn glimmend gepoetste schoenen in het zand wegzakten. Hij staarde omhoog naar de blauwe lucht. Hoog daarboven zweefde een grote vogel met gelobde punten aan zijn vleugels. Het dier liet zich meevoeren door de wind, kalm en majestueus draaide hij zijn rondjes in een vast patroon.

– Een zeearend! riep hij uit. Ik had al gehoord dat er hier weer zeearenden waren.

14 juni 2004

16

– Wat? zei Tommy en zijn ogen versmalden zich toen hij Daniel aankeek die aan de andere kant van de toonbank stond.

– Tja, zei Daniel, we moesten de boel op orde brengen. Er waren te veel klanten die op rekening kochten. Dus hebben we de rekeningen gewist die nauwelijks gebruikt werden. Het idee erachter is dat het uitsluitend praktisch is voor mensen die hier vaak komen of die grote hoeveelheden tegelijk kopen.

Tommy Johansson spreidde zijn armen uit in een vragend, bijna agressief gebaar.

– Het is helaas niet anders, zei Daniel terwijl hij met de achterkant van zijn balpen twee keer tegen het stuk zwarte afvoerpijp sloeg dat op de toonbank lag. Een hard, irritant geluid. Tommy had net gehoord dat Pettersons zijn rekening had opgeheven. Of zijn vaders rekening. Zolang hij zich kon herinneren deden ze op die manier hier hun inkopen. Spijkers, schroeven, beslag, machines, verf …

Hij kocht te weinig. Dat zei Daniel. Maar hij snapte wel hoe de vork in de steel zat. Ze waren bang dat ze hun geld niet kregen nu hij geen baan meer had. Ze wilden contant betaald worden. Jezus, wat balen. Daniel en hij hadden elkaar jaren achtereen dagelijks gezien toen hij bij het benzinestation van Statoil werkte dat pal naast de ijzerhandel ligt. Het benzinestation dat nu helemaal automatisch werkte, dus zonder personeel. Ze ouwehoerden in de pauzes over van alles en nog wat. Ze wandelden altijd bij elkaar naar binnen als er weinig te doen was. En nu dit. Niet meer kopen op rekening.

– Wat moet je ook met een rekening als je toch nauwelijks inkopen doet, zei Daniel. Het is toch alleen maar lastig om de hele tijd facturen te moeten betalen. En korting krijg je toch wel. Met behulp van zijn onderlip en tong duwde Daniel zijn snus weer terug op zijn plaats en stopte de pen in het borstzakje van zijn blauwe vest.

Korting! Het ging hem niet alleen om krediet en korting. Dat wist Daniel verdomme ook wel. Als hij nou een of andere toevallige klant was, een willekeurige doe-het-zelver of iemand van het vasteland met een zomerhuisje, tja. Maar u opeens contant betalen? Het wisselgeld van de toonbank halen? Hij woonde toch al zijn hele leven op een van de boerderijen? Hij hoorde hier thuis. Daniel en hij waren maten.

– Jezus, wat balen, zei hij.

– Kom op nou, Tommy. Trouwens, ik ben niet degene die dat bepaalt.

– Jezus, wat balen, zei hij weer, wat hatelijker nu. Tommy voelde hoe kleine zweetdruppeltjes zijn hele lichaam kletsnat maakten.

Daniel trok een vermoeid gezicht en keek opzij. De deurbel rinkelde en er kwam iemand de winkel in. Daniel sloeg zijn ogen op, glimlachte snel en gaf een knikje over Tommy’s schouder. Vervolgens keek hij Tommy vragend aan. – Hoe zit het, wil je die afvoerpijp nog hebben of niet?

Tommy voelde hoe zijn benen begonnen te tintelen, zoals wanneer je been slaapt. De tintelingen trokken door zijn lichaam naar boven tot bij zijn haargrens en slapen. Er overviel hem opeens een heel onwerkelijk gevoel. Daniel gleed van hem weg, werd klein, was minstens honderd meter bij hem vandaan. Eerst was het een onaangenaam gevoel, beangstigend bijna. Maar daarna werd hij licht in zijn hoofd. Het was alsof hij opeens beter zag, helderder dacht. Het was alsof hij zag ... hoe alles in elkaar zat. Ja, hij kreeg overzicht. Het was bijna alsof hij zich had bevrijd van de zwaartekracht. Of was het alleen zo dat die gedachte hem aantrok? Het voelde in elk geval net alsof hij zweefde.

Daniel sloeg de afvoerpijp aan op de kassa. Trok de korting eraf. Tommy betaalde en pakte zijn wisselgeld aan. Hij vertrok met de zwarte afvoerpijp in zijn handen, zonder te groeten. Hij kankerde in stilte op Pettersons. Maar er was ook nog iets anders. Daniel en hij waren toch vrienden? Of op z’n minst goede kennissen die altijd over van alles en nog wat konden ouwehoeren. En wat waren ze nu?

Tommy deed de kofferbak open en gooide de pijp erin. Op dat moment kreeg hij ze in het oog. Ze stapten net uit een kleine zwarte sportwagen op het parkeerterrein voor de ICA-supermarkt. Het nieuwste model Audi TT. Ze liepen lachend en kwebbelend de winkel in. Lang nadat ze in de winkel waren verdwenen zag hij nog duidelijk voor zich hoe ze lachten. Hun bruine gezichten in een brede glimlach. Gezichten die rond de ogen, mondhoeken en neusvleugels steeds donkerder werden alsof er daar een schaduw op viel. Het meisje had haar lange, zwarte haar naar achteren gezwaaid en gelachen om iets wat de jongen zei.

Je zag ze hier nauwelijks op Gotland. In ieder geval niet in deze omgeving. En hij had gehoord dat voor de rest van het eiland hetzelfde gold. Dat was prettig. Hij was blij dat hij hier geboren was. De tradities van Gotland gingen ver terug in de tijd. Ze waren een apart volk. Oorspronkelijk. Zonder inmenging. Zuiver. In Burgsvik woonde een neger, maar die bleef altijd op afstand. Niet zoals die zwarten in Stockholm die van die drukke gebaren maakten en in de metro hard en agressief praatten.

Hij begreep niet dat Stockholmers zulk kabaal tolereerden. Hij zou er zelf gek van worden als hij dat iedere dag op weg naar zijn werk of naar huis moest horen. Ze gedroegen zich daar alsof de stad van hen was. Schreeuwden, stalen, roofden, vochten en verkrachtten. Maar niet onder hun eigen mensen. Het waren niet hun eigen allochtone makkers die ze overhoop staken en beroofden. En ze verkrachtten niet hun eigen Turkse mokkeltjes. Ze grepen Zweedse mannen en hun vrouwen. Iedereen wist hoe het ervoor stond, maar bijna niemand durfde dat hardop te zeggen. Buitenlanders begingen de ergste misdaden. Ze kwamen na een kwartier de ICA uit. Ze droegen allebei een volgepropte plastic tas met boodschappen en aten allebei een ijsje. Ze deden de kofferbak open en zetten de tassen erin, maar bleven nog even staan om hun ijsje op te eten voor ze weer in de auto stapten. Ze waren natuurlijk bang om ijs te morsen op hun prachtige leren stoelen.

Tommy snoof.

De man droeg een lichte, keurig geperste broek, een dun zwart katoenen jack over zijn overhemd en aan zijn voeten een paar lage schoenen van bruin suède. Tommy gaf niet veel om kleding, maar hij was niet dom. En ook niet blind trouwens. De kleren die ze droegen zagen eruit alsof ze zo uit de winkel kwamen. Geen verbleekte kleuren of versleten naden. Ze leken splinternieuw. De stoffen waren niet gekreukt en van de hoogste kwaliteit. Hij dacht aan zijn vader die als een grote, passieve klomp vlees voor de tv zat in het flikkerende licht van het grote glazen scherm. Stinkend, moe en vet, verdoofd door de drank. Zap-zap-zap, als een zombie. Hij zou nooit meer overeind komen. Hij ging dood, langzaam. Hij was er al tien jaar mee bezig.

En dan zij daar. Ze gooiden de stokjes van hun ijsjes op de grond voor ze in de auto stapten en het parkeerterrein af reden. Wat deden ze in godsnaam hier?

24-27 juni 2004

17

In de database van de politie van Gotland kwamen de namen van een paar neonazi’s en van enkele andere personen voor die in het openbaar hatelijke racistische uitspraken hadden gedaan. Op een manier die grensde aan bedreiging of het aanzetten tot een hetze tegen een bevolkingsgroep. Drie van hen woonden in Zuid-Gotland. Bovenaan de lijst stond Gert Fält uit Grötlingbo.

Toen Fredrik en Gustav de avond ervoor het informatiemateriaal doornamen, vonden ze een krantenknipsel uit Gotlands Tidningar. Het was drie jaar oud en bevatte een grote, in het oog springende foto die genomen was tijdens een politieke bijeenkomst in Visby. De bijeenkomst was ontaard in een vechtpartij. Op de foto stond Gert Fält naast een wazig persoon die een pak slaag gaf aan enkele bezoekers van de bijeenkomst die er net zo onscherp op stonden als hij.

– Die Fröhling van de SÄPO lijkt er echt van overtuigd dat de link tussen Said Habib en die Egyptische jihad-jongens de kern van de zaak is, zei Fredrik terwijl ze over de vier kilometer lange asfaltweg reden die een kaarsrechte verbinding vormt tussen Nisseviken en de kruising met wegnummer 140.

Gustav trommelde met zijn rechterwijsvinger op het stuur. – Ja, de vraag is wat we dan bij die Fält te zoeken hebben. Nogal zinloos om een gozer te gaan verhoren die ooit heeft staan schreeuwen dat ze immigranten niet over de loopplank van de veerboot mogen laten, terwijl de moordenaars misschien al weer thuis in Caïro zijn en een medaille van de president krijgen. Hij minderde vaart toen ze vlak voor de afrit naar weg 140 enkele boerderijen naderden.

– Als die het hebben gedaan, ja …, zei Fredrik. Het is één ding dat Said Habib een terrorist is. Maar dat iemand helemaal naar Gotland zou komen om van hem af te komen, dat gaat er bij mij niet in.

– Zulke dingen zijn eerder gebeurd, zei Gustav.

– Misschien wel. Maar waarom hier op Gotland? Waarom dan niet toeslaan in Stockholm, waar hij woont en waar je op een heel andere manier zijn tijden en gewoonten in de gaten kunt houden? En als iemand dan de moeite neemt helemaal hierheen te komen, zou hij dan niet beter weten wie hij moest neerschieten? Nou?

– Jawel, zei Gustav die linksaf de kustweg op ging en vrijwel meteen weer rechtsaf sloeg. Maar als de Israëlische veiligheidsdienst Mossad helemaal naar het een of andere gat in Noorwegen kan gaan om een volkomen onschuldige Arabier neer te schieten en bovendien gepakt wordt door … Hij werd onderbroken door Fredriks telefoon. Gustav sloeg weer rechtsaf, een smallere grindweg op. Achter de auto stoof een witte stofwolk omhoog.

Ninni klonk nu rustig en beheerst en het was duidelijk dat ze niet belde om gezellig te keuvelen.

– Ik heb nagedacht over wat je zei, begon ze.

Heb ik werkelijk iets gezegd dat de moeite waard was om over na te denken? dacht hij.

– Het spreekt vanzelf dat je de kinderen moet kunnen zien. Hij zou zweren dat Ninni vannacht een paar uur met een vriendin aan de telefoon had gezeten. Hij kon aan haar woorden bijna horen wie ze gesproken had.

– Ja, zei hij voorzichtig, heb je een voorstel of zullen we proberen …

– Ik was van plan met midzomer naar Stockholm te gaan, dus je kunt ze om te beginnen dan zien, onderbrak ze hem.

– Oké, zei hij terwijl hij dacht dat het buitengewoon ongelegen kwam maar dat het waarschijnlijk nog slechter uitkwam Ninni daarop te wijzen.

– Ik vertrek vanavond, zei ze.

– Ga je naar Svartlöga?

– Nee, ik vier het met Anneli.

– Aha, zei hij en was even van zijn stuk gebracht. Hij had aangenomen dat ze naar haar ouders aan de scherenkust zou gaan. Voor ze naar Gotland verhuisd waren wilde ze altijd daar midzomer vieren.

– Ja, wat gaan jullie dan doen? vroeg hij. Op hetzelfde moment dat hij dat zei, voelde hij dat hij er eigenlijk niets mee te maken had. Een eigenaardige, nieuwe ervaring.

– Ik weet het niet. Niks bijzonders. We hebben niets gepland, antwoordde ze.

– Goed, ik ben er ruim voor je naar de veerboot moet. Ze hingen op.

Godverdomme, dacht hij. Waarom ben je toch zo’n verdomd gore klootzak? De auto rammelde verder over het grind. Zo sneden ze een stuk af naar Grötlingbo.

– Ninni? vroeg Gustav.

– Hm.

– Hoe gaat het?

Fredrik zuchtte. – Ik weet het niet. Het is net een verdomde achtbaan, zei hij.

– Die je zelf in gang hebt gezet, zei Gustav terwijl hij hem een paar seconden aankeek.

Fredrik was in de war. Wist niet wat hij moest antwoorden. – Dat kan ik moeilijk ontkennen, zei hij vervolgens. Hij keek door het zijraampje naar buiten.

– Wat is er aan de hand? vroeg Gustav na een poosje.

– Tja, dit was in elk geval weer goed, zei Fredrik terwijl hij aan zijn mobieltje friemelde. In zekere zin. Hij vertelde over hun mislukte gesprek van de afgelopen nacht en de totale ommezwaai van daarnet.

– Niet de beste timing van de wereld, zei Gustav.

– Nee, dat kun je wel zeggen. Hoe meer hij erover nadacht, hoe duidelijker het werd dat de timing ongelooflijk slecht was. Godverdomme, dat moet ze geweten hebben. Ze was gisterochtend al van die moorden op de hoogte. Ze belde toen we daar stonden.

Gustav knikte. Het was minder dan een etmaal geleden.

– En dan smeert ze ‘m nu naar Stockholm. Natuurlijk om me te treiteren. Of te testen. Je wilde het toch zo graag over de kinderen hebben: oké, zorg dan ook maar voor ze! Wat is belangrijker, dat moordonderzoek of het contact met je eigen koters? Hij brieste van woede.

– Kom op, verman je, zei Gustav. Ga geen rechercheur spelen in je eigen huwelijk.

Fredrik staarde hem aan. – Ben je het dan niet met me eens?

– Ze moet er misschien een paar dagen tussenuit. Zo klinkt het wel. Of, zei Gustav terwijl hij met zijn rechterhand het stuur losliet, ze wil je inderdaad pesten. Hoe het ook zij, het is allemaal bijzaak. Jij bent vreemdgegaan, dat is het voornaamste probleem. Het is misschien niet de werkelijke oorzaak van jullie problemen, daar heb ik geen idee van, maar dit is nu het probleem. Ga er nou niet over lopen zeiken. Dat maakt het alleen maar erger. Fredrik haalde een paar keer diep adem. Ze reden door een bebost gebied, maar aan de linkerkant was er tussen de bomen door ook een glimp van een strook akkerland te zien.

– Misschien moet je van baan veranderen, zei hij, en zo’n column in de een of andere zondagskrant gaan schrijven.

Gustav grijnsde.

– Ik sta aan jouw kant, als ik het zo tenminste goed zeg, maar dan hoef ik het nog niet eens te zijn met alles wat je zegt.

– Nee, uiteraard niet.

– In elk geval niet als je zulke stomme onzin uitkraamt. Ze keken elkaar aan en barstten vervolgens in lachen uit. Een lach die Fredrik maar moeilijk kon stoppen. Lang nadat Gustav al met lachen was opgehouden bleef hij nog wat grinniken, kleine erupties van nerveuze vrolijkheid.

– Tja, op de een of andere manier moet het maar. Joakim kan op Simon passen, dat gaat wel goed, ook al zal hij er niet om staan te springen.

– Morgen is het midzomer. We krijgen heus wel een paar uur vrij, ook al zitten we midden in een moordonderzoek. Lena en Martin gaan lunchen bij een paar buren en hun kinderen. Joakim en Simon kunnen vast wel mee, als ze dat willen.

– Het komt wel goed, maar … op de een of andere manier zijn jullie altijd degenen die ons uit de brand moeten helpen.

– Denk er maar over na, zei Gustav.

Ze waren op Burgviksvägen aangekomen. Het was niet zo ver meer naar de racist van Grötlingbo. Toen ze richting Kattlunds afsloegen, vielen er een paar spatjes regen op de voorruit. De weg kronkelde verder tussen kleine, ouderwetse boerderijen en ogenschijnlijk vergeten huizen in een idyllisch landschap. Ze reden langs een prachtige kleine boerderij waar deze zomer een glaskunstenaar exposeerde. Tweehonderd meter verderop aan de rechterkant woonde Fält. Het was een stralend wit stenen huis dat deels schuilging achter grote, goed verzorgde appelbomen. De slang verborg zich natuurlijk in het paradijs.

18

Krister propte het laatste beetje cornflakes met yoghurt naar binnen. Hij legde zijn lepel neer en gluurde naar de donkere huiskamer. Tommy’s vader zat in elkaar gezakt op de bank met de luxaflex naar beneden. De tv verspreidde een flikkerend schijnsel, maar het geluid stond zacht. Behalve het zwakke daglicht dat door de kieren van de luxaflex naar binnen sijpelde was de tv de enige lichtbron in de kamer. Op de tafel voor hem lag de afstandsbediening en stond een koffiekopje waarop bruine strepen zaten van alle kleine druppels die tussen de rand en zijn vlezige lippen door waren gelopen. Hij verliet de doorgezakte, versleten bank alleen om naar de wc te gaan of om in de keuken iets te eten te halen. Of, wat nog veel belangrijker was dan zijn eten en toiletbezoek, om zijn thermoskan koffie bij te vullen of een nieuwe fles zelfgestookte drank uit de kelder te halen.

Die fles stond naast de hoek van de bank op de grond zodat hij vanuit de keuken niet te zien was. Telkens als hij zijn kopje met koffie bijvulde, pakte hij ook de fles om zijn koffie aan te lengen met sterke drank.

Krister vroeg zich af waarom Stellan moeite deed die fles te verbergen. De weinige mensen die op bezoek kwamen wisten toch wel dat hij de hele dag niets anders deed dan voor de tv zitten zuipen. Toen hij klein was, was Krister bang voor Tommy’s vader. Dat was lang geleden. En het leek onvoorstelbaar lang geleden als hij dat te zware, vervallen lichaam bekeek. Zijn overall zat destijds strakgespannen over zijn gespierde borst en bovenarmen en de blik in zijn blauwe ogen was toen vol zelfvertrouwen, waardoor je hem nauwelijks onder ogen durfde te komen. Je haalde het niet in je hoofd om in zijn buurt te komen als hij zijn grote vuisten balde en bulderend over iets tekeerging. En als hij op het idee kwam tegen je te praten, dan hield je je kop en luisterde je tot hij uitgesproken was.

Nu zei hij nog maar zelden iets. Het was nog steeds moeilijk om hem onder ogen te komen, maar nu om heel andere redenen. Als je zijn blik probeerde te vangen, ontdekte je al gauw dat zich achter die blik nemand bevond.

Tommy’s vader begon zijn dag tegenwoordig altijd op dezelfde manier. Na het ontbijt maakte hij een wandeling over de stoffige wegen rond de boerderij. Daarna plofte hij op de bank en bleef daar zitten tot het weer tijd was om naar bed te gaan. Soms sliep hij zelfs op die bank.

Aanvankelijk zag Krister die ochtendwandelingen als een teken dat er ergens in dat grote, vormeloze lichaam toch nog een sprankje leven zat. Gelet op zijn omstandigheden worstelde hij zich iedere ochtend over een tamelijk lang traject. Maar later begreep Krister wat de bedoeling van die wandelingen was. Ze waren niets meer dan het verbitterd opmeten van zijn vroegere bezit, stap voor stap, meter voor meter.

Jaren geleden had Stellan Johansson meer land bezeten dan de overwoekerde moestuin en de parkeerplaats die hij nu nog had. Het was allemaal zo snel gegaan. De eerste tijd zat Stellan vol kracht en woede. Het leek alsof hij tot alles in staat was. Toen meer dan ooit. Zelfs toen Tommy’s moeder, Leila, in het ziekenhuis belandde en Stellan alles zelf moest opknappen, ook dingen die hij niet gewend was te doen, leek hij geen moment onder die last te bezwijken. Maar daarna, toen Leila er niet meer was, ging het snel. En nu zat hij daar alleen nog maar.

Krister kon maar moeilijk begrijpen hoe Stellan zo de controle over zijn leven had kunnen verliezen. Het was een vorm van verraad. Als hij het zelf niet meer aankon, dan had hij sterk moeten zijn voor Tommy en Anna-Karin. Vooral voor Anna-Karin. Hij had haar verdomme verraden, in de steek gelaten door zich zo te laten gaan. En Leila? Hetzelfde liedje. Ook verraad. Zij werd misschien gek, maar voor haar dochter had ze de kracht moeten opbrengen om niet helemaal door te draaien.

En waar Krister allang zijn respect was kwijtgeraakt, zat Tommy vol verachting. Soms toonde hij dat openlijk, maar meestal vond hij het voldoende te doen alsof zijn vader niet bestond. Hij ging nooit de huiskamer in, ontweek de keuken als zijn vader daar was, hij had sowieso andere gewoonten en tijden. Hij stak nooit een vinger uit om hem te helpen.

Krister stond op en zette de yoghurt en het pak cornflakes weg. Tommy was al weg. Waarschijnlijk om zijn vader niet te hoeven zien, om zich geen zorgen te hoeven maken of hij onverwacht de keuken in zou sloffen om zijn thermoskan bij te vullen. Krister begreep niet waarom Tommy er nog woonde. Hij was nu werkloos, maar voor hij zijn baan verloor had hij genoeg tijd gehad om iets voor zichzelf te vinden. Hij moest hier weg. Het was heus niet zo dat zijn vader er onderdoor zou gaan als Tommy verhuisde. Eerder andersom. Tommy maakte zijn vader niet gelukkig en zijn vader maakte Tommy niet gelukkig.

Krister begreep het allemaal niet. Tenzij Tommy alleen maar bleef om zijn vader te kwellen. Misschien kreeg hij er een kick van hem steeds weer zijn rug toe te keren. Hem dood te zwijgen. En als dat zo was, begreep hij er eigenlijk nog minder van. Het was tijdverspilling. Dat zou hij tegen hem moeten zeggen. Dat hij zijn leven vergooide. Maar kon hij dat wel maken?

Hij begon er spijt van te krijgen dat hij was gekomen. Krister draaide zich om, wilde achter Tommy aan naar buiten lopen en botste daarbij bijna tegen Anna-Karin aan. Hij had haar auto niet gehoord.

– Oei, hoi Krister! zei ze hijgend alsof ze de trap was opgerend. Glimlachend liep ze langs hem het huis binnen. Haar lichte, pluizige haar stond door de tocht in het halletje overeind en raakte zijn wang.

– Ik heb de haring voor midzomer bij me, zei ze en hield met haar rechterhand een zware mand omhoog. Ze zette die op tafel en stak haar armen naar hem uit.

– Krister. Het is altijd zo fijn je te zien.

Hoe bedoelde ze, fijn? Als een volwassen grote zus die het leuk vindt de vrienden van haar kleine broertje te zien opgroeien? Of fijn op een heel andere manier? Hij omhelsde haar. Voorzichtiger dan hij eigenlijk wilde. Merkte dat ze naar zeep rook en naar nog iets anders, koffie misschien? Hij voelde zich een beetje verlegen, bloosde bijna.

– Hoe is het met je? Iets beters kon hij niet bedenken.

– Goed. Het is zomer. Nog een week en dan heb ik vakantie, zei ze. Haar lichte haar glansde en ze was een beetje mollig op een manier die haar goed stond. Haar ijsblauwe ogen straalden, zoals die van haar vader ooit ook hadden gestraald. Een imponerende oogopslag, vond Krister, en soms een beetje moeilijk te beantwoorden. Hij wist niet zeker of dat kwam doordat ze Tommy’s zus was en hij bang was dat al te lang oogcontact hem zou verraden, of dat het lag aan wat er was gebeurd. Het was niet echt gepast om naar haar te kijken zoals hij graag naar haar wilde kijken.

Anna-Karin zorgde voor Stellan. Of zag er in elk geval op toe dat hij niet volledig kopje onder ging. Dat hoorde niet, vond hij. Dat was fout. Ze had genoeg aan zichzelf. Meer dan genoeg. Maar ze was ook nog eens verantwoordelijk voor hun rotzooi. Dat was niet alleen fout. Het was scheef.

– Hoi pappa, riep ze over haar schouder het huis in.

– Dag kind, klonk het met een paar seconden vertraging verstrooid uit de huiskamer. Anna-Karin glimlachte naar Krister met een blik van verstandhouding. Alsof er een lieve seniele opa voor de tv koffie met een tic zat te slurpen.

Krister verbaasde zich over haar glimlach. Het leek alsof AnnaKarin in dit gezin degene was die het makkelijkst glimlachte. Was dat niet vreemd? Als zij kon glimlachen, waarom konden haar ouders dat dan niet? Het was verraad. Ze hadden haar in de steek gelaten toen ze hen het hardst nodig had.

– Krister! Achter hem kraakte de trap naar het halletje. Tommy was terug. Met de krant in zijn hand bleef hij midden op de trap stilstaan.

– Ik moet met je praten, zei hij en wees met de dubbelgevouwen krant naar Krister. Hoewel zijn gezicht ernstig stond, was er ook iets van enthousiasme te zien. Bijna als bij een kind. Krister gluurde naar Anna-Karin.

– We eten straks toch wel samen? vroeg ze.

– Tuurlijk, zei Krister.

– Kom je? vroeg Tommy.

Hij sloeg de krant tegen de zijkant van zijn been. Kleine, ongeduldige bewegingen. Krister liep het trapje af. Hij moest het eigenlijk tegen hem zeggen. Dat hij zijn leven vergooide.

– We gaan een stukje rijden, zei Tommy en zwaaide met zijn krant in de richting van de auto.

– Waarheen dan? vroeg Krister.

– Ik moet je iets laten zien.

Ze konden maar het beste in de auto zitten. Dat was veilig. Niemand kon horen wat je zei in een afgesloten auto met draaiende motor.

Hij was er zeker van. Hij was eindelijk op de goede weg. Hij voelde het in iedere vezel, in iedere cel van zijn lichaam. De pot op met alle plannen, al dat gelul, alle oude fantasieën. Deze keer zou er echt iets gebeuren. Hij had wat hij nodig had en het was het juiste moment. Bijna alles schreeuwde tegen hem dat het tijd was. Hij moest alleen maar goed rondkijken. De tv aanzetten. Met de buren praten. De krant die hij vasthield zei dat het goed was.

Ze zouden van hem houden. Iedereen zou het heerlijk vinden wat hij deed. Zonder het te weten, natuurlijk. Maar dat was absoluut niet belangrijk. Eindelijk was hij aan de beurt. Hij zag alles volkomen helder. Het was zo eenvoudig. Zo goed. De tijd waarin zij leefden had helden nodig. Hij kon er een worden.

Ze gingen in de auto zitten en Tommy draaide de contactsleutel om.

– Waar gaan we heen? vroeg Krister opnieuw.

– Dat zul je wel zien, zei Tommy en gooide de krant bij Krister op schoot. Hij keek naar zijn jeugdvriend die naast hem op de voorbank zat. Krister keek hem nadenkend aan. Alsof hij iets aan Tommy moest vertellen en niet andersom.

19

De dubbele buitendeur van het huis van de nazi in Grötlingbo was zwart met grote glas-in-loodramen die werden beschermd door een zwart smeedijzeren traliewerk in de vorm van gevlochten bloemranken. Gustav wurmde zijn knokkels tussen twee ijzeren bloemen door en klopte.