Kjell Genberg

Retour Stockholm

KJELL GENBERG - RETOUR STOCKHOLM

Literaire thriller

Uit het Zweeds vertaald door

Ron Bezemer

Uitgeverij de Rode Kamer, Haarlem

Oorspronkelijke titel Italiensk öppning

© Oorspronkelijke tekst: Kjell Genberg (Christian Aage), 2000

© Nederlandse vertaling: Ron Bezemer & uitgeverij de Rode Kamer, 2006

Omslagontwerp: Wil Immink, Sittard

Lay out: Studio Lascaux, Meppel

1e druk 2007

2e druk 2008

3e druk 2010

Commissaris Arnold Nyman is weduwnaar en kan maar niet wennen aan het idee dat zijn dochter Helena nu echt volwassen is. Hij piekert over de vraag hoe zij, als jong plaatsvervangend arts in het noorden van Noorwegen, het in vredesnaam zonder hem kan stellen. Hij wordt echter gedwongen aan iets heel anders te denken als er in Stockholm plotseling oorlog lijkt uit te breken in kringen van de georganiseerde misdaad. Die oorlog laait in alle hevigheid op als aan de oever van het meer Mälaren een politieman dood wordt aangetroffen, opgehangen onder een duikplank. Als het criminele milieu in de gaten krijgt dat Nymans speurwerk hem wel heel dichtbij brengt, slaat men genadeloos terug. Precies op het moment dat Helena terugkeert naar Stockholm.

Kjell Genbergs boeken staan in de toptien van de leenlijst van de Zweedse bibliotheken. Zijn werk is diverse malen bekroond, onder meer door het Scandinavische Genootschap voor misdaadliteratuur.

Hoofdstuk één

Het feest was al uren aan de gang en een deel van de feestgangers begon al vermoeide ogen te krijgen. Anderen waren aanmerkelijk frisser. Door de alcohol en vooral als gevolg van wat sterkere middelen nam de aandacht voor het andere geslacht toe. Hoewel, sommigen hadden misschien een wat meer eenzijdige voorkeur, maar die hadden het hier minder naar hun zin omdat dit toch vooral een straight gezelschap was. Eigenlijk was het een personeelsfeest, maar het merendeel van het personeel was niet aanwezig. LinkSum of Sweden AB had ondanks zijn naam niet veel Zweden op de loonlijst. Het grootste deel van het personeel verdiende zijn brood in Wit-Rusland, waar LinkSum Chemicals een van zijn fabrieken had. De andere fabriek stond in Polen, maar die moest noodgedwongen worden verplaatst omdat de rivier de Oder onlangs buiten zijn oevers was getreden. Hierdoor stond het laboratorium nu onder een laag van twee meter smerig water.

De avond van het feest was goed gekozen. Het was eind juli en warm, bijna drukkend. De mensen van het cateringbedrijf hadden dagenlang hun best gedaan het kleine, enigszins vervallen restaurant aan de oever van het meer Mälaren iets ten westen van Stockholm, om te toveren tot een glitterend Hollywood-decor. Het plafond was verlaagd met behulp van hangende, rechthoekige plastic elementen en daartussen brandden rode en gele lampen. Niet dat er veel licht nodig was. Het betoverende licht van deze nazomeravond viel door de grote ramen aan de kant van het spiegelende wateroppervlak. Door diezelfde ramen waren ook de zwemsteiger te zien en de oude duiktoren met de drie duikplanken: een twee-, een vijf- en een tien-meterplank. Hier hadden vele generaties jongeren ooit hun zwemdiploma gehaald, hier was gespeeld en herrie gemaakt. De jaren erna schoten de zwemparadijzen als paddenstoelen uit de grond en omdat hier geen waterglijbanen waren noch andere tropische imitaties, werd het aantal bezoekers almaar minder. Natuurlijk, er kwamen anderen, doch die kwamen hier zelden om te zwemmen. De avond voorafgaand aan het feest was het zand van de oever grondig aangeharkt om alle overblijfselen van de kampvuurfeestjes te verwijderen. Op de laadvloer van de rood-witte auto van het cateringbedrijf stonden twee grote plastic containers met lege flessen naast enkele zakken, gevuld met blikjes. Ook stond er een mand met injectienaalden en ander spul dat jongeren tegenwoordig nodig hebben om zich te vermaken.

De steiger was geïnspecteerd en sterk genoeg bevonden om te gebruiken. Er was een brede, rode mat op uitgerold. Ook stonden er een paar tafels en stoelen. Een van de tafels werd gebruikt door een groepje dat koffie zat te drinken en proostte met Franse cognac.

Vanaf die plek kon je duidelijk zien dat ook de duiktoren een flinke opknapbeurt had gehad. Het houtwerk was wit geschilderd, hoewel wat slordig, maar van een afstand zag je dat niet. Over de duikplanken lagen net zulke matten als op de steiger. Ze waren zo breed, dat ze zowel van voren als aan de zijkanten ruim een meter over de rand hingen. Op deze lichte avond waren fakkels eigenlijk verspilling, maar toch stonden ze op alle duikplanken: grote rode blikken kaarsvet met een vierkante pit erin, en uit alle blikken flakkerden de vlammen. Binnen in het restaurant zat de gastheer van die avond samen met enkele vrouwen op een bank bij een van de ramen. Hij had net zijn sigaret uitgemaakt en een kelner haastte zich om de vuile asbak te vervangen door een schone. De man zag eruit alsof hij zich niet veel van conventies aantrok. Hij droeg een tot z’n knieën reikende witte bermuda en een witte katoenen trui. Deze luchtige kleding liet duidelijk zien dat hij zijn 38-jarige lichaam goed in vorm hield. Hij had een smal gezicht en een brede, tamelijk lange neus die ervoor zorgde dat de verhoudingen in zijn gezicht leken zoekgeraakt. Zijn hoofd was bedekt met donker haar in een soort Elvis-coup, keurig gewassen maar vervolgens ingesmeerd met een soort gel om een vette kuif te creëren. Zijn haar was zo gekamd, dat het de uitstaande oren accentueerde. Zijn mond werd omlijst door vlezige lippen die sensueel, bijna gulzig mooi zouden zijn, tenminste als het vrouwenlippen waren geweest. Zijn grijsblauwe ogen keken nu zacht, maar zij die hem kenden, wisten dat die blik kon verharden en een diepe haat uitstralen. Als dat gebeurde, werd hij lelijk. Maar als hij glimlachte – en de glimlach leek bij zijn natuur te horen – zag hij er zeer aantrekkelijk uit.

De man heette Gister Ubregis en op dit moment glimlachte hij. Aan het tafeltje ernaast zaten vier mannen die allesbehalve luchtig gekleed waren. Ondanks de warmte droegen ze een driedelig pak met stropdas. Een van hen hield zijn blik op de dansvloer gericht, waar enkele paren dicht tegen elkaar aan dansten op de muziek van een vijfkoppig orkest dat nu en dan nummers speelde waarop je kon slijpen, afgewisseld door wilde dansmuziek. De andere drie hielden de buitendeur in de gaten, de bar en het terrein vlak voor de ingang van het kleine strandrestaurant. Maar zij wisten alle vier dat ze zich niet druk hoefden te maken. Buiten en in de nabije omgeving waren er meer met dezelfde opdracht.

Een deel van de oudere gasten begon één voor één te vertrekken. Maar rond de bar waren er nog heel wat over die bier dronken en luid praatten om boven de muziek uit te komen. Twee van de vrouwen aan het tafeltje van Gister Ubregis stonden ook op. Zij waren nog geen vijf stappen weg of Ubregis legde zijn arm om de vrouw die was blijven zitten. De vrouw kreeg direct iets onrustigs in haar blik, keek om zich heen en probeerde zich onder zijn omarming uit te wurmen.

‘Mijn man’, zei ze vlak naast Gisters oor. Nu werd zijn vriendelijke glimlach nog vriendelijker.

‘Die heeft meer gedronken dan goed voor hem is’, antwoordde Gister. ‘Hij rust nu lekker uit in een van die kleine kamertjes achter de keuken. Maak je over hem maar niet druk.’

De ongerustheid verdween gedeeltelijk uit haar ogen. Maar niet helemaal.

‘Er zijn er hier een paar die hem kennen…en die kunnen zien…’

‘Wie jou ziet, die ziet wat moois’, zei hij. Daar had Ubregis gelijk in. Jessika Brunert was mooi. Zij zou waarschijnlijk nooit op een van de reclameborden van Hennes & Mauritz terechtkomen, want zij leed niet aan anorexia, maar ze was slank en had een mooi gezicht, omgeven door lichtblond haar boven een paar elegante schouders. 

Vandaag was ze gekleed in haar korte, zwarte jurkje met een net voldoende diep decolleté waaronder een versterkte BH ervoor zorgde dat het spleetje tussen haar borsten duidelijk te zien was. Haar middel was goed zichtbaar, hoewel het geen wespentaille was. Zij had lange benen, slank en stevig gevormd door de apparaten in de sportschool die ze regelmatig bezocht. Gister liet haar even los maar pakte haar vervolgens bij de schouders en draaide haar naar zich toe, zodat hij haar recht in haar bruine ogen kon kijken. Hij vond het wel vreemd. Blond en toch bruine ogen. Die hadden blauw moeten zijn. Zij keek ook naar hem. Er was iets vreemds met deze man, dacht zij. Hij was niet mooi, niet als mens in ieder geval, maar het dier in hem – het dier dat nu zo duidelijk zijn bedoeling toonde – wond haar op. Jessika had die opwinding ook gevoeld bij eerdere keren dat zij elkaar ontmoetten. Dit was iets nieuws voor haar. Zij en haar man Jan, commissaris bij de economische recherche, hadden best een goed seksleven. Hoewel, misschien niet zo goed, maar in ieder geval redelijk. Nee, dacht ze daarna, zelfs dat niet. Het eerste jaar, toen ze nog jong waren en stapelverliefd, ja toen was het goed geweest. Daarna kwam zijn carrière ertussen. Hij werd steeds bevorderd, bijna onmiddellijk na elke nieuwe cursus die hij had gevolgd en met de bevorderingen kwam ook het overwerk. De slaapkamer werd uitsluitend nog een plek om te rusten.

Jessika had er wel eens over nagedacht om vreemd te gaan, dat duizelig makende gevoel terug te krijgen uit de tijd toen zij en Jan hele dagen in bed doorbrachten, toen ze er niet eens uitgingen om te eten, maar alleen wat frisdrank en een paar zakken koek naast het bed hadden staan. Maar ze had nooit een man ontmoet die haar fantasie aan het werk zette. Dat maakte haar nijdig, omdat het betekende dat zij de keren dat ze masturbeerde, een routinematig en slap orgasme kreeg dat er alleen maar voor zorgde dat zij zich erna toch nog onbevredigd voelde.

Dat werd anders nadat ze Gister de eerste keer had ontmoet. Toen kreeg ze iets om te fantaseren als zij alleen in het tweepersoonsbed lag in haar keurig opgeruimde rijtjeshuis aan Ålstensgatan. Maar ze had nooit met hem durven flirten. Elke keer als de gedachte bij haar opkwam, had ze ook dat andere gedacht: wat zouden de mensen ervan denken?

Maar nu…Ze merkte dat haar slipje vochtig werd. Gister voelde nu hoe de erotiek van haar afstraalde. Een betere gelegenheid zou zich niet voordoen. Althans niet vanavond.

‘Kom’, zei hij en stond op.

Jessika antwoordde niet, zij kwam alleen omhoog en hij wendde zijn gezicht iets af, zodat zij niet zijn kleine, bekende lachje zou zien, dat superieure, zelfvoldane lachje waarvan hij zelf ook wist dat hij het nooit verbergen kon. Hij nam haar bij de hand en leidde haar de deur uit. Achter hen stonden ook de vier mannen van hun tafeltje op en volgden. Dat deden ze zo discreet, dat Jessika niets merkte.

***

Aan een van de tafeltjes naast de dansvloer zaten vier mannen. Zij hadden al uren lang het ene glas bier na het andere gedronken en waren hard op weg behoorlijk dronken te worden. Er kwam een kelner in een wit jasje en een zwarte broek naar hen toe om de lege glazen weg te halen.

‘Wij willen nog wel een rondje’, zei een van de mannen.

‘Ik drink uit principe veel als het gratis is.’

‘O ja, alleen als het gratis is, John?’ zei een van zijn vrienden die het dichtstbij zat. ‘Voor mij niet meer, bedankt. Het klotst al in mijn maag. Ik moet naar de plee en daarna denk ik dat het tijd wordt voor wat frisse lucht.’

‘Op de steiger is een tafeltje vrij’, zei de kelner. ‘Ik kan daar wel wat bier serveren als de heren wat in de frisse buitenlucht willen drinken.’

‘Geen slecht idee’, vond de man die naar het toilet moest.

‘Het is buiten toch niet koud he?’

‘Ruim twintig graden in de schaduw… en straks is er alleen nog maar schaduw’, antwoordde de man in het witte jasje. ‘Het water is bijna nog warmer.’

‘Hoe weet je dat? Heb jij soms gezwommen?’ gromde John.

‘Ik moet helaas werken’, zei de kelner glimlachend. ‘Maar we hadden vanmiddag enkele gasten die erin zijn gedoken. Van de vijf-meterplank zelfs.’

John lachte en stond op. Het lukte hem maar net z’n evenwicht te bewaren, zodat hij niet op de dansvloer terecht kwam.

‘Hoor je het, Ove. Er bestaan nog moedige mensen.’

‘Tja, daar heb ik wel eens over horen praten’, antwoordde Ove. ‘Dat zou jij nooit durven John.’

‘O nee, ik niet? Ach mijne heren, ik durf alles.’

De kelner droogde het tafeltje af.

‘In dat geval moet u wel oppassen op de tien-meterplank’, zei de kelner waarschuwend. ‘Het schijnt vanaf die hoogte heel erg pijn te doen als je een buiklanding maakt.’

John nam de bediende van top tot teen op. Z´n blik was niet erg vast.

‘Zie ik er soms uit als iemand die plat op het water duikt?’

zei hij, terwijl z’n stem iets weg had van een keffende hond.

‘Ik zal jou eens wat zeggen, verdomd bordenwassertje, ik duik van welke klotenplank dan ook.’

De kelner deed een stap achteruit om het blad met glazen en asbakken niet te laten vallen. De glimlach was van zijn jonge gezicht verdwenen.

‘Ik ben hier om te bedienen, mijnheer en niet om te worden beledigd’, antwoordde hij. ‘Maar nu u het zo vraagt… ja, u ziet er inderdaad uit als iemand die plat op het water duikt. Maar ik betwijfel of u dat vanavond zult doen. U lijkt me vooral iemand met veel praatjes, niet iemand die van tien meter durft te duiken.’

John stond op het punt hem aan te vliegen, maar Ove hield zijn vriend tegen.

‘Wind je verdomme niet op’, waarschuwde hij en maakte met zijn hoofd een gebaar naar de kelner om te verdwijnen.

‘Dit is niet bepaald de juiste plek om iemand in elkaar te slaan.’

‘Hij beschuldigt me van lafheid’, gromde John. ‘Ik had die zak een doodklap moeten geven. Maar hij zal eens zien…’

‘Wat zal hij eens zien?’

‘Dat ik het durf!’

‘Schei uit man. Kom mee.’

Ze liepen naar de steiger. Aan het tafeltje in het midden zat een ouder echtpaar. Het viertal baande er zich met moeite een weg langs, waarbij een kop koffie van de tafel op de rode mat viel. Het kopje bleef heel, maar de inhoud stroomde eruit. De man keek de indringers woedend aan en stond op het punt iets te zeggen, maar de vrouw hield hem tegen. Een minuut daarna stonden ze op en vertrokken. John, Ove en hun twee vrienden gingen aan het buitenste tafeltje zitten. John staarde met een nijdige blik naar de duiktoren. Uit het restaurant kwam een kelner met vier grote glazen pils op een dienblad. Het was niet dezelfde kelner als zonet.

‘De laffe klootzak’, zei John. ‘Die durft z’n gezicht niet meer te laten zien!’

‘Kalm nou maar’, maande Ove. ‘Doe nou eens rustig. Als jij je zo opwindt, ga je je alleen maar lullig voelen. Heb ik gelijk of niet, Jerker en Lasse?’

De twee zwijgende mannen haalden slechts hun schouders op en wijdden zich aan de pils die de kelner op tafel had gezet. Beter om maar niks te zeggen, dachten ze allebei. John was degene die altijd besliste wanneer ze bij elkaar kwamen en het was maar het beste niets te zeggen dat hem ergeren kon. Toen viel Jerkers oog ergens op.

‘Er staan daar een paar kleedhokjes. En er is ook een plee. Jij moest toch pissen, Ove? Zullen we er samen heen gaan?’

Op de deur van de kleedhokjes zat een aanplakbiljet. Het was toegestaan in het afgezette deel van de baai te zwemmen. Naakt zwemmen was echter verboden. Badpakken voor de dames en zwembroeken voor de heren lagen te leen in een kist in het kleedhokje.‘Gister denkt ook aan alles’, lachte Ove.

Toen ze uit het toilet kwamen, liepen ze John tegen het lijf. Ook die stond het aanplakbiljet te lezen.

‘We gaan zwemmen’, besliste hij. ‘Zoek snel een paar zwembroeken voor ons alle vier, ik ga ook eerst even pissen.’

‘Ik blijf liever bij m’n biertje’, zei Ove.

‘Dat bier kun je meenemen. Doe wat ik zeg.’

Een ogenblik later waren ze omgekleed. De kelner had gelijk. Het water was inderdaad warm. De vier jonge mannen plonsden in de buurt van hun tafeltje een beetje in het rond, toen er uit het restaurant nog enkele mensen kwamen die ook zwemkleding haalden en begonnen te zwemmen.

‘Was dat niet een van jullie die van de tien-meterplank zou duiken?’ riep iemand.

John verstijfde.

‘Wie heeft dat gezegd?’

‘Ik hoorde het binnen… van iemand die niet geloofde dat jij het durft.’

John klom op de steiger. Er zat nog een restje bier in zijn glas en hij goot de druppels naar binnen. Die verdomde kelner, dacht hij. Maar ik zal die klootzak wat laten zien!

***

De camper stond in het dennenbos achter het restaurant. Gister knikte naar de mannen die op een open plek zaten te roken. Hij gebaarde hen te verdwijnen en ze vertrokken. Niet ver weg, net genoeg om niet vanuit de auto te worden gezien, maar dichtbij genoeg om te kunnen ingrijpen als dat onverhoopt nodig mocht zijn. 

Toen hij met zijn sleutels stond te friemelen om de zijdeur te openen, drukte Jessika zich tegen hem aan. Zijn gezicht vertoonde dat bekende, warme glimlachje. Hij opende de deur, maar voor hij haar de door airco gekoelde ruimte binnenliet, dwaalden zijn handen over haar lichaam. Zijn vingers gleden onder de rand van haar zwarte jurkje, tilden haar BH omhoog en kneedden stevig haar tepels. Toen waren ze binnen met de deur dicht. Het was er koel, maar in Jessika bleef de hitte vibreren. Ze begreep zichzelf niet. Zo’n lustgevoel had ze sinds haar tienertijd niet meer gevoeld, en toen Gister haar hoofd beetpakte en naar zich toedraaide om haar te kussen, leek het alsof zij nergens meer aan dacht behalve aan het lijf van deze man. Voor alle ruiten waren de gordijntjes dichtgeschoven, behalve voor die in het plafond boven de bestuurdersplaats. Jessika zag dat er naast de gootsteen enkele boeken op een boekenplank stonden en heel even schoot het door haar heen dat ze zich deze man niet kon voorstellen, lezend in een roman. Gister trok haar schouderbandjes opzij zodat haar jurk naar beneden gleed; ze kronkelde een beetje om daarbij te helpen. Zijn behendige vingers maakten de BH-sluiting achter haar rug los en meteen waren haar beide borsten bloot. Gister deed een halve stap naar achteren om zo met zijn handen over haar huid te kunnen glijden en opnieuw bij haar tepels te komen. Jessika kreunde.

Het grootste deel van de ruimte in de camper werd ingenomen door een bed. Ze herkende de indeling van een reis naar Lapland die zij en haar man een paar jaar geleden hadden gemaakt. Campers verschillen niet veel van elkaar, ongeacht het merk. Er was een tafeltje weggeschoven en de twee zitbanken waren omgebouwd tot bed. Het verschil was dat dit bed was opgemaakt met veel zachte kussens en zijden lakens. Niet van die papieren, waarmee zij die keer genoegen moest nemen. En hier waren ook geen muggen.

Hij trok zijn witte trui uit. Zijn borst was bedekt met krulhaar en ze drukte haar neus ertegen om zijn geur te ruiken. Gister ging langzaam met zijn nagels langs haar ruggengraat omhoog, zij voelde hoe haar hele lichaam rilde en ze slaakte zachte kreetjes. Vervolgens omklemde hij haar billen met z’n handen.

Ze had alleen haar witte slipje aan, toen hij haar zo dicht tegen het bed aandrukte, dat zij achterover viel en op haar rug voor hem lag. Gister liet zijn short zakken en stond naakt.

‘Ik …’, begon zij.

‘Sssst!’

Jessika keek naar zijn behaarde lijf. De vorm van de beharing leek op een vierkant dat een slag gedraaid was, ergens van boven z’n tepels helemaal naar beneden tot aan zijn geslacht. Gek genoeg zat er op zijn armen en benen geen haar. Hij stond een halve meter bij haar vandaan en bewoog niet. Dat wond haar nog meer op. Zij wilde hem vastgrijpen en zijn deinende geslacht in haar hand nemen, naar haar mond brengen en zijn eikel naar binnen laten glijden. Dat was een gedachte die al in haar hoofd zat vanaf het moment dat zij hem de eerste keer had gezien. Ze had zich voorgesteld dat hij een penis had die op z’n gezicht leek, schuin, krom en groot.

Dat klopte niet.

Het enige dat klopte was de oude volkswijsheid dat mannen met een grote neus ook een groot geslacht hebben. Dat van hem was mooi … zo mooi. Zijn scrotum hing laag, een leerachtig gerimpelde balzak.

Jessika was er zeker van dat zij nu snel zou klaarkomen, wat er ook gebeurde. Maar hij ging op haar liggen, duwde haar benen uit elkaar en nu kon zij voelen dat hij niet alleen een grote had, maar dat die ook steenhard was. Zijn geslacht drukte tegen dat van haar, wreef tegen haar witte slipje en zij kon het gorgelende geluid dat uit haar keel omhoog kwam, niet tegenhouden.

Hij keek naar haar lippen, waarderend en lang voor hij zijn gezicht liet zakken en haar mond vond. Zijn tong speelde met haar mondhoeken, zacht en vochtig als een zomerdag vlak voor het onweer. Toen duwde hij met z’n tong haar lippen uiteen en drong haar mond binnen. Weer voelde zij zijn handen op haar heupen, die zachte maar toch zo sterke en dwingende handen. Toen die onder haar wilden komen, lichtte zij zich iets omhoog, waarna zijn vingers haar billen opnieuw in een stevige greep hadden.

Zijn kussen verstikte haar. Ze kon bijna niet ademen maar wilde dat ook niet. Haar ogen waren gesloten en het zweet druppelde van haar slapen. Ze bewoog zich heen en weer over zijn handen, haar geslacht tegen het zijne met alleen wat dun katoen ertussen, vochtig, nat katoen. Allejezus nu kom ik klaar! dacht Jessika en huiverde. Ze deed haar ogen open en keek naar hem. Hij staarde haar aan. Ze zag in zijn ogen geen vriendelijkheid, slechts een blik die zij niet begreep, alsof ergens ver daarachter in een diepe bron een vreemd vuur brandde. Jessika begon bang te worden, maar toen hij met zijn tong langs haar hals naar beneden gleed en vervolgens een van haar tepels in zijn mond nam, verdween de angst en maakte plaats voor een gevoel dat ze niet kon beschrijven.

De punt van zijn tong draaide almaar rond en het leek of die beweging zich voortplantte in haar hersenen, ook die aan het draaien bracht, haar gezichtsvermogen aantastte en ervoor zorgde dat het in de camper één grote wirwar van draaiende beelden werd. Ze stond op het punt het uit te schreeuwen, toen hij haar borsten zo tegen elkaar drukte, dat hij op beide tepels tegelijk kon zuigen. Ik wil niet meer wachten, dacht ze. Je moet nu in me komen. Zo mag het niet doorgaan. Ik wil hem voelen …hem…

Zijn hoofd gleed verder omlaag en hield een paar seconden stil bij haar navel. Weer die punt van zijn tong. Daarna haalde hij zijn handen onder haar billen vandaan, legde ze op haar knieën en duwde die uit elkaar. Hij hield z’n mond tegen het kruis van haar slipje, beet zachtjes. Toen schreeuwde ze, eerst hard en schel, daarna als een langgerekt gejammer. Met zijn tong voerde Gister haar opwinding tot uiterste op, eerst buiten haar slipje, daarna duwde hij het stukje katoen opzij. Jessika schreeuwde opnieuw maar toen ze zijn blik zag, dempte zij haar stem. Ze probeerde haar heupen te bewegen, zich ermee omhoog te duwen, maar zijn gewicht hield haar tegen. Hij wilde dat ze stil bleef liggen, hij wilde sturen, alles onder controle hebben.

Wind me niet nog meer op, wilde zij schreeuwen toen hij zijn lippen en tong tegen de haren van haar venusheuvel drukte. Kom nu eindelijk alsjeblieft, alsjeblieft kwel me niet langer.

Nog geen seconde daarna kwam hij overeind. Met een enkele ruk scheurde hij haar slipje kapot en gooide het op de grond. En op hetzelfde ogenblik dat hij bij haar binnendrong, kwam zij klaar.

Zij krabde over zijn rug, wilde dat het nooit ophield en fluisterde in zijn oor dat hij door moest gaan, voor eeuwig. Toen hoorde ze dat er op de deur werd geklopt. Eerst zachtjes, maar daarna harder, steeds dringender. Gister hoorde het ook. Hij bleef stil liggen. Jessika’s lichaam schokte onder hem, zij wilde die heerlijke kwelling oneindig laten voortduren. Twee zalige doden was zij al gestorven en de derde was niet ver meer weg.

‘Wat is er’, schreeuwde Gister Ubregis.

‘Chef, u moet komen…’

‘Ja, ja kreunde Jessika. ‘Kom…kom diep in me!’

‘Niet nu’, siste Gister. ‘Ik kom straks.’

‘U moet nu komen. Er is iets … gebeurd.’

‘Wat?’

‘Dat kan ik hier niet uitleggen.’

Hij trok zich uit haar terug en het scheelde weinig of ze begon te huilen. Hij draaide Jessika zijn rug toe en trok zijn bermuda en trui aan, haalde zijn hand als een kam door zijn Elvis-kuif en was klaar. Zij staarde hem aan. Hij was doodkalm. Hoe kun je? dacht ze. Je zweet niet eens,

‘Verdwijn’, zei hij. Ik moet weg.’

Toen hij naar buiten liep, ging Jessika met haar gezicht naar de muur liggen. ‘Je had toch op z’n minst kunnen liegen’, fluisterde ze. ‘Je had toch kunnen zeggen dat je van me houdt.’

***

Een groot deel van de gasten was naar het strand gelopen. Ze lachten en wezen naar de mannen op de duiktoren, die gek stonden te doen. De vier mannen, die kennelijk zin hadden in een spelletje, hadden op de twee-meterplank alle brandende fakkels verzameld en sprongen ermee naar beneden, zodat ze sissend in het water doofden. Een van hen was al van de vijf-meterplank gedoken, maar leek te aarzelen om hoger te gaan. Hij stond op de tweede plank en keek omhoog naar de hoogste duikplank.

‘Het is toch waar wat ze zeggen!’ riep iemand van het strand. Allemaal opschepperij, John. Jij durft helemaal niet van de hoge!’

John draaide zich om en staarde naar Ove. Hij had zich op de vijf-meterplank al zo duizelig gevoeld. Twee keer zo hoog … dat zou moeilijk worden.

‘Je zult wel moeten, denk ik’, zei Ove. ‘Anders moet je je grote woorden inslikken.’

‘Ach hou je bek!’

Ove haalde zijn schouders op en draaide zich om. Toen dacht hij opeens aan iets. Hij was toch ook van de vijf-meterplank gedoken. Dat was niet eens zo moeilijk. Misschien kon hij de hoge ook wel aan. Als hij het wel zou doen, terwijl John niet durfde, zou dat nogal wat voor zijn reputatie betekenen. Niet bij de baas natuurlijk, want Gister Ubregis hield er voor durf en ondernemerschap andere criteria op na , maar wel bij z’n vrienden.

‘Ga opzij, John’, zei hij en drong zich naar voren, naar het trapje dat naar de hoogste duikplank voerde. ‘Ik durf het best.’

Hij was nog geen halve meter omhoog geklommen, toen een sterke hand hem bij z’n enkel greep. Gelukkig hield hij zich stevig aan een van de treden vast, anders was hij naar beneden gevallen.

‘Waag het niet!’ zei John. ‘Kom naar beneden.’

‘Gaat er dan niemand duiken? Die lui op het strand staan echt op een voorstelling te wachten.’

‘Ik duik’, zei John beslist.

Hij klom omhoog. Zijn hart bonkte in z’n keel. Het hoogste platform was kleiner dan de twee andere. De houten latten van het hekje waren grijs verweerd en gebarsten door de zon. De rode mat die over de duikplank hing, zag er niet bepaald uitnodigend uit. Maar nu stond hij hier. Nu was het buigen of barsten. Door zoiets lulligs als dit kon hij toch zijn gezicht niet verliezen.

Er stonden acht brandende fakkels op de plank, vier aan elke kant. Door de fakkels één voor één weg te halen, ze uit te blazen en op het platform te zetten, kon hij wat tijd rekken. Maar veel was het niet.

Hij keek naar het strand. Die lui daar beneden zijn een stelletje lamzakken, dacht hij. En die kelner moest hij echt eens flink te grazen nemen. Als die hem niet geprovoceerd had, was het nooit zo ver gekomen. Die vent had niet het respect getoond waar iemand als hij recht op heeft. Langzaam liep hij de duikplank op. Die veerde zacht onder zijn voeten. Beneden hoorde hij ritmisch scanderen:

‘Duiken! Duiken! Duiken!’

Net als in die Amerikaanse films, als er iemand op de rand van het dak staat en het gepeupel op straat wil bloed zien. John deed z’n ogen dicht. Z’n tijd was om. Langer wachten kon niet. Hij zoog zijn longen vol lucht, sloot zijn ogen en vlak voor hij sprong, besloot hij echt te laten zien wat voor een kei hij was. Toen opende hij een fractie van een seconde zijn ogen om te zien waarheen hij op weg was en maakte een zweefduik.

Het werd geen buiklanding. Hij kliefde het wateroppervlak met gestrekte armen en terwijl hij nog onder water was, concludeerde hij dat het helemaal niet eng was. Eigenlijk voelde het fantastisch, ongeveer zoals een parachutespringer pleegt op te scheppen over zijn sprongen. Zo kwam hij boven water, snuivend en gelukkig, en hij voelde zich nog gelukkiger worden toen hij het applaus op de oever hoorde.

‘Vijf komma drie’, schreeuwde iemand. ‘Je bent geen Ulrika Knape, John!’

Hij zwom naar de steiger en klom erop. Nu zag hij dat ook Ove omhoog naar de tien-meterplank klom. Verdomme, dacht hij, dan moet ik ook nog een keer. Maar nu durf ik het…

Ove aarzelde daarboven een paar seconden. Daarna sprong hij ook. John grijnsde breed. Ove sprong, hij dook niet. John rende naar het trapje en nog voor Ove boven water had kunnen komen, dook hij opnieuw.

Nu waren ook Jerker en Lasse op weg omhoog. Een paar van de mannen op het strand haastten zich naar het kleedhokje met de zwemkleding. Die wilden niet voor de anderen onderdoen.

Toen John boven op het platform kwam, stond Lasse op de duikplank en Jerker wachtte bij het hekje.

‘Jezus wat is dit hoog’, kreunde Lasse. ‘Vanaf beneden ziet er lang niet zo kloterig uit.

‘Ga je nu of niet?’ riep John.

‘Ik weet het niet.’

‘Lafbek!’

John liep een stukje de duikplank op. Lasse stond aan het eind en was doodsbang. Hij zag wit. John lachte hard en gemeen. Toen begon hij op en neer te springen. Stuiterend als een bal. De duikplank begon te zwiepen en Lasse draaide zich angstig om. Langzaam schoof hij op zijn hurken terug in de richting van John.

‘Hou daar verdomme mee op!’ riep hij

‘Het is maar tien meter. Dat hou je wel vol’, antwoordde John en ging door met springen.

Plotseling ging er een schok door de duikplank. Het regelmatig stuiteren hield in één klap op. Lasse en John verloren hun evenwicht. In een poging weer in balans te komen, greep John Lasses arm vast, maar het was al te laat. Beneden op het strand hoorden zij een vrouw hysterisch krijsen. Haar gil klonk scherper dan het geschreeuw van de anderen. Dit keer was het wel een buiklanding. Toen John bovenkwam en weer kon ademen, was de brandende pijn in zijn maagstreek ondraaglijk. Het voelde alsof de een of andere reus hem een vuistslag op z’n middenrif had gegeven en hem daarna in een nest rode mieren had gegooid. Naast hem dook Lasse op. Op het strand stonden mensen omhoog naar de duikplank te wijzen. John keek ook en het scheelde niet veel of hij was weer onder water verdwenen. Onder de duikplank hing een mens aan een touw. Het lichaam slingerde heen en weer als de slinger van een klok.

***

Toen Gister Ubregis de hoek van het restaurant om kwam lopen, bleef hij onmiddellijk staan en keek naar het lichaam dat hoog bovenin de duiktoren hing.

‘Weet iemand wie dat is?’ vroeg hij.

‘Geen idee’, zei de lijfwacht die hem bij de camper was komen ophalen.

‘Zoek het uit. Daarna bellen we de smerissen.’

De lijfwacht staarde hem aan.

‘De smerissen?’ vroeg hij hijgend. ‘We kunnen toch niet de smerissen hier naar toe…?’

‘Waarschuw vooraf de bazen. Daarna bel je’, besliste Ubregis. ‘Maar eerst moeten we weten wie dat lijk is. Dan komen we er misschien ook achter wie met alle geweld mijn feestje wil verpesten. En die klootzak…’

Hoofdstuk twee

De dag van Arnold Nyman, districtscommissaris bij de afdeling geweldsdelicten, was uitstekend begonnen. Hij had een brief van zijn huisbaas ontvangen waarin hem werd meegedeeld dat de woningbouwvereniging een fout had gemaakt bij het berekenen van de oppervlakte van zijn flat, en dat op grond daarvan de huur met 373,60 kroon per maand naar beneden ging, zelfs met terugwerkende kracht tot 1 januari 1996. Op de plek van het deze maand te betalen bedrag stond een 0 en ernaast de vermelding dat hij nog een tegoed had. Bij de post was ook een ansichtkaart van zijn dochter, die deze zomer een tijdelijke baan had in het noorden van Noorwegen als basisarts in een tehuis voor ouden van dagen. ‘Hier kan ik helemaal niks met het geld dat ik verdien’, schreef zij, ‘dus als ik thuiskom, zit mijn rugzak vol goudstukken.’

En ook op zijn werk bleven die dag de goede berichten binnenstromen. Er was een bende opgerold, gespecialiseerd in het beroven van posttreinen, en tegen alle verwachtingen in hadden de verdachten ook al bekend. Enkele collega’s die opnieuw een zelfmoordgeval in Stuvsta onderzochten, konden vertellen dat het lijk een briefje had achtergelaten waarin hij bekende verantwoordelijk te zijn voor diverse onopgeloste verkrachtingszaken in een joggingpark ten zuiden van Söder. Bovendien had de gewetensbezwaarde zelfmoordenaar in zijn woonkamer een grote hoeveelheid kapotte slipjes netjes op een rij op tafel gelegd – souvenirs van zijn bezoekjes aan het park – zodat er voldoende bewijs was om het dossier te sluiten. 

Arnold was juist uit zijn bureaustoel opgestaan om naar huis te gaan en eens goed te genieten van zijn verlaagde huur, toen het alarmtelefoontje binnenkwam.

‘Geheimzinnig sterfgeval in Mörbybad. Volgens de anonieme beller is het waarschijnlijk moord. Onze politieauto is al onderweg. Ik heb je maar direct gebeld voordat je al op weg was naar huis...hi hi…’

‘Ik ben je zeer dankbaar’, zei Nyman. ‘Het duurt nog even, want ik moet eerst nog wat eten. Mijn maag knort.’

‘Onderweg is een snackbar’, zei de dienstdoende agent.

‘Ik kan je hun braadworst met aardappelpuree aanbevelen. Eigengemaakte puree.’

‘Heb je nog nooit van de schijf van vijf gehoord?’ antwoordde de commissaris en legde de hoorn neer. De personele bezetting van de afdeling geweldsdelicten was door de vakanties uiteraard gereduceerd. Er was geen inspecteur te vinden, maar Nyman kreeg wel twee assistent-rechercheurs mee. Een van de twee – Sigurd Wassberg – kende Nyman al wat langer. Een kalme boerenpummel uit Åsarna in Jämtland, die Swasse werd genoemd en die, gelet op het aantal dienstjaren, al lang inspecteur had moeten zijn. Maar die bevordering kwam niet af omdat hij een keer tijdens een personeelsfeestje per ongeluk een pul bier had uitgegoten over iemand van de vakbond die naderhand politiechef was geworden en uit dien hoofde in een handomdraai bijna al het geüniformeerde personeel tot kantoorwerk had veroordeeld. De andere assistent heette Per Jordebro – hoewel hij vroeger Jansson heette. Nu droeg hij de naam van een plaatsje in de gemeente Haninge, waar hij was opgegroeid. Nyman had hem eens in de koffiekamer gevraagd wat er eigenlijk mis was met de naam Jansson en daarop het nogal pissige antwoord gekregen dat als landverraders hun naam konden veranderen, smerissen dat toch zeker ook wel mochten. Het werd toch de snackbar en de braadworst was inderdaad uitstekend. Maar dat de puree zelfgemaakt was, geloofde Nyman geen seconde. Bij het afgezette terrein troffen zij een jonge, strak geüniformeerde agent uit Västerort.

‘Vertel maar’, zei Nyman.

‘Privé-feestje op het terrein. Man gevonden, opgehangen onder tien-meterplank van de duiktoren.’ De agent sprak met een merkwaardig soort staccato, bondig en militair precies.

‘De technische recherche is daar nu boven bezig.’

‘Hoe hebben jullie het in vredesnaam klaargespeeld om de techneuten zo snel hier te krijgen?’ vroeg Nyman geïmponeerd.

‘Dat is toch jouw schuld’, vond Swasse. ‘Jij deed verdomd lang over die tweede braadworst.’

‘Maar ik ben vol en voldaan’, zei Nyman lachend terwijl hij een klap op z’n buik gaf.

Jarenlang was hij tevreden geweest met z’n lijf. Dat moest goed in vorm blijven. Als hij maar even de kans had – en die waren toegenomen nadat zijn vrouw Astrid overleden was, nu bijna zes jaar geleden – maakte hij gebruik van de martelwerktuigen in de sportzaal beneden in het politiebureau. Bijna even vaak bezocht hij de schietbaan in Grimsta, omdat hij goed besefte dat de huidige criminaliteit het nodig maakte dat je kon terugschieten. En het liefst raak. Toen, ruim twee jaar geleden, kreeg die geniepige ziekte hem te pakken. Eerst voelde hij alleen maar wat ondefinieerbare pijntjes in zijn hele lichaam. Op een middag toen hij aan zijn bureau zat, was er iets in z’n hoofd geknapt en voelde hij zich wat raar. Toen Arnold in de spiegel keek, zag hij dat de ene helft van zijn gezicht als een dweil naar beneden hing. Hersenbloeding, dacht hij. Ik heb een hersenbloeding gehad. Het was echter slechts een gezichtsverlamming. Hij mocht zelfs blijven werken. Hoewel hij vanaf dat tijdstip op het bureau bleef en niet graag meer meeging naar de plaats van het misdrijf. Na twee weken zakte ook de andere helft van zijn gezicht. Eten en drinken gingen nu nog moeilijker, maar nu zag hij er tenminste weer symmetrisch uit. Treurig maar symmetrisch.

Op hetzelfde moment was ook de pijn teruggekomen, maar nu veel heviger. Al zijn spieren leken in brand te staan. De bedrijfsarts dacht dat het reumatische pijnen waren en verwees Arnold Nyman naar het Karolinska Ziekenhuis, waar hij op de afdeling reumatologie in een gedesinfecteerde kamer in bed werd gestopt. Daar constateerde men al gauw dat hij niet aan reuma leed. Niemand kon echter vertellen wat hij dan wel had. Van de eerste twee weken in Karolinska herinnerde Arnold zich het minst. De pijnstillers die hij kreeg, zouden zelfs een paard hebben gevloerd. Al die tijd verkeerde hij in een toestand van Nacht und Nebel, hoewel de pijn bleef. De derde week werd bij hem een ernstige vorm van sarkoidos geconstateerd – een ziekte waarvan Arnold nog nooit had gehoord – wat inhield dat de wetenschap tenminste zijn pijn kon verhelpen. Dagelijks één klein roze pilletje en een halve paracetamol, dat was alles wat nodig was.

Het middel tegen de brandende pijn heette cortisone, in de vorm van een tabletje. Hij kreeg een recept, werd naar huis vervoerd en bracht een bezoek aan de apotheek; het werd een hoge dosis. Met merkwaardige bijwerkingen. Hij werd zo geil als een krolse kat, zo vrolijk als een kind, kreeg honger als een paard en reed auto als een kip zonder kop. Zijn lichtzinnigheid nam vreemde vormen aan. Vroeger vond hij een bezoek aan een warenhuis niet bepaald een lolletje. Nu winkelde hij of het een lieve lust was. En als hij naar huis reed met de spullen die hij gekocht had, kon het hem weinig schelen aan welke kant hij de vluchtheuvels passeerde. Een weg is tenslotte een weg.

Maar die roes was godzijdank maar tijdelijk. Het duurde ruim een week. Daarna bleef alleen nog de honger. De forse hoeveelheden voedsel die hij tot zich nam – in combinatie met de cortisone – was desastreus voor zijn kledingbudget. Ook voor hij ziek werd was Arnold niet bepaald slank geweest, maar toen hij na zijn ziekteverlof naar het rechercheteam terugkeerde, woog hij 128 kilo. Nadat de dosis cortisone werd verlaagd, viel hij wel iets af maar zijn oude kleren kon hij niet meer aan. De sportzaal moest het nu zonder hem stellen. Hij schaamde zich om zich daar te vertonen. Maar hij ging nog steeds met zijn Sig Sauer naar de schietbaan in Grimsta.

‘We hebben niks bijzonders gedaan’, zei de politieman in uniform. ‘Die lui van de techniek kwamen uit zichzelf.’

‘Ach, het was ook een retorische vraag’, zei Nyman.

‘O, vandaar.’

‘Er was hier een feestje, zei je. Veel gasten?

‘Nogal veel ja. Kennelijk heeft een deel de benen genomen voordat wij kwamen.’

Arnold trok zijn wenkbrauwen op.

‘En waarom dan wel?’

‘De organisator van het feestje is Gister Ubregis.’

‘Oh shit!’

Ubregis was, zoals werd gezegd, een van de grotere kometen aan de misdaadhemel van Stockholm. Hij was ongeveer vier, vijf jaar geleden opgedoken vanuit het niets, zo leek het. Toen was hij nog knecht in een snel groeiend imperium van pornoclubs.

Kennelijk had men hem aangezien als iemand die wat al te eerzuchtig is, want hij werd op de gebruikelijke manier afgeserveerd. Op een ochtend werd hij zwaar mishandeld gevonden, ergens in een kloof in Fåfängan. Hij was nog in leven, wat waarschijnlijk niet de bedoeling was geweest. Uiteraard had hij geen idee wie hem dit had aangedaan. ‘Het zullen wel skinheads van het jeugdhonk Fryshuset zijn geweest; die vinden dat ik er uitzie als een buitenlander’, was zijn verklaring.

Omdat Gister Ubregis, ondanks zijn Zweedse paspoort, van buitenlandse afkomst was, moest zijn verklaring wel als geloofwaardig worden aangenomen.

Daarna hoorde men meer dan een jaar niets van hem. Vervolgens kwam hij terug op het toneel als directeur van het chemieconcern LinkSum of Sweden AB. ‘Links um… betekent dat niet links af?’ vroeg een van de politiemensen van de narcoticabrigade, die het bedrijf min of meer routinematig onderzocht. Verscheidene jongere collega’s waren onder de indruk. Goh, iemand die Duits sprak en dus niet alleen maar Engels.

Men vond geen directe aanknopingspunten dat er drugs in het spel waren, maar vreemd genoeg begon er rond de drugs scene op Sergels Torg na een poosje wel het een en ander te veranderen. De amfetamines die men er af en toe in beslag nam, werden geanalyseerd, waarbij de chemische specialisten eenduidig tot de conclusie kwamen dat deze uit Oost-Europa afkomstig waren. Wel was er enig verschil met de bekende preparaten, die gewoonlijk in grote hoeveelheden uit Polen werden aangevoerd.

De eigenaar van het porno-imperium kreeg een verkeersongeluk met dodelijke afloop. Er werd getwijfeld aan een echt ongeluk, maar de gebrekkige personeelsbezetting bij de verkeerspolitie leidde ertoe dat het dossier kort daarop werd gesloten. Na een hoop gedoe kreeg de pornoweduwe zelfs de levensverzekering uitgekeerd, waarna zij verhuisde naar een van de Kanaaleilanden. Nyman kon zich niet meer herinneren of het Jersey of Guernsey was, maar wat maakte het uit. Inmiddels was Ubregis in Stockholm de nieuwe, ongekroonde pornokoning en in de stad ging het gerucht dat hij zich met meer meisjes bezighield dan alleen degenen die in zijn clubs als stripteasedanseres werkten.

Anderen in dezelfde branche maakten zich ernstig zorgen over deze man, die zo druk bezig was een fors marktaandeel te veroveren. Af en toe ontplofte er een bom in of voor de deur van een van zijn clubs. De politie rukte wel uit, maar vond meestal niets dat bruikbaar was, zodat er alleen wat formulieren overbleven die terecht kwamen in het bakje “Geen Aanwijzingen”.

Ubregis leidde een best leven. Hij reed rond in het nieuwste en duurste model Mercedes, afgewisseld door een camper die ook een forse duit had gekost. Bovendien stond er in zijn garage thuis in Täby nog een Japanse 4WD-Jeep. Omdat hij tegelijkertijd op zijn jaarlijkse aangiftebiljet slechts honderdduizend kroon aan inkomsten opgaf, kreeg de belastingdienst belangstelling voor hem. Maar die konden hem weinig maken. Uit een rapport van een gerenommeerd advocatenkantoor op Östermalm bleek dat de huur voor het huis in Täby betaald werd door het hoofdkantoor van LinkSum in Wit-Rusland en dat hij de auto’s zeer voordelig tweedehands van hetzelfde bedrijf had gekocht. Volgend jaar zou hij zeker meer aan inkomsten kunnen opgeven, aangezien de omzet van LinkSum of Sweden AB toenam. Ook stond er een salarisverhoging voor de deur.

De belastingdienst houdt niet van klanten die tegenwerken. Dus ging er een brief naar de recherche van de Stockholmse politie met het verzoek de heer Ubregis aan een nader onderzoek te onderwerpen. Die brief werd keurig volgens de regels geregistreerd, maar aan het verzoek kon helaas geen prioriteit worden gegeven.

‘Weet iemand eigenlijk waarom dit feestje hier en nu werd gehouden?’ vroeg Arnold.

‘Heeft men een reden nodig om een feest te geven? antwoordde Swasse. ‘Hoewel, misschien alleen als men fiscaal aftrekbare representatiekosten wil opvoeren. Maar in dit geval zal elke denkbare aanleiding wel deugen. Laten we het maar eens gaan vragen, Arnold.’

‘Zoals gewoonlijk.’

‘Ja, en neem de antwoorden maar zoals ze zijn’, grijnsde Jordebro. ‘Met een grote korrel zout.’

‘Zoals gewoonlijk’, zuchtte Nyman opnieuw. Toen ze naar het strand liepen, kwamen ze halverwege de politiearts tegen.

‘Hallo Dolly’, groette Arnold en stak zijn hand uit. Hij leunde wat naar voren en tuurde naar het naamplaatje op de doktersjas. Nils Andersson stond er. ‘Kun je ons al iets vertellen?’

‘Ik zou het erg prettig vinden als je eens ophield mij Dolly te noemen’, protesteerde dokter Andersson. ‘Dat is helemaal niet leuk.’

Maar dat vonden de drie politiemannen juist wel. Die opvatting deelden zij met alle andere collega’s die wel eens met Nisse en diens tweelingbroer Bo te maken hadden. Ze waren beiden als arts in dienst van het gerechtelijke laboratorium van het Karolinska Instituut; een eeneiige tweeling die zo op elkaar leek alsof ze in Engeland gekloond waren.

‘Heb je al een doodsoorzaak?’

‘Nee.’

‘Waarom niet?’

‘Ik weiger een man te onderzoeken die tien meter boven het water hangt. Mijn onderzoek zal moeten wachten tot hij naar beneden is gehaald.’

‘Je weet in ieder geval dat het een man is.’

‘Dat kun je ook wel van een afstandje vaststellen, Arnold. Dat zou jij zelfs kunnen, al ben je niet medisch geschoold.’

‘Ik ben patiënt geweest. Dat is evenveel waard.’

Nisse Andersson gaf hem met z’n vuist een geamuseerd klapje op de schouder.

‘Als je dat echt gelooft, heb je nog nooit met een zorgverzekeraar gesproken’, zei hij. We zien elkaar straks, als ik een kop koffie heb gedronken.’

‘Wacht even’, zei Arnold Nyman. ‘Normaliter moeten wij altijd op de artsen en techneuten wachten. Vandaag zijn jullie hier allemaal zo’n beetje het eerst van iedereen. Waren jullie soms te gast op Ubregis’ feestje of wat is er verdomme aan de hand?’

‘Ik word nooit voor feestjes uitgenodigd’, zuchtte de arts.

‘Mensen zeggen dat ik naar formaline stink, maar die leugen vertellen ze al tijden. Nee, ik ben met de technici meegereden naar de vuilstortplaats van Lövsta. Daar had het personeel bij het legen van een container een lijk gevonden. Voor zover ik kon nagaan, was er geen sprake van een misdrijf. Een dakloze zwerver die in die container een slaapplaats had gezocht en ’s nachts aan een hartverlamming is overleden. Maar daar heeft hij vast niks van gemerkt. Hij zat barstensvol zuivere alcohol. Toen we net op de terugweg waren, kwam het alarm van hier. Eureka!’

‘Oké, ik streep je van mijn lijstje verdachten’, beloofde commissaris Nyman. ‘Voorlopig althans.’

Het hele strand was afgezet met plastic band. Het trio van Kungsholmen keek naar het macabere schouwspel op de duiktoren. Beneden op de steiger die naar de duiktoren leidde, lagen opgerolde rode matten van het soort waarover buitenlandse staatslieden bij hun bezoek plegen te lopen. Op de bovenste duikplank balanceerden twee mannen terwijl een derde helemaal op het uiterste puntje op z’n knieën zat met een mes in de hand. De twee evenwichtskunstenaars hielden elk een touw vast dat zat vastgeknoopt aan een zak waarin zij van onderaf probeerden het lichaam van de hangende man op te vangen. Ten slotte lukte dat. Toen trokken zij elk hun touw naar zich toe en knoopten dat aan de toren vast. Vervolgens sneed de man met het mes het touw om de nek van het slachtoffer door. De zak schommelde nu recht onder het duikplatform, draaide nog even en hing toen stil genoeg om hem te kunnen laten zakken. Er begon een motorzaag te ratelen en slechts een minuut later lag ook de duikplank beneden op de steiger. Een jonge, potige politieagent bij de afzetting kon Arnold en diens collega’s een min of meer samenhangend verslag van de gebeurtenissen geven.

‘Dus het lijk kwam zomaar plotseling uit het niets tevoorschijn, zonder dat er iets aan vooraf was gegaan?’

‘Dat is wat de getuigen hebben verteld.’

‘En waar zijn die getuigen nu?’

‘Binnen in het restaurant. Sommigen schijnen zich direct naar de bar te hebben gehaast om iets kalmerends te nuttigen. Anderen hebben we naar binnen moeten drijven. Mijn collega staat nu achter de bar om te voorkomen dat men wat te veel kalmerends naar binnen krijgt.’

‘Toch niet iemand van de waterpolitie?’ zei Arnold zuur, maar de politieman leek de grap niet te begrijpen.

‘Nee, iemand van onze buitendienst.’

Arnold liep naar het restaurant. Hij merkte dat erachter, op een open plek in het bos, een camper geparkeerd stond.

‘Het lijkt erop of Joe Labero de dader is’, zei hij. ‘We moesten hem maar eens oppakken voor verhoor.’

‘Labero?’ zei Jordebro. ‘Dat klinkt als een Italiaanse maffiabaas. Waarom denk je dat die het is?’

‘Lees jij nooit eens iets anders dan het sportkatern? Joe Labero is een illusionist, een soort goochelaar, en de man die aan de duikplank is opgehangen, lijkt uit de hoge hoed te zijn getoverd.’

‘Aha’, zei Jordebro.

‘Ja, precies’, foeterde Arnold.

Swasse grinnikte. Toen Jordebro hem woedend aankeek, veranderde het gegrinnik in een hikkend gelach.

‘Arnold!’

Het roepen kwam van de steiger en iets in die stem deed de commissaris onmiddellijk stilstaan. Hij draaide zich om. Het was Jacob Franzèn, een technicus met wie Arnold al veel had samengewerkt, die aan de binnenkant van de afzetting in het zand als een gek stond te zwaaien. 

‘Ja?’

‘Dit moet je komen zien!’

Ze hadden de dode uit de zak gehaald. Het was een tamelijk jonge man, zeker niet ouder dan dertig. De rest van het afgesneden touw zat nog met de strop om zijn nek. Arnold zag onmiddellijk dat er iets niet klopte. Het gezicht had niet de gebruikelijke sporen die zo kenmerkend zijn voor een dood door ophanging. Het gezicht zag er bijna vredig uit. Maar op de overige delen van het lichaam waren wonden zichtbaar. De witte broekspijpen waren tot boven de knieën opgerold. In het spierweefsel van beide scheenbenen zaten grote gaten, die aan de rand gerafeld waren. Jacob wees op dezelfde soort wonden in de bovenarmen. Er was niet noemenswaardig veel bloed.

‘Wat is dit?’

‘Herken je hem niet?’

‘Nee, wie is het?’

‘Een collega. Reidar heet hij. Achternaam Johnsson of Jönsson of Persson. Hij werkt…werkte bij de zedenpolitie in de binnenstad.’

‘Zeker?’

‘Negentig procent. En kom hier eens kijken.’

Jacob Franzèn stevende op de duiktoren af met Arnold in zijn kielzog. De afgezaagde duikplank lag op de steiger met de onderkant naar boven. Vier doodgewone zeven-duimspijkers staken uit het houtwerk omhoog. Arnold boog zich voorover. Op de koppen van de spijkers zaten kleine stukjes huid en vlees, dat kon hij met het blote oog zien.

‘Was hij hierop vastgespijkerd?’ vroeg Arnold.

‘Mm, op zo’n manier dat hij zeker na enkele sprongen op de plank naar beneden zou vallen. De spijkers zaten in de weke delen en zouden dus…’

‘Bespaar me alsjeblieft de details. Het is al afschuwelijk genoeg om straks het autopsierapport te moeten lezen. Bovendien kan ik het wel raden. Maar één ding snap ik niet. Hij staarde omhoog. Nu hij er zo dichtbij stond, zag de duiktoren en nog hoger uit. ‘Hoe kon hij of zij door wie die stakker is vastgespijkerd, nu van tevoren weten dat de een of andere malloot van de hoge zou gaan duiken? Want het was waarschijnlijk de bedoeling dat het lijk tijdens het feest tevoorschijn zou komen.’

Jacob Franzèn wist geen goed antwoord en haalde dus slechts zijn schouders op.

‘Jij leidt het onderzoek’, zei hij.

‘Daar kun je donder op zeggen’, zei Arnold en verliet de steiger. Vlak voor de trap naar het restaurant hield hij stil en draaide zich om naar zijn collega’s. ‘Kent een van jullie die Jansson of Persson of hoe hij ook heette?’

Jordebro schudde heftig van nee, terwijl Swasse aarzelend aan een van z´n mondhoeken stond te krabben.

‘Niet persoonlijk’, zei hij ten slotte. ‘Maar ik heb horen vertellen dat sommige van die zedenjongens van meer den één kant geld aannemen.’

‘Daar ga jij achteraan, Swasse. Controleer de bankrekeningen, autoregistraties, de hele bliksemse klerezooi. Het wordt rotherrie in de pers als bekend wordt dat het lijk een collega is.’

‘Hij was dood voor hij werd vastgespijkerd’, zei Swasse.

‘Dat heb ik gezien. Geen bloed rond de spijkers. Ook geen bloeduitstortingen die bij een dood door ophanging horen. De afdruk van het touw om z’n nek ziet er ook anders uit.’

‘Ik heb ook geen schotwonden of messteken gezien. Niets dat verder op mishandeling wijst. Vreemd …’

‘We moeten maar op Dolly’s rapport wachten’, besliste Arnold. ‘Heb jij papier en pen bij je? Het is tijd voor onze diepte-interviews.’

Het politiepersoneel dat het eerst ter plekke was, had met vooruitziende blik al van iedereen de naam, het adres en de geboortedatum genoteerd. Arnold Nyman kreeg een lijst die was afgedrukt door een draagbare inkjetprinter.

‘Heeft de politie van Västerort soms de Lotto gewonnen?’ vroeg hij verbaasd.

‘Ik heb altijd mijn privé-notebook bij me in de auto’, zei de man van de buitendienst trots. ‘Dan kan ik ter plekke aantekeningen maken, terwijl ik alles nog vers in m’n geheugen heb en daarna hoef ik op het bureau alleen nog maar de diskette in de pc te stoppen om …’

‘Ja ja,’ onderbrak Nyman hem. ‘Leg dat op een ander moment maar eens uit.’

Hij gaf Swasse en Jordebro opdracht de mensen te verhoren. Zelf ging hij aan een tafeltje bij het raam zitten en keek uit over het water. Bij de dichtstbijzijnde steiger stonden tafeltjes en stoeltjes van wit plastic en op de steiger zag hij dezelfde rode matten die opgerold onder de duiktoren lagen. Arnold dacht na. Het was precies 25 jaar geleden dat hij hier voor het eerst kwam. Hij was toen nog maar een groentje bij de politie, maar wel eentje met de ambitie de beste rechercheur van de stad te worden. Terugkijkend moest hij vaststellen dat dat niet helemaal gelukt was. Hoewel, bijna. Hij mocht zich commissaris noemen. Maar dat had meer te maken met het promotiebeleid dan met het feit dat hij zo verdomde goed was. Die keer, een kwart eeuw geleden, was hij hier in zijn vrije tijd geweest, samen met Astrid, die hij op ijs had getrakteerd. Ze waren erheen gereden op zijn oude motorfiets, dronken thee, aten likeurgebak en hielden elkaars hand vast. Een halfjaar erna waren ze getrouwd.

Hij miste haar nog steeds. Elke zomer gingen ze hier minstens één keer naar toe om koffie te drinken en herinneringen op te halen aan die keer met de thee en dat groene likeurgebak met chocola aan de rand. Want na die eerste keer was Astrid met hem meegegaan naar zijn huurkamertje achter Sankt Eriksplan. Daar werd zij zwanger. Drie maanden nadat zij in het Raadhuis waren getrouwd, was Helena geboren. Nu was Astrid dood en Helena was in Noorwegen. Ook het restaurant zag er niet meer zo uit als vroeger. Het plafond was toen hoger en er was geen dansvloer en ook geen podium. Waar nu de bar stond, was vroeger een glazen toonbank met koek, cake en sandwiches – meestal broodjes kaas als hij het zich goed herinnerde – en daarnaast een grijze kassa die ratelde en pingelde.

Arnold besloot te gaan kijken wat er nog meer voor ruimtes waren. Hij stond net op, toen Jordebro naar hem toekwam.

‘Het orkest vraagt of ze weg mogen. Ze zeggen niets te hebben gezien en ze moeten nog optreden in Uppsala. Ik heb ze een schriftelijke verklaring gegeven dat ze door de politie zijn opgehouden.’

‘Laat ze maar gaan. Waarom die verklaring?’

‘Voor het geval ze te laat komen en de organisator daar een excuus zoekt om hun gage te verlagen.’

‘Aha. Heb je nog wat anders?’

‘Misschien’, zei Jordebro. ‘De kerels die van die plank zijn gedoken, zijn hem als een haas gesmeerd toen dat lijk opdook. Maar het lijkt alsof iemand ze geprovoceerd heeft om van de hoge te duiken.’

‘Aha, zo is het dus gegaan. Ik vroeg me al af hoe ze dit zaakje in scène hadden gezet. Weet je ook wie die provocateur was?’

‘Een van de kelners, althans volgens mensen die aan een tafeltje ernaast zaten. Maar ik heb ze naar het personeel laten kijken en het was niemand van hen.’

‘En het personeel is compleet?’

‘Ja. De hele cateringploeg is er nog.’

‘Het is misschien niet zo moeilijk om aan een kelnerjasje te komen.’

‘Dat lijkt me niet. In de keuken hangen voor de bediening schone kleren voor als iemand gemorst heeft. En ik heb nog iets anders gehoord dat een valse kelner waarschijnlijk maakt.’

‘En dat is?’

‘Toen die kerels – ik heb overigens hun namen – van de lage plank begonnen te duiken, ging een aantal mensen naar buiten om naar ze te kijken. Toen schreeuwde er iemand naar een van hen dat hij een lafaard was omdat hij niet van de hoge durfde. Volgens mijn getuige was dat dezelfde vent, die kelner dus, hoewel die toen andere kleren aanhad.’

‘Dan hebben we iets om mee aan de slag te gaan’, meende Arnold. ‘Wat zegt Ubregis zelf?’

‘Weet ik niet. Wassberg praat nu met hem.’

‘Goed, doorgaan.’

Arnold liep de keuken in. Het was er klein en benauwd, de ouderwetse houtoven was aan de onderkant door roest aangetast. Er bovenop stond een vierpits kooktoestel op flessengas, dat volgens het etiket aan de zijkant eigendom was van het cateringbedrijf. Bij het raam stond een metalen stelling, waaraan verscheidene kelnerjasjes hingen. Ernaast was nog een deur. Arnold dacht eerst dat het een buitendeur was, maar toen hij hem opendeed, stond hij in een korte gang.

In de gang zaten drie deuren. Een ervan ging naar buiten. Hij opende de twee andere. In de eerste kamer stonden enkele veldbedden. Arnold glimlachte. De service was hier perfect. Hier kon iemand die te veel gedronken had, z’n roes uitslapen. Maar blijkbaar had niemand van die gelegenheid gebruik gemaakt.

De tweede kamer had dezelfde functie. Hij was iets groter en er stond maar één bed. Hier had wel iemand in het bed gelegen en het daarna niet opgemaakt.

Arnold liep al weer naar buiten, toen hij iets onder het bed zag liggen dat zijn aandacht trok. Hij liep terug, boog zich voorover en pakte de portefeuille op, nadat hij eerst nauwkeurig had gekeken hoe die lag. Het was een mooie portefeuille van echt leer. Het vakje met bankbiljetten was goed gevuld. Hij telde zeven duizendjes, twaalf biljetten van honderd en vijf van vijftig. De twintigjes telde hij maar niet. Hij keek in het andere vakje en vond een ID-kaart. Terwijl hij ernaar keek, floot hij zachtjes tussen z’n tanden.

Hij legde de portefeuille precies zo terug als hij hem had gevonden en liep snel de kamer uit. Direct daarna was hij weer terug met de fotograaf van de technische afdeling, die van de vondst een massa foto’s maakte.

‘Zorg jij maar voor die portefeuille’, zei Arnold en gaf de fotograaf een plastic bewijszakje. ‘Ik heb het geld geteld.’

‘Dat laatste was een overbodige toevoeging’, zei de man met de camera verontwaardigd.

‘Ja, daar heb je wel gelijk in’, antwoordde de commissaris, terwijl hij wegliep. Op de terugweg naar het restaurant piekerde hij erover hoe het mogelijk was dat een commissaris van de economische recherche, Jan Brunert, juist hier zijn portefeuille had verloren.

Hoofdstuk drie

Toomas Ostroz had het ver gebracht. Hij schepte nooit op, maar stak ook niet onder stoelen of banken dat hij zijn loopbaan met twee lege handen begonnen was. Dat was inderdaad waar – wij beginnen allemaal op dezelfde manier. Naakt en met lege handen komen wij ter wereld, maar daar houdt de vergelijking dan ook op.

Toomas Ostroz zag tijdens de oorlogswinter van 1940 het levenslicht in de Estse stad Narva. Het was toen in Estland een turbulente tijd. Acht jaar daarvoor hadden de leiders van het land een niet-aanvalsverdrag met de Sovjet Unie gesloten, een papier dat het land min of meer tot een vazal van Stalin maakte. De Sovjets legerden er troepen – luchtmachten marine-eenheden – op plaatsen waar zij krachtens het afgedwongen en sindsdien uitgebreide verdrag recht op hadden en bovendien op alle andere plaatsen die zij maar wilden. De Esten konden geen verzet bieden en toen Toomas zijn eerste pak slaag kreeg, gebeurde dat in een bezet land. Zijn vader, Albin, haatte de Russen en sloot zich aan bij een verzetsgroep die sabotage pleegde en een ondergrondse krant uitgaf. Tijdens de Duitse bezetting kregen de Duitsers Albin Ostroz in de gaten en begonnen gebruik van hem te maken bij hun expansieplannen. Hij was een tijd lang groepschef van een van de vele executiepatrouilles die deel uitmaakten van Hitlers instrumentarium om het jodenvraagstuk op te lossen. Op een zeker moment werden hij en de overige leden van zijn groep dichtbij de oostgrens door Russische soldaten gevangen genomen. Vijf van zijn mannen werden tegen de muur gezet en gefusilleerd. Albin en de rest van zijn groep deden een vluchtpoging en Albin slaagde erin onderweg papieren te stelen van een patrouille die zij tijdens hun vlucht passeerden. Uiteindelijk lukte het Albin met slechts één man het door de Duitsers bezette gebied te bereiken. De gestolen papieren overhandigde hij aan de SS-chef ter plaatse, die enthousiast werd bij het zien van de stempels in grote, rode cyrillische letters – geheim materiaal dus. Albin werd vervolgens geselecteerd om een spionagetraining te volgen. Hij verhuisde met zijn familie naar Duitsland, eerst naar een plaats in de buurt van Stralsund aan de Oostzeekust, waar de basisopleiding plaatsvond en daarna naar een dorp in Beieren. Nadat men hier ontdekte dat hij een talenknobbel had, kreeg Albin een grondige training in Engels, Frans en Italiaans. Daar kwam iemand op het idee dat hij er Semitisch uitzag. Albin werd bang, omdat hij het een en ander gehoord had over de doodsfabrieken in Auschwitz en andere plaatsen.

Maar een van zijn superieuren stelde hem gerust. Iedereen wist toch dat hij ariër was. Maar men had agenten in Noord-Afrika nodig. Daarom werd hij naar het Italië van Mussolini gestuurd om Arabisch te leren en om de benodigde diepbruine kleur te krijgen. Zijn vrouw en de kleine Toomas werden gehuisvest in een flat in het centrum van Messina op Sicilië, net onder de grote teen van de Italiaanse laars. Albin lag in een militair kamp, dertig kilometer van Messina. In Noord-Afrika voerde hij twee succesvolle operaties uit, zo succesvol zelfs, dat hij werd voorgedragen voor het ijzeren kruis. Maar voor dat aan hem kon worden uitgereikt, gebeurde er iets anders.

Tijdens een verlof ontmoette hij in Messina een paar jonge mannen met wie hij plezierig contact had en fijn kon praten – hoewel hun dialect lastig te verstaan was. Ook na zijn verlof bleven zij elkaar regelmatig zien en uiteindelijk werden ze goede vrienden. De jonge Sicilianen namen hem en zijn gezin vaak mee uit zwemmen in fraai verscholen baaien, waarvan zij wisten dat er geen mijnen lagen. Toen zij hem na een paar maanden om hulp vroegen, kon hij niet weigeren. Albin had geen idee hoe zij te weten waren gekomen dat hij een meester was in het openen van sloten, want zelf had hij er nooit over gesproken, noch over de reden voor zijn verblijf op Sicilië. Albin wist niet eens dat het de achterdeur van de residentie van de militaire gouverneur was die hij voor hen openmaakte en evenmin waarom die eigenlijk open moest. Hij wachtte buiten in de kleine steeg, terwijl de anderen naar binnen gingen. Toen ze terugkwamen, hadden ze grote haast. Dat hielp hen echter niet. Ze waren nog maar net de hoek om naar de brede straat, toen de carabinieri arriveerde. Een van de jonge Sicilianen richtte zijn lupera –zijn jachtgeweer – maar te laat. De Carabinieri, die inmiddels assistentie van geregelde troepen had gekregen, had een overweldigende vuurkracht. Albin werd samen met twee van zijn vrienden neergeschoten. Drie ontsnapten er. Die waren gewond, maar ze redden het vege lijf.

Albin was zwaar gewond en leefde nog drie dagen. Tijdens de wrede verhoorsessies in het ziekenhuis kwam hij te weten dat Mussolini de maffia de oorlog had verklaard. Daar zag hij ook een krant waarin met grote koppen werd geschreeuwd dat de militaire gouverneur door verraders was doodgeschoten. Er stond niet bij dat zijn penis was afgesneden en in zijn mond gestopt. 

‘Wat is de maffia?’ vroeg Albin aan zijn ondervrager. Daarna zei hij geen woord meer, tot hij stierf. Albin was weliswaar geen Italiaan, maar uit het feit dat hij tijdens zijn verhoor geen woord had gezegd, bleek dat hij een man van eer was. Dus kwamen er in de kleine flat in Messina mensen op bezoek, vrienden die de kleine Toomas en zijn moeder kenden. Die twee werden met hun hele hebben en houwen langs smalle paadjes en stoffige landwegen naar een klein dorpje gevoerd, zo’n 63 kilometer ten noordoosten van Corleone. Het duurde twee volle dagen voor de karavaan er aankwam.

De oorlog liep toen zo’n beetje op z’n eind. De man die de rest van de familie Ostroz beschermde, heette Salvatore Riini en omdat de geallieerden van deze achtenswaardige familie op Sicilië zeer veel hulp hadden ontvangen, was Riini nu een invloedrijk persoon.

Toomas werd nooit door Don Salvatore geadopteerd, maar was toch een kind in zijn huis. Hij speelde met de kinderen van Salvatore – twee jongens en twee meisjes – en ging in 1947 vanaf de eerste klas naar dezelfde lagere school als Salvatores oudste zoon Vittorio. ‘Jij kunt nooit van mijn bloed zijn’, zei Salvatore een keer, ‘maar je bent gelijk aan mijn eigen kinderen en ik hou van je als van een zoon.’

Toen Toomas 14 jaar was, werd zijn moeder ernstig ziek met hoge koorts, een ziekte die de dorpsarts niet genezen kon. Zij overleed binnen een week en werd ter ruste gelegd in de grafheuvel van de familie Riini.

Toomas dacht lange tijd dat hij Italiaan was. Het duurde tot het tweede jaar van het voortgezet onderwijs in Palermo, waar hij in dezelfde klas zat als Vittorio, voor het bij hem doordrong dat hij uit een andere streek kwam. Op een dag vond hij op de zolder van Riini’s rustieke, stenen huis een oude stoffige koffer. In die koffer zaten documenten, geschreven in een vreemde taal, een taal die hij wonderlijk genoeg begreep. Zijn moeder had nooit goed Italiaans geleerd. Thuis spraken zij Ests met elkaar, hoewel zijn moeder altijd zei dat dat hun geheimtaal was, een taal die niemand anders kende. Hij vroeg Don Salvatore om een verklaring. Wat die hem vertelde, bracht hem van zijn stuk. ‘Ik ben hier een vreemde’, zei hij met een zucht.

Salvatore Riini herhaalde wat hij zeven jaar eerder had gezegd: ‘jij bent voor mij net als mijn eigen kinderen en ik hou van je als van een zoon.’ Hij zei bovendien nog iets dat minstens zo belangrijk was: ‘Ik heb twee eigen zoons: Vittorio, die sterk is en slim, en Rocco die zwak is en …’ – hij sloeg een kruis – eigenlijk zo stom als een rund. Na mij zal Vittorio het hier overnemen, maar ook jij, Tomasito. Ik zie goed jouw kwaliteiten. Je hebt een aangeboren zakeninstinct en je bent niet bang. Jij weet hoe je respect moet afdwingen, hoe jong je ook bent.’

Op zijn vierentwintigste pleegde Toomas zijn eerste moord. Er kwam een Amerikaan naar Sicilië, een vertegenwoordiger van iemand die de familie Riini aan de andere kant van de Atlantische Oceaan grote schade had berokkend. Deze yank kwam op bezoek bij Don Mazzarelli, op diens landgoed ten zuiden van Palermo. Om de een of andere reden – Vittorio vermoedde dat Mazzarelli het als een gebrek aan respect beschouwde dat de Amerikaanse baas niet zelf was gekomen – moest de Amerikaan op eigen gelegenheid van het vliegveld komen. Mazzarelli’s chauffeur zou hem op het centrale plein van Palermo komen ophalen.

Vittorio en Toomas zaten in de trattoria. De eigenaar had de radio aan staan. Uit de luidspreker klonk keihard “Love me do” van de Beatles, een Engelse groep die op het vasteland populairder was dan hier op Sicilië.

‘Zorg ervoor dat het gezien wordt’, had Don Salvatore gezegd. Hij kreeg zijn zin. Toen de lange Amerikaan zich uit de taxi wurmde en de paar stappen deed op weg naar de auto van Mazzarelli, pakten Vittorio en Toomas beiden hun korte dubbelloops hagelgeweer dat ze onder hun tafeltje verborgen hielden. Er vielen vier schoten, waarna de buitenlandse bezoeker volstrekt onherkenbaar was.

Vittorio en Toomas verdwenen onmiddellijk de trattoria in en haastten zich via de keuken en de achtertuin naar buiten. Op het kruispunt stond een auto hen op te wachten en iets later die dag konden zij rapport uitbrengen dat de opdracht exact was uitgevoerd zoals Don Salvatore had gevraagd. Tijdens de oorlog die vervolgens tussen Riini en de familie Mazzarelli uitbrak, zou Toomas nog enkele keren doden. Een oorlog overigens, die beide kampen na afloop meenden te hebben gewonnen.

Een groot deel van de jaren zestig gingen de vijandelijkheden tussen de twee families nog door, met huurmoorden en talrijke wederzijdse afrekeningen. Toen er ten slotte formeel vrede werd gesloten, was de groep van Mazzarelli zo gedecimeerd, dat iedereen inzag dat de feitelijke macht nu bij de familie Riini lag.

Al eerder had men op kleine schaal samengewerkt met groepen in Noord-Italië die zich de camorra noemden. Nu werd die samenwerking uitgebreid. Dit bracht tevens actieve contacten mee met groepen op Corsica, en via hen kreeg Riini’s organisatie vaste voet aan de grond in Frankrijk. 

Het bleek dat Toomas de talenknobbel van zijn vader had geërfd. En naarmate de drugshandel steeds winstgevender werd, had men iemand nodig die met de producenten kon praten. Arabisch was hiervoor de beste taal. Op de landerijen in Turkije waar veel van de beste papaverkwekerijen lagen, sprak men weliswaar slechts het eigen dialect maar er waren in de loop der tijd altijd opkopers uit andere islamitische streken geweest, van wie men veel had opgepikt. Ook werd de markt in Europa grondig verkend. Aan het eind van de jaren zestig en het decennium daarop werd heroïne een zeer winstgevend product. Partners in Marseille zorgden voor de raffinage en de export. Over de oorzaak van een drugsoorlog in 1974 werd wereldwijd gespeculeerd dat de Amerikaanse maffia probeerde door te dringen tot de Europese bron, maar dat klopte niet. In werkelijkheid probeerden enkele vanuit Marseille opererende organisaties onder de deal met Riini uit te komen. Maar al het jaar daarop was die poging de kop ingedrukt en de rust hersteld.

De Riini-familie ging intussen door met het uitbreiden van haar imperium. Het geld stroomde binnen en een groot deel ervan stroomde er ook weer uit, om de zakken te vullen van politici en ambtenaren van allerlei slag. Steekpenningen waren duur maar leverden ook veel op.

Voor mensen met een gewoon paspoort was het lastig in contact te komen met autoriteiten aan de andere kant van de streng bewaakte Oostblokgrens. Maar je kon er gemakkelijker inkomen als je een winstgevend project in je achterzak had. Wat corruptie betreft, waren de Joegoslavische politici niet anders dan anderen, maar als je ze eenmaal in je zak had, waren ze bruikbaarder dan hun collega’s in zogeheten democratische landen. 

Voor de landen aan de andere kant van het ijzeren gordijn gold één simpele regel: “Waar geen wetten zijn, maken mensen de dienst uit. En alle mensen zijn te koop, het is alleen een kwestie van prijs.”

Aldus kreeg Salvatore Riini vrije toegang tot de markt, helemaal van Turkije tot Oostenrijk en Duitsland. In het dorp buiten Corleone werd wel eens geopperd om zich op de markt van amfetamines te begeven, maar die markt was in Europa niet zo groot. Ten hoogste drie procent van de verslaafden gebruikte het spul.

‘We zouden beter wat meer naar het noorden kunnen uitbreiden’, suggereerde Toomas. ‘In Scandinavië gebruikt circa een derde deel van alle verslaafden amfetamine.’

‘Het is daar veel te goedkoop om interessant te zijn’, wierp Vittorio tegen.

‘Als je de grote hoeveelheden meerekent, kan het zeer winstgevend zijn’, meende Toomas.

Salvatore hakte de knoop door.

‘Ga erheen, Toomas’, zei hij. ‘Zoek alles uit wat we nodig hebben en breng daarna verslag uit.’

Het was voor Toomas Ostroz een vreemde reis. Hij bezocht Denemarken, Zweden, Noorwegen en Finland. Finland maakte de meeste indruk op hem, omdat de taal hem zo sterk herinnerde aan dat wat hij en zijn moeder met elkaar hadden gesproken. Het was niet helemaal hetzelfde maar hij kon het verstaan; er was een grote overeenkomst in zinsmelodie en ook kon hij er zich enigszins verstaanbaar maken. Verder was Finland een teleurstelling. Hij besefte dat het zeer lang zou duren eer ze hier zaken konden doen.

Bij zijn terugkeer naar Sicilië probeerde hij Don Salvatore ervan te overtuigen dat het verstandig zou zijn op termijn een filiaal in Stockholm te openen. Maar de ouwe bekeek de statistieken en schudde zijn hoofd.

‘Onze risico’s zijn er nu nog te groot’, zie hij. ‘We zijn net bezig goede afspraken met de Hollanders te maken. Laat die de markt daar maar bewerken. Als de bodem er voldoende geploegd is, is het tijd om te zaaien.’

Don Salvatore was in 1900 geboren en toen hij 76 jaar oud was, overleed hij op een lentemorgen, rustig en stil in zijn bed met de hele clan om zich heen. Hij had net nog meegemaakt dat Toomas trouwde met Vittorio’s twee jaar jongere zus, Magdalena. Het was geen huwelijk dat gebaseerd was op romantiek of liefde. Maar het huwelijk bevestigde de nauwe band tussen Toomas Ostroz en de familie Riini. Het paar ging op huwelijksreis naar Finland, waar Toomas inmiddels enkele contacten had. Magdelena zag haar man niet veel die maand dat zij in Helsinki waren. Hier viel veel te doen, vond Toomas want Finland was het toevluchtsoord voor al degenen die zaken met het Oostblok deden, vooral met Rusland en de Baltische Staten. In Finland ontmoette hij Oscar Lundin – ook Pjotr Krustjev genoemd – die afkomstig was uit het bezette Fins Karelië en nu in een Zweedstalige streek in Finland woonde, waar hij een nieuwe identiteit had aangenomen. Oscar werd Toomas’ mentor bij het leggen van contacten met de vaak door politici geleide misdaadorganisaties in de communistische staten. Toomas leerde hoe ze waren georganiseerd, hoe je met ze moest onderhandelen en ontdekte dat veel van de leiders zo onder de indruk waren van de westerse welvaart, dat het weinig inspanning kostte met hen op goede voet te komen.

‘Finland is een prima land’, zei Lundin, ‘maar als je echt grote zaken wilt doen, is Zweden beter. Dan is het echter wel nodig dat je Zweeds spreekt.’

Na zijn thuiskomst op Sicilië besprak Toomas de zaak met Vittorio en het idee sprak de nieuwe leider van de Riinifamilie wel aan. Toomos werd op het eiland met minstens zo veel respect bejegend als Vittorio zelf en hij vormde daardoor een potentieel gevaar als er zich in de toekomst een strijd om het leiderschap zou voordoen.

Bovendien had Riini inmiddels filialen in grote delen van Europa. In Frankrijk, Duitsland en Holland werd veel winst gemaakt. Engeland was een uitstekende afzetmarkt voor het "witgoed” dat – nu er een deal was gesloten met Zuid-Amerikaanse organisaties – binnenkwam via Spanje en Portugal. Zwitserland had een perfect banksysteem en ook hun investeringen in de gokindustrie van Monte Carlo begonnen vruchten af te werpen. Eigenlijk was alleen Scandinavië nog een witte vlek op de kaart van Riini.

Toomas beschouwde zich meer dan voldoende toegerust om, onder de koepel van Vittorio Riini, zijn eigen familie op te bouwen. In de afgelopen periode was hij twee keer vader geworden – beide keren van een dochter – en had hij vijf reizen naar Stockholm gemaakt. Elke keer kwam Oscar Lundin uit Finland over om samen met hem de Scandinavische markt verder te verkennen.

Denemarken leek hem een lastig land om op de drugsmarkt een plek te veroveren, vooral met hash. Er was daar een motorbende die met soft drugs al vaste voet aan de grond had. Toch was er in die motorclub iets dat Toomas aantrok. Niet zo zeer dat stoere, macho gedrag en het schreeuwerige geweld, dat hij verafschuwde. Maar de psychologie van hun uniformiteit vond hij interessant: die leren vesten met merktekens, die de leden een collectieve identiteit gaven en tot een soort eendrachtige broederschap verenigden. Wij tegen hen!

Het was meer dan alleen maar een criminele organisatie; ze leken in de verte wel iets op de maffia, een institutie of orde met eigen wetten en regels.

Je kon een historische parallel trekken. In het fascistische Duitsland hadden nazi-leiders dezelfde viool gespeeld – wij tegen hen! – en het belang ingezien van de sterke symboliek van uniforme kledij en eigen rituelen. Intussen had de Linguaphone-cursus Zweeds resultaat. Hij had nog steeds een buitenlands accent, een accent dat hij vastbesloten was kwijt te raken. Maar hij kon de taal nu bijna zonder moeite lezen. Hij spelde de kranten, analyseerde de sociale en politieke situatie in het land en legde steeds meer en steeds nauwere contacten.

Officieel werkte hij als bestuursvoorzitter van een Italiaans consortium, gespecialiseerd in de scheepvaart en utiliteitsbouw, wat een uitstekende dekmantel was. Door steeds meer legaal zaken te doen, kreeg hij geleidelijk het vertrouwen van de industriële en financiële wereld. Toch het zou nog tot de tweede helft van de jaren tachtig duren, voor hij naar Vittorio ging om hem te vertellen dat nu de tijd rijp was.

‘In de goede verhouding tussen de Zweedse bevolking enerzijds en anderzijds de staat en de politie, begint zich een forse verwijdering af te tekenen en het gat dat daardoor ontstaat, vult zich met wantrouwen’, zei hij.

‘En jij wilt dat wij dat gat opvullen?’

‘Het kan even duren, maar ik denk dat het nu relatief eenvoudig is’, zei Toomas. ‘Het maatschappelijke klimaat in Zweden is in de afgelopen jaren sterk veranderd. Tegenwoordig draait alles er om business, en als er iets is waar wij goed in zijn, is dat het wel. De individualisering van de Zweedse samenleving is sterk toegenomen. Voor ons is dat een goede voedingsbodem. Veel mensen vinden dat ze te weinig terugkrijgen voor het vele geld dat zij de overheid betalen. Persoonlijke contacten en vriendjes lijken steeds belangrijker te worden. Als je een goede vriend hebt die arts is, bestaat er voor jou geen wachtlijst. “De maatschappij, dat zijn wij” wordt meer en meer als een holle propagandafrase beschouwd. Er zijn er steeds meer die zeggen: “Zorg voor jezelf!”

Vittorio knikte en keek naar buiten. Beneden op de stoffige weg zwoegde een ezel met een stapel hout op z’n rug. Ernaast liep een jongetje te roken. De rest van de wereld veranderde. Hier op het platteland stond de tijd stil.

‘Je bedoelt dus dat de staat de controle begint te verliezen?’ vroeg hij.

‘Niet helemaal, natuurlijk. Zweden heeft een lange traditie als het gaat om vertrouwen in een democratische samenleving en in gekozen politici. Zij hebben de wet altijd gerespecteerd en velen doen dat nog steeds. We zullen dus langzaam en voorzichtig te werk moeten gaan.’

‘Waarmee je wilt zeggen?’

‘Dat het belangrijk is het algemene publiek niet tegen ons in het harnas te jagen. De staat is hulpeloos als de bevolking niet meer achter de wet staat. Als we daar handig gebruik van maken, denk ik dat we in Zweden een grote toekomst hebben.’ Toomas lachte. ‘Er is daar een nieuw gezegde in omloop: In oorlogstijd word je door de vijand geplunderd, in vredestijd door de staat. Het begint bij veel Zweden door te dringen dat de overheid liegt als ze beweert dat het – op basis van de grondwet – de wil van het volk is dat er zo veel belasting wordt geheven. In feite hanteert de staat dezelfde regel als wij: business is business.’

‘Betekent dat dat je voor Zweden concrete plannen hebt?

Ik dacht dat het democratische model van dat koude land nooit de maffia zou binnenlaten. Volgens een krant in Rome heeft een Zweedse politicus dat onlangs beweerd.’

‘Het is prima als ze ons onderschatten; laat ze maar denken dat wij in het democratische Zweden nooit een poot aan de grond krijgen. Bah! Zweden is helemaal niet zo democratisch, het is corporatistisch. Dus gaan ook wij als corporatie te werk. We moeten tactisch en rationeel zijn… met aan de basis natuurlijk wat gegoochel, om de minder slimme medemens tevreden te stellen.’

‘Dat gegoochel mag je voor later bewaren’, zei Riini.

‘Maar misschien heb je wel wat toverkracht nodig, tenminste als het waar is wat er beweerd wordt, namelijk dat ambtenaren er niet te koop zijn.’

‘Dat was vroeger zo’, antwoordde Toomas. ‘In een klimaat waar sterk bezuinigd is en ook politieagenten beginnen te geloven dat sommige van hun superieuren – en zelfs politici – corrupt zijn, moet het voor ons niet moeilijk zijn om politiemensen op de loonlijst te krijgen. Nu aanklachten steeds vaker in het bakje “Geen Aanwijzingen” terecht komen, is het vast niet lastig iemand te vinden die zonder gewetensnood in datzelfde bakje ook zaken kan deponeren waar wel degelijk aanwijzingen zijn. Als excuus heeft men immers de gouden codewoorden “personeelstekort” en “tijdgebrek.” Ik heb die ontwikkeling grondig bestudeerd.’

Vittorio stond op om aan te geven dat de audiëntie was afgelopen.

‘Begin dan maar’, zei hij.

Toomas fronste z’n wenkbrauwen, maar liet verder niet merken dat hij er een hekel aan had op zo’n manier te worden afgescheept, zeker door een man die jarenlang zijn vriend was geweest. Vittorio moest eindelijk eens manieren leren. Dit vond hij verontrustend.

De Zweedse bouw- en onroerendgoedbranche deed nog steeds goede zaken, toen Toomas Ostroz en Magdelena, samen met hun dochters Antonia en Patricia naar Stockholm verhuisden. De kinderen vonden het nieuwe land erg spannend, en omdat het extraverte meisjes waren, hadden zij al snel vriendinnetjes in de wijk Viggbyholm in Täby, waar Toomas een huis had gekocht.

‘Maak niet al te veel vriendjes’, waarschuwde hun vader.

‘We wonen hier maar tijdelijk en ik heb geen zin in tranen als we straks naar iets beters verhuizen.’

In Täby zouden ze vijf jaar wonen. Toomas’ zakelijke relaties van vroeger handelden als gekken, investeerden in alles wat taxatiewaarde had. Het was een zeepbel met waanzinnige marktwaarde. Voordat de hele hausse voorbij was, had Scandi Italia Fastighet AB miljoenen verdiend. Het bedrijf verkocht alles, behalve een groot landhuis bij Saltsjöbaden. Dat hield Toomas voor zichzelf. Hij had inmiddels een goede reputatie en die werd er niet slechter op toen hij na het instorten van de onroerendgoedmarkt er zonder kleerscheuren uit tevoorschijn kwam. Toen die vijf Zweedse proefjaren voorbij waren, vroeg hij voor zichzelf en zijn gezin het Zweedse staatsburgerschap aan. Negen maanden later kon hij op het gazon voor de veranda van zijn landhuis de blauw-gele vlag hijsen. Maar voor alle zekerheid zorgde hij er ook voor het Italiaanse staatsburgerschap te behouden. Het management van Scandi Italia Fastighet AB lag in handen van experts. Natuurlijk had Toomas wel belangstelling voor het bedrijf, maar hij hield zich vooral met andere zaken bezig.

Met Oscar Lundin als segundo bouwde hij een “familie” op met een klassieke structuur en – eveneens met Oscars hulp – vond hij een raadsadviseur wiens juridische kennis van onschatbare betekenis zouden blijken. Deze man, die Klas Henning heette, beëindigde al zijn werk voor andere klanten, om exclusief voor Toomas te kunnen werken. Hij was niet bepaald enthousiast toen Toomas hem vertelde over de gebruiken binnen de groep. Het verhaal over geheime initiatie-riten, een embleem op de kleding om de saamhorigheid te benadrukken en bepaalde codewoorden, dit alles vond de advocaat nogal kinderlijk. Net als bij de Geheime Club waar hij als jongetje lid van was.

‘En waar ben je nu dan lid van?’ vroeg Toomas.

‘Van de Rotary natuurlijk en …’

‘De Vrijmetselaars ook misschien?’

De advocaat knikte. Toomas glimlachte vriendelijk.

‘Dan zou je moeten begrijpen wat de bedoeling is’, zei hij.

‘Het heeft alles te maken met verschillen in niveau. Nieuwelingen mogen nog niets weten, maar al naar gelang zij betrouwbaarder blijken, krijgen ze toegang tot …’ – en nu veranderde zijn glimlach in een schaterlach – ‘de Geheime Club!’

‘Je gaat me toch niet vertellen dat jullie ook de omertà gaan invoeren?’

‘Die hebben we al. Voor verraders heeft niemand respect. 

Die codex staat als een huis. Degenen die voor ons werken, moeten het gevoel hebben dat zij belangrijk zijn; dan doen ze hun werk beter en kletsen niet.’

‘Je lijkt een business-strategie te hebben.’

‘Ja. Neem altijd de kortste weg naar het doel.’

‘Dat klinkt als de strategie van IKEA of McDonalds.’

‘Niks nieuws onder de zon. Maar om die kortste weg te vinden, moet je wel goed voorbereid zijn.’

Bescherming en afpersing waren een tijd lang zeer winstgevend. Het begon met een paar regels in de krant over winkeliers in Mörby Centrum, die zo door inbraken werden geteisterd, dat ze van plan waren een burgerwacht op te richten. Dit was de aanleiding voor Lundin er een paar mannetjes heen te sturen om wat rond te vragen. Wat doet de politie er aan? Laat die de dieven zo maar lopen?

‘Er zijn er een paar gegrepen’, zei een van de winkeliers, ‘maar de dag erna zien we ze al weer terug, terwijl ze ons spottend uitlachen. Er is er niet één veroordeeld en binnenkort hebben we geen geld meer om de steeds hogere verzekeringspremies te betalen.’

Lundins mannen bezochten diverse winkels, stelden hier en daar wat vragen en kochten af en toe wat kleins. De meeste winkeliers waren Zweden, maar er waren ook allochtone ondernemers bij, ondermeer uit Islamitische landen. Oscar Lundin kreeg een rapport en besprak met Toomas Ostroz de mogelijke maatregelen. Na een uurtje waren ze eruit. Nog diezelfde avond begon de bewaking. En bijna direct had men beet. Vlak voor middernacht brak ergens een winkelruit en ging een alarm af. Minder dan drie minuten later renden twee donker gekleurde jongens van omstreeks de twintig weg. Een van hen hield een plastic ICA-tasje in zijn hand. De jongens hadden geen tijd om te beseffen wat er gebeurde. Net toen ze de hoek om renden, liepen ze tegen een half dozijn mannen op in donkere jassen en met het gezicht verborgen achter skimutsen. Een harde klap met een wapenstok en beiden waren op slag bewusteloos.

In de plastic tas zaten een paar biljetten van honderd kroon en vijf, zes videofilms.

‘Junkies’, brieste een van de gemaskerde mannen verachtelijk. ‘Als het ze lukt die films ergens in de binnenstad te verkopen, hebben ze net genoeg geld voor een roes van een paar uur. Meer niet. Daarna komen ze gewoon weer terug om opnieuw in te breken. Laten we doen wat ons is opgedragen.’

De volgende dag waren de voorpagina’s van de kranten zwart van de vette koppen. Bij een videotheek in Mörby Centrum waren twee jongens gevonden met handboeien om hun linkerpols, vastgeketend aan de sponning van een opengebroken deur. Het personeel van de bewakingsfirma dat uiteindelijk op het alarm had gereageerd en de jongens had gevonden, verkeerde in shocktoestand en werd in het ziekenhuis verzorgd. Dat laatste gold ook voor de dieven. Van beide vastgeketende mannen was de rechterhand afgehakt, die – samen met de gestolen goederen – in een plastic boodschappentasje zaten. De politie had van de daders geen enkel spoor, maar de verdenking ging wel in een bepaalde richting. Echter, de winkelier die eerder in de pers was geciteerd, zwoer bij hoog en bij laag dat hij en de anderen in de buurt onschuldig waren. En die burgerwacht dan? Nee nee, dat was alleen iets waarover men het wel eens had gehad. De media richtten zich vooral op de allochtone winkeliers. Dat deed de politie ook, omdat dit geval op een vorm van Islamitische rechtspleging leek. Volgens de sharia, de islamitische wet, dient een dief immers gestraft te worden door het afhakken van een hand.

Er gingen veertien dagen voorbij. In Mörby Centrum werd niet meer ingebroken. Op de vijftiende dag, een woensdag, werden alle winkeliers gebeld. Als ze geïnteresseerd waren de verzekering tegen inbraak en diefstal te continueren, dan was dit het tarief. Slechts twee gingen niet op het aanbod in, maar nadat hun etalage een keer was ingegooid, deden ze dat later alsnog.

Dit soort “verzekeringswerk” kwam in alle delen van Stockholm voor en werd vervolgens uitgebreid naar Malmö, Göteborg en Norrköping. Het aantal inbraken in winkels in de beschermde wijken nam drastisch af. Helaas nam het aantal berovingen van personen op andere plaatsen in ongeveer dezelfde mate toe.

Als het ergens een tijdje rustig was geweest, gebeurde het wel dat de klanten niet langer voor hun bescherming wensten te betalen. De mannen van Ostroz hadden veel om handen en waren administratief niet altijd even goed onderlegd; soms had men dus niet onmiddellijk in de gaten dat er ergens iets fout ging. De winkeliers die zelf niet betaalden, merkten dat ook zij wel voordeel hadden van de forse bescherming. Maar niet voor lang. Als alle rekeningen eenmaal in de boeken waren verwerkt, kwamen de waarschuwingen. En als iemand niet gehoorzaamde, werd er een voorbeeld gesteld. Toomos Ostroz kende zijn Italiaanse klassieken: “Het functioneren van ons rechtssysteem – van instituties, contracten en eigendomsverhoudingen” – zegt Machiavelli,“berust slechts op het feit dat er op de achtergrond altijd een reële dreiging van geweld bestaat.”

In het centrum van Huddinge vestigde zich een nieuwe ondernemer. Hij weigerde te betalen. Zelfs nadat zijn zaak een keer volledig was vernield, gaf hij niet toe. De man probeerde bovendien andere winkeliers op te hitsen en hen over te halen hun verzekering op te zeggen.

‘Hij moet uit de weg geruimd’, besliste Toomas Ostroz.

‘Is dat wel verstandig?’ waarschuwde Klas Henning. ‘Het kan ook misgaan.’

‘Iedereen gaat vroeg of laat dood’, zei Ostroz laconiek.

‘In dit geval moet een echtgenote wat eerder dan verwacht haar zwarte jurk aan.’

Nadat er in de buurt van de oude rechtbank van Huddinge een lijk was gevonden, werd het vertrouwen in de verzekeringsfirma snel hersteld. Uiteraard kwam het voor dat een aantal ondernemers op den duur niet genoeg geld had om de premie te betalen. Maar Toomas liet niet zo gemakkelijk los.

Er waren diverse onaangename oplossingen denkbaar en soms was de enige mogelijkheid dat de beschermers “mede-eigenaar” werden van de zaak. Omdat de medewerkers van Toomas zelden sentimentele types waren, werden in dat geval de baten van het bedrijf behoorlijk “afgeroomd” en als het faillissement naderde, verdween iedereen weer, vaak met het grootste deel van de voorraad. De oorspronkelijke eigenaar had dan wel wat aan de curator uit te leggen, maar dat was zijn probleem.

Soms ging het mede-eigenaarschap over in volledig eigendom. Op die manier kwam Ostroz in het bezit van een klein hotel in het centrum van Stockholm. Hij maakte er nooit reclame voor, maar toch was het hotel bijna altijd vol. Sommigen medewerkers hadden af en toe een slaapplaats nodig en één etage was altijd gereserveerd voor het bezoek van andere Europese families. De etage op de begane grond was ingericht als sportschool, die alleen toegankelijk was voor degenen binnen de organisatie die werk hadden waarbij fysiek geweld een rol speelde. De regelmatige bezoekers waren steevast zon- of solariumverbrande body-builders, die stijf stonden van het testosteron. Ze werden als commando’s getraind door een voormalige militair. Dit was ook de plaats waar de initiatie-riten plaatsvonden. De harde training was er vooral op gericht de bijna constante angst te bezweren om tijdens het werk te worden gedood. Want voor de mannen van Ostroz was er aanleiding genoeg om een zekere doodsangst te voelen. Het afgelopen jaar hadden er vier het leven gelaten, drie door kogels van een fors kaliber en de vierde door verdrinking, wat waarschijnlijk geen ongeluk was. Toomas wist heel goed wie de vijand was; een Joegoslavische bende die niet van concurrentie hield, noch op de heroïnemarkt, noch in de beschermingsbranche. Het vervelende was alleen dat het erg ongelegen kwam om die goede Zemjon Slavic aan te pakken. Die deed namelijk vooral dienst als informant van de Zweedse veiligheidsdienst SÄPO. Niet dat hij met het bespioneren van zijn landgenoten veel geld verdiende, maar zijn werk betekende voor hem veiligheid en de garantie dat hij niet werd uitgewezen. Zemjon was namelijk doodsbang te worden teruggestuurd naar Belgrado, waar hij al veroordeeld was wegens drugshandel en bovendien gezocht werd voor moord. Joegoslavië had de doodstraf nog niet afgeschaft.

Zo goed en zo kwaad als dat ging – en de perestrojka maakte het makkelijker – onderhield Toomas contacten met de Russische gangsterbazen die hij destijds in Finland had ontmoet. Zij adviseerden hem af te wachten en het met Zemjon even rustig aan te doen. ‘Er is een omwenteling op komst’, was de boodschap. En die kwam ook. De Berlijnse Muur viel, Gorbatsjov verdween en spoedig daarna was er zelfs geen Sovjet Unie meer.

Nu was voor Ostroz de tijd rijp om via een stroman de Zweedse veiligheidspolitie te benaderen. De informatie die hij hen “op proef” toespeelde, zorgde ervoor dat er in dat lelijke pand op Kungsholmen heel wat wenkbrauwen werden gefronst en de monden openvielen. Men besefte dat dit een uitstekende bron was, waarvan ze graag gebruik wilden maken. Maar van Ostroz’ kant werd er wel één voorwaarde aan de samenwerking gesteld: haal de paraplu weg boven het hoofd van Zemjon, zodat ook hij een keer zal leren hoe het voelt als het regent.

Een maand later was de Joegoslavische concurrent van het toneel verdwenen. Er waren er slechts een paar die wisten dat Zemjon terecht was gekomen in een Deense kadavermolen, die overleden dieren tot gehakt vermaalt. In een homeopathische verdunning werd hij vervolgens met smaak genuttigd door honden, katten en enkele gepensioneerden. Voor een deel van zijn dealers op straatniveau gebruikte Zemjon een praktisch – zij het enigszins riskant – systeem. Elke dealer had een pieper en degene die iets wilde kopen, belde gewoon het nummer van de pieper. Daarna moest de koper tien cijfers intoetsen. De twee eerste cijfers stonden voor het nummer van de koper (zo wist de dealer met wie hij te maken had), de twee volgende cijfers gaven de hoeveelheid aan en de twee cijfers daarna de plaats waar geleverd moest worden (in Bromma gold bijvoorbeeld 01 voor het trottoir voor het kantoor van Försäkringskassan op Brommaplan, 02 voor de videotheek bij de rotonde van Alviskplan en 03 voor het grasveld van de sportwinkel op Kvarnbacksvägen). De vier laatste cijfers hadden betrekking op het exacte tijdstip dat de levering moest plaatsvinden. Ostroz overwoog aanvankelijk dit systeem te handhaven, maar na overleg met Klas Henning besliste hij dat het te riskant was. In het vervolg zouden er waterdichte schotten komen tussen de organisatie en de straatverkoop. De schakel van de groothandel was, ondanks alles, toch de economische ruggengraat. Al te gierig zijn, was gevaarlijk omdat je je dan te makkelijk blootgaf.

De inkomsten waren in ieder geval ruim voldoende, vooral nu de Russische drugsbaronnen een grotere exportmarkt konden bedienen. De grondstof voor heroïne hoefde nu niet langer uit de Islamitisch gecontroleerde papavervelden in Turkije te worden gehaald. De bloemen groeiden net zo goed ten noorden van de grens, en de voormalige Sovjetpausen met politieke macht in hun provincies gingen maar al te graag in zee met wat door de media de “Russische maffia” werd genoemd, zodat zij over harde valuta konden beschikken. Door de inflatie waren de roebelbiljetten nu immers evenveel waard als wc-papier.

In Azerbeidjan en Tsjetsjenië – twee haarden van onrust – stonden de beste raffinaderijen. Het eindproduct werd daarna in militaire konvooien, bestuurd door officieren die al heel lang geen soldij meer hadden ontvangen, naar geschikte havens vervoerd.

Ostroz kocht goedkoop in en verkocht duur, het basisprincipe van elke gezonde handel. In het begin van de nieuwe samenwerking was de waar niet van de allerbeste kwaliteit. Zuiverheid en sterkte varieerden soms enorm – een indicatie hiervoor was een kortdurende epidemie van sterfgevallen ten gevolge van een overdosis op de openbare toiletten in Stockholm – maar op aandringen van Ostroz werd hier snel iets aan gedaan. De Russische compagnon betreurde het dat men klanten was “kwijtgeraakt” en beloofde een verbeterde kwaliteitscontrole. Ostroz antwoordde flegmatisch dat je altijd rekening moest houden met een zeker verlies. Na de kabinetswisseling van 1994, toen de Zweedse regering van kleur veranderde, kreeg Toomas Ostroz veel spottende vragen of hij soms de nieuwe minister van financiën was. Hij wachtte een poosje met antwoorden, maar toen hij de nieuwe minister, Thomas Östros, op z’n juiste waarde had geschat, ventileerde hij een heldere opvatting: ‘Onze namen worden verschillend gespeld en ik had mijn naam eerder dan hij de zijne. Voor het overige lijken wij uit hetzelfde hout gesneden, met hetzelfde doel: zo veel mogelijk binnenhalen en zo weinig mogelijk teruggeven. Wij kunnen van hem en zijn collega’s in de nieuwe regering vast nog veel leren.’

Nog voor deze regeringswisseling in Zweden plaatsvond, werd Toomas naar Palermo geroepen. Vittorio Riini wilde een gesprek onder vier ogen.

‘We hebben problemen in Zuid-Europa’, zei Vittorio. Onze chemici in Marseille klagen dat ze steeds minder grondstoffen krijgen. We lijden verlies. Jij koopt niet meer via de firma in. Ook anderen bij jullie in het noorden shoppen nu bij de communisten.’

‘Het zijn geen communisten meer, Vittorio. Tegenwoordig zijn er alleen nog maar buisinessmen.’

‘Dit kunnen we niet hebben.’

‘Wat wil je dan Vittorio?’

‘Je moet je goederen weer van ons afnemen, net als vroeger.’

Toomas keek zijn pleegbroer diep in de ogen en schudde daarna langzaam zijn hoofd.

‘Dat kan niet’, zei hij na een korte pauze. ‘Dat besef jij ook. Als ik mijn afspraken niet nakom, komt dat neer op een regelrechte oorlogsverklaring .’

‘Dan moet die oorlog er maar komen’, zei Vittorio Riini.

‘Wij bloeden namelijk nu al dood.’

‘Er is een verschil tussen bloed en bloed. Ik ken de meeste van die Russische heren. Jij hebt overigens onlangs een van die heren ontmoet…’

‘ Een paisan! Een domme, lompe boer en slecht gekleed.’

Toomas glimlachte. De lieveling van de huidige Moskouse society beschrijven als een domme boer, was allesbehalve adequaat. En lomp? Ach, hij was nogal breed, hij had de schouders van een gewichtheffer. Slecht gekleed? Wellicht. Bij hun ontmoeting droeg hij het gebruikelijke apparatsjikkostuum.

‘Iwan is bepaald niet dom. Zonder een goed stel hersens had hij deze positie nooit bereikt – en het zeker niet zo lang overleefd’, zei Toomas. ‘In Rusland hoort hij bij de groten en de groten voeren geen oorlog. Tegenwoordig zijn het alleen nog maar kleintjes die elkaar om een paar kruimels de hersens inslaan.’

‘Wat wil je daarmee zeggen?’ vroeg Vittorio, hoewel hij diep in z’n hart het antwoord wel wist.

‘Dialoog. Onderhandelen. Alleen dat levert wat op. De fundamentalisten die de baas zijn over de teelt in Turkije, Pakistan en Afghanistan, hebben geld nodig om wapens te kopen. Die willen altijd de hoogste prijs. Iwan heeft al alle wapens die hij nodig heeft.’

‘Kan hij dan goedkoper leveren?’

‘Misschien. Laat mij maar met hem praten.’

Al halverwege de lente van 1995 was het probleem opgelost. Alle partijen – behalve misschien de handlangers van de mullahs – werden er beter van en de raffinaderijen in Marseille en andere steden in het Westen draaiden weer op volle toeren. De grote steden in Amerika konden weer volledig worden bevoorraad.

Maar niet alle Russen waren blij met deze ontwikkeling. Er waren kleinere organisaties, die hun werkterrein wilden verbreden om zo een positie op de internationale markt te veroveren. Een van die kleintjes was afkomstig uit Wit-Rusland en zat in Stockholm al vanaf 1994 stevig in het zadel. Deze Zweedse tak werd geleid door een man die Gister Ubregis heette en die zich aanvankelijk vooral met prostitutie bezighield. Hij exploiteerde in Stockholm een aantal – zowel legale als illegale – pornoclubs en had daarnaast een relatief groot aantal aan amfetamine verslaafde meisjes uit het Oostblok, vooral uit Hongarije, voor de straatprostitutie in de wijk rond Beridarebanan. Die handel stoorde Ostroz hoegenaamd niet. Hij hield zich niet bezig met handel in vlees. Niet op grond van morele overwegingen, maar vooral omdat op de markt van vraag en aanbod de mens een van de moeilijkst te hanteren producten is.

Ook de drugshandel van dit syndicaat, vooral vanuit Polen en Wit-Rusland, was niet van die omvang dat het de activiteiten van Ostroz bedreigde.

In de herfst van 1994 gebeurde er echter iets dat zowel Toomas Ostroz als zijn Russische partners naar adem deed happen. Zij lieten een zeer grote partij heroïne en amfetamine van Tallinn naar Stockholm verschepen. Onderweg verging het schip, waarbij veel mensen verdronken. De oorzaak van de schipbreuk werd nooit achterhaald en alle feiten werden in nietszeggende frasen opgeborgen in het dossier van een drielandencommissie, waarvan de leden het niet met elkaar eens waren.

Na deze ramp ontstond er een gat in de drugsmarkt dat – vreemd genoeg – zeer snel opgevuld werd. Het leek alsof de groep van Gister Ubregis vooraf van de ramp op de hoogte was en om die reden een buffervoorraad had aangelegd. Niet alleen hun gebruikelijke amfetamines, maar ook een voorraad heroïne. Dit wekte de achterdocht van Ostroz’ Russische vrienden. Maar ook hun onderzoek duurde lang, hoewel zij – in vergelijking met de drielandencommissie – over heel andere middelen beschikten om getuigen aan het praten te krijgen. Eind 1996 bereikte Ostroz het verzoek van Iwan om elkaar op neutraal terrein te ontmoeten. Zij spraken elkaar in het grootste hotel van Mariehamn op Åland.

‘Nu weten we het’, zei Iwan, toen ze in een suite zaten te praten. Op een tafeltje tussen hen in stonden een fles wodka, een schaal ijsblokjes en een nog grotere schaal kleine, zoute augurkjes. ‘Het schip is niet vanzelf gezonken. Onze concurrenten uit Minsk zaten erachter. Die hebben de kapitein, een zekere Arved Kuuk, bewerkt – misschien gechanteerd, misschien omgekocht – om ervoor te zorgen dat onze goederen nooit zouden aankomen.’

‘Ik heb aanwijzingen in die richting gehoord’, zei Ostroz knikkend, terwijl hij een klein teugje wodka nam. ‘Het schijnt dat er meer goederen aan boord waren dan alleen die van ons. Kobalt, als ik juist ben geïnformeerd. Vlak voor de afvaart in Estland kwam er bericht dat de douane in Stockholm klaarstond om het schip te doorzoeken. Daarom heeft iemand geprobeerd de compromitterende lading te dumpen. Toen dat eenmaal was gebeurd, kreeg men de boegdeur niet meer dicht, die vervolgens door de storm en golven kapot is geslagen.’

Iwan dronk zijn glas leeg en beet met een knakkend geluid een zoute augurk doormidden. Toomas keek naar de Rus, die zijn glas opnieuw tot de rand met wodka vulde. Iwan had een nieuw kapsel; waarschijnlijk geknipt door een van de duurste kappers van Helsinki. Het apparatsjikkostuum was kennelijk bij het oud vuil gezet en vervangen door een pak van Armani.

‘Aardige theorie’, zei Iwan, ‘maar ze klopt niet. Het schip is gezonken na twee explosies. Eén zeer krachtige, vlak onder de waterlijn en één iets minder krachtig bij een van de scharnieren van de boegdeur. Arved Kuuk en zijn helpers verdwenen met de eerste reddingsloep. Diverse getuigen hebben Kuuk in een ziekenhuis in Åbo gezien. Volgens de officiële lijst van vermisten is hij verdronken. Maar wij hebben hem gevonden en nu weten we meer.’

‘En nu wil je zeker dat wij je helpen om op Zweeds grondgebied wraak te nemen?’

‘Ja, en zoals ik de zaak zie Toomas, ben jij ons die hulp ook verschuldigd. De goederen zijn nooit aangekomen, dus jij hebt nooit hoeven betalen. Maar wij hebben een aanzienlijk verlies geleden.’

‘Oorlog doet altijd veel stof opwaaien.’

‘Dat is waar. Maar niemand – niemand behalve de direct betrokkenen – hoeft te weten wat de aanleiding is.

‘Niemand?’

‘Denk aan de meiden van Ubregis. We sturen gewoon een lading hoeren uit Rusland naar Stockholm. Dat zet het zaakje vast in beweging.’

Toomas knikte instemmend. Iwan wist waarover hij praatte. Niemand zou de organisatie van Ostroz in verband brengen met prostitutie. De kranten zouden onmiddellijk hun tanden zetten in een “porno-oorlog.” Uitstekende desinformatie.

‘Wanneer?’ vroeg Toomas.

‘Is april, begin mei oké?’

‘Prima. Dan hebben we nog tijd om ons ongehinderd voor te bereiden en het pooiernetwerk van Ubregis in kaart te brengen.’

Op de terugweg met de laatste veerboot van Mariehamn naar Stockholm verbaasde Ostroz zich over de merkwaardige manier waarop mensen zich vermaken. Maar die gedachte verdween snel naar de achtergrond toen hij in het restaurant ontdekte dat er een uitstekende Chianti bij de lamskoteletten werd geserveerd. Hij dronk twee glazen om de armoedige smaak van wodka uit zijn mond te verdrijven. Nadat Toomas gedineerd had, kocht hij aan een van de bars een flesje mineraalwater en ging daarmee in de foyer aan een tafeltje bij het raam zitten. Enkele jongetjes speelden er ruimteoorlogje op een tv-scherm, waar tevens reclameboodschappen werden vertoond voor de diverse attracties aan boord. Terwijl de schemering overging in stille duisternis en de zee een angstig zwarte kleur kreeg, bedacht Toomas dat hij in zijn leven eigenlijk nooit spelletjes had gespeeld. Als kind op Sicilië moest hij, als alle kinderen op het platteland, zijn steentje bijdragen aan het werk op de boerderij. En daarna … ja, toen had hij geen speelgoedgeweer meer nodig. Terwijl het rode schip de Zweedse kant van de Archipel binnenvoer, had hij al een plan uitgestippeld waar volgens hem Iwan wel tevreden over zou zijn.

Al medio maart was de bende van Ubregis gedetailleerd in kaart gebracht. De prostitutie en de handel in amfetamines waren de twee bedrijfstakken die Gister Ubregis op bijna nonchalante manier aan elkaar had geknoopt. Aanvankelijk begreep Toomas niet dat de man het op zo’n manier durfde. De narcoticabrigade trad immers regelmatig op in de buurt van het Kulturhus, middenin het centrum van Stockholm. Maar toen vond Toomas een denkbare – zelfs zeer waarschijnlijke – verklaring. Ubregis had een jonge agent van de zedenpolitie op de loonlijst staan. Die waarschuwde natuurlijk als er een razzia in aantocht was. Ostroz’ eigen contacten in het min of meer verzegelde deel van het hoofdbureau van politie voorzagen hem van nog wat extra informatie. Hieruit bleek dat ook een zekere commissaris van de economische recherche er via Ubregis wat bijverdiende.

Iwan begon ongeduldig te worden en liet dat voorjaar een paar keer iets van zich horen. ‘Maak je geen zorgen, beste vriend’, antwoordde Toomas. ‘We moeten alleen nog op het juiste tijdstip wachten voor we de doos van Pandora kunnen openzetten.’

Op dezelfde dag dat Ubregis aan het strand zijn personeelsfeestje gaf, kwamen de veertig prostituees van Iwan het land binnen, de hoeren die “het zaakje in beweging” zouden zetten.

Het andere deel van het plan, dat tot in het kleinste detail zou worden geregisseerd en waarbij een cateringfirma geïnfiltreerd werd, zat zo geraffineerd in elkaar, dat Toomas er inwendig om moest lachen.

***

Toomas Ostroz hield niet van zijn vrouw, maar hij waardeerde haar vriendschap en niet in het minst haar kookkunst. Als een echte Italiaanse van het platteland, opgegroeid in een grote boerenfamilie, beschouwde zij het ontbijt als de belangrijkste maaltijd van de dag. Zij begreep de Zweden niet die meenden dat het genoeg was zich op de dag voor te bereiden met een broodje kaas, een paar koppen koffie en misschien een glas jus d’orange. Magdalena’s ontbijt was voedzaam en overdadig. Toomas had net een bord pittige uiensoep op met een dikke korst gegratineerde kaas en wilde juist iets opscheppen van de malse stoofschotel, toen er werd gebeld. Hij schrok op en keek in een reflex op zijn horloge. Op dit tijdstip van de ochtend verwachtte hij geen bezoek. Hij had weliswaar gedoucht na zijn dagelijkse conditietraining in de privé-gymzaal in de kelder, maar hij droeg nog geen das op zijn gestreken, spierwitte overhemd. Toomas vouwde zorgvuldig zijn servet op en legde het naast het diepe bord van dun Meissenporcelein.

‘Kijk even wie daar is, Magdalena’, vroeg hij. ‘Als het voor mij is, moet ik me nog even toonbaar maken.’

Hij twijfelde er niet aan dat het bezoek voor hem was. Onbekenden kwamen nooit langs de smeedijzeren hekken, waar de oprijlaan uitkwam op de grote weg. Het bewakingspersoneel in het oude, nu volledig gemoderniseerde wachthuisje zorgde daar wel voor. Terwijl Toomas naar boven ging om een passende das uit zijn rijke voorraad te kiezen, opende Magdalena de voordeur.

‘Ah, bent u het mijnheer Lundin’, zei zij en glimlachte tegen de man die zij kende als een van de oudste zakenvrienden van haar man in hun nieuwe vaderland. ‘U bent al vroeg op pad.’

‘De morgenstond heeft goud in de mond’, zei Oscar Lundin, eveneens glimlachend. ‘Toomas is toch wel thuis?’

‘Kom binnen, meneer Lundin. Ja, hij is thuis en bijna klaar. Als u in de bibliotheek wilt wachten, dan kom ik zo met de koffie.’

‘Koffie zal wel smaken. Ik ben dol op uw koffie, mevrouw Ostroz. Altijd sterk en opwekkend.’

Zij glimlachte opnieuw, als dank voor het compliment en ging hem voor door de gigantische hal met marmeren vloer en de brede gang die uitmondde in het vertrek dat Lundin kende als Ostroz’ werkkamer. Binnen stonden de schuifdeuren naar de bibliotheek open. Een grote erker liet het ochtendlicht binnen en door het glas kon hij een gedeelte van de perfect onderhouden tuin zien, die nog het meest deed denken aan een Engels park. Ook hier was de vloer van marmer, maar het grootste deel was bedekt met Oosterse tapijten. Het was er tamelijk warm, hoewel de open haard die aan de korte zijde van het vertrek oprees, niet brandde. Er stonden een tafel van mahonie- en rozenhout, leren banken en fauteuils, en tegen de lambrizering diverse smaakvolle boekenkasten. Tussen de kasten, naast de ramen, hingen schilderijen in zware lijsten. Lundin was geen kenner, maar hij wist dat het werken waren van Italiaanse renaissanceschilders. Hij keek Magdalena na toen zij de bibliotheek uitliep. Haar uiterlijk maakte het onmogelijk vast te stellen hoe oud zij was, maar zij had een paar grijze strepen in haar van nature ravenzwarte haar. Oscar Lundin wist dat Toomas ongeveer vijfenvijftig was, dus zou zijn vrouw waarschijnlijk tegen de vijftig zijn. Haar haar was strak rond haar verfijnde gezicht gekamd, een gezicht dat prettig was om naar te kijken, maar dat op een of andere manier expressie miste. 

Magdalena. Oscar had als kind de bijbel gelezen, vaak – heel vaak nadat het gezin de Russische onderdrukking was ontvlucht naar het vrije Finland. In die tijd wilden zijn ouders niets liever dan dat hij missionaris zou worden, net als zij; dat hij vanuit het missiegenootschap de dorstige zielen van zwart Afrika de leer van Christus zou gaan verkondigen. Magdalena was de naam van een plaats uit het begin van onze jaartelling. Maria Magdalena kwam er vandaan, de prostituee die het bloed van de lijdende Jezus opving, die stervend aan het kruis hing. Zij fascineerde Oscar; hij wilde meer over haar weten en tijdens zijn studie kwam hij in aanraking met de wereld van de pentagrammen. Hij las talloze boeken, deed onderzoek en begon bepaalde verbanden te zien. Maria van Magdalena was iets meer dan alleen maar een prostituee. Zij was de vrouw die Jezus’ zaad in haar schoot droeg, zij was degene die de opdracht had ervoor te zorgen dat het geslacht van de koning van Juda werd voortgezet. Over haar persoon bleken verschillende mythen te bestaan. Volgens één had zij de Heilige Graal naar het Westen gebracht. Velen geloofden dat deze Graal de beker was waarin de laatste bloeddruppels van Jezus waren opgevangen, waardoor deze beker een heilige en sterk iconische kracht had gekregen, vergelijkbaar met die van de Steen der Wijzen. Oscar meende echter dat dit verhaal op een onjuiste interpretatie berustte van een Latijns document. Als men slechts één letter in die tekst verplaatste, kon deze geïnterpreteerd worden als de legende waarin Maria Magdalena het bloed van Christus – dus zijn zaad en erfelijk materiaal – met zich meeneemt op haar vlucht naar een joodse kolonie in Frankrijk, en daar het geslacht van Jezus voortzet – via koning Dagobert II tot in onze tijd. Toen hij zijn nieuw verworven inzicht aan zijn vader en moeder vertelde, noemden zij hem een godslasteraar. Hij probeerde hen de documenten te tonen die hem tot dit inzicht hadden gebracht. Maar ze wilden niet luisteren. Als hij deze godloochening niet verwierp, was hij niet langer hun kind. Oscar lag dwars en werd het huis uitgegooid. Diezelfde avond stal hij een auto en reed naar Helsinki. Hij nam zich voor in het vervolg in niets meer te geloven en sindsdien was het hem goed gegaan.

Toomas en Magdalena kwamen bijna gelijktijdig de bibliotheek binnen. De vrouw zette het dienblad neer op de tafel van rozenhout, knikte vriendelijk en verliet de kamer. Toomas Ostroz was gekleed in een goed gesneden, grijs kostuum met vest en een helderwit overhemd met onopvallende das. Toen hij Oscar met een handdruk begroet had, schonk hij de koffie in.

‘Wat brengt jou hier?’ vroeg hij, nadat hij een teugje van de zwarte, sterke koffie had genomen. ‘Iets niet in orde?’

‘Nee, dat is teveel gezegd’, antwoordde Lundin. ‘De operatie bij de badplaats is honderd procent perfect verlopen, precies zoals ik je gisteren per telefoon vertelde. De aankomst van de Russische meisjes is de pers niet ontgaan en evenmin het feit dat de dode onder de duikplank een corrupte politieman was.’ Hij legde de krant voor Ostroz op tafel. De kop op de voorpagina luidde Moord in de onderwereld en eronder in diapositief Oorlog om prostituees. ‘Maar toch denk ik dat we een probleem hebben.’

‘En dat is?’

‘Op dat feest was kennelijk nòg een politieman. Een commissaris van de economische recherche, een zeker Jan Brunert, omgekocht door Gister Ubregis. Dat weten de rechercheurs nu ook.’

‘En wat heeft dat met ons te maken?’

‘Vroeger hebben ook wij wel eens van Brunerts diensten gebruikgemaakt. Die weet wel het een en ander over ons.’

‘Slechte zaak. Mensen hebben tegenwoordig geen gevoel voor loyaliteit meer. Wil je nog wat koffie, Oscar?’

‘Graag.’

Toomas vulde zijn kopje. Oscar nam een hapje van een erg zoet koekje voor hij verder ging.

‘Ik ben niet zo bang dat hij tegen zijn collega’s zal gaan praten, maar zijn vrouw is gaan rotzooien met Gister Ubregis. En je kunt verdomme niet weten wat er langs die weg naar boven komt.’

‘Kunnen we er iets tegen doen? Het lijkt me dat ze allebei van het toneel moeten verdwijnen voor we verder kunnen met het uitvoeren van Iwans wens.’

‘Mee eens. Alles zou perfect zijn gelopen als ons plan sluitend was geweest. Dat was nu helaas niet het geval.’

‘Gisteren zei je me dat de operatie volledig geslaagd was. Nu vertel je me het tegenovergestelde, Oscar. Draai alsjeblieft niet om de hete brij heen.’

Lundin at de rest van zijn koekje op.

‘Het was onze bedoeling dat de zaak eerst op het bureau van de recherche in Västerort zou belanden. Maar bijna tegelijkertijd werd in een container op de vuilnisbelt van Lövsta een dode zwerver gevonden, waar de politie uit Vällingby met groot materieel op afging. Daardoor werd het alarm vanaf de badplaats rechtstreeks aan Stockholm doorgegeven. Degene die nu met het onderzoek is belast heet Arnold Nyman, commissaris van de districtsrecherche voor geweldsdelicten. Dat is een echte bloedzuiger, de beste smeris die ik ooit in mijn leven ben tegengekomen.’

Ostroz trok een gezicht alsof hij net proefde dat hij de suiker in z’n koffie was vergeten.

‘Ik ken hem’, zei hij. ‘Je hebt gelijk, dat kan een probleem voor ons worden. Dit kunnen jij en ik niet alleen oplossen. Hier is breder overleg voor nodig.’

Hoofdstuk vier

Arnold was somber. Hij vond het vreemd dat de ene dag zo geheel anders kon beginnen dan de andere. Gisterochtend was zijn gemoed vol zonneschijn, maar deze ochtend verdronk zijn ziel in een gevoel van mist en motregen. Dat kwam niet zo zeer door die zaak van de opgehangen politieman – hij probeerde altijd te voorkomen dat hij zijn werk mee naar huis nam – maar doordat hij ’s nachts, kort voor drieën, gewekt was door hardnekkig telefoongerinkel. Daarna kon hij de slaap niet meer vatten.

Het was Helena die belde.

‘Waar zat je in vredesnaam, pappa’, zei ze. ‘Ik heb al een keer of tien gebeld.’

Hij knipperde met zijn ogen. Schraapte zijn keel, knipperde opnieuw met z’n ogen om de verlichte wijzers van de oude wekker te kunnen zien.

‘Dat moet dan voor elven zijn geweest’, kreeg hij eruit.

‘Toen kwam ik thuis en daarna heeft niemand meer gebeld. Wat is er Helena? Is er iets gebeurd?’

Arnold werd opeens ongerust. Enkele weken voor zij naar Noord-Noorwegen vertrok, had ze haar rijbewijs gehaald. Ze had in zijn auto rijexamen gedaan en tijdens dat hele examenuur had hij met samengeknepen billen op de achterbank gezeten en doodsangsten uitgestaan. Geen van haar fouten was hem ontgaan en toen zij er ten slotte nauwelijks in slaagde achteruit een hoek om te draaien, durfde hij er een eed op te doen dat zij nooit in haar leven een auto zou mogen besturen, althans niet zonder een grote L op de achterruit. 

Maar Helena zat tijdens het rijexamen gezellig met haar examinator te kletsen en te lachen en Arnold was verbijsterd toen de examinator haar na afloop feliciteerde met het behaalde rijbewijs. De dag voor haar vertrek naar Noorwegen kocht zij een tweedehands Saab en toen kreeg hij pas echt hartkloppingen. En nu … Nu was er natuurlijk iets met haar gebeurd. Maar hij praatte toch met haar, helemaal wakker nu, dus leefde zij nog.

‘Je hebt een ongeluk gehad’, kreunde hij. Toen hoorde hij haar lachen in de hoorn.

‘Nee, maar ik bel hier bij een benzinestation in Mo i Rana, want ik heb geld nodig.’

‘Geld? Maar je hebt toch de hele zomer gewerkt en je verdiende daar toch zo veel, als het tenminste waar is wat je me hebt verteld. Heb je soms geen geld voor benzine?’

‘Nee, nee, dat is het niet. Maar die stomme Noren snappen nooit iets. De Gemeente Kjempefjord heeft een cheque gestuurd …’

‘Nou dan.’

‘Naar mijn werkadres, terwijl ze weten dat ik op weg naar Stockholm ben. Als die cheque wordt nagezonden, kan ik hem thuis ook niet innen. Dat kan weer alleen bij de bank in Kjempefjord.’

‘Je hebt toch een Visakaart. Heb je hen niet gevraagd het geld op je Visarekening over te maken?’

‘Ach, lieve pappa, wat dacht je! Natuurlijk heb ik dat gevraagd. Maar op het gemeentekantoor zeiden ze dat ze daar niet aan konden beginnen, want dat hadden ze nog nooit gedaan. Maar luister …’

‘Ja.’

‘Jij weet toch wel hoe het werkt. Stort alsjeblieft een paar duizend kroon. Dan kan ik me even redden tot ik de zaak geregeld heb.’

Arnold dacht even na. Ja, hij had nog wel wat geld over na de verkoop van hun zomerhuis. Die stuga was Astrids lievelingsplek, maar bezorgde hem alleen maar blaren op z’n handen – aan oude huizen moet je altijd timmeren – en Helena was er na haar zeventiende nooit meer geweest.

‘Is drieduizend genoeg?’

‘Je bent een engel, pappa. Tot over een paar dagen.’

Toen was het gesprek afgelopen. Arnold wilde nog vragen waarom de reis naar huis een paar dagen moest duren, maar ze had al opgehangen en was al onderweg. Omdat hij nu toch wakker was, liep hij naar Helena’s kamer. Er waren nog steeds zichtbare sporen van het kleine meisje dat hij vermoedelijk altijd in haar zou blijven zien. Op haar bed lag de enorme beer die hij voor haar op de schietbaan van Gröna Lund gewonnen had. Onder een poot van de beer lag een studieboek medicijnen. Hij zette het boek terug op de boekenplank, voor hij de la opentrok waarin haar bankafschriften lagen. Hij schreef haar rekeningnummer op en legde het papiertje op de keukentafel. Na een snelle plas probeerde hij weer in te slapen. Hij voelde zich opeens ongemakkelijk in bed. Het scherpe telefoongerinkel van zonet had een gat in zijn slaapcocon geprikt. Het hielp niet als hij zijn kussens op zijn favoriete manier neerlegde – één dubbelgevouwen onder z’n hoofd en één links om zijn voorhoofd tegenaan te leggen en zijn arm eromheen. Hij lag zo – zoals hij altijd gelegen had toen Astrid nog Astrid was en geen kussen – maar het hielp niet.

Om half zes stond hij op. In de badkamer vond hij wat de intelligente mens onderscheidt van het domme dier. Hij deed wat van de gestreepte tandpasta op zijn tandenborstel en roerde er een poosje plichtmatig mee rond in zijn mond. Godzijdank was de krant er al. Dagens Nyheter vermeldde voluit de naam van de collega die onder de duikplank was opgehangen. De krant had er een oude pasfoto bij afgedrukt. Terwijl het koffiezetapparaat pruttelde, bladerde Arnold de misdaadverslagen door. Voor zover hij kon vaststellen, was het meeste dat zij schreven, correct. Maar hij zag op tegen de brei van verzinsels in de avondbladen. Arnold had de cynische column van Swanberg in Svenska Dagbladet bijna uitgelezen, toen de telefoon ging. Het was Swasse.

‘Nog steeds thuis?’ vroeg hij op beschuldigende toon. ‘Ik dacht dat je vandaag wat eerder zou komen.’

‘Het wordt wat later. Ik moet eerst nog even langs de bank.’

‘Rommelt het in je aandelenportefeuille?’ vroeg Wassberg lachend. ‘Als we de nieuwe erfgenamen van Delfi moeten geloven, kun je maar beter verkopen.’

Arnold Nyman had in zijn hele leven nog nooit één aandeel bezeten. Toch beschouwden zijn collega’s hem min of meer als expert, nadat hij hen een keer had gewaarschuwd aandelen Fermenta te kopen. Achteraf bleek die waarschuwing terecht.

‘Bel je mij in mijn hoedanigheid als economisch adviseur of is er iets belangrijks aan de hand?’ vroeg de commissaris.

‘Vroeg in de ochtend ben ik niet in de stemming om zomaar wat te kletsen.’

‘Ik kom je ophalen, want ik wil dit niet via de telefoon bespreken’, zei Swasse gedecideerd. ‘Daarna rijd ik naar elke verdomde bank die je maar wilt.’

‘Oké’, zuchtte Arnold en legde de hoorn neer. Swasse arriveerde nog voor hij een schoon overhemd had kunnen vinden en zelfs nog geen tijd had gehad die extra kop koffie te drinken die hij meende nodig te hebben. Swasse had Jordebro bij zich. Samen vonden ze een paar schone, ongestreken overhemden in een mand in de grootste kast. Terwijl Nyman het strijkijzer over de boord en de manchetten liet glijden, deed Swasse verslag van de laatste ontwikkelingen.

‘Jan Brunert had op dat feest niet alleen zijn portefeuille bij zich. Zijn vrouwtje Jessika was er ook en ook haar liet hij zomaar ergens liggen.’

Arnold was bezig zijn overhemd aan te trekken. Dat verdomde ding is gekrompen, dacht hij, hoewel hij natuurlijk wel wist dat hijzelf dikker was geworden. Astrid lette altijd heel goed op. Zij zorgde ervoor dat hij regelmatig at, dat hij zich goed voedde en maakte daarom vaak gestoofde vis klaar, ook als hij om karbonade had gevraagd. Maar de laatste tijd at hij steeds vaker gegrilde worst met aardappelpuree, hamburgers in allerlei maten of kebab met hete saus.

‘Ja en?’

Het lukte hem niet de bovenste twee knoopjes dicht te krijgen. Tussen de andere knopen waren geplooide spleetjes zichtbaar. Jordebro grinnikte, maar Arnolds boze blik zorgde ervoor dat hij daar snel mee ophield.

‘Ik neem aan dat je die camper achter het restaurant hebt zien staan’, ging Swasse verder en kreeg een knik als antwoord. ‘Er heeft daar een flinke vrijpartij plaatsgevonden, als we tenminste alle sporen goed hebben geïnterpreteerd.’

‘Verbaas je je daarover?’ zei Arnold, terwijl hij z’n stropdas over zijn hier en daar zichtbare buik legde. ‘Zelfs ik heb het op vakantie wel eens in een auto gedaan.’

‘Maar toch niet met Jessika Brunert, hè?’

‘Mooi niet.’

‘Maar iemand, waarschijnlijk Gister Ubregis, heeft dat gisteren wel gedaan.’

‘Jan Brunert was toch ook op dat feest.’

‘Maar niet in die camper. Als hij tenminste niet gevreeën heeft met handschoenen aan’, zei Swasse. ‘De vingerafdrukken die we daarbinnen hebben gevonden, zijn uitsluitend van Gister en Jessika.’

Arnold fronste nadenkend zijn wenkbrauwen, terwijl hij de sleutel omdraaide in het veiligheidsslot van de voordeur.

‘Hoe komen wij eigenlijk aan de vingerafdrukken van Jessika Brunert?’ vroeg hij terwijl ze op straat naar de auto liepen.

‘Wij niet. Ze heeft in het buitenland voor SIDA gewerkt. Als hun mensen naar gevaarlijke landen gaan, moeten zij hun vingerafdrukken achterlaten, zodat ze geïdentificeerd kunnen worden als hen iets overkomt.’

Arnold zakte samen met Swasse op de achterbank. Jordebro startte de motor en reed richting Kungsholmen.

‘Kan ze niet gewoon in die camper op bezoek zijn geweest? Ubregis kan wel met een ander naar bed zijn geweest’, zei de commissaris.

‘Zoals gezegd: geen andere vingerafdrukken, alleen op de bestuurdersplaats. Bovendien hebben we een paar getuigen die ze samen naar binnen hebben zien gaan. Kort daarna begon het gelazer bij die duikplank en … ach, je weet wel.’

‘Ik vraag me af wat dit betekent.’

‘Ik dacht dat je oud genoeg was om het te begrijpen.’

‘Dat bedoel ik niet. We vinden de portefeuille van de heer Brunert in een kamer waar hij klaarblijkelijk zijn roes heeft uitgeslapen. Iets verderop ligt zijn vrouw met de gastheer te vozen. Dat zijn rare hippiegewoontes, en ik heb Jan Brunert nooit als een losbol beschouwd. Werd hij misschien gedwongen een deel van zijn echtelijke rechten af te staan?’

De auto kwam aan bij het Raadhuis en hoefde alleen nog de hoek om, toen waren ze er. Swasse zweeg nadenkend terwijl de auto stopte op de parkeerplaats. Onderweg naar de lift was hij kennelijk klaar met nadenken.

‘Het is natuurlijk mogelijk dat zij gewoon door Ubregis is verleid. Hij schijnt nogal een womanizer te zijn en niet zo´n kleintje. En Jessika Brunert ziet er niet slecht uit. Ze is ook flink wat jonger dan haar man.’

Jordebro was het met hem eens. ‘In de stad wordt gefluisterd dat Ubregis vaak zijn verstand tussen z’n benen heeft en dat dat zijn grootste zwakte is.’

‘Zoiets heb ik ook gehoord’, antwoordde Arnold. Over hem denk ik nu even niet na. Maar Brunert … We moeten met hem praten. Ik weet alleen niet of we dat officieel of officieus zullen doen.’

Het trio kwam de kamer van Arnold binnen.

‘Beginnen we niet in de verkeerde richting te zoeken?’ zei Jordebro. ‘We moeten een moord – een opgehangen collega – onderzoeken. Dan gaan we toch geen energie steken in een levende collega, ook al is z’n vrouw vreemdgegaan.’

Arnold schudde zijn hoofd. Hij had het benauwd en knoopte zijn colbertje open. Toen hij diep inademde, vloog een van zijn overhemdsknopen eraf, rolde over het bureau en kwam met een tikkend geluid tegen de telefoon. Nu grijnsde zowel Swasse als Jordebro. Arnold gaf het op en lachte mee. Hij pakte zijn portefeuille, keek in een van de vakjes en trok er een biljet uit dat hij aan Jordebro gaf.

‘Ga een overhemd voor me kopen.’

De assistent keek naar het biljet van vijftig kroon.

‘Zulke goedkope shirts vind ik nergens.’

‘Jawel, in de Outlet in Solna.’

‘Maat?’

‘De grootste … denk ik.’

Terwijl Arnold wachtte tot Jordebro terugkwam, las hij de rapporten door die de vorige avond waren geschreven. Swasse zat half te slapen op het bankje onder een kunstaffiche van Moderna Museet. Jönsson was een smeerlap, dacht Arnold; een vent die tegen betaling zijn eigen collega’s had verraden, iemand die het verdiende aan de schandpaal te worden genageld, in dit geval dus hangend aan een touw onder zo’n verdomde duikplank. Swasse en Jordebro hadden goed werk geleverd. Niet uitzonderlijk, maar gewoon degelijk en goed. De Officier van Justitie zou wel tevreden zijn, want het OM was de laatste tijd niet bepaald verwend met goed onderzoek. Toch was Arnold zelf niet helemaal tevreden. Er miste iets. Zeker, Jönsson had zeer waarschijnlijk steekpenningen aangenomen. Geld was altijd een goed motief. Een ander was seks. Gister Ubregis kon zijn informanten van beide voorzien.

‘Ik heb je gevraagd zijn bankrekening te controleren, Swasse en met z’n vrienden te praten’, zei hij terwijl zijn woorden de assistent deden opschrikken van de bank. ‘In dit rapport staat daar niets over.’

‘Alsjeblieft, Arnold … Onze aanvraag ligt bij elke bank in de stad; gisteren ingeleverd en we mogen verdomd blij zijn als ze die al gelezen hebben. Je weet toch dat het bankgeheim tijd vreet. In de loop van de dag kunnen we wel antwoord verwachten. En wat die vrienden betreft, die lijkt hij niet veel te hebben gehad. We hebben wel met z’n collega’s gesproken, en als je al het sentimentele geklets weglaat – je weet wel: van de doden niets dan goeds – blijven er alleen maar negatieve opmerkingen over. We zoeken dus verder.’

Arnold glimlachte. ‘Maar jij vindt dat we moeten beginnen bij het echtpaar Brunert’, zei hij. ‘Wat vindt de Officier van Justitie ervan?’

‘Die twijfelt. Janne Brunert is een gerespecteerde commissaris. Als blijkt dat hij onschuldig is, wordt dat pijnlijk voor het OM; als hij schuldig is, lijdt het hele corps. En dat betekent weer een gigantisch verlies aan collectieve goodwill. Ik heb zo het gevoel dat die goeie oude Block veel te bang is voor de gevolgen om zo’n besluit te durven nemen.’

Door de open deur naar de gang was te zien dat de interne post was geweest. Arnold haalde de geperforeerde enveloppe uit het ijzeren mandje. Hij knikte waarderend toen hij zag dat het sectierapport van Reider Jönsson erin zat.

‘Dolly doet zijn best’, constateerde Swasse. ‘Staat er iets in wat we nog niet weten?’

Arnold bladerde het rapport door. In de loop der jaren had hij het medische jargon goed leren doorgronden, iets waarmee hij had kunnen pronken toen Helena medicijnen studeerde. Veel nieuws was er niet, maar het enige nieuwe was waardevol. Collega Jönsson was al minstens drie dagen dood toen hij onder de duikplank werd vastgespijkerd en de doodsoorzaak was vergiftiging. Hij liep naar de boekenkast en zocht de afkorting HCN op, alleen maar om er zeker van te zijn dat hij het bij het goede eind had. 

‘De doodsoorzaak is cyanidevergiftiging’, zei hij tegen Swasse.

‘Echt? Hadden we dan geen blauwe plekken op het lijk moeten vinden en had hij dan niet naar amandelen moeten ruiken?’

‘Hm.’

Arnold nam de hoorn van de haak en had direct de politiearts aan de lijn.

‘Hallo Nils. Ik heb je rapport gelezen en we hebben nog een paar vragen.’

‘Ik ben blij dat je voldoende respect hebt om mijn juiste naam te gebruiken. Alleen al daarom zal ik je vragen eerlijk beantwoorden’, zei Dolly.

‘Je hebt cyanide gevonden. Waarom was het lijk dan niet blauw en waarom rook het niet naar amandelen?’

Dolly’s gegrinnik klonk wat neerbuigend, wat waarschijnlijk ook zijn bedoeling was.

‘Ze worden niet allemaal blauw. Sommige kleurnuances zijn zo vaag, dat je ze nauwelijks ziet. Zal ik bij jullie eens een lezing komen geven over de vatbaarheid voor kleurverandering op verschillende leeftijden?’

‘Nee.’

‘Dat die man op het strand niet naar amandelen rook, kan verschillende oorzaken hebben. Toen wij hem hier openmaakten, roken wij het in ieder geval wel. Hij heeft het vergif waarschijnlijk samen met alcohol binnengekregen en stierf nog voor hij een boer kon laten. Als je goed mijn paragraaf over de maaginhoud en de bloedanalyse leest, vind je ook de gegevens over de hoeveelheid alcohol en bepaalde esoterische stoffen.’

‘Ik heb het gelezen, maar niet helemaal begrepen’, erkende commissaris Nyman. ‘Wil je het uitleggen?’

‘Natuurlijk. Cyanide kun je inderdaad opsporen door op de geur af te gaan. Maar als het gif is vermengd met veel koude alcohol, die zelf ook al een sterke geur heeft, wordt het moeilijker. Wij gokten eerst op gin, maar het meest waarschijnlijk is jenever. Hij kreeg een grote, ijskoude borrel en was min of meer op slag dood.’

‘Bedankt … Nils’, zei Arnold en legde de hoorn op de haak. Hij keek op zijn horloge. Bijna tien uur. De tijd was omgevlogen. Swasse keek hem verwachtingsvol aan, maar zweeg. Arnold zakte in zijn stoel, steunde met zijn ellebogen op het bureau en legde zijn kin in z’n gevouwen handen. ‘Ik kan me een scenario voorstellen’, zei hij na een poosje tegen Swasse. ‘Reider Jönsson wordt uitgenodigd voor een borrel …’ Hij keek even in het sectierapport, ‘meer dan één, want volgens Dolly’s berekening moet hij meer dan één promille in z’n bloed hebben gehad, toen bij hem voorgoed het licht uitging. Zo kreeg hij zijn laatste borrel – een cocktail van jenever en cyanide.’

‘Dan kunnen we dus uitsluiten dan het in een kroeg of een restaurant is gebeurd.’

‘Ja … tenminste voor sluitingstijd. Als we er vanuit gaan dat Jönsson samenwerkte met Ubregis en z’n aanhang, kunnen we ook wel aannemen dat die hem niet vermoord hebben’, mompelde Arnold. ‘Zuivere werkhypothese dus.’

‘Is mogelijk, maar van zulk zand weet je nooit in welke richting het waait’, filosofeerde Swasse.

‘Wat bedoel je?’ vroeg Arnold geïnteresseerd. ‘Waarom zouden ze zo veel moeite doen een van hun eigen mensen te doden en die vervolgens onder een duikplank vast te spijkeren? En daarmee het risico te lopen de recherche achter zich aan te krijgen?’

Swasse stond op van de bank, liep naar het raam en rekte zich uit om zijn ledematen wat soepeler te maken. Het leek weer een zonnige en warme dag te worden.

‘Misschien wilden ze een voorbeeld stellen. Jönsson was immers niet de enige smeris op dat feest.’

‘Waarmee we weer terug zijn bij Brunert, bedoel je.’

‘Precies.’

Het is natuurlijk een mogelijkheid, dacht Arnold Nyman, maar ik zou die niet zelf bovenaan m’n lijstje zetten. De avond ervoor had hij al met de zedenpolitie gesproken. Die vertelde dat bepaalde straten in het centrum van Stockholm plotseling werden overspoeld met onbekende prostituees, informatie die hem in een andere richting deed denken. Hij wilde dit net met Swasse bespreken, toen Jordebro opdook en een plastic tasje op zijn bureau legde. Hij haalde er twee overhemden uit die hij aan Arnold gaf.

‘Twee?’

Jordebro knikte een paar keer; hij wilde kennelijk voor zijn prestatie geprezen worden. De overhemden waren wit met korte mouwen en twee borstzakjes. Arnold maakte de talloze spelden los, gooide het papier en de plastic verpakking in de prullenmand en trok een overhemd aan. Het paste perfect. Geen spleetjes tussen de knopen. Het was een mooi overhemd.

‘Voor vijftig piek?’

‘Vijfentwintig kroon per stuk. Te gek goedkoop. Ik heb alle overhemden gekocht die ze hadden. Als je wilt, kun je er een paar van me overnemen, Swasse. Vijftig per stuk.’

‘Dat is woeker’, zei Swasse, maar haalde toch een biljet van honderd te voorschijn.

Een uur later stapte Arnold de auto in, nadat hij bij de bank drieduizend kroon op Helena’s Visarekening had overgeschreven. De vrouw achter het loket had hem verzekerd dat het geld onmiddellijk overal kon worden opgenomen, ook in Noorwegen.

‘Gaan we nu met Brunert praten?’ zei Swasse, toen Arnold met moeite zijn veiligheidsgordel had omgedaan.