KJELL GENBERG

Dossier Göteborg

KJELL GENBERG

DOSSIER GÖTEBORG

LITERAIRE THRILLER

Uit het Zweeds vertaald door

Ron Bezemer

Oorspronkelijke titel:  Damoffer

Verschenen bij: Tre Böcker Förlag, Göteborg 2000

© Oorspronkelijke tekst: Kjell E. Genberg

© Nederlandse vertaling: Ron Bezemer en uitgeverij de Rode Kamer 2007

Omslagontwerp: Rolf van Kammen

Lay out :Rough Design, Haarlem

Druk- en bindwerk: Giethoorn Ten Brink, Meppel

1e druk maart 2007

2e druk (ebook) sept 2010

Nur 305

www.rodekamer.nl

Flaptekst

"NIEUWE PAGETURNER VAN EEN MEESTERVERTELLER"

Als commissaris Arnold Nyman – min of meer tegen zijn wil – wordt overgeplaatst van Stockholm naar Göteborg, komt hij terecht in een wespennest. Er is een vrouw verdwenen van wie gevreesd wordt dat ze is vermoord. Maar als er eindelijk een lichaam wordt gevonden, blijkt dat van heel iemand anders te zijn.

Arnold Nyman, die de stad Göteborg niet kent, is gedwongen er op de tast zijn weg te vinden. De andere medewerkers van de afdeling geweldsmisdrijven zoeken intussen naar de dader van een bomaanslag. Hier lijken de sporen naar een hoge gemeentelijke politicus te leiden. Is het stadsbestuur van Göteborg echt corrupt of wordt de politie slechts op een dwaalspoor gebracht? En wat vind je eigenlijk in de rivier als er eens goed wordt gezocht?

Kjell Genberg

Kjell E Genberg (1940) is een van de meest productieve schrijvers van Zweden. Van zijn hand verschenen tot nu toe meer dan 200 romans, voornamelijk literaire thrillers. Zijn werk is bekroond door het Scandinavische Genootschap voor misdaadliteratuur. Dossier Göteborg is Genbergs tweede roman in het Nederlandse taalgebied. Eerder verscheen van zijn hand Retour Stockholm (de Rode Kamer, 2006).

1

Het was wel goed gekomen. Niet perfect – dat viel ook niet te verwachten. Het was Arnold Nyman gelukt zijn flat gemeubileerd te verhuren aan een vrouwelijke collega bij de recherche, die zich er eindelijk toe had kunnen zetten te scheiden van een zak van een vent, een flapdrol die bij de mobiele eenheid in het centrum van Stockholm werkte.

Arnold had geen medaille verwacht toen hij, herstellend van een schotwond, enigszins mank lopend het ziekenhuis verliet. Die medaille kreeg hij dan ook niet, maar hij ontkwam wel aan een schorsing voor het openlijk overtreden van zijn bevoegdheid. Hij had, tegen alle regels in, enkele geüniformeerde agenten de opdracht gegeven over te werken. Dat was volgens de politiechef – die achter zijn rug ‘Gullet Gunslinger’ werd genoemd – in deze tijden van bezuiniging een zware, bijna onvergeeflijke overtreding.

Tijdens de volgens Arnold extreem lange herstelperiode, doordat de kogel een zenuw had geraakt en hij een paar maanden gedwongen was met een stok te lopen, was op zijn afdeling bij de districts-recherche voor hem een inspecteur als commissaris ingevallen. Dat had uitstekend gefunctioneerd, althans volgens de afdeling financiën, maar anderen was niets gevraagd. Nu was Arnold met zijn auto op weg naar Göteborg. Hij reed langzaam over de autoweg. Af en toe reed er op de rechterrijbaan een lange file achter hem. Nijdig getoeter en lichtsignalen probeerden hem ertoe te bewegen harder te rijden. Maar Arnold reageerde niet. Hij had wel wat anders aan zijn hoofd. Namelijk de woorden van Gullet Gunslinger toen hij was binnengeroepen in de mooie werkkamer van deze voormalige vakbonds-bobo.

‘Het is natuurlijk op zijn plaats dat ik je namens het bevoegd gezag feliciteer. Dat heb ik hierbij dus gedaan. Je wijze van optreden heeft veel kritiek opgeroepen. Ik heb diverse klachten over je gekregen. Wij, van het eh … bevoegd gezag zijn niet zo gediend van dat soort privé-initiatieven. Uit gesprekken met anderen van je afdeling heb ik echter begrepen dat het verstrekken van die foute opdracht in goed vertrouwen heeft plaatsgevonden. In een poging enige, eh … resultaten te boeken die …’

‘Poging? We hebben een behoorlijk resultaat geboekt’, viel Arnold hem in de rede. ‘We hebben een topcrimineel binnen de drugs- en prostitutiebranche, waar we al heel lang achteraan zaten, in zijn kraag gegrepen, de Stockholmse afdeling van de Italiaanse maffia hebben we min of meer een kopje kleiner gemaakt en …’

‘Zonder de grote jongen aan de top achter de tralies te krijgen, ja!’ onderbrak de politiechef hem.

Arnold Nyman liet zich niet de mond snoeren. ‘Daarbij hebben we ook nog diverse moorden en een aanslag met een vuurwapen op de openbare weg opgelost, een kidnapping tot een goed einde gebracht en een corrupte officier van justitie ontmaskerd. Plus nog wat klein spul.’

Gullet Gunslinger stond met zijn allesbehalve imponerende lengte op uit zijn stoel. ‘Ik heb je niet gevraagd hier te komen praten over wat er gedaan is, maar veeleer over wat ons nu te doen staat. Je bent nog steeds met ziekteverlof, maar je kunt over twee weken weer aan het werk. Ik zal dus duidelijk zijn. Ik wil je hier in Stockholm niet langer om me heen hebben. Om ervoor te zorgen dat hier gebeurt wat ik wil, heb ik geen andere bevoegdheden dan het opleggen van disciplinaire maatregelen. Maar ik zal je in het vervolg nooit steunen. Je hebt een zekere minachting voor het dienstreglement getoond, in het bijzonder voor het door de werkgever en werknemers overeengekomen hoofdstuk over de diensttijden en je hebt laten zien dat je liever zijwegen bewandelt dan de regels volgt. Je ondergeschikten zijn daarin meegegaan; die zijn er kennelijk van overtuigd dat je op zo’n manier sneller resultaten boekt. Maar het bevoegd gezag moet kiezen tussen snelheid en kwaliteit. En ik kies voor kwaliteit.’

‘Je wilt me dus uit Stockholm weg hebben. Misschien zelfs uit het politiecorps?’

‘Met het allergrootste genoegen, en dat geldt voor beide gevallen.’ Gunnert liep om zijn bureau heen en controleerde of de deur van zijn kamer goed gesloten was. ‘In mijn tijd als vakbondsbestuurder heb je me altijd tegengewerkt, je beweerde dat ik de geüniformeerde dienstonderdelen bevoordeelde ten koste van de politie in burger. Toen ik hier werd benoemd, heb jij die rare bijnaam verspreid die sommigen achter mijn rug om gebruiken.’ De politiechef hield zijn hand omhoog om Arnold te verhinderen iets terug te zeggen. ‘O ja, ik ken die naam. Die is niet bepaald vleiend. Ik sluit zelfs niet uit dat jij die naam zelf bedacht hebt. Maar ter zake. Ik heb jammergenoeg geen dingen kunnen vinden op grond waarvan ik je kan ontslaan. Maar ik kan er wel voor zorgen dat ik je in de hoofdstad niet meer hoef tegen te komen. Helaas moet je wel instemmen met je overplaatsing.’ Hij ging weer zitten.

‘Je hebt ergens wel een punt, Gunnar’, antwoordde Arnold met een glimlach. ‘De liefde tussen ons is absoluut wederzijds. Ik zie wel iets in een overplaatsing. Er is in Stockholm niet veel meer dat me bindt. Op het werk eigenlijk ook niet. Zoals het er nu naar uitziet, voel ik er wel iets voor aan een mooi bureau te zitten, bijvoorbeeld zoals dit van jou, lekker met mijn voeten omhoog dromen over mijn pensioen. Dat duurt namelijk niet zo lang meer.’

‘Göteborg’, zei politiechef Gunnar Gunnert. ‘Enkele mensen daar hebben een bestuursfunctie gekregen bij het bureau van Rikspolisstyrelsen. Dus is er nu een vacature en ik heb die lui daar gevraagd de vacature even aan te houden tot ik iets van me heb laten horen.’

Arnold werd duidelijk gemaakt dat hij in Göteborg zijn titel van commissaris en het daarbij behorende salaris zou behouden, hoewel hij zijn leidinggevende positie met een andere commissaris moest delen, althans tijdelijk. Toen Arnold hoorde dat die andere commissaris Albin Hildebrand was, begon hij het niet zo’n slecht idee te vinden.

‘Laat me er even een paar dagen over nadenken’, zei hij. ‘Je snapt vast wel dat er heel wat praktische zaken geregeld moeten worden voordat een volwassen man de verhuiswagen belt.’

‘Neem alle tijd die je nodig hebt. En ik hoop dat je niet slecht over me zult denken omdat ik zo vrij ben geweest te zeggen wat ik op mijn hart heb.’

‘Geen probleem’, zei Arnold terwijl hij ging staan. ‘Ik ben van plan helemaal niet meer aan je te denken.’

Helena, zijn dochter, vond het geen gek voorstel. ‘Je hebt ervoor gezorgd dat je in Stockholm heel wat vijanden hebt, pappa’, zei ze. ‘Het is natuurlijk niet zo dat je in Göteborg helemaal fris opnieuw begint, maar ik denk dat een beetje verandering van lucht je goed zal doen.’

‘Een kans om nieuwe vijanden te maken?’

‘Ja, waarom niet’, lachte ze.

‘En jij nu? Hoe moet het nu verder met jou?’ vroeg Arnold.

‘Ik bedoel, jij wil toch in Stockholm blijven wonen. Ik heb niet genoeg geld om deze flat aan te houden en tegelijk nieuwe woonruimte aan de westkust te huren.’

Ze streek hem over zijn wang op de manier waarvan zowel hij als zij wist dat hij die niet kon weerstaan.

‘Ik wilde het je niet vertellen toen je nog in het ziekenhuis lag en daarna kwam er zoveel tussen dat het er niet meer van gekomen is, maar …’

‘Maar?’

‘Maar ik blijf het komende jaar ook niet in Stockholm wonen. Ik krijg van Karolinska Institutet een beurs om een jaar in Frankrijk te studeren en ik heb in een ziekenhuis in Parijs een praktijkplaats als basisarts gevonden.’

Arnold was stomverbaasd. Hij bekeek haar van top tot teen en kon er niets aan doen dat er in zijn ooghoeken een traantje verscheen. Helena was al een jonge volwassen vrouw. Ze was ook mooi als je haar goed bekeek. Soms zag hij dat, maar niet zo vaak.

Hij wist nog hoe ze er maar kort geleden uitzag. Was dat echt nog maar zo kort geleden? Eerst was ze een kind en toen verpopte ze, waarbij ze – precies zoals uit een pop een vlinder tevoorschijn komt – veranderde in een vrouw. Hij merkte toen dat ze voorzichtiger met stoeien werd, bang voor de kleine borstjes die ze inmiddels had gekregen. Die groeiden en waren gevoelig, en vervolgens verdween het kleine-meisjesvet rond haar heupen. Eens was ze zijn kind. Verdomme, ze is nog steeds mijn kind. Ik wil niet dat ze volwassen wordt, ik wil niet dat ze oud wordt en sterft …

Iets anders kon hij op dat moment niet denken.

‘Je wist toch dat ik niet van plan was hier tot in alle eeuwigheid te blijven wonen’, zei Helena. ‘We hebben het er eerder over gehad, maar jij neemt de dingen – en mij – nooit eens serieus. Je hebt een keer gezegd dat je deze flat wilde onderverhuren en naar een kleiner appartement wilde verhuizen. In ieder geval naar iets anders. Je hebt het er zelfs met de woningbouwvereniging over gehad. Of heb je dat gelogen?’

Arnold schudde zijn grote hoofd. Nee, hij had niet gelogen. Ook die keer had Ylva – een collega bij de recherche – al besloten bij haar man weg te gaan. Toen was het niet zo ver gekomen, maar nu had ze de knoop doorgehakt. Ze woonde nu tijdelijk bij haar vriend in Birkastan.

‘Maar Göteborg’, mompelde hij. ‘Ik ken niemand in Göteborg. Hoe vind ik er woonruimte …?’

Helena ging op de houten stoel aan de keukentafel zitten, de ronde tafel, het laatste meubelstuk dat Arnold en Astrid samen hadden gekocht. ‘Moet het een flat zijn?’ vroeg ze.

‘Nee, ik kan overal wonen, als het er maar niet tocht en het niet te ver van mijn werk is’, antwoordde hij terwijl hij zijn schouders ophaalde. ‘En als het maar niet duurder is dan hier.’

Helena gaf hem een paar zachte tikjes op zijn hoofd, zoals ze wel vaker deed als ze vond dat hij ouderwets klonk, dom en bangelijk deed op een manier die zo typisch is voor ouders. Ze liep naar de telefoon in de hal en trok de deur achter zich dicht. Arnold probeerde niet naar haar telefoongesprek te luisteren. Even later deed ze de keukendeur op een kier.

‘Hoeveel betaal je hier?’

‘Vier duizend zeven per maand.’

Ze trok de deur weer dicht. Kort daarop hoorde hij hardop zeggen: ‘Nou dag, tot ziens’; ze legde de hoorn op de haak en kwam de keuken in, waar ze weer tegenover hem ging zitten.

‘Wat vind je ervan om in Göteborg een heel huis te huren voor 4003 kroon per maand’, vroeg ze.

Arnold fronste zijn oude-mannenwenkbrauwen. ‘Dat kan nooit veel huis zijn’, zei hij. Of het is een vakantiehuisje op het platteland, mijlenver van de stad.’

‘Het ligt op zeven minuten van het station, daarvandaan is het met de trein vijf tot tien minuten naar Korsvägen en dan is het nog een klein stukje lopen naar het bureau.’

‘Ben je niet goed wijs? Hebben die lui soms hun verstand verloren of is er wat loos?’

‘Lieve pappa, je hoeft echt niet aan boze opzet te denken, aan rare bijbedoelingen of zoiets. Het is een huisje, gebouwd in een soort Engelse stijl in een buurt waarvan ik de naam ben vergeten, en bepaald niet groot, dat is waar. Beneden twee kleine kamers en een keuken, boven een hal en nog twee kamers. Je kunt je auto op het erf parkeren. Aan het eind van de maand mag je erin.’

Arnold keek naar de datum op zijn horloge. ‘Dat is nog minder dan twee weken’, zei hij. ‘Maar … het is wel precies het moment dat ik er volgens Gunnar kan beginnen. Wat zijn het voor mensen … en wat had jij daar te zoeken?’

‘Hun dochter en ik hebben samen gestudeerd bij het onderdeel interne geneeskunde. Haar ouders heten Alice en Sören, zij komt uit Polen en is Zweeds staatsburger, hij is een geboren Zweed en dus ook Zweeds staatsburger.’

‘Ik maak geen onderscheid tussen mensen.’

‘Ja, dat doe je wel. Ik heb je wel eens met je collega’s van de recherche horen praten als jullie een paar buitenlanders in de kraag hadden gegrepen. Dan hebben jullie het over roetmoppen en vieze Turken. Misschien bedoelen jullie het niet zo, maar erg fraai klinkt het niet.’

‘Gewoon een beetje geklets, dat is alles. Vertel nog eens wat meer over hen.’

Helena lachte. ‘Je moet het maar nemen zoals het is. Ze zijn allebei kunstschilder en hebben bovendien een paar boeken over kunst geschreven. Overal in het huis hangen schilderijen van hen. Zij schildert fantastisch mooie zeegezichten terwijl hij meer persoonlijk getinte erotische schilderijen maakt. Toen ik ze voor het eerst zag, schrok ik, maar jij zegt altijd dat je alles al gezien hebt, dus is er daar niets dat jou van je stuk zal brengen.’

‘Maar waarom mag ik erin? En voor hoelang?’

‘Zoals ik al zei, het zijn kunstenaars, allebei. Alice is uitgenodigd als docent – een gastdocentschap heet dat – in haar voormalige vaderland Polen en Sören gaat mee. Ze blijven twee jaar weg. Dus heb je twee jaar de tijd om iets anders te vinden, mocht je besluiten langer aan de voorkant te blijven.’

‘De voorkant? Welke voorkant?’

‘Heb je niet gehoord dat ze de westkust de ‘voorkant’ van Zweden noemen? De meeste mensen die daar wonen, zeggen dat altijd.’

‘Dan heb ik tot nu toe kennelijk alleen maar anderen gesproken’, gaf Arnold toe. De afspraak over het huren was snel gemaakt. Arnold ging vervolgens langs bij politiechef Gunnar Gunnert en zei dat die zijn zin kreeg en hij akkoord ging met de overplaatsing. Eigenlijk was hij er zelf nogal blij mee, maar dat verborg hij goed. Het was inmiddels drie weken geleden dat hij binnenshuis zijn stok niet meer gebruikte. Buiten had hij hem nog steeds nodig, maar wie had er nu geen behoefte aan een steuntje sinds de gemeente het goedkoper had gevonden het sneeuwruimen te privatiseren en uit te besteden aan het bedrijf met de laagste offerte, dat vervolgens aan het sneeuwruimen geen cent meer uitgaf dan strikt noodzakelijk was.

De eerste keer reed Helena hem in haar auto naar Göteborg. De huurovereenkomst werd opgesteld en hij inspecteerde het huis aan Gröndalsgatan. Arnold zag in dat hij de eerste tijd beneden zou moeten blijven, want de trap naar de slaapkamers was duidelijk te stijl voor een gehandicapte. Hij mocht het meubilair dat er stond, gebruiken en hij hoefde er ook niet zuinig op te zijn, wat hij maar al te goed begreep.

‘De spullen die niemand nodig heeft’, zei Alice, ‘zet ik op zolder of in de schuur. Ik neem aan dat je de schuur niet nodig hebt, Arnold?’

Dat had hij niet. Dus wilden ze iets van de huur afhalen, maar daar ging hij niet mee akkoord. Om het verschil goed te maken, werd hij in de kleine keuken op een overdadig Pools diner getrakteerd, waarna Helena en hij mochten slapen in de twee eenpersoonsbedden in de kamer waar de tv stond.

Eerst begreep hij niet waardoor hij zo moeilijk in slaap viel. Na een poosje wist hij het: de stilte.

Gröndalsgatan was een kleine, nogal smalle straat met eenrichtingsverkeer en daardoor niet erg druk. Toen zijn verstand eenmaal bevestigd had dat het het lawaai van thuis was dat hij miste, viel hij in slaap.

Helena kreeg toestemming haar auto te parkeren naast de bomen, waarvan de kruinen boven de kleine, stenen muur langs de erfafscheiding uitstaken.

‘Ik zal er een kunstwerk van maken’, zei Sören toen hij hoorde dat Helena niet van plan was haar Saab mee te nemen naar Parijs. ‘Twee balken en een paar stukken spaanplaat, dat is voldoende. Net voldoende lucht om te ventileren en toch beschermd tegen het vocht van de takken.’

Ze namen de trein terug naar Stockholm. Hij had, nu voor de tweede keer, van de woningbouwvereniging toestemming gekregen zijn flat tijdelijk te verhuren. Ylva had de sleutels al. Ze hadden nog wel wat gekift, omdat ze haar eigen meubelen wilde meebrengen en ten slotte had Arnold toegegeven. ‘Maar je zorgt er zelf voor dat mijn spullen die je niet wilt gebruiken op de vliering worden gezet’, zei hij vlak voor zijn vertrek. ‘Je weet dat mijn wond nog niet geheeld is en ik mag niet zwaar tillen.’

Toen had ze gelachen en gezegd dat die uitdrukking haar deed denken aan een scabreuze grap die haar collega’s te pas en te onpas vertelden.

Hij was in een goede stemming toen hij in een rustig gangetje over de E4 richting Jönköping reed. Helena was al in Parijs en hij had haar geholpen het bureau studiefinanciering ervan te overtuigen dat het geen misdrijf was haar maandelijkse studietoelage rechtstreeks over te maken op haar Visa-rekening.

‘Maar dat hebben we nooit eerder gedaan’, had die mevrouw aan de balie gezegd. ‘Dan kun je dat geld zomaar overal ter wereld opnemen.’

‘Dat is ook precies de bedoeling’, had Arnold uitgelegd en toen ze nog bleker werd bij de gedachte dat overheidsgeld buiten de Zweedse grens zou worden uitgegeven, liet Arnold haar zijn politielegitimatie zien – wilt u het even regelen, alstublieft? – en toen zwichtte ze.

Hij had Helena’s adres in Parijs, Rue de Lappe heette de straat, maar het nummer was hij al vergeten.

Hij lunchte in een wegrestaurant iets ten noorden van Linköping en bij het benzinestation ernaast werd hij geholpen een draadje van zijn radio voor de zoveelste keer vast te zetten, zodat hij onderweg weer naar muziek kon luisteren. ‘Dat moet gesoldeerd worden, anders blijft het niet vastzitten’, zei de man van het benzinestation.

‘Oh, daarom doet hij het nooit’, antwoordde Arnold. ‘Ik heb het met tape geprobeerd en met kauwgum, maar die draad laat steeds weer los.’

‘Voor vijftig piek kan ik het voor u maken. Zwart. Als u een rekening wilt, kost het 92 kroon.’

Arnold hoefde geen rekening. Hij liep naar het restaurant en deed lang over zijn pyttipanna. Toen hij weer de grote weg opreed, deed de radio het weer en floot hij mee met een oud liedje dat hij herkende. Maar daarna kwam er van die moderne muziek, die draaide hij weg, deed er een cassette van Dolly Parton in en floot weer met de liedjes mee.

***

Gro Hamrin hield haar pas in toen ze hoorde roepen.

‘Ja’, zei ze terwijl ze zich omdraaide.

Het was Anne-Li, je kon zien dat ze had gerend. Ze had rode wangen en hijgde een beetje. Gro zette haar tas weer op de grond.

‘Moet je naar huis?’ vroeg Anne-Li.

Gro zag eruit als een levend vraagteken. ‘Wat bedoel je? Ik ben net geland, ik ben een kwartier geleden uit Londen aangekomen. Dus was ik inderdaad van plan naar huis te gaan.’

Anne-Li keek bijna wanhopig. ‘We moeten over een half uur naar Kopenhagen en Babs is niet gekomen. Ze heeft zich tien minuten geleden ziek gemeld. Het is echt crisis. Kan jij haar dienst overnemen.?’

Gro dacht na. De kinderen hadden oppas tot acht uur en dan zou Paul thuis zijn na zijn vlucht. ‘Kopenhagen?’

‘Ja, alleen maar heen en weer. Tegen half zes ben je weer thuis. Mijn auto staat in de parkeergarage, dus kan ik je na afloop een lift geven. We moeten toch dezelfde kant op. Alsjeblieft, lieve Gro …’ Anne-Li keek zo smekend dat het bijna ontroerend was. Gro knikte en pakte haar tas op om hem weer terug te zetten in de ijzeren kast. Terwijl ze ernaartoe liep, zag ze zichzelf in de spiegel. Haar oogleden hingen een beetje. Ze had de laatste tijd veel te weinig slaap gehad. Ze moest zich opmaken. Zoals ze er nu uitzag, leek ze aanzienlijk ouder dan negenendertig. Maar haar vale huid werd niet uitsluitend veroorzaakt door het harde werken en te weinig slaap. Ze had andere problemen aan haar hoofd. Problemen met Paul. Ze zou vast weer klappen krijgen nu ze inviel voor Babs. Paul wilde beslist dat ze onmiddellijk na haar dienst naar huis kwam. Nog maar enkele weken geleden had ze weer geprotesteerd en gezegd dat hij toch ook niet altijd direct na zijn werk naar huis kwam en ook nooit vertelde waar hij geweest was. Ze had na die confrontatie gelukkig een paar dagen vrij. Die had ze ook wel nodig, zodat de blauwe plekken wat tijd hadden om te verdwijnen.

Nee, Paul vertelde nooit wat. Maar ze wist het wel. Binnenkort zou ze er werk van maken. Ze pakte haar poederdoos en lippenstift. Er zat nog een kleine blauwe plek boven haar rechteroog. Maar het was goede poeder. Daarmee kon je het prima maskeren.

‘Wie zitten er op deze reis in de cockpit?’ vroeg Gro toen ze samen met Anne-Li naar buiten liep.

‘Broman en Carlsen.’

‘Mooi. Die hebben tenminste nog nooit gezegd dat ik voor dit werk te oud ben.’

‘Wat?’ Anne-Li keek verbaasd. ‘Heeft iemand dat dan gezegd?’

‘Ik las in de krant dat de luchtvaartmaatschappijen met elkaar zijn overeengekomen de arbeidscontracten van stewardessen van boven de vijfendertig niet meer te verlengen. Er stond wel niet klip en klaar bij dat die ouwe kerels van het hoofdkantoor vinden dat we een lijklucht verspreiden, maar als je tussen de regels door las, dan …’

Toen Anne-Li de glimlach op Gro’s gezicht zag, durfde ze ook te lachen. Voor haarzelf duurde het nog jaren voor ze in de gevarenzone kwam.

‘Je kletst!’ zei ze. ‘Kunnen we nog een kop koffie drinken voor we beginnen?’

Gro keek op haar horloge. ‘Ik denk het wel’, antwoordde ze.

***

Hij had meer last van zijn been dan hij had verwacht. Vroeger kon hij zonder moeite vier-tot vijfhonderd kilometer achter elkaar rijden. Nu moest hij regelmatig stoppen om zijn benen te strekken, anders ging het pijn doen.

Hij was bijna in Huskvarna, toen hij de cassette voor de derde keer had omgedraaid en toen verdroeg zelfs hij Dolly Parton niet meer. Hij vond geen andere cassettes in het handschoenenvakje en met een zucht drukte hij op de knop voor radiostation P3. Hij hoorde alleen maar geruis, dus stopte hij langs de kant van de weg en negeerde al het driftig getoeter van automobilisten die ongetwijfeld allemaal hun wegenbelasting hadden betaald en wisten dat je op de autoweg niet mocht stoppen. Kort daarna had hij de juiste zender te pakken.

Net toen hij in Jönköping motel Europstop voorbij reed, klonk de bekende tune van de radionieuwsdienst Ekot. De radiostem deelde mee dat in het centrum van Göteborg een groot gebouw in de lucht was gevlogen. Men vreesde dat het om een terroristische aanslag ging, misschien een wraakactie tussen elkaar beconcurrerende groepen neo-nazi’s, omdat het grootste deel van de schade was aangericht in het deel van het gebouw waar zich een platenzaak bevond die zogeheten white-power-music verkocht.

‘Allejezus, wat is dat eigenlijk voor plaats waarnaar ik op weg ben’, zuchtte Arnold.

Tot overmaat van ramp begon het ook nog te sneeuwen. 

2

Hij kwam op vrijdag aan en was van plan de zaterdag te gebruiken om zich te installeren, zodat hij de dag erna wat rust kon nemen. Vroeger kon hij het nooit eens rustig aan doen; gewoon uitrusten of nietsdoen zonder dat zijn Calvinistische geweten de kop opstak en zei: ‘In het zweet des aanschijns zult gij uw brood verdienen en tracht niet opstandig te zijn of te klagen, want dan wordt u gestraft’. De lange periode dat hij in de ziektewet had gelopen, had hierin verandering gebracht.

De eerste weken waren afschuwelijk geweest. Hij lag daar alleen maar en had, dankzij de wonderen van de medische wetenschap, volstrekt geen pijn, maar klaagde vanbinnen over zijn volstrekte nutteloosheid. Hij zei dat een keer tegen zijn vriend, assistent-inspecteur Wassberg – die Swasse werd genoemd – en kreeg een typisch Norrlands gesnuif als antwoord.

‘Je hebt verdomme onder diensttijd met je eigen lijf een kogel tegengehouden. Dat is toch wel het meest nuttige wat een smeris kan doen.’

Arnold snoof terug. ‘Dat kun jij wel denken in deze tijden van bezuiniging’, antwoordde hij. ‘Maar ik heb de fout gemaakt te overleven. Nu kost ik de staat alleen maar geld en dat is allesbehalve nuttig, verdomme.’

‘Doe niet zo zuur, man. In alle kranten staat dat je een held bent’, zei Swasse.

‘Je weet wat mensen met oude kranten doen. Eens per maand zetten ze de dozen met kranten aan de weg. Vervolgens komt de ophaaldienst en die brengt alle helden naar de papierversnipperaar.’

Maar nu was dat, zoals gezegd, veranderd. Terwijl de dagen voorbij gingen en hij niet veel meer kon dan boeken lezen en leren lopen met een stok, kwam er een innerlijke rust over hem. Aanvankelijk vocht hij ertegen, want hij wilde dat het leven weer zou worden zoals het altijd was geweest, maar uiteindelijk gaf hij eraan toe. En toen hij zich er eenmaal bij had neergelegd, merkte hij tot zijn verbazing dat die nieuwe gemoedstoestand hem eigenlijk wel beviel.

Misschien moest hij, nu hij weer arbeidsgeschikt was en een nieuwe aanstelling had gekregen, Calvijn weer eens aanroepen. En er was nog iets dat hem verbaasde. Na het overlijden van Astrid had hij geen belangstelling voor vrouwen meer gehad. Dat was de formulering die hij zelf gebruikte – belangstelling voor. Eigenlijk was het een leugen, want hij verlangde er nog wel degelijk naar gekust te worden en gestreeld, naar wederzijdse tederheid en begrip, naar dat wat we liefde plegen te noemen. Elke keer als hij dat verlangen voelde opkomen, wierp hij zich met nog meer energie op zijn werk. Sublimatie. Alle andere gevoelens die hij in zijn binnenste had – de niet erotische gevoelens – hadden betrekking op Helena. Hij hield van zijn dochter met alle intensiteit waarmee een vader zijn kind maar kan liefhebben. Zolang hij het kon betalen, kreeg ze alles wat ze hebben wilde. Maar op een dag zei zijn kind ‘stop’ en hij stond versteld.

‘Ik moet op eigen benen staan en dat lukt me nooit als jij me zo blijft verwennen’, had ze op scherpe toon gezegd. ‘Ik studeer aan Karolinska Institutet, ik heb al jaren stemrecht, ik ben oud genoeg om drank te mogen kopen bij Systemet en over een jaar ben ik arts. Houd ermee op me te beschouwen als een kind dat net tien is geworden.’

‘Voor mij word je nooit ouder dan tien’, herinnerde hij zich dat hij had gezegd. ‘En ik moet je toch helpen. Nog afgezien van het feit dat het de plicht van iedere ouder is, lukt het je toch nooit zonder mijn hulp. Hoe kom je aan geld als ik het je niet geef?’

‘Er bestaan studietoelagen, pappa. En studieleningen.’

‘Daar moet je het meeste van terugbetalen. Hoe ga je dat dan doen?’

Arnold vond dat hij daarmee het pleit had beslecht.

‘Domkop’, had ze gezegd terwijl ze zijn wang streelde. Als ik ben afgestudeerd, verdien ik meer dan jij ooit hebt verdiend.’

‘Niet in Zweden.’

‘Er zijn nog veel andere landen.’

Dat was inderdaad waar. Vorig jaar had ze in Noorwegen gewerkt en haar eigen geld verdiend. Nu studeerde ze in Frankrijk en met haar werk in het ziekenhuis verdiende ze kennelijk ook geld. Een deel van de uren die ze er werkte, maakte deel uit van haar praktijkstudie, maar voor een ander deel kreeg ze gewoon betaald. Ja, ze deed er inderdaad alles aan om voor zichzelf te kunnen zorgen. Met zijn mond zei Arnold dat hij dat prettig vond, maar eigenlijk verafschuwde hij het zo overbodig te zijn. Nutteloos was het woord!

Hoewel … over honderd jaar was hij er ook niet meer.

‘Je moet een beetje meer aan jezelf denken’, had zijn flinke dochter hem voorgehouden. ‘Mamma is al heel lang dood. Misschien zou je eens over een nieuwe vrouw moeten nadenken. Dat kan oude mannen soms nieuw leven inblazen, heb ik gehoord.’

‘Oude man, schei uit zeg!’ gromde hij met een stem die leek op een van de politiehonden op het bureau. ‘Overigens vind ik zulk rationeel geklets niet passen bij een meisje.’

Maar in werkelijkheid keek hij al lang weer naar vrouwen, een bezigheid die hij prettig vond. Maar hij moest toegeven dat hij kalm aan deed. Hij bestudeerde bijvoorbeeld de aanplakbiljetten van H&M, waarbij hij vaststelde dat de nieuwe, die meer natuurlijke en molliger meisjes meer tot zijn verbeelding spraken dan die broodmagere van vorig jaar. Het was een onschuldige bezigheid die hem ertoe bracht te overwegen misschien weer eens te gaan dansen om op die manier iemand van het andere geslacht te ontmoeten. Tot nu toe was het niet verder gekomen dan overwegen. Maar het was een stap in de goede richting.

Tussen Jönköping en Borås sneeuwde het hard en hij reed erg langzaam. Daarna klaarde het weer iets op en toen hij de autoweg verliet op de plek waar je de toren van Liseberg kon zien, dwarrelden er nog maar een paar kleine sneeuwvlokken door de lucht. Tot zijn verbazing lukte het hem Gröndalsgatan te vinden zonder één keer te stoppen om de weg te vragen. Hij reed de auto achteruit het erf op tot voor Sörens kunstwerk dat de Saab van Helena verborg. Het was inderdaad een artistiek geheel. Aan de voorkant had het de vorm van een vreemde triangel, maar van de zijkant begreep je dat het een haan moest voorstellen, een haan die met een half geopende snavel kraaiend de ochtend verwelkomde. Maar dit moet een koele ochtend geweest zijn. De haan ging gebukt onder een decimeter dikke laag sneeuw.

Arnold vond de sleutels onder de drempel van de schuur, precies zoals afgesproken, en ging het huis binnen. Hij had er rekening mee gehouden dat hij bij binnenkomst eerst het huis zou moeten schoonmaken – de eigenaars waren immers kunstenaars en dan wist je het wel – maar alles wat er niet hoorde, was weggehaald en de rest was brandschoon. De keuken leek groter nu er geen computer meer op tafel stond. In plaats daarvan lag er een briefje waarin hij werd welkom geheten en met de mededeling dat er, ter ere van deze dag, in de koelkast een fles Poolse wodka op hem lag te wachten.

Nadat hij zijn koffers naar binnen had gebracht en kasten en laden voor zijn kleren had gevonden, ging hij koffiezetten. Zijn been deed zeer na de reis.

***

In Kopenhagen hadden ze een half uur vertraging. Dat kwam niet doordat er met hun vliegtuig iets mis was, maar door een langzaam-aan-actie van de vluchtleiders in Zuid-Europa. Het was een chaos, de helft van de vertrektijden klopte niet meer, dus waren ze allang blij dat ze slechts dertig minuten vertraging hadden.

Maar Gro voelde zich ongemakkelijk. Op dit moment was Paul al thuis en maakte zich natuurlijk kwaad omdat Gro er nog niet was. Waarschijnlijk zou hij zich afreageren op Marie, hun kinderoppas. Zij had al eerder over hem geklaagd en zelfs gedreigd ermee te stoppen. Gro wist dat ze dat nooit zou doen. Nergens anders kreeg ze zo goed betaald.

Paul wilde dat Gro ontslag zou nemen en thuisblijven bij de kinderen. Dan konden ze Marie opzeggen zonder dat ze er financieel al te veel op achteruit gingen. Gro had geweigerd. Niet alleen omdat ze van haar werk hield – dat was wel een belangrijke reden – maar ook omdat Marie als een soort bescherming fungeerde. Paul had meestal een rothumeur. Hij had haar al vaker geslagen en soms hadden zijn koude, lichte ogen een blik die haar deed vrezen voor haar leven. Maar met Marie in hun huis in Örgryte voelde ze zich rustiger. Paul sloeg haar nooit als er getuigen bij waren.

Ze had zich de laatste tijd vaak afgevraagd waarom ze eigenlijk nog bij elkaar waren. Gro verdacht Paul ervan dat hij een ander had. Dat had hij wellicht nodig, want hun seksleven was echt bedroevend slecht. Heel af en toe een kil nummertje als hij ’s avonds een slok whisky op had. Ze begreep eigenlijk niet waarom, want het was iets mechanisch, iets dat gewoon gebeurde, even snel erin en eruit, zelfs geen enkel vriendelijk woord – liefdevolle woorden verwachtte ze niet.

Ze had het met haar moeder, Solveig, over haar problemen gehad en die was kwaad geworden. Niet zozeer omdat haar dochter werd geslagen, want dat werd zijzelf ook toen haar man nog leefde. Dat hoorde er nu eenmaal bij – tenminste in het Noorse Løten, waar Solveig nog steeds woonde, ofschoon Gro haar al zo vaak had gevraagd naar Zweden te verhuizen. Nee, haar woede gold zijn ontrouw.

‘Je moet zorgen dat je kunt bewijzen dat hij vreemdgaat’, had haar moeder gezegd. ‘Praat eens met een privé-detective. Als het zo is, dan vraag je echtscheiding aan en zorg je ervoor dat je zowel de kinderen als het huis kunt houden. Het is zo’n mooi huis.’

Haar moeder was altijd zo praktisch. Toen Gro aarzelde, had Solveig zelf de koe bij de horens gevat en een man ingehuurd die Bertil Josefsson heette. Ze hadden in de buurt van zijn kantoor afgesproken in een lunchroom dicht bij Oscar Fredriks kyrka, waarbij ze hem de enige tip had gegeven die ze had – een interlokaal telefoongesprek op hun gespecificeerde telefoonrekening naar een nummer dat ze niet kende. Ze had over Paul verteld, niet dat hij haar sloeg, maar dat hij vaak weg was zonder te vertellen waarheen. Als ze hem vroeg waar hij was geweest, werd hij altijd woedend en als hij al iets vertelde, dan bleek het achteraf niet waar. Ze had het een paar keer gecontroleerd. Gro legde de man uit dat ze het zat was, betaalde hem een voorschot met het geld uit de envelop die ze van haar moeder had gekregen en Josefsson beloofde te doen wat hij kon.

Een poosje daarna belde de privé-detective om te vertellen dat hij foto’s had. Hij had Pauls minnares opgespoord en haar samen met Paul gefotografeerd. Het waren foto’s waarop niet veel meer te zien was dan twee mensen die om elkaar geven. Ze waren niet bepaald compromitterend. Op een van de foto’s kuste de vrouw Paul op zijn wang, op een andere liepen ze hand in hand en op weer een andere had ze haar hand op zijn rug, op een manier die op een streling leek. Meer was het niet en daarom was Gro niet met die privé-detective verdergegaan en had van Paul geen echtscheiding geëist. Althans, niet serieuzer dan ze meestal al deed als ze ruzie hadden.

Maar na het zien van de foto’s had ze wel lang gehuild. Eigenlijk niet omdat hij een ander had, maar omdat hij zijn bedrog zo bikkelhard ontkende. Gro had het hem misschien wel kunnen vergeven, alles kunnen vergeten in de hoop met rust gelaten te worden, als hij het alleen maar had toegegeven. Dat had hij nooit gedaan.

Gro keek op haar horloge. Het liep tegen zevenen. Toen Gro de terminal uitliep, stond Anne-Li op de parkeerplaats naast haar auto. Twintig minuten later stopten ze in Örgryte voor het hek, waarna Gro uitstapte. Anne-Li ging aan haar kant naast de auto staan. Het was tamelijk donker, maar de buitenverlichting brandde en in het schijnsel was rond het huis de met een dun laagje sneeuw bedekte grond te zien. Een grote en goed onderhouden tuin met een heg aan alle kanten, behalve aan de straatkant, waar zich een laag hek van geïmpregneerd hout bevond.

‘Ik ben zo jaloers op je’, zei Anne-Li. ‘Ons huis is nog niet half zo groot. Als er thuis geen mensen op me wachtten, zou ik graag even mee naar binnen gaan om jullie huis eens goed te bekijken.’

Gro lachte en bedankte voor de lift. Ze bleef even naast het hek naar de in het donker verdwijnende achterlichten kijken. Toen maakte ze de brievenbus open. Die was leeg. Vreemd, ze verwachtte een brief van haar moeder.

Paul zat in de woonkamer de krant te lezen. Hij keek niet eens op toen ze de deur achter zich dichttrok. De kinderen maakten lawaai in hun eigen kamer. Ze hoorde Frida kibbelen met Agnetha omdat die haar stoorde bij haar huiswerk. Agnetha lachte luid, maar kwam kennelijk op andere gedachten, want al heel snel werd het stil.

‘Er was geen eten klaar toen ik thuiskwam’, zei Paul zonder zijn blik los te laten van het artikel dat hij zat te lezen.

‘Dan was je vroeg.’

‘Dat heeft er niks mee te maken’, brieste hij.

‘Kon Marie niet voor jou en de kinderen wat klaarmaken?

Of misschien had je zelf eens iets kunnen koken. Is er geen post voor me?’

Die ligt in de slaapkamer. En nee, aan het fornuis staan ligt me niet. Ik heb Marie vrijgegeven. Ze had ergens iets te doen en komt vanavond of morgen vroeg hiernaartoe. Waar ben je geweest?’

Ze stond op het punt te zeggen dat hem dat niets aanging, maar veranderde van gedachten.

‘Ik moest invallen op een vlucht naar Kopenhagen. Een van de meisjes kwam niet opdagen. Op de terugreis hadden we vertraging.’

‘Wat is dat voor dom geklets? Je moet helemaal niks! Ik en de kinderen zijn toch godverdomme belangrijker dan dat jij koffie serveert op een vlucht waar je helemaal niks mee te maken hebt.’

Gro wilde geen ruzie en daarom reageerde ze niet. In plaats daarvan liep ze naar de keuken om het eten klaar te maken. Terwijl ze de aardappelen schilde, realiseerde ze zich dat ze de kinderen nog niet eens gedag had gezegd. Ik moet me zijn nijd niet te veel aantrekken, dacht ze. Anders raak ik helemaal van slag. Ze liet de aardappelen en de dunschiller in de gootsteen liggen en liep naar haar dochters om ze een zoen te geven. Nu speelden ze samen, ze hadden hun speelgoedkleren uit Noorwegen aangetrokken en Gro kreeg bijna de indruk dat ze stoorde. De zoenen die ze terugkreeg, voelden enigszins plichtmatig. Toen ze terugliep naar de keuken, had ze tranen in haar ogen.

Ze keek naar de witte dunschiller die onder de druppelende kraan lag. Die hadden ze al vanaf het moment dat ze een gezin werden. Alle andere huishoudelijke artikelen die ze bij hun verloving van Pauls zus hadden gekregen, waren er niet meer, alleen de dunschiller had het al die twaalf jaar volgehouden. 28

Ze had er veel zin in het ding in de vuilnisemmer te gooien. Maar Gro vermande zich, legde de aardappelen in een kleine pan, strooide er zout op en zette hem op het vuur. Bijna automatisch boog ze zich voorover om de koekenpan uit het kastje onder de gootsteen te pakken. Er zat nog wat boter in een van de pakjes in de koelkast en terwijl de koekenpan warm werd, vond ze een zakje bruine-sauspoeder dat ze roerend in een schaaltje met water aanmaakte.

Vleesballetjes, daar moesten ze het vandaag maar mee doen. Gro wist dat in het vriesvak nog een ongeopend pak lag. De kinderen waren dol op vleesballetjes, maar ze vermoedde dat ze van Paul wel weer die kille blik zou krijgen als het eten op tafel kwam. Ze voelde de woede in zich omhoog komen. Als het hem niet beviel, dan moest hij die Ingela maar vragen hierheen te komen om van die heerlijke gerechten klaar te maken die hij beweerde liever te hebben. Ja, Ingela, zo heette die trut op de foto’s die Bertil Josefsson haar had laten zien, de foto’s die haar – volstrekt onnodig – aan het huilen hadden gemaakt. De koekenpan werd heet. Ze deed de boter erin en rook de geur die van het sissende vet opsteeg. Toen deed ze de deur van het vriesvak open. Ze kon het niet tegenhouden. Het eerste dat tegen haar aan viel was de doos ijs. Onmiddellijk gevolgd door een heleboel andere etenswaren die achter elkaar op de grond ploften terwijl zij haar evenwicht verloor en op de grond viel.

‘Waar ben jij nou mee bezig, verdomme?’

Paul stond in de keukendeur met het sportkatern van de krant in zijn hand. Gro stond met enige moeite op. Haar ene pols deed een beetje pijn.

‘Waarom staat dat vriesvak zo vol?’ vroeg ze terwijl ze een schop tegen de doos ijs gaf. ‘Deze spullen horen in de vrieskist in de garage.’

‘Die ben ik aan het ontdooien’, antwoordde Paul. ‘Wordt er eindelijk nog eens gegeten? De kinderen hebben honger.’

‘Wat word jij opeens huiselijk’, kreeg Gro er met moeite uit. ‘Volgens mij is dit de eerste keer dat je je om het ontdooien bekommert.’

‘Lul niet. Ik kwam wat vroeger thuis dan anders en zag dat de vrieskist water had gelekt. Hoe kan ik godverdomme nou weten dat jij alleen maar diepvriesvoedsel op tafel wil zetten.’

Gro’s gezicht liep rood aan en ze draaide zich om terwijl ze de hitte in haar gezicht omhoog voelde komen. ‘Ik heb ook een baan’, antwoordde ze.

‘Een volstrekt nutteloze baan’, zei Paul hatelijk. ‘Oude wijven horen niet in de lucht. Onze passagiers hebben liever meiden om zich heen die niet zo gerimpeld zijn.’

Gro zinde op een scherp antwoord, maar toen ze zich omdraaide naar de deur, was hij al weer teruggelopen naar de huiskamer. Ze hoorde hoe hij het geluid van de tv harder zette en herkende de stem van de nieuwslezer. Kwaad zocht ze naar de vleesballetjes, smeet het pak op het aanrecht en zette daarna alle etenswaren weer terug in het vriesvak.

Een kwartiertje later zaten ze zwijgend te eten in de eetkamer met de gordijnen die ze al zo lang van plan was te wassen en te strijken. Misschien kon ze er morgen iets aan doen. Dan was ze vrij. Hoewel het haar eigenlijk niets kon schelen als ze daar vuil en gekreukeld bleven hangen. Van buitenaf kon toch niemand de gordijnen zien, de ramen keken hier uit op de veranda aan de achterkant van het huis. Daar stond een schuur, waarnaast Paul zijn kleine Japanse pick-up had geparkeerd met de HIAB-kraan achterop, de kraan waarvan hij beweerde dat hij hem altijd voor zijn boot gebruikte als hij ging vissen. Er stond nog iets, een donker, nogal groot ding dat ze niet kende. Maar ze vroeg niets.

De meisjes hielpen haar het serviesgoed in de vaatwasser zetten. Daarna gingen ze terug naar hun kamer om verder te gaan met hun interessante verkleedpartij. Gro blies even uit op een stoel in de keuken. Het liep tegen negenen. Omdat de kinderen altijd heel precies in de gaten hielden dat ze geen seconde eerder naar bed hoefden dan het vastgestelde tijdstip van negen uur, wachtte Gro nog tot het één minuut over negen was voor ze bij de meisjes naar binnen liep. Ze protesteerden niet meer dan anders wanneer ze moesten gaan slapen. Nu voelden hun zoenen liefdevoller dan zonet, maar ze kon het niet opbrengen nog een verhaaltje voor te lezen.

Om tien uur haalde ze de vaatwasser leeg. Paul zat met een biertje te niksen voor de tv. Door de keukendeur keek ze naar hem. Dat ik ooit van je gehouden heb, dacht ze. Als ik geweten had dat …

Gro voelde zich moe. Het was een drukke dag geweest. Op de terugweg uit Kopenhagen hadden ze een lastige, ruzieachtige passagier aan boord. Hij was al dronken toen hij binnenkwam en werd woedend toen ze hem geen whisky meer wilde serveren. Gelukkig werd hij wat kalmer toen ze een biertje voor hem neerzette.

Ze geeuwde terwijl ze naar de slaapkamer liep. Daar schudde ze gelaten haar hoofd. Het bed was niet opgemaakt. Zo was het altijd als zij ’s morgens als eerste de deur uitging. Bovendien waren de lakens niet schoon. Ze haalde schoon beddengoed uit de kast en zag op hetzelfde moment de brief op de kaptafel liggen. Het was de brief van haar moeder. Ze maakte hem open en las haar moeders korte bericht. ‘Dag lief meisje van me. Volgende week kom ik naar Göteborg. Probeer thuis te blijven.’ Gro moest glimlachen. Solveig kende haar rooster al en wist dat de volgende week goed uitkwam voor een bezoekje. Slechts drie vluchten – één naar Helsingborg en twee naar Londen – voor ze drie opeenvolgende dagen vrij was. Ik moet niet vergeten een sachertaart te kopen, dacht ze. Nadat ze gedoucht had, trok ze de blauwe nachtpon aan die Solveig voor haar had gekocht, die met zakken erop. Ze las het briefje van haar moeder nog een keer en stak het daarna in haar zak. 31

Terwijl ze bezig was de lakens te verschonen, kwam Paul de slaapkamer binnen.

‘Help me even het onderlaken strak trekken’, zei ze.

‘Heb ik geen zin in’, antwoordde hij. ‘Alles wat met het bed te maken heeft, doet me er alleen maar aan denken dat ik daarin straks naast jou moet liggen.’

‘Denk je soms dat ik het leuk vind?’

‘Ja, dat zou je wel moeten, verdomde slons.’ Hij greep haar bij haar schouders en duwde haar voor de spiegel. ‘Kijk! Ik ben een frisse, knappe kerel. Maar jij bent helemaal grauw en verbleekt. Gerimpeld en smerig ben je geworden. Geen echte vrouw meer.’

Ze ging rechtop staan, voelde hoe ze verstijfde. Ze waren beiden in de spiegel te zien. Ze had inderdaad rimpels in haar gezicht, maar die had ze altijd gehad, het waren van die rimpeltjes waar Oil of Olaz niets aan kon doen. Die waren uit de tijd dat ze nog reden had om te lachen en vrolijk te zijn. Maar Paul was ook geen schoonheid meer. Hij had al grijs haar aan zijn slapen en bij zijn mondhoeken zaten plooien, waardoor zijn gezicht iets wreeds kreeg.

‘Dus jij bent een knappe vent?’ zei ze woedend. ‘Met jouw ego is niks mis. Maar ik vind je weerzinwekkend, Paul. Dat een vrouw jou wil …’

Ze zweeg, trok zich los en trok zo hard aan het laken alsof ze het leek te willen scheuren. Achter haar rug hoorde ze hem ademhalen.

‘Wat wilde je eigenlijk zeggen?’ zei hij met ijzige stem.

‘Piloot is een romantisch beroep, hè. Ik denk niet dat die Ingela iets meer in je ziet dan dat beetje pilotenromantiek.’

Op hetzelfde moment had Gro spijt. Het was niet de bedoeling dat hij zou weten dat ze het wist. Ze stond aan het voeteneind het laken onder het matras te vouwen, toen ze achter zich een heftige beweging gewaar werd. Maar ze kon zich niet meer omdraaien voordat de pijn ervoor zorgde dat ze door haar knieën zakte. Ze kreeg een rood waas voor haar ogen en het rood werd almaar donkerder. Paul ademde zwaar met open mond. Jij godverdomd secreet, dacht hij. De grote zaklantaarn in zijn hand had na de klap op haar hoofd een flinke terugslag gegeven waarvan hij de pijn tot in zijn elleboog voelde. Tussen Gro’s haar kwam een grote rode bloedvlek tevoorschijn. Hij kon zich niet beheersen en sloeg nog een keer, uit alle macht. Nu viel ze. Er zat bloed op het laken en het matras, en toen ze op de grond viel, kleurde de zijkant van het matras rood.

Paul liet zich op de stoel voor de kaptafel zakken. De zaklantaarn gleed uit zijn hand. Nu was het voorbij.

Hij slikte een paar keer. Het voelde anders dan hij gedacht had toen hij het plan opvatte. Maar tegelijkertijd was het erg gemakkelijk gegaan. Hij stond langzaam op, wankelde bijna en legde zijn vingertoppen tegen Gro’s hals. Geen hartslag. Ze was dood. Eindelijk was ze dood. Hij dacht aan Ingela, maar besefte vervolgens dat hij nog veel te doen had.

Het dekbed lag aan de andere kant van het bed op de grond. Hij pakte het op en wikkelde haar erin. Toen droeg hij het dode lichaam naar de garage waar de vrieskist stond. Ze paste precies in de leeg gemaakte ruimte van de kist. Vervolgens zette hij de temperatuurknop aan. De vrieskist begon te brommen. Paul liep terug naar de slaapkamer. Bij het zien van het bloed kreeg hij braakneigingen, maar hij vermande zich. In de badkamer vond hij handdoeken en in de kast in de keuken schoonmaakmiddelen. Na een uur hard werken bekeek hij het vloerkleed in de slaapkamer en het matras. Er was geen restje bloed meer te zien. Daarna stopte hij de handdoeken en het laken in de wasmachine, deed er extra veel Ariel bij en stelde de temperatuur in op negentig graden.

De deur naar het deel van het huis waar de slaapkamer lag, deed hij op slot. Dat was het beste voor het geval een van de kinderen wakker zou worden.

Die nacht probeerde hij wat te slapen op de bank in de woonkamer.

***

Arnold nam zijn kop koffie mee naar de kamer waar hij de eerste tijd van plan was te slapen, zette de tv aan en maakte zijn bed op. Net toen hij daarmee klaar was, begon het journaal van zes uur. Hij ging in een stoel zitten kijken. De bomaanslag in Göteborg was het belangrijkste nieuws. Aan de beelden te zien, begreep hij dat wel. De hele voorgevel van het grote, stenen gebouw in het centrum was door de explosie ingestort en hij was het met de nieuwslezer eens dat het een wonder was dat er geen mens gewond was geraakt.

De geïnterviewde politiecommissaris – dat Albin Hildebrand er zo oud uitzag kon hij maar niet begrijpen, hij die de laatste keer dat ze elkaar ontmoetten nog zo energiek was – gaf het gebruikelijke commentaar dat het onderzoek in volle gang was en dat, om technische redenen, lopende het onderzoek geen nadere details werden verstrekt. Arnold, die het jargon kende, begreep dat ze geen donder wisten. Dat begreep de verslaggever kennelijk ook, dat bleek althans uit het commentaar dat volgde. Maar Arnold maakte zich druk over wat hij had gezien en liep naar het toilet om in de spiegel te kijken. Zag hij er net zo oud uit? Had hij ook van die grijze haren aan zijn slapen? Ja! Die had hij ook!

Helena kon zeggen wat ze wilde, maar wat hem betreft kon ze een nieuwe stiefmoeder wel vergeten. Hij was veel te trots om naar de dansfeestjes van gepensioneerden te gaan om een leeftijdgenote te vinden.

***

Albin Hildebrand was weliswaar ouder geworden, maar zijn geheugen was nog prima in orde. Toen Arnold naar het bureau kwam – hij was met de trein gekomen – vertelde commissaris Hildebrand zijn collega’s bij de recherche over de dingen die hij vroeger samen met Arnold Nyman had beleefd. Arnold herinnerde zich nog niet eens de helft van wat hij vertelde. Hij had even bij de receptie moeten wachten, waarbij hij kon vaststellen hoe efficiënt het was dat de aangiftebalie en het bureau van de wachtcommandant zich naast elkaar op de begane grond bevonden. Hildebrand was al gauw beneden en samen gingen ze naar de derde etage. ‘Onze afdeling zit ook op de vierde en een deel van de vijfde, maar jij komt op deze verdieping te zitten’, zei Albin. Arnold zou nauw samenwerken met drie inspecteurs, twee mannen en een vrouw. Ze heette Elisabeth Andersson en was tegen de veertig. ‘Welkom in de club’, zei ze. ‘Maar als je m "Ouwe Betty" noemt, krijg ik de pest in.’

‘Waarom zou ik dat doen?’ vroeg Arnold die, toen Helena nog klein was, zich er nooit toe had kunnen zetten naar het kerstprogramma van Donald Duck te kijken. ‘Je ziet er bepaald niet oud uit, vind ik, vergeleken met Albin tenminste.’

Ze keek een beetje nadenkend, wist niet of ze zich gevleid moest voelen of niet.

De twee anderen heetten Lasse Kvick en Joakim Nilsson. Kvick was een bleke en lange inspecteur en Joakim een jonge assistent-inspecteur met dun haar.

Vervolgens kreeg hij een rondleiding. Van de buitenkant vond hij dat het gebouw er allesbehalve fraai uitzag, maar vanbinnen was het wel mooi, hoewel een en ander al behoorlijk versleten was. Dat was overigens ook geen wonder, want als hij het zich goed herinnerde, was het pand in de herfst van 1967 in gebruik genomen. Toen hadden mensen van het politiecorps er grappen over gemaakt dat er een goede reden voor was dat het gebouw er vanboven af gezien uitzag als een H. In die tijd was namelijk Hugo Hövde politiechef van Göteborg en velen waren ervan overtuigd dat hij zijn initialen te zijner nagedachtenis wilde vereeuwigen. Zo was het toen. Nu droeg het corps niet langer de naam van de stad. Vanaf 1 januari 1998 hoorde het pand toe aan het nieuw gevormde, veel grotere politiedistrict van Västra Götaland.

De politiechefs in de tweede stad van Zweden werden op een andere manier geëerd en gewaardeerd dan degenen die eenzelfde functie in Stockholm vervulden. Arnold dacht dat daarvoor misschien ook wel goede redenen waren. Vroeger was het adres van het gebouw Skånegatan 5, maar nu heette het hier Ernst Fontells Plats – vernoemd naar een ex-politiechef. Er was een lift, maar Albin Hildebrand hield zich koppig aan de trap. Arnold zette zijn tanden op elkaar en liep mee. Hij probeerde niet aan de pijn in zijn been te denken. Maar toen ze aankwamen in de hal op de vierde verdieping, waarvandaan allerlei gangen in onbekende richtingen liepen, was hij gedwongen even uit te blazen. De vloerbedekking had een prettig groene kleur met beige strepen aan de zijkanten.

‘Mooi werk’, mompelde hij terwijl hij de non-figuratieve muurschilderingen bekeek.

‘Ach, dat is toch niks’, zei Albin met de overtuiging van iemand die blind is voor zijn eigen omgeving. ‘Laten we maar verder deze kant op strompelen …’, ging hij verder terwijl hij naar Arnold grijnsde.

Ze kwamen in een gang die vol hing met diverse soorten schilderijen. Arnold hield weer stil en keek met stijgende verbazing naar de namen op de schilderijen. Verscheidene ervan kende hij, wat zou moeten betekenen dat het zeer bekende schilders waren.

‘Zijn die hier soms komen aanwaaien?’ bromde hij zuur. ‘Ik vraag me af hoeveel districten er zijn waar ze niet eens genoeg geld hebben om de patrouille-auto’s te laten wassen.’

‘Gratis’, zei Albin. ‘Allemaal gratis. Alle schilderijen hebben we te leen van de diverse rijksmusea in het land. We moeten alleen goed op dieven letten …’

Ze liepen langs de openstaande deuren van vele kantoorruimtes. Overal stond licht gekleurd meubilair en voor de ramen hingen gordijnen in een kleur die neigde naar wit.

‘Ik ben de richting een beetje kwijt’, erkende Arnold. ‘Waar zijn we nu?’

Hildebrand liep nog twee stappen verder naar een openstaande deur. In de kamer zat niemand. Hij wees naar het raam met de opengetrokken gordijnen.

‘Dit is het noorden met uitzicht op Stampen’, legde hij uit.

‘Degenen met een kamer aan de oostkant kunnen Nya Ullevi zien en aan de achterkant hebben ze uitzicht op Gamla Ullevi en de stad. De meesten hier zijn wel tevreden met hun werkplek. Ik heb er tot nu toe maar één horen klagen. Dat is onze voorlichter, die zit op het zuiden. Hij zit altijd te zeuren dat hij alleen maar drie grote bomen en een flatgebouw ziet.’

Op de terugweg naar de recherche-afdeling wilde Hildebrand hem tenslotte nog één ruimte, de aula, laten zien en dat vond Arnold best. Hij begon zin in koffie te krijgen.

‘Zie hier: de aula van de ‘Wapenstokschuur’.’

‘Ik heb die naam eerder gehoord’, zei Arnold en wierp een blik op de lange rijen blauwe en rode stoelen in de aula. Door de ramen aan de andere kant ving hij een glimp op van de grote sporthal aan Skånegatan. ‘Echte Göteborgse humor, zeker?

‘Waarschijnlijk’, antwoordde Albin Hildebrand. ‘Het tv-gebouw noemen ze hier de ‘Kijkvilla’ en de elektriciteitscentrale heet in Göteborg het ‘Elysee’. Hoewel ik echte Göteborgers die namen zelden hoor gebruiken, behalve als er een Stockholmer of een journalist in de buurt is. Nu nemen we eerst een kop koffie en dan gaan we proberen je kamer terug te vinden.’

***

De oude groen-gele vuilnisauto reed vanuit het centrum van Göteborg richting Borås. Maar zover hoefden ze niet. Het was maandag, de vuilnisophaaldag in dit deel van de voorsteden. In de cabine zaten de chauffeur, Svante Ek, en zijn hulpje en bijrijder Melker Blomkvist. Beiden werkten al zeer lang bij de vuilnisdienst en in plaats van bij de zoveelste reorganisatie met vervroegd pensioen te worden gestuurd, had men hen de vuilnisophaaldienst in de flat- en villawijken buiten de stad toevertrouwd. Daar had je rug niet zoveel te lijden als in de binnenstad van Göteborg, waar nog lang niet alle huiseigenaren hun gebouwen aan de nieuwe normen hadden aangepast. Velen waren daarvan vrijgesteld.

Het had vanaf vrijdag afwisselend geregend en gesneeuwd. Svante reed voorzichtig, hoewel het helemaal niet glad was. Melker ging rechtop zitten en draaide zich om om bij zijn doosje kauwtabak te komen dat in zijn jack zat achter zijn stoel.

‘Kijk nou’, zei hij en wees naar buiten. Die grote kartonnen doos van Wasa ligt er nog steeds.’

‘Nog steeds?’ herhaalde Svante.

‘Ja, die lag er zaterdagochtend al, toen ik mijn vrouw naar haar tante bracht Die oude vrouw is weer ziek, dus helpt mijn vrouw haar af en toe met schoonmaken.’

‘O.’

‘Zullen we even stoppen en dat karton meenemen? Ze hebben ons toch gezegd dat we dat moeten doen als we onderweg zwerfvuil tegenkomen? Houd Göteborg schoon en zo.’

Maar Svante minderde geen vaart. ‘Verkeerde kant van de weg’, zei hij. ‘Als het er op de terugweg nog ligt, kunnen we het wel opruimen.’

Melker was het met hem eens. Hij schoof een bolletje snus rechts onder zijn bovenlip en leunde achterover. ‘Als we een beetje opschieten, kunnen we toch wel bij Rosa koffiedrinken?’ vroeg hij.

‘Net als altijd’, antwoordde Svante.

***

Paul Hamrins zuster heette Marianne Karlsson en ze woonde in Tjuvkil, niet ver van Marstrand.

Ze was zeer verbaasd toen de auto van haar broer het erf opreed waar zij net de was ophing. Ook was ze opgetogen toen de twee meisjes van de achterbank sprongen en in haar richting renden. De meisjes hielden van Marianne, bijna evenveel als zij van hen.

Uit haar eigen huwelijk had ze geen kinderen en dat deed haar verdriet. Marianne zette het blik met knijpers op de grond en nam de kinderen in haar armen.

‘Jullie weten waar de snoepjes staan’, zei ze, waarop de kinderen naar de deur holden. Paul stapte uit de auto. Hij zag er moe en gekweld uit, vond Marianne.

‘Gro is weg’, zei hij. ‘Ze had vakantie nodig, zei ze. Dus is ze samen met een vriendin op vakantie gegaan.’

‘Waarheen?’

‘Dat heeft ze niet verteld. Maar ik heb nu hulp nodig. Ik heb de komende tijd veel werk, moet elke dag vliegen, dus kan ik niet voor de kinderen zorgen. Wil je me helpen?’

‘Je weet dat ik dat best wil. Die meisjes zijn mijn oogappels. Maar jullie hebben toch een kindermeisje. Kan die je niet helpen?’

‘Die is nog zo jong. Mijn kinderen hebben een stevige hand nodig. Dus heb ik haar opgezegd. Het zou waarschijnlijk het beste zijn als Frida en Agnetha een poosje bij jou komen wonen. Er is hier toch een school vlakbij?’

Marianne staarde hem aan. ‘Dat klinkt wel heel ernstig’, zei ze.

‘Is het afgelopen tussen jou en Gro?’

‘Ja, dat kun je wel zeggen. Ik ben er niet zeker van dat ze nog van plan is terug te komen. Die vakantie lijkt me een smoes. Ik denk dat ze een ander heeft.’ Paul keek zijn zus smekend aan.

‘Help je me?’

‘Dat weet je best. Ga nu maar mee naar binnen, dan zet ik koffie.’

***

‘Ik begrijp dat jullie veel problemen hebben met die bomaanslag’, zei Arnold toen hij zich na de rondleiding in Albins kamer in de bezoekersstoel had laten zakken. ‘Hoe kom jij eigenlijk aan die naam? Albin is toch geen gangbare naam in onze generatie?’

‘Nee, maar voor die tijd wel. Mijn moeder en vader waren gematigd sociaal-democraat en vernoemden mij naar de sociaal-democratische premier die voor en tijdens de Tweede Wereldoorlog beweerde dat ook een neutraal land paraat moest zijn.’

‘Per Albin Hansson.’

‘Ja. En die bomaanslag is een vreemd verhaal. Het pand is eigendom van de gemeente en nu klaagt de beheerder dat ze zo naïef zijn geweest winkelruimte te verhuren aan een platenzaak die rechts-extremistische rockmuziek verkoopt.’

‘Dat is nu dus jullie hoofdspoor?’

‘Dat kun je misschien zo noemen. We hebben zo’n beetje elke anti-racist tussen Båstad en Strömstad uit zijn hol gejaagd – figuurlijk gesproken althans – en verhoord zonder dat we er een bal mee zijn opgeschoten. Hoewel, als het om dat soort types gaat, kunnen de tegenstanders uit elk denkbare hoek komen. Verder zijn we bezig de diverse fracties binnen de nazi-beweging aan de tand te voelen. Die zijn het bepaald niet met elkaar eens als het gaat om de vraag wie de beste Hitler is.’

‘Dat weet ik nog uit de jaren zeventig’, zei Arnold. ‘Maar toen ging het om rooien.’

‘Rooien … rooie ponen zul je bedoelen.’

‘Ik dacht niet aan vis.’

‘Ik ook niet, maar wel aan snotneuzen met het verstand van een vis.’

Albin klonk vermoeid. ‘Gisteren hebben we een tip binnengekregen, waarna ik mensen naar Trollhättan en Vänersborg heb gestuurd. Daar zwemt dat soort in dichte scholen.’

Arnold legde zijn ene been over het andere en keek naar de grijze hemel waarvan hij door het raam een glimp kon opvangen. ‘Wat zeggen de technici?’ vroeg hij.

‘Dat het lastig is. Die hele verdomde gevel is in elkaar gezakt, dus moet het een forse explosie zijn geweest.’

‘Ik zag de ellende op de tv. En jou zag ik ook. De vraag is welk beeld het ergst was.’

Albin kon er niet om lachen. Hij streek met zijn grote hand door zijn haar, dat grijs was geworden. ‘Ik heb afgelopen zaterdag in het pand een kijkje genomen’, zei hij bedachtzaam.

‘Het geheel heeft er iets geheimzinnigs. Ik durf te beweren dat de explosie in meer dan één richting is gegaan. Maar dat is natuurlijk moeilijk vast te stellen. Het heeft ruim een uur gebrand als de hel. Het vuur kan natuurlijk de balklaag hebben verwoest. We moeten maar zien. De technici hebben voor zoiets veel tijd nodig.’

Arnold bereidde zich voor op de hamvraag. ‘Wil je dat ik aan het onderzoek meedoe?’

‘Hoe goed weet je eigenlijk de weg in Göteborg?’

‘Niet zo best, moet ik tot mijn schande toegeven.’

‘Nee, dan moeten we hier maar even mee wachten. Ik heb er geen zin in straks naar een verdwaalde collega te moeten zoeken.

Dat lijkt me niks. Begin jij eerst maar eens je in de stad in te lezen.’

‘Waar doe ik dat dan? In de bibliotheek soms?’

‘We hebben hier ook veel in huis’, zei Albin terwijl hij opstond. ‘Ik zal je je kamer wijzen. Daarna stuur ik iemand naar je toe met leesvoer.’

Het was geen slechte kamer. Groter dan die hij in Stockholm had en met aanzienlijk moderner meubilair. Er stond een computer en toen Albin de hulpeloze uitdrukking op zijn gezicht zag, lachte de commissaris en beloofde hem persoonlijke assistentie. ‘Als ik tijd heb’, voegde hij eraan toe. ‘Tegen de avond was ik van plan je ook nog iets van de stad te laten zien.’

Na de lunch lag Arnolds bureau vol lectuur over Göteborg. Hij wist niet waar hij moest beginnen. Op de een of andere manier voelde het alsof hij weer op school zat. Toen kreeg hij een idee. Beneden, naast de receptie, had hij een grote stapel kranten zien liggen. Hij liep naar beneden om te kijken. Het waren allemaal lokale bladen – Arbetet Ny Tid, Göteborgs-Tidningen, de gratis krant Metro en Göteborgs-Posten. Niemand had er iets tegen als hij de hele stapel mee naar zijn kamer nam. ‘Die kranten ligt hier toch maar te wachten tot de oud-papierwagen ze komt ophalen.’

Arnold Nyman ging systematisch te werk. In elke krant stonden artikelen over gepleegde misdrijven. Al die artikelen en nog enkele andere die zijn belangstelling wekten, knipte hij uit. Om vier uur ’s middags bracht hij de kranten terug. Vervolgens pakte hij de grote plattegrond van Göteborg van de muur en prikte naalden met verschillende kleuren op alle plekken die in de door hem uitgeknipte artikelen werden genoemd. Al gauw ontwaarde hij iets van een patroon. In sommige buurten werden meer auto’s gestolen dan in andere, in één bepaalde wijk kwamen berovingen het meest frequent voor, terwijl inbraken overal in de stad voorkwamen.

Om tien over half zes belde assistent-inspecteur Per Jordebro uit Stockholm om te vragen hoe het met hem ging, of hij al met de metro was geweest en of hij al gehoord had dat iedereen er rekening mee hield dat de Göteborgse voetbalclub Västra Frölunda in de komende wedstrijd flink op z’n lazer zou krijgen. Jazeker, het ging prima met hem. Hij voelde zich hier als commissaris zeer op zijn plaats, omdat volgens hem de ondergeschikten in dit deel van de wereld zich aanzienlijk beter gedroegen dan de sukkels met wie hij in de hoofdstad gedwongen was zijn tijd door te brengen. Per lachte hard en dacht dat Arnold wel gauw naar Stockholm zou terugverlangen. ‘En de groeten van Swasse’, zei hij, waarna het gesprek was afgelopen. Tien over zes kwam Albin. ‘Ik moet op mijn eerste dag al overwerken’, grijnsde Arnold terwijl hij demonstratief naar de klok keek.

‘Ach welnee’, antwoordde zijn collega. ‘Vanochtend was je vijf minuten te laat, dus moet je voor straf een paar uur nablijven.’ Hij liep naar de plattegrond met de verschillend gekleurde naalden. ‘Wat is dit?’

Arnold legde het uit en gaf hem de cijfers voor diverse categorieën misdrijven in de verschillende stadsdelen. Albin keek hem verbaasd aan en schudde toen zijn hoofd. ‘Dat klopt wel ongeveer met mijn statistieken’, zei hij vervolgens. ‘Maar ik durf mijn kop eronder te verwedden dat je niet weet in welk jaar Gustav Adolf II deze stad heeft gesticht.’

Dat wist Arnold niet. Desondanks mocht hij mee op de rondleiding door de stad. Albin was een goede gids die slechts heel af en toe op een bezienswaardigheid wees en zich vooral beperkte tot die zaken die een net aangekomen rechercheur over de tweede stad van het land hoorde te weten. Bij Järntorget remde Albin. In een van de straten die op het plein uitkwam, zagen ze blauwe zwaailichten. Ze stapten uit en liepen naar de patrouillewagen die er stond. De politieagent bij de auto salueerde toen hij Albin herkende. 

‘Wat is hier gebeurd?’

‘Iemand heeft een man half doodgeslagen’, antwoordde de agent. ‘De ambulance komt eraan.’

Arnold en Albin liepen iets verder. Het was een tamelijk jonge man die tegen de muur van een huis op het trottoir lag. Zijn gezicht zat onder het bloed en hij was buiten bewustzijn.

‘Het ziet ernaar uit dat ze hem in zijn gezicht hebben geschopt en toen bovenop hem zijn gesprongen’, bromde Arnolds begeleider. ‘God mag weten waar dit nu weer goed voor is. Een paar weken geleden hebben we zo’n karate-idioot opgepakt die lukraak mensen in het gezicht schopte. De enige verklaring die hij voor zijn gedrag noemde, was dat het goed voelde en dat hij moest trainen.’

De ambulance kwam al gauw en even later lagen er alleen nog wat bloedvlekken op het trottoir. Arnold en Albin liepen terug naar hun auto.

‘Dit soort dingen zie je tegenwoordig overal’, zei Arnold.

‘Hoe zijn de maatschappelijk werkers hier in de stad?’

‘Die doen redelijk goed werk. Waarom vraag je dat?’

‘Een paar jaar geleden vonden we in Stockholm een man die ongeveer net zo was toegetakeld als deze hier. Ik had zo’n figuur van de sociale dienst bij me. Hij staarde alleen maar naar de mishandelde stakker en zei toen iets wat ik nooit zal vergeten: ‘Allejezus, wat ziet die eruit. Degene die dat gedaan heeft, heeft echt onze hulp nodig’.’

Het was donker en koud toen Arnold op Gröndalsgatan uitstapte. Het laatste wat Albin zei voor hij de auto in zijn één zette en wegreed, was: ‘Ik zou het op prijs stellen als onze volontair morgen op tijd op zijn werk is’. Toen lachte hij en draaide het raampje omhoog, waarna de rode achterlichten van de auto langzaam de heuvel afgleden.

***

Svante Ek en Melker Blomkvist hadden tijdens hun ronde enige vertraging opgelopen. Ze reden in de auto met het gebrekkige hydraulische systeem en natuurlijk had die het midden op de dag begeven. Er kwam een monteur uit de stad die het zaakje provisorisch repareerde. Daardoor schemerde het al voor ze terug naar huis konden rijden.

‘Kijk’, zei Melker. ‘Dat verdomde Wasa-karton ligt er nog steeds. Nu moeten we het echt even weghalen.’

Svante schakelde terug, waarna de vuilniswagen stopte langs de kant van de weg. Melker stapte uit en begon aan het karton te sjorren om het uit de sneeuw te trekken. Toen hij het los had, zag hij dat onder het karton een opgerold kleed lag. Melker fronste zijn wenkbrauwen. Voor zover hij kon zien was het een behoorlijk mooi kleed, dat hij misschien wel mee naar huis kon nemen en wassen. Hij legde het karton opzij en vouwde de kant met de franjes een stukje open om het beter te kunnen zien.

‘Ben je nu nog niet klaar?’ riep Svante uit de cabine. ‘Ik heb honger en wil naar huis.’

Melker staarde naar wat er in het opgerolde kleed lag. Hij werd helemaal koud en kon geen woord uitbrengen. Opeens kreeg hij een hevige pijn in zijn borst. Er kwam een rood waas voor zijn ogen en hij wankelde achteruit. Svante zag hem in de achteruitkijkspiegel en schrok. Melker had een zwak hart en gebruikte af en toe medicijnen, hoewel hij zich de laatste tijd goed voelde en er weer net zo stevig tegenaan kon als vroeger. Melker viel op de grond. Svante sprong uit de auto en holde naar zijn collega. ‘Wat is er, Melker? Allejezus, niet doodgaan!’

Terwijl Svante zijn collega naar de cabine sleepte, ving ook hij een glimp op van de inhoud van het kleed. Hij merkte het wel op, maar werd te veel in beslag genomen door dat waarmee hij bezig was om te beseffen wat het was. Met enorme krachtsinspanning lukte het hem het lichaam van Melker de cabine in te krijgen. Zijn collega had zijn ogen wijd opengesperd en zijn lippen begonnen blauw te worden. Toen reed hij weg. De oude vuilniswagen had nog nooit zo hard gereden en was ook nooit eerder op kruisingen door rood licht gereden. Svante hield zijn hand continu op de claxon en dat geluid schrok het overige verkeer zo af dat een aanrijding werd voorkomen. Enkele minuten later reed hij de parkeerplaats op van Östra sjukhuset en stopte voor de ingang. Een man in een witte jas kwam de deur uitrennen.

‘Hier mag je niet komen met de vuilniswagen!’ schreeuwde de man. ‘Deze plek is alleen voor ambulances.’

‘Mijn collega’, hijgde Svante. ‘Hij gaat dood!’

Nu werd er niet langer over parkeren gepraat. Er kwam onmiddellijk een draagbaar op wielen naar buiten, waarna Melker door de deur naar binnen werd gereden en met grote snelheid verderop in de gangen verdween. Svante mocht niet meelopen. Hij bleef in de deuropening staan tot er een man naar hem toe kwam om te vragen of hij zijn wagen wilde wegzetten. ‘Wanneer kan ik Melker zien?’ vroeg Svante.

‘Dat weet ik niet. Dat kunt u zo aan de dokter vragen. Maar zet nu eerst die verrekte vuilniswagen weg!’

Dat deed Svante. Hij vond een plek waar hij niet in de weg stond en haastte zich toen terug. Na een uur op een bank in de wachtkamer te hebben gezeten, kreeg hij bericht.

‘Het komt wel in orde met Melker’, zei de verpleegster.

‘Daar mag hij u wel dankbaar voor zijn. Als hij hier niet zo snel was geweest, weet ik niet hoe het zou zijn afgelopen.’

Svante reed terug naar zijn werk en zette zijn wagen op de plek waar hij gestaan zou hebben als hij geleegd was. Toen ging hij naar huis. Zijn vrouw was van plan tegen hem uit te varen omdat hij zo laat was, maar toen hij vertelde wat er met Melker was gebeurd, warmde ze in plaats daarvan zijn eten op en ging vervolgens terug naar haar tv-programma.

Svante belde een paar keer met het ziekenhuis, maar men had geen nieuwe informatie. Melkers toestand was stabiel. Half twee ’s nachts realiseerde Svante zich opeens dat hij vergeten was te melden waardoor Melker in zo’n shocktoestand was geraakt dat zijn hart het bijna begaf.

Hij liet zich uit bed glijden en nam in de hal de hoorn van de haak om de politie te bellen.

3

Op de een of andere manier voelde Arnold zich net een politieman uit een literaire thriller, toen hij langs de kant van de weg naar de vrouw stond te kijken die, gewikkeld in een kleed, in de sneeuw en het smeltwater van de greppel lag. Tweederde van de weg was afgezet en agenten in uniform zorgden voor de omleiding van het weinige verkeer dat hier zo vroeg in de ochtend langskwam. Over een poosje zouden er helemaal geen auto’s meer langskomen, omdat degenen die die kant op moesten, dan wel een sluipweg hadden gevonden.

Een paar grote kranen met schijnwerpers zorgden ervoor dat de vindplaats baadde in het licht. Arnold was gelijktijdig met de technici gekomen, nadat ze hem gebeld hadden en gewekt. De eerste klus in zijn nieuwe baan. Zonder enige twijfel moord.

Hoe vaak had hij deze scène niet gelezen – in diverse varianten, uiteraard – of gezien in de bioscoop dan wel in een politieserie op een van die nieuwe tv-kanalen.

Hoewel hij in niets leek op al die gefingeerde politiemannen en collega’s op gedrukt papier. Zelfs al deed hij nog zo zijn best iets te voelen, bij hem was geen spoortje te vinden van een maagzweer, dikke-darmkanker of andere kwalen waartegen je de hele dag pillen moest slikken. Hij dronk ook niet veel. Iets anders dat aantoonde dat hij echt was, was dat hij het liefst naar rockabily-muziek luisterde of country, nooit naar het Requiem van Verdi (als dat al van Verdi was), naar opera’s of zelfs niet naar iets lichters als Pavarotti.

En ooit was hij gelukkig getrouwd. Weduwnaar, zeker, maar dat was hij nu al zo lang dat het hem in het geheel geen pijn meer deed. Slechts af en toe …

Dit meisje deed hem wel enigszins pijn. Maar ook weer niet zo veel, want hij had her en der al te veel dode meisjes zien liggen. Hij hoopte dat het geen prostituee was. Zulke moorden waren het moeilijkst op te lossen. Daar kwam zeer veel speurwerk aan te pas. Hoewel, dacht Arnold, aan de andere kant zou het best een hoertje kunnen zijn. Andere meisjes die overleden, stierven meestal gewoon thuis, in aanwezigheid van een echtgenoot of een ander familielid of in ieder geval iemand die hen goed kende.

‘Jou ken ik niet!’

Arnold draaide zich om in de richting waar de stem vandaan kwam. Het was een kleine, tamelijk dikke man die hem had aangesproken. Hij had een geruite pet op en zijn dialect verried onmiddellijk dat hij aan de westkust woonde. Zijn trenchcoat stond open en eronder droeg hij een jack van een trainingspak. Hij keek Arnold vragend aan.

‘Dat begrijp ik’, antwoordde Arnold. ‘Ik ken jou ook niet. Maar ik heb nog geen tijd gehad om met iedereen kennis te maken. Ik ben pas gisteren aangekomen. Arnold Nyman.’

Het gezicht van de ander klaarde op terwijl hij zijn hand uitstak. ‘Jonsson, Bertil Jonsson. Ik ben van de techniek. Welkom in Göteborg.’

‘Een klote-welkom’, zei Nyman met een blik op het meisje in het kleed. ‘Maar toch bedankt.’

‘Er wordt over je gepraat’, zei Jonsson.

‘Nu al?’

‘Er wordt gezegd dat je die hoge mieters in Stockholm het leven behoorlijk zuur hebt gemaakt. Daar houden we van.’

‘Dat is overdreven. Het is eerder zo dat zij ons op de werkvloer het leven zuur maken. Is dat hier dan niet net zo?’

Jonsson schoof zijn pet wat omhoog. ‘Ach, sommigen wel. Maar de meesten zijn oké. Wat vind je hiervan?’

Arnold moest een beetje lachen. ‘Die vraag wilde ik net aan jou stellen’, zei hij. ‘Maar ik denk niet dat ze hier vermoord is. Verder is het moeilijk er iets van te vinden voordat de dokter haar van dichtbij heeft bekeken. Ze zit onder het bloed en heeft een schaafwond op haar ene arm, meer heb ik nog niet gezien.’

Ze zagen het flitslicht van de politiefotograaf.

‘Ze mag zo wel weg’, zei technisch rechercheur Jonsson. ‘We hebben alles gefotografeerd wat er om haar heen lag – peuken, bladeren en andere troep. Hoewel ik niet denk dat iets ervan bij haar hoort, als ik eerlijk ben. Het wemelt van de rotzooi langs de weg. Waarom hebben ze jou hier eigenlijk naartoe gestuurd?’

‘Waarschijnlijk omdat ik nieuw ben’, zei Arnold.

***

De verhoorkamer was net geschilderd en rook nog sterk naar verf. Het was bijna middag en Arnold was slaperig. Tegenover hem zat Svante Ek.

Hij was eerst van plan het gesprek in zijn eigen kamer te voeren, maar besefte dat er veel te veel Göteborgse lectuur lag om plaats te kunnen bieden aan een bezoeker van buiten.

‘U zei dat jullie die kartonnen doos al eerder hadden zien liggen’, zei Arnold. ‘Zonder dat jullie je er iets van aantrokken.’

‘Ja, dat karton lag er zaterdagochtend al.’

‘Hebt u het daar zien liggen?’

Ek schudde zijn hoofd en in zijn ene ooghoek leek een traan op te wellen. ‘Ik niet. Melker had het zien liggen toen hij zijn vrouw zaterdag ergens heen bracht. Hij wilde dat we het zouden meenemen, maar het kwam er niet van.’

‘Het kwam er toch wel van?’

‘Ja, maar niet toen. Op de terugweg, toen we aan de goede kant van de weg reden. En toen gebeurde het …’ Nu verscheen er in zijn andere ooghoek ook een traan.

‘We hebben goed bericht van het ziekenhuis gekregen’, zei Arnold troostend. ‘De toestand van uw vriend lijkt stabiel.’

‘Ernstig maar stabiel’, verbeterde Svante hem. ‘Dat hebben ze mij ook verteld, maar ik mag niet bij hem op bezoek, dus weet ik niet wat ik moet geloven.’

‘Toch begrijp ik niet hoe u kon vergeten dat er een lijk in een kleed onder die Wasa-doos lag’, bromde Arnold Nyman. ‘Ik bedoel … zoiets vergeet je toch niet snel.’

Svante Ek keek hem met vochtige ogen aan. Toen legde hij uit dat hij inderdaad had gezien dat de vrouw dood was. Maar Melker leefde nog toen hij hem met veel moeite de vuilniswagen in kreeg en naar het ziekenhuis reed. Dat was toen het belangrijkste. Hij had aan niets anders gedacht dan aan zijn oude vriend. Niet voordat het nacht was en toen had hij de politie gebeld.

‘U bent toch getrouwd’, zei Arnold.

Er kwam iets vijandigs in de vochtige ogen van de ander. ‘Ik houd niet van zulke insinuaties’, zei hij. ‘Melker ik zijn alleen goede vrienden en collega’s. En verder geen donder meer.’

‘Dat bedoelde ik ook niet’, antwoordde Arnold. ‘Ik wilde alleen maar vragen of u uw vrouw niet verteld heeft wat u gevonden had.’

‘Mijn vrouw? Nee, zodra ik begin te praten, krijgt ze verrekt veel haast om voor de tv te gaan zitten. We hebben sinds ons trouwen niet veel met elkaar gepraat.’

***

Een uur later zat hij achterover geleund in een luie stoel die hij in een ongebruikte kamer iets verderop gevonden had. De fauteuil was versleten en goed ingezeten, kennelijk een geliefd meubelstuk van degene die hem vroeger had gehad. Arnold begreep waarom. Hij durfde nauwelijks zijn ogen dicht te doen, omdat hij vreesde in die zalige stoel in slaap te vallen.

Hij keek naar de foto’s van de dode vrouw en de plaats waar ze gelegen had. Voorjaar, smeltende sneeuw in een greppel. Maar het weer wordt gauw beter, dacht hij, optimistischer dan anders.

‘Wie ben je?’ mompelde hij. ‘Waarom heeft iemand je dit aangedaan?’

‘Ik weet wie ze is. Maar het is jouw taak het antwoord op die andere vraag te vinden.’ Arnold keek op. Albin Hildebrand was zonder kloppen binnengelopen, wat nogal makkelijk was, want de deur stond op een kier. ‘Ik zie dat je de oude stoel van Torsten gevonden hebt.’

‘Die stond in een kamer die niet gebruikt wordt. Ik dacht dat niemand het wat zou kunnen schelen als ik hem meenam.’

‘Veel plezier ermee. Torsten is vorig jaar zomer met pensioen gegaan. Vlak voor kerst heeft hij zich opgehangen.’

‘Je zei dat je weet wie ze is’, zei Arnold en zwaaide met een van de foto’s.

‘Je wilt dus niet weten waarom het zo met Torsten is afgelopen?’ Albin pakte een bureaustoel en schoof hem bij. De veren piepten en kraakten toen hij ging zitten.

‘Hij was politieman’, antwoordde Arnold. ‘Altijd in het centrum van de gebeurtenissen, zoals men dat noemt. Toen, van de ene dag op de andere, was hij daar opeens niet meer en dat kon hij niet aan. Het is niets nieuws. Ik ben tijdens mijn loopbaan al op heel wat begrafenissen geweest.’ Hij legde de foto op Albins knie. ‘Wie is ze?’

‘Anna Bengtsdotter Göransson, geboren op 25 juni 1972 in Stockholm, dochter van Johanna Göransson, historica, gespecialiseerd in de geschiedenis van het marxisme en de acteur Bengt Göransson. Bengt is in 1975 aan de gevolgen van een hartinfarct tijdens een filmopname overleden.’

Arnold toonde een passend geïmponeerde gelaatsuitdrukking.

‘Dat ging snel’, zei hij.

‘Vingerafdrukken’, antwoordde Albin Hildebrand. ‘Hoewel jij haar had moeten herkennen. Ze heeft een paar jaar geleden in Stockholm, in een buurt bij Mariatorget, een heroïnedealer vermoord. Toen hij haar geen goederen op krediet wilde geven, heeft ze hem met een vleesmes doodgestoken.’

Arnold nam de foto terug en bestudeerde het gezicht nauwkeurig. Toen schudde hij zijn hoofd. ‘Ik ben niet bij die zaak betrokken geweest’, zei hij. ‘En nu denk je dat haar dat betaald is gezet?’

‘Ik geloof helemaal niks’, antwoordde Albin met een grijns.

‘Hier in Göteborg werken we zonder vooraf ingenomen standpunten.’ Maar direct daarna was hij weer serieus. ‘Ik heb geen mensen genoeg om al die zaken aan te pakken. Eigenlijk had ik me voorgenomen jou hier eens goed te laten uitrusten, nadat je in de hoofdstad zo veel aan je hoofd hebt gehad. Nee, protesteer maar niet. We weten meer dan je denkt. Gullet Gunslinger is bij ons ook bekend.’

‘Een echte etterbak’, mompelde Arnold. ‘Maar wat wilde je eigenlijk zeggen?’

‘Dat het jouw zaak is. Wij hebben al een heel karwei aan die bomaanslag. Iedereen zit ons op de nek en als we die zaak niet oplossen, word ik ongetwijfeld op een paal op Götaplatsen gespietst.’

‘O ja, heeft Vlad Tepes het hier in de stad voor het zeggen?’

‘Soms denk ik dat wel eens’, kreeg hij als antwoord. ‘De papieren over die oude zaak in Stockholm zijn overigens naar je onderweg zodra je voormalige collega’s hun fax hebben kunnen vinden.’

‘Jullie vertrouwen krijgen, gaat hier kennelijk snel’, zei Arnold.

Albin keek hem nadenkend aan voor hij uitlegde dat dat niet zo verwonderlijk was. Had hij dan wat anders verwacht. Zij kenden elkaar toch al sinds mensenheugenis. Daarna lachte Albin.

‘Hij die zijn verstand gebruikt, mag ook op het scheidsrechtersfluitje blazen.’

‘Hjalmar Bergman.’

Albin keek Arnold verbaasd aan. ‘Ja. ‘Jac de clown’. Ik wist niet dat jij romans las.’

‘De rapporten bij de politie worden zo beroerd geschreven, dat je als compensatie elke tekst leest die maar beschikbaar is.’

‘Het is hier heus niet slechter dan in Stockholm.’

‘Dat heb ik ook niet gezegd’, antwoordde Arnold terwijl hij opstond. Ze hielden elkaar nog even gezelschap. Daarna liep Arnold naar de pantry waar een koffiezetapparaat stond. Hij zette koffie, vond wat suikerklontjes en een plastic bekertje en liep vervolgens terug naar zijn kamer. Hij schoof een klein tafeltje dichterbij zijn luie stoel, zorgde ervoor dat het licht van de staande lamp precies zo scheen als hij wilde, schonk een kop koffie in en liet zich in zijn fauteuil zakken. Hij keek naar de foto van het meisje dat nu een naam had gekregen.

‘Kleine Anna’, mompelde hij. Om de een of andere reden die hij zelf niet begreep, voelde hij zich verdrietig bij het zien van de foto’s. Meestal liet hij zich door zijn werk niet beïnvloeden. Het duurde even voor hij het begreep. Enkele trekken in het gezicht van de dode deden hem aan Helena denken. Hij voelde de rillingen over zijn rug lopen.

Er klopte iemand op de half openstaande deur en hij riep:

‘Binnen’. De vrouw die zijn kamer inliep kende hij niet. Ze had een dikke stapel papier bij zich. Hij stond op om zich voor te stellen.

‘Ik heet Siv’, zei ze. ‘Ik ben deeltijder.’

‘Arnold’, antwoordde hij. ‘Volontair in Göteborg.’

‘Ik heb kopieën gemaakt van alle faxen die voor je zijn binnengekomen. De originelen zijn van dat slappe papier.’

‘Bedankt.’

Hij keek haar na. Ze droeg een zwarte rok die een beetje strak zat en bij het lopen wiegde ze iets met haar achterwerk. Niet slecht, dacht hij. Helemaal niet slecht.

Het was inderdaad een dikke stapel. Verhoorverslagen, het reclasseringsonderzoek, de versie van de officier van justitie en ten slotte het vonnis. Hij keek de papieren door om te zien wie hem dit alles had gestuurd. Er verscheen een grijs op zijn gezicht toen hij het bijgevoegde, handgeschreven briefje las. ‘Arbeid bevordert onze gezondheid en welvaart. Groet, Swasse.’

Hij had twee keer koffie gezet en één keer een gloeilamp moeten verwisselen voor hij alle stukken had doorgelezen. Anna Bengtsdotter Göransson – ze had altijd een hekel aan die naam gehad, maar haar ouders, die in de jaren veertig geboren waren, zeiden dat het een mooie naam was die klonk als het gesuis van de bomen in het bos en als het vioolspel van een speelman – was als kind goed in van alles en een vroegrijpe wijsneus. In het kinderdagverblijf had ze aan tafel het personeel verbaasd door te zeggen ‘Wil iemand zo vriendelijk zijn het brood even door te geven’, terwijl haar leeftijdgenootjes van toen alleen nog maar brabbelden en hoogstens dingen konden zeggen als ‘ga weg’ of ‘wil ijs’.

Haar moeder was rood, zowel wat haar opvattingen betreft als haar beroep, zodat Anna grote delen van haar kindertijd doorbracht in Kafé Marx en bij veel demonstraties op haar moeders schouders zat, waar ze leuzen leerde roepen als ‘Vrouwenstrijd, klassentijd’ en

‘Vrijen in Cambodja’, want zo dacht ze dat het klonk. Op school deed ze het in het begin erg goed, maar toen ze een jaar of dertien was, kreeg ze vrienden die drugs gebruikten en raakte toen zelf aan de drugs. Bij een ruzie met haar heroïnedealer Jonne Gilberg in de buurt van Mariatorget – het ging erom dat hij haar alleen maar drugs wilde leveren tegen 56

contante betaling – stak ze hem dood met een vleesmes dat op het aanrecht lag. Kort daarop werd ze in een ander stadsdeel aangehouden, waar ze de van Gilberg meegenomen voorraad met anderen deelde. Dat was haar geluk, want de beste vriend van de dealer, Kent Hellström, zou volgens een getuige haar anders ‘haar keel hebben afgesneden’.

Omdat Anna en haar dealer al eerder ruzie hadden gehad – altijd om hetzelfde – en iemand haar bij ten minste één gelegenheid had horen roepen ‘Ik vermoord die klootzak nog eens’, lukte het de officier van justitie haar – in plaats van voor doodslag – te doen veroordelen wegens moord met voorbedachten rade en/of roofmoord, waarvoor Anna op 23-jarige leeftijd acht jaar gevangenisstraf kreeg. Ze was een van degenen die, nadat ze de helft van haar straf had uitgezeten, werd vrijgelaten.

Arnold leunde nadenkend achterover. Een drugsmeisje uit Stockholm, recentelijk ontslagen uit de vrouwengevangenis Hinseberg, wordt op een van de wegen rond Göteborg dood aangetroffen, gewikkeld in een vloerkleed. Waar was ze in de tussentijd geweest?

Welnu, zoiets moest in het huidige, computergestuurde Zweden gemakkelijk te achterhalen zijn. Haar sofinummer is de sleutel, dacht hij. Met de cijfers in zijn hand belde hij het belastingkantoor en kreeg na een kort moment te horen dat het meisje naar Göteborg was verhuisd. Hij zocht op de kaart naar Volrat Thamsgatan en het duurde maar even voor hij de straat had gevonden.

‘Waar begin ik?’ zuchtte hij.

In Stockholm zou hij het wel geweten hebben. Daar zou hij zijn naaste, vertrouwde medewerkers bij zich hebben geroepen. Hij zou hen hebben gebriefd en ze vervolgens op pad hebben gestuurd. Maar hoe moest hij het verdomme doen in een vreemde stad, in een plaats die hij niet kende en met mensen die hij nooit eerder had ontmoet?

Hij belde Swasse in Stockholm.

‘Sigurd Wassberg.’

‘Hallo, Arnold hier. Bedankt voor alle papieren. En voor je groet.’

‘Graag gedaan’, zei Swasse. ‘Zijn ze daar een beetje aardig voor je?’

‘Jawel. Ik loop over iets te piekeren. Had jij iets met deze oude drugsmoord te maken?’

‘Zijdelings. Hoezo?’

‘In enkele verhoorverslagen staat dat de vermoorde Jonne Gilberg een vriend had die Kent Hellström heet. Als ik tussen de regels door lees, schijnen het verdomd goede vrienden te zijn geweest.’

Swasse zweeg een paar seconden. Arnold wachtte. Hij wist dat hij de denkdoos van Wassberg aan het werk had gezet.

‘Misschien heb je wel iets te pakken’, zei Swasse uiteindelijk.

‘De laatste keer dat ik iets over die Hellström heb gehoord, had hij in een kroeg op Stureplan verschillende mensen met een mes bewerkt. Volgens mij heeft hij toen een forse straf gekregen.’

‘Kun je dat even checken? Ik zou die man graag spreken.’

‘Ik zal bellen, maar ik weet bij god niet of het me voor morgen lukt. We hebben hier op dit moment met een ernstige verkrachtingszaak te maken. De chefs zitten me als gekken op de huid.’

‘Daar zijn het chefs voor’, antwoordde Arnold, waarna hij de hoorn neerlegde. Hij keek op de klok. Nog steeds kantoortijd. Nadat hij uitvoerig gegeeuwd had, zocht hij het juiste deel op in de stapel telefoongidsen die in een hoek achter het gordijn lag. Toen hij het nummer zag staan, herkende hij het gelijk. Hij draaide het nummer, waarna de centrale van Hinseberg opnam. Na een kort moment had hij de juiste persoon aan de lijn.

‘Marianne Fredén.’

‘Hallo, ik weet niet of je je mij nog herinnert, maar we hebben elkaar op een conferentie in Grand Hôtel Saltsjöbaden ontmoet’, zei hij. ‘Arnold Nyman heet ik.’

Haar klaterende lach klonk nog net zoals hij zich die herinnerde in de bar van het hotel. ‘De wilde van de districts-recherche!’ antwoordde ze. ‘Natuurlijk herinner ik me je. Wil je me nog steeds uitnodigen om ergens naar je etsen te komen kijken?’

‘Heb ik je dat gevraagd?’

‘Ja en ik begrijp best dat je dat niet meer weet. Wat wil zo’n man op een dag als deze van een eenvoudige gevangenisdirecteur?’

‘Ik moet kennelijk eerst mijn excuses maken’, antwoordde Arnold.

‘Dat hoeft niet. Conferenties zijn nu eenmaal conferenties. Als we weer terug zijn op ons werk, vergeten we alles, behalve de discussie-onderwerpen.’

‘Jullie hebben een gedetineerde gehad die Anna Bengtsdotter Göransson heette. Is nog niet zo lang geleden in vrijheid gesteld.’

Marianne Fredén had gevoel voor nuances. ‘Heette?’

‘Ja, ze is dood aangetroffen in Göteborg. Het staat vast dat iemand haar geholpen heeft dood te gaan.’

‘Het kostte een moment van stilte voor de gevangenisdirecteur het nieuws had verwerkt. ‘Wat treurig om te horen’, zei Marianne vervolgens en haar stem trilde een beetje. ‘Ik mocht haar graag en geloofde absoluut dat ze het zou redden. Zijn er weer drugs in het spel?’

‘Mogelijk’, zei Arnold. ‘Hoewel we geen littekens van naalden hebben gevonden. Wat weet je van haar? Het maakt niet uit wat, want … ik heb op dit moment geen enkel aanknopingspunt.’

‘Ze heeft bij ons achtenveertig maanden vastgezeten, dus heb ik haar redelijk goed leren kennen. Een verlegen en teruggetrokken meisje eigenlijk. We hebben er veel over gepraat wat ze zou kunnen doen als ze vrijkwam. Het verbaast me niet dat ze in Göteborg terechtkwam. Haar moeder, Johanna heet die geloof ik, verhuisde daar naartoe. Ze had Anna een brief geschreven dat ze in Stockholm de blikken van haar universitaire collega’s op Frescati wilde ontlopen. Ze had een baan gekregen als docent geschiedenis aan Göteborgs Universitet, waar men geen of weinig over het noodlot van de familie wist.’

Arnold begreep het. Zelf wist hij ook wel het een en ander van vluchten, zowel door hemzelf als door anderen. ‘Hebben jullie ook over drugs gesproken?’

‘Dat gebeurde wel, maar ik ben er zeker van dat Anna clean was in de tijd dat ze hier zat. Vier jaar is lang en haar verlangen naar heroïne nam af. In het begin was het natuurlijk erg moeilijk. Maar ze vocht ertegen. Toen ze in staat was aan iets anders te denken dan aan het verlangen naar een roes, begon ze korte verhalen te schrijven en gedichten, eerst met de hand en later op een tweedehands computer die ze cadeau kreeg van een gevangene die ontslagen werd. Ik heb ze gelezen. Hoewel ik vooral verstand heb van ambtelijke taal, vond ik ze erg goed. Er werden er een paar gepubliceerd in een obscuur cultuurtijdschrift. Dat gaf haar moed ermee door te gaan en op mijn aanraden heeft ze een verzameling gedichten naar een grote, chique uitgeverij gestuurd.’

‘Dat doen velen!’ zei Arnold terwijl hij glimlachend dacht aan de vriendelijk afwijzende brief die tamelijk lang op het prikbord in Helena’s kamer had gehangen.

‘Maar je zult het niet geloven. Acht maanden voor haar ontslag uit de gevangenis kreeg Anna een brief met de mededeling dat haar dichtbundel was geaccepteerd en in de herfst zou uitkomen.’

‘Verdomd!’

‘Dat zei ik ook. Het stimuleerde Anna, maar maakte haar ook bang. Schrijvers wonen bij voorkeur in Stockholm, maar zij wilde niet terug naar haar oude bekenden in de hoofdstad. Er werd gezegd dat haar moeder Johanna een eenkamerflat voor haar geregeld had in … wacht even …’ De hoorn werd met een bonkend geluid op een bureau gelegd, waarna hij een ogenblik geritsel van papier hoorde voor hij Mariannes stem weer hoorde. ‘Sorry. In de wijk Johanneberg in Göteborg, waarschijnlijk ergens hoog op de rotsen boven Liseberg.’

‘Dus het boek is er gekomen?’ zei Arnold.

‘Ja, ik heb een gesigneerd exemplaar in mijn boekenkast. Vlak voor Anna ontslagen werd, kwam er bericht van haar uitgever. Daarin schreef men dat er zesendertig exemplaren van haar bundel aan de bibliotheken waren verkocht. Anna vond het waardeloos, maar in de brief werd beweerd dat dat voor zulk werk een prima aantal was en dat de goede recensies voor haar een springplank konden vormen.’

Het telefoongesprek gaf hem veel stof tot nadenken. Hij zat bijna een halve minuut met de hoorn in zijn hand voor hij hem op de haak legde.

Direct ging de telefoon over, waarna hij weer opnam. Het was Swasse.

‘Je kunt Kent Hellström afschrijven’, zei hij. ‘Hij kan die meid onmogelijk vermoord hebben. Hij zit in een cel in Österåker en hoopt clean te zijn als ze hem vrijlaten.’

‘Heb je met hem gesproken?’

‘Verdomme, nee. Waarom zou ik met hem praten?’

‘Hij kan best weten of er nog iemand anders met wraakgevoelens heeft rondgelopen.’

‘Luister goed, Arnold Nyman! Het is jouw onderzoek en van je Göteborgse collega’s. Mij kan het geen barst schelen en niet alleen omdat het mijn plicht is me hier met mijn eigen zaak bezig te houden.’

‘Maar weet je wel of die Gillberg meer goede vrienden had?’

‘Dat neem ik aan. Hij was de baas van een klein syndicaat dat heroïne via Polen naar Zweden smokkelde. Dat is alles wat ik weet, behalve dat het een nogal hechte club was. Van hun gabbers in het Oostblok hadden ze geleerd zich in cellen te organiseren.’

‘Dan moeten er meer vrienden zijn’, zei Arnold. ‘Je wordt bedankt, Swasse. Nu moet ik hier eerst eens even over nadenken.’

Hij pakte de stapel onderzoeksmateriaal weer op om te kijken of er een naam van een mogelijke wreker tussen zat. Maar hij was pas enkele pagina’s gevorderd, toen Albin door de gang naar hem toe kwam sloffen.

‘Hier zit jij dus een beetje tevreden met jezelf te zijn’, zei Albin. ‘Hoe gaat het?’

‘Ik heb een paar invalshoeken gevonden. Ik wil graag naar binnen in een flat op Volrat Thamsgatan 7 B.’

‘Waarom?’

‘Daar woonde Anna Bengtsdotter Göransson. Haar moeder heet Johanna Göransson. Ik heb haar naam opgezocht, maar er wonen in Göteborg minstens twaalf mensen met de naam J. Göransson.’

‘Kun je dat morgen niet doen?’

‘Dat zal wel moeten, want het is nu waarschijnlijk te laat om de universiteit te bellen en naar haar moeder te vragen’, zei hij.

‘Je bent er echt ingedoken.’

‘En moet je horen. Dat vermoorde meisje was dichteres. Er is net een dichtbundel van haar verschenen.’

‘Niet zijn bloeddruk maar een misdruk veroorzaakt de dood van een schrijver’, citeerde Albin bloedserieus. ‘Maar ik denk niet dat ze daaraan is overleden.’

‘Nee, ik sluit niet uit dat ze uit wraak vermoord is door een van de vrienden van de drugsdealer die ze heeft gedood. Maar om dat aan de weet te komen, moet ik eerst een bezoekje aan de gevangenis afleggen. Heb je voldoende budget voor een vliegticket naar Stockholm?’

‘Ben je dezelfde dag weer terug?’

‘Denk het wel.’

‘Reiskosten zijn geen probleem, maar die lui van financiën schreeuwen moord en brand als ze verblijfkosten moeten vergoeden.’

‘Ik laat je wel weten wanneer het speelt,’

‘Prima. Nu gaan we naar huis. Je moet slapen, Arnold, want die kringen onder je ogen, dat is vast geen mascara.’

‘Ik red me wel’, zei Arnold terwijl hij een geeuw onderdrukte.

‘Maar een biertje en een hapje eten zullen me geen kwaad doen.’

‘Heb je nog niet gegeten?’

‘Nee.’

‘Verdomde Stockholmer’, brieste Albin Hildebrand. 

4

Voor Arnold die avond naar bed ging, had hij de kaart bestudeerd. Toen hij een uur voor de wekker afging wakker werd, voelde hij zich fris en monter. Het duurde even voordat hij begreep waardoor dat kwam. Zijn been. Het deed geen pijn meer. Het was zo klaar als een klontje – hij was gauw vermoeid maar sterk en slijtvast.

De plattegrond van de stad lag nog steeds opengeslagen op de keukentafel. Nadat hij het licht had aangedaan, liep Arnold er met een kop koffie in zijn hand naartoe. De loofbomen voor het raam gaven veel schaduw en zorgden ervoor dat het in de keuken donker was, zelfs op een zonnige ochtend. Met kleine slokjes dronk hij zijn oploskoffie. Het huis waarin hij zich nu bevond, was op de kaart aangegeven met een groot rood kruis en hij trok zijn vinger langs de route die hij moest lopen om naar Volrat Thamsgatan te komen. Het was niet moeilijk te vinden, stelde hij vast en ver was het ook niet. Als zijn been weer begon op te spelen, kon hij altijd nog een taxi aanhouden. Arnold had de avond ervoor toch Johanna Göransson nog aan de telefoon gekregen, maar toen had ze tijd noch zin hem te ontmoeten. Maar de volgende ochtend in Anna’s flat was oké. Johanna’s stem had door de telefoon enigszins omfloerst geklonken, alsof ze gehuild had of een beetje aangeschoten was. Huilen was wel het meest waarschijnlijk, omdat ze kort voor zijn telefoontje het bericht had gekregen dat haar dochter was vermoord.

Arnold probeerde zich in haar situatie te verplaatsen. Hoe zou hijzelf geklonken hebben in de uren nadat hij te horen had gekregen dat Helena was vermoord? Hij schudde die gedachte van zich af. Een gelouterd politieman mag zo niet denken, zei hij tegen zichzelf. Een politieman speculeert niet, die houdt zich aan de feiten. Dat was de eeuwige leugen, omdat een politieagent, in tegenstelling tot wat veel mensen denken, ook maar een gewone sterveling is.

Hij wurmde zich in zijn jas en liep aan de tuinkant door de achterdeur naar buiten, omdat de sleutel van de voordeur erg stroef ging. Buiten op straat bleef hij even staan. Göteborg rook anders dan Stockholm. Dat was hem nog niet eerder opgevallen. Ook kon hij niet benoemen wat nu eigenlijk het verschil was. Maar het was anders.

De kaart had plat op de keukentafel gelegen. Maar de werkelijkheid was minder plat: de weg liep steil omhoog. Hij was genoodzaakt onderweg een paar keer te stoppen om uit te blazen, voor hij bij het stoplicht op Eklandgatan kwam, waar hij rechtsaf moest. Het was verder dan hij had gedacht, maar het ging goed. Zijn been hield de belasting. Na een poosje liep het voetpad naar beneden, waarna hij de straat vond waar hij in moest, met aan de ene kant een begroeide heuvel en aan de andere kant vaalgrijze gevels.

Op nummer 7B belde hij aan op éénhoog, waarna de deur onmiddellijk openging. De vrouw was goed gekleed, onopvallend opgemaakt en ze zag er in het donker van de hal relatief jong uit. Even later zag hij dat de jaren toch niet ongemerkt aan haar voorbij waren gegaan. De grijze strengen in haar bruine haar, de rimpels om haar ogen die niet alleen veroorzaakt waren door het vele lachen, en de plooien bij haar mondhoeken gaven haar gezichtsuitdrukking iets hards.

‘Johanna’, zei ze hees toen ze zijn uitgestrekte hand aannam.

‘Nyman, Arnold Nyman. Ik heb gisteren gebeld.’

‘Wat hebben ze met mijn meisje gedaan?’ Je kon horen dat Johanna’s tranen niet ver weg zaten. ‘De agenten die bij me thuiskwamen om te vertellen dat ze dood was, wilden verder niets zeggen.’

Arnold had antwoord kunnen geven. Hij had het autopsierapport gelezen. Maar dat wilde hij niet. Het meisje was eerst geslagen en vervolgens neergeschoten met vier kogels uit een wapen van een relatief klein kaliber. De moordenaar was waarschijnlijk geen ervaren schutter, want de treffers waren zeer verspreid. Ze gingen in een opgaande lijn vanaf haar rechterheup tot haar linker borst. De kogel die haar direct had gedood, was dwars door haar hart gegaan. Maar de kogels zelf waren niet gevonden. Die waren op de een of andere vreemde manier alle vier door haar lichaam heengegaan. Alleen aan de wonden kon men vaststellen dat het om een klein kaliber ging. De kruitvlekken verrieden dat de schoten van zeer dichtbij waren afgevuurd. Arnold nam haar bij de arm en zette haar, bijna ruw, op een houten stoel aan de kleine, ronde tafel in de keuken. Een Ikea-tafel. Rood en niet zo nieuw meer, want er zaten barstjes in de lak.

‘Ze?’ vroeg hij, nadat hij tegenover haar was gaan zitten. Heeft u enig idee wie het gedaan kan hebben?’

‘Het is vast een wraakactie. Een van de dealers die haar in het verderf hebben gestort, heeft haar gedood. De straf die haar door justitie is opgelegd, was voor hen natuurlijk niet genoeg. Ze moeten hun klanten afschrikken, hè – oog om oog, tand om tand.’

‘Dat onderzoeken wij ook’, zei Arnold. ‘Vertel eens over Anna. Ik weet dat ze in de gevangenis een boek heeft geschreven. Hoe belandde ze dan in Göteborg?’

Er gleed een vage glimlach over het vermoeide gezicht van Johanna Göransson. ‘U bedoelt dat alle schrijvers in Stockholm horen te wonen? Dat dacht Anna eerst ook en ze was van plan na haar vrijlating terug te gaan. Maar het is me gelukt haar over te halen dat niet te doen. Als ze was teruggegaan naar Stockholm, weet ik zeker dat ze weer de ellende was ingezogen. Ik heb haar doen inzien dat degene die schrijft, dat overal kan doen, want een manuscript kun je overal vandaan sturen. Je hoeft je werk niet persoonlijk af te leveren en als er iets besproken moet worden, kan dat ook per telefoon. Heeft u haar gedichten gelezen, meneer Nyman?’

‘Nee.’

Johanna stond op en liep het andere vertrek in, een combinatie van zit- slaapkamer. Toen ze terugkwam, had ze een dun boekje met een oranje-gele kaft bij zich. Ze legde het voor hem neer, zodat hij titel kon lezen. De zwarte letters met stekelige doornen eraan vormden het woord Prikvlucht!

Johanna zag dat de titel van de dichtbundel vraagtekens bij hem opriep.

‘U weet toch dat ze een junkie was’, zei ze. ‘Veel van haar gedichten gaan over die tijd. Degene die heroïne intraveneus gebruikt, moet zichzelf met een injectienaald prikken. Tijdens haar gevangenisperiode is het haar gelukt van haar verslaving af te komen. Dat was niet gemakkelijk. Binnen de muren van de gevangenis is afkicken net zo moeilijk of makkelijk als erbuiten, maar misschien is het binnen makkelijker omdat je beseft wat het je gekost heeft. Ze wilde ook wegvluchten van haar oude leven. U begrijpt het misschien beter als u de gedichten leest.’

Arnold knikte en stopte het dichtbundeltje in de zak van zijn colbertje. Hij voelde opeens dat hij ijskoude voeten had. Tijdens de wandeling hierheen waren zijn dunne schoenen in de sneeuwbrij nat geworden. Hij moest moeite doen niet aan het onaangename gevoel te denken.

‘U zorgde er dus voor dat ze hierheen kwam’, zei hij. ‘Heeft u dan ook deze flat voor haar geregeld?’

‘Ja. Een van mijn studenten … is in de buurt van Strömstad bij een botsing in het verkeer verongelukt. De universiteit heeft in dit pand enkele appartementjes. Hier en in dat barakachtige gebouw waar u op weg hierheen langs bent gelopen.’

‘Voor studenten?’

‘Ja.’

‘Was uw dochter dan aan de universiteit ingeschreven?’

Johanna schudde haar hoofd. ‘Ik werk al lang bij het instituut. Ik heb zo mijn contacten …’

‘Gingen u en Anna met elkaar om nadat ze hierheen was gekomen?’

‘Helemaal niet. Ze trok zich terug, ze was een beetje mensenschuw geworden en dacht dat je aan haar kon zien dat ze in de gevangenis had gezeten. Maar ik ging hier af en toe naartoe om te helpen met schoonmaken. Daar was ze zelf niet zo goed in. Een beetje slordig, eigenlijk. Ze vergat vaak dingen.’

‘Hoe bedoelt u?’

‘Toen ik een keer hierheen kwam – het was net nadat ze uit Griekenland terug was – was haar voordeur niet op slot. En op de vloer had iemand modderige voetstappen achtergelaten. Ik moest de vloer van de hele flat boenen.’

‘En wat was haar verklaring?’ vroeg Arnold.

‘Helemaal niks. Ik heb haar daarna nooit meer gezien.’

Johanna Göransson deed haar handen voor haar gezicht en barstte in snikken uit.

Arnold wachtte.

‘Griekenland?’ zei hij, toen ze wat gekalmeerd was. ‘Wat deed ze in Griekenland?’

‘Toen Anna uit Hinseberg vrij kwam, voelde ze dat ze weg moest en daarom heeft ze een stipendium voor beginnende schrijvers aangevraagd om Zweden een poosje te kunnen verlaten, misschien een paar weken of een maand. Eigenlijk was ze nogal verbaasd, maar vooral opgelucht toen ze een werkbeurs kreeg voor het verblijf van een maand in Athene. De dag nadat ze op tv was geweest, is ze vertrokken. Ik kreeg een kaart van haar waarop ze schreef dat ze me voor haar vertrek de hele dag had proberen te bereiken, om me te bedanken voor wat ik op haar antwoordapparaat had gezegd.’

‘Op tv geweest?’ vroeg Arnold verbaasd. ‘Waarvoor?’

Johanna stond opeens op en staarde hem aan alsof er iets ergs was gebeurd. ‘Ik zit hier maar’, zei ze. ‘Zonder u iets aan te bieden. Wilt u een kop koffie?’

‘Graag.’

Ze pakte een glazen potje Nescafé Lyx en kort daarop brandde het rode lampje van de kookplaat. Het water kookte en Arnold vond dat de koffie afschuwelijk smaakte. Veel te sterk.

‘Haar dichtbundel had goede recensies gekregen, wat niet onopgemerkt is gebleven. Dat tv-programma ging over de behoefte van de mens aan cultuur. Ze deed het goed, maakte geen enkele fout. Na afloop heb ik haar gebeld, maar kreeg geen antwoord, dus heb ik wat op haar antwoordapparaat ingesproken.’

‘Waar staat de telefoon?’ Ze wees naar de woonkamer en Arnold liep ernaartoe. Het was een zwart, breed model van het type Doro Multosvar. Hij drukte op het afspeelknopje, maar er gebeurde niets. Toen tilde hij het dekseltje op. Er was plaats voor twee cassettebandjes. In geen van beide ruimtes zat een bandje. ‘Heeft u de bandjes eruit gehaald?’ riep hij in de richting van de keuken.

‘Nee, aan van die technische dingen waag ik me nooit.’

‘Vreemd’, mompelde Arnold. Hij liep terug naar de keuken en dwong zich het laatste beetje koffie op te drinken. Hij bedankte voor nog een kopje. ‘U heeft waarschijnlijk geen videoband van dat programma?’

‘Nee, ik heb geen video. Zoals ik al zei … die technische …’

‘Ik begrijp het. Maar toen u belde, kon u toen iets op het antwoordapparaat inspreken?’

‘Ja, ik weet zelfs nog wat ik gezegd heb. Woordelijk. ‘Je was erg goed op de televisie. Bel even nadat je een glas hebt gedronken ter ere van jouw roem.’ Ik legde de nadruk op jouw. Toen ik voorafgaand aan het tv-programma tegen haar zei dat ze beroemd zou worden, was ze nerveus. Nu word ik voor de tweede keer bekend, zei ze.’

‘En de dag daarop is ze naar Griekenland vertrokken?’

‘Ook daar was ze nerveus over. Vanaf het moment dat ze van de schrijversbond het bericht over dat stipendium had gekregen, was ze bang dat ze zich zou verslapen en haar vliegtuig zou missen en dat als ze er eindelijk aankwam, de plek niet kon vinden waar ze naartoe moest. Ze vertelde me dat ze de laatste tijd ’s nachts vaak wakker werd, het licht aandeed om naar de aantekening te kijken die ze met potlood op het behang naast haar kussen had geschreven. Daar had ze het adres opgeschreven, maar ik ben dat nu vergeten.’

Arnold liep terug naar de andere kamer. Het bed stond een klein stukje van het tafeltje met de telefoon vandaan. Het behang was groen met een patroon van witte bloemen.

In een van de kroonbladen van een bloem vond hij de aantekening: Drakou 44, Athene. Voor ze afscheid namen, probeerde hij vergeefs Johanna te doen herinneren hoe het tv-programma heette en of het een regionale of landelijke zender was. Maar het lukte hem niet op een van die vragen antwoord te krijgen.

Arnold had nog steeds ijskoude voeten. De telefoon werkte gewoon en kort daarop stond er een taxi voor de deur. De auto nam een route die hem volstrekt vreemd was, maar wel zag hij het straatnaambordje Stampgatan. Hij wist dat daar de binnenlandse veiligheidsdienst SÄPO was gevestigd en dus was het ook niet ver meer naar het bureau.

Arnold liep direct naar zijn kamer en greep pen en papier. Hij had tijdens het gesprek met Johanna Göransson geen aantekeningen gemaakt, omdat hij zijn notitieblok thuis op Gröndalsgatan op het nachtkastje had laten liggen. Maar hij wist dat hij een goed geheugen had, tenminste als hij geen boodschappen hoefde te doen. Hij had het meeste al opgeschreven, toen Albin Hildebrand in de deuropening verscheen en iets wilde zeggen. Arnold gebaarde met zijn hand dat hij even moest wachten en haastte zich de laatste zinnen op papier te zetten.

‘Goedemorgen’, zei hij toen.

Commissaris Hildebrand keek op zijn horloge. ‘Hier in de stad is het bijna middag. Half elf’, antwoordde hij. ‘Ben je bij mevrouw Göransson geweest?’

‘Ja. Kun je me helpen aan een tv-gids van vorige week. Ons slachtoffer was te gast in een programma over de menselijke cultuurbehoefte. Ik wil proberen er een videoband van te bemachtigen.’

‘Ik diep het wel ergens op tegen de tijd dat je terug bent.’

‘Terug?’

‘Ben je vergeten dat je me gevraagd hebt vandaag heen en weer naar Stockholm te vliegen? Je wilde iemand spreken in Österåker. We hebben je ticket geregeld. Je vliegt met Malmö Aviation en vertrekt over drie kwartier.’

Arnold voelde zich net een klomp deeg. Natuurlijk had hij het er met Albin over gehad, maar hij kon zich niet herinneren dat het zo’n haast had. Zou er iets anders achter zitten? Wilden ze hem hier misschien even kwijt? Hij vroeg het.

‘Dat is het stomste wat ik in tijden heb gehoord’, kreeg hij als antwoord. ‘Toen je gisterenavond wegging omdat je zin had in een biertje en wat te eten, kreeg ik een telefoontje uit Stockholm. Ene Per Jordebro wilde je spreken. Hij was nogal verbaasd dat je al weg was, want juist jij was volgens hem altijd degene die het liefst overwerkte, omdat er thuis toch nooit iemand op je wachtte. Hij had niks bijzonders, maar ik heb hem wel een paar dingen over jou gevraagd. Ik kwam onder meer te weten dat jij altijd alles ogenblikkelijk gedaan wil hebben. Dus vond ik het maar het beste dit gelijk te regelen.’

‘Sorry’, antwoordde Arnold schoorvoetend. Maar ik heb Österåker nog niet laten weten dat ik kom. Want ik was niet van plan vandaag te gaan.’

‘Hij heet Kent Hellström, hè?’

‘Ja.’

‘Hij staat vanmiddag tot je beschikking.’

‘Heb je dat ook al geregeld?’

‘Ja, dat ook.’

***

Het vliegtuig was wit. Op de staart zat een rood met gele griffioen en onder beide vleugels hingen twee motoren. De vlucht van Landvetter in Göteborg naar vliegveld Bromma in Stockholm duurde slechts een uur. Toen Arnold uitstapte in de natte sneeuw, voelde hij zich bijna thuis. Aan de andere kant van Ulvsundaleden, waarvan hij vanaf het platform een glimp kon opvangen, had hij zich het jaar daarvoor schuldig gemaakt aan ernstig politiegeweld. Dat had Gullet Gunslinger eens moeten weten, dacht hij. Dan had ik nu alleen maar in een boevenwagen naar Österåker kunnen rijden.

Hij vond dat hij zich voor zijn nieuwe werkgever aan de westkust een beetje moest uitsloven. Dus in plaats van buiten de terminal gelijk in een taxi te duiken, hing hij de riem van zijn tas over zijn schouder en liep naar de bushalte. Bus nummer reed nog steeds en hij stapte in om naar Alvik te rijden. Maar daar ging deze bus nu niet meer heen. Een reorganisatie had ervoor gezorgd dat alle bussen nu via Brommaplan reden. Dat was ook best.

Op Brommaplan nam hij in de metro de groene lijn, stapte over bij Centralen en bereikte zo Östra station. De trein naar Österåker vertrok van spoor vijf, en een half uur later stapte hij uit op het zojuist gerenoveerde perron van Åkersberga. De taxistandplaats lag tegenover de kiosk van Pressbyrån. Nu moest het maar afgelopen zijn met de zuinigheid.

Hij wist dat de gevangenis van Österåker maar een paar kilometer van Åkersberga lag. Voordat het gebouw in 1969 was neergezet had Arnold geen enkele reden deze kant op te gaan. Nadien was hij er een paar keer geweest en wist dat de gevangenis er aan de buitenkant net zo uitzag als de meeste andere gevangenissen in Zweden. Volgens de papieren informatie werkten hier het personeel en de gevangenen er gezamenlijk aan de zes afdelingen voor verslavingszorg drugsvrij te maken. In deze inrichting werd zorg verleend, hier werden mensen niet alleen maar opgesloten.

Dit was een inrichting, dacht hij, die tot doel had mensen tegen zichzelf en anderen in bescherming te nemen. Mensen die hier belandden, vormden een bijproduct van de samenleving, mensen die nergens in pasten, mensen die om diverse redenen niet konden of wilden leven volgens de regels van ons wetboek. Het was al lang geleden dat hij de gevangenis voor het laatst had bezocht. Maar het gebouw zag er nog net zo uit. De grijze kolos stond op een open plek in het bos. De taxi had eerst tussen de dennen en sparren gereden. Langs de weg groeiden mossen en bosbessenstruiken tussen hoopjes smeltende sneeuw. Al dit groen hield plotseling op in een breed stuk niemandsland vlak voor de gevangenismuur. Veel was er niet te zien, maar toch werd alles met camera’s in de gaten gehouden.

Arnold betaalde de taxi, kreeg een kwitantie en liep naar de ingang. Daar was het beton donkerrood geschilderd. Door de tralies van de toegangsdeur kon je de binnenplaats zien. Hij liep naar de deur met aan beide zijden een groot raam en drukte op de knop.

‘Komt u binnen’ zei een metalen stem, waarna de deur openging. Binnen werd hij ontvangen door een man die zich voorstelde als Sven Wennergren. ‘U moet Nyman zijn’, zei de man. ‘Ik geloof zelfs dat ik u herken. U bent hier eerder geweest.’

‘Dat is al een behoorlijk poosje geleden’, gaf Arnold glimlachend toe. ‘En ik was er nooit lang.’

‘Ik heb een goed geheugen voor gezichten. En sinds afgelopen herfst werk ik hier al twintig jaar. U komt een van onze oude bekenden opzoeken, Kent Hellström.’

‘Klopt.’

Wennergren leidde hem langs twee wachtposten, waar Arnold zijn legitimatie moest laten zien. Vervolgens kwamen ze in een grote ruimte met een glazen dak. Daarvandaan leidde een wenteltrap naar een lange gang die eindigde in een stalen deur. Voorbij deze deur bevond zich een nog langere gang met spaarzaam verlichte muren. Er hingen veel schilderijen.

‘Zijn we hier wel goed?’ vroeg Arnold. ‘Dit herken ik niet. Via deze gang komen we toch bij de deur naar het bos?’

‘Als je de structuur van het gebouw niet kent, verdwaal je hier gemakkelijk’, legde Wennergren uit. ‘Zoals u weet, bestaat de gevangenis uit twee delen. In het gedeelte waar we net voorbij kwamen, zit alleen de administratie.’

Arnold knikte. Er gingen wat statistische gegevens door zijn hoofd. Er waren in Zweden vijfenveertig gevangenissen met in totaal plaats voor ongeveer 4,5 duizend gedetineerden. De inrichtingen waar Arnolds klanten na hun veroordeling worden heen gestuurd, zijn verdeeld in vier beveiligingsklassen. De gevangenissen in klasse 1 zijn die in Kumla, Hall en Tidaholm. Omdat de gedetineerden daar een gevangenisstraf uitzitten die varieert van tenminste zes jaar tot levenslang, heeft die ook de strengste beveiliging.

Gevangenissen in klasse 2 zijn de zogeheten gesloten rijksinrichtingen. Daar zitten gedetineerden uit het hele land en de lengte van de straf kan er variëren van zes maanden tot levenslang. Inrichtingen in klasse 3 zijn gesloten lokale gevangenissen, waar mensen zitten die een straf hebben van ten hoogste twee jaar. De laagste graad van beveiliging hebben de open inrichtingen, waar onder meer dienstweigeraars verblijven en mensen die voor het eerst een misdrijf hebben gepleegd. Hier varieert de lengte van de straf van zes maanden tot een jaar.

Österåker is een gevangenis in klasse 2. De meeste gevangenen hier hebben al een lange geschiedenis van misdrijven en drugsgebruik achter de rug. Arnold kon maar moeilijk geloof hechten aan de rapporten waarin werd vastgesteld dat ongeveer 60 procent van degenen die in Österåker hebben gezeten, twee jaar na hun vrijlating erin geslaagd is op het rechte pad te blijven.

‘Dat schijnt te kloppen’, zei Wennergren. ‘En dat is geen slecht resultaat. Bij andere gevangenissen is dat percentage hoogstens veertig. Maar het hangt natuurlijk samen met het feit dat de degenen die in Österåker zitten, zelf om plaatsing hier hebben gevraagd. Er zijn in het land zelfs meer aanvragen dan we kunnen plaatsen. Hier proberen we ze te helpen zichzelf te helpen. Degenen die hier nog gebruiken, die vliegen eruit, dus dat laten ze wel uit hun hoofd.’

‘Maar er zijn vast wel manieren om ook jullie om de tuin te leiden’, zei Arnold.

‘Zeker, maar bij ons moeten gedetineerden, als ze willen blijven, dagelijks een urinetest ondergaan.’

‘Waar zit Kent?’

‘In Blok H. Aan de andere kant van de gymzaal twee trappen omhoog.’

Toen ze bij zijn cel kwamen en Wennergren de deur van het slot had gedaan, fronste Arnold zijn wenkbrauwen. Afgezien van de tralies voor het dikke vensterglas zag de ruimte eruit als een gewoon, alledaags appartement.

En de man daarbinnen – Kent Hellström, dertig jaar oud, die de helft van zijn bijna vierjarige straf wegens een gewapende overval erop had zitten – zag er niet uit als de bajesklanten die Arnold tot nu toe was tegengekomen. Hij had weliswaar een tatoeage op zijn rechterhand, maar aan zijn kleren te oordelen 76

zou hij net zo goed in dienst kunnen zijn van een financiële instelling – zwarte broek, zwart colbertje, wit overhemd en een onopvallende das.

Kent was Arnolds verbaasde blik niet ontgaan. ‘Ik zit hier niet voor eeuwig’, zei hij. ‘Dit hier is de oefenruimte van deze inrichting.’

‘Oefenruimte?’ zei Arnold terwijl hij vragend om zich heen keek. Voor zover hij kon zien, was dit appartement beter uitgerust dan het huis dat hij in Göteborg huurde. Kent ging hem voor naar de woonkamer en verzocht hem plaats te nemen op de leren bank.

‘Ja, hier oefenen we ons in sociaal functioneren. Hier een poosje met je familie wonen is een van de oefeningen die erop gericht is ons te laten wennen aan het leven buiten de gevangenis. Maar u heeft toch niet al die moeite gedaan me hier op te zoeken, alleen maar om mijn woonruimte te bekijken?’ Hij stak een sigaret op en bood hem er een aan, maar Arnold schudde zijn hoofd. ‘Nee, daarom bent u hier niet. Het gaat waarschijnlijk over een meisje dat ik ken, Anna Bengtsdotter Göransson, als ik het goed heb begrepen.’

‘Kende’, zei Arnold nors. ‘Ze is dood. Vermoord.’

Er kwam iets vragends in Kent Hellströms blik, een kort moment van belangstelling dat weer snel verdween. Hij haalde zijn schouders op.

‘Wat een geluk dan dat ik al in geen tijden meer verlof heb gehad’, antwoordde hij. ‘Dus heb ik een alibi. Want u weet niet wie haar heeft omgebracht?’

‘Je kende haar.’

‘O ja?’

Arnold knikte. De sigarettenrook irriteerde hem, maar hij bleef de man aankijken. ‘Ik heb al het onderzoeksmateriaal gelezen van de zaak waarbij ze een broodmes in je vriend Jonne Gillberg heeft gestoken. Jullie deelden echt alles met elkaar, Jonne en jij. Drugsinkomsten … meisjes.’

Kent Hellström aarzelde even, maar vond vervolgens dat het geen kwaad kon zijn kaarten op tafel te leggen. Voor zover hij kon nagaan, had hij weinig te verliezen.

Wennergren was er op een stoel bij komen zitten.