KJELL GENBERG

BRUG NAAR MALMÖ

KJELL GENBERG

BRUG NAAR MALMÖ

LITERAIRE THRILLER

Uit het Zweeds vertaald door Mariëlle Maaswinkel

Uitgeverij de Rode Kamer

Oorspronkelijke titel Rockad med drottning

Verschenen bij Tre Böcker Förlag, Göteborg, 2002

© Oorspronkelijke tekst Kjell E. Genberg

© Nederlandse vertaling Mariëlle Maaswinkel en uitgeverij de Rode Kamer

Omslagontwerp Rolf van Kammen

Lay out Rough Design, Haarlem

1e druk September 2007

ISBN gedrukt boek 978-90-7812-443-6

Nur 305

www.rodekamer.nl

Brug naar Malmö

Literaire thriller

Flaptekst

Na een een succesvolle periode bij de recherche in Göteborg, wordt commissaris Arnold Nyman overgeplaatst naar de Zuid-Zweedse provincie SkÃ¥ne. Als een mysterieuze moord in de omgeving van Malm ö  verband blijkt te houden met de georganiseerde misdaad in Göteborg, keert hij tegen de zin van zijn voormalige superieuren terug.

Een mega-proces in Palermo heeft de Siciliaanse maffia weliswaar van haar belangrijkste leiders beroofd, maar dit betekent niet dat de organisatie dood is. De nieuwe top, bestaande uit echtenotes van vastzittende maffialeiders, richt zich vooral op de lucratieve mensensmokkel, in het bijzonder naar Zweden.

Een aantal moorden in en om Göteborg stelt de politie voor een raadsel. Samen met Nyman lukt het de recherche een spoor te vinden dat naar de moordenaars lijkt te leiden. Een spoor dat eindigt met een keiharde confrontatie in de onderwereld van de grootste stad aan de Zweedse westkust. 

Kjell Genberg is een van de meest productieve auteurs van Zweden. Zijn oeuvre bestaat uit meer dan tweehonderd titels, waaronder een aantal historische romans, vele literaire thrillers en enkele jeugdromans. Diverse van zijn thrillers zijn bekroond door het Scandinavische Genootschap voor misdaadliteratuur. Brug naar Malmö is deel drie in de reeks over commissaris Arnold Nyman en tevens Genbergs derde roman in het Nederlandse taalgebied. Eerder verschenen van zijn hand: Retour Stockholm (2006) en Dossier Göteborg (februari 2007).

Deel I

1

Inspecteur Elisabeth Andersson werd op de zaak gezet omdat ze de omgeving goed kende. Ze reed in de dienstauto langs Torgny Segerstedtsgatan zonder acht te slaan op het gebouw van het al lang geleden opgeheven dagblad Göteborgs Handels- och Sjöfarts Tidning en sloeg vervolgens af bij Saltholmsgatan met aan haar linkerhand de wijk Hinsholmskilen, waar het vol boten lag. Onderweg passeerde ze zowel de blauwwitte tram van lijn vier die de stad uitreed als die van dezelfde lijn in tegenovergestelde richting. Ondanks de kleuren blauw en wit noemden iets oudere mensen de tram ‘de groene wagen’. Sommige delen van het stadsdeel Saltholmen waren typische rijkeluiswijken, chique buurten waar over het algemeen weinig misdaad voorkwam. Hoewel ook daar soms vreemde dingen gebeurden. Nog maar een jaar geleden was Elisabeth opgeroepen om er een kijkje te nemen bij een merkwaardig sterfgeval dat uiteindelijk een moord bleek te zijn. Die zaak werd door haar opgelost en omdat commissaris Hildebrand zich dat herinnerde, meende hij dat ze in deze omgeving bekend moest zijn. Nu was er opnieuw een lijk gevonden.

In de hoek van haar achteruitkijkspiegel kon ze Joakim Nilsson half slapend op de achterbank zien zitten. De jongste agent van het bureau was vanuit een gehucht in Västergötland naar Göteborg overgeplaatst en raakte zo in de ban van het stadse uitgaansleven, dat hij zich genoodzaakt voelde zich er volledig in te storten. Daarbij hield hij niet van vroeg opstaan. In het begin was Elisabeth niet zo van hem gecharmeerd. Hij kwam bij de recherche op een moment dat ze het drukker hadden dan normaal. Maar het duurde niet lang voor Elisabeth inzag dat er achter die vermoeide ochtendblik een goed stel hersens schuilging, en inmiddels konden ze uitstekend met elkaar overweg. De plattegrond lag op de passagiersstoel naast haar en ze gooide hem naar de achterbank. Joakim schrok wakker.

‘Check het adres even’, zei Elisabeth terwijl ze naar hem grijnsde.

Hij ging rechtovereind zitten met een asgrauw gezicht.

‘Kijk verdomme voor je!’ schreeuwde hij, waarop Elisabeth haar blik snel weer op de weg richtte. Ze zag dat de tram recht op hen afkwam en kon op het laatste moment nog uitwijken. Toen ademde Joakim uit. Hij zei niets over haar rijvaardigheid, iets dat de anderen op het bureau meestal wel graag deden: ‘Wat is het verschil tussen Elisabeth Andersson en een gans achter het stuur? Dat is een goed bewaard zoölogisch geheim!’

Zelf vond ze dat ze goed reed. Nou ja, meestal tenminste. Nadat de auto Kapproddaregatan passeerde en ze dichter bij de halte van lijn vier kwamen, lag het ook aan deze kant van Hinsholmskilen vol met bootsteigers. Dit was het exclusieve paradijs van de bezitters van privé-jachten. Grote boten, gefortuneerde eigenaren. Het was moeilijk niet jaloers te worden. Toch was men het ook hier niet over alles eens. De vorige keer dat ze hier was om met mensen te spreken, kreeg ze van sommigen te horen dat het nadeel van de tram was dat het gewone volk tegenwoordig helemaal tot Saltholmen kon komen. Niet iedereen zei dat uiteraard. Je had hier niet uitsluitend oude en nieuwe rijken, in de oude villa’s met tuinen woonden ook mensen uit de doorsnee middenklasse. Elisabeth was zeer gecharmeerd van die huizen met tuinen vol oude, knoestige bomen. Alleen zat het er voor haar niet in hier een huis te kopen. Olle was lang werkloos geweest. Daar zou nu verandering in komen. Sinds kort had hij een nieuwe baan. Daarom ging het nu ook met hun relatie beter. Olle verdiende weer geld, zelfs iets meer dan vroeger en hoefde zich nu niet meer op te winden over het feit dat zijn echtgenote de enige kostwinner was. Maar hij zou nooit hun huidige appartement willen verlaten, het vertrouwde huis waar hij zich zo thuis voelde en elk vrij moment in de keuken rondscharrelde. Elisabeth mocht nauwelijks nog zelf koken. Oké, Olle was een prima kok, maar met de kat was hij veel te laks. Ze had regelmatig kattenharen tussen haar tanden. Joakim tikte op haar schouder en wees.

‘Die straat moeten we in’, zei hij.

Ze knikte en nam gas terug.

Elisabeth parkeerde de auto onderaan de heuvel waarop een grote villa lag, die door zijn ligging het zicht op het strand belemmerde. Er stonden al enkele patrouillewagens in de kleine straat. Toen ze boven de tuin inliep, bleef ze staan en floot tussen haar tanden. Aan de linkerkant lag een privé-zandstrand dat aan drie kanten omringd werd door rotsen. Er liep een lange trap omlaag. De geur van zeewier en zout water vulde haar neus.

Op het strand hielden een paar collega’s in uniform de wacht bij het afzetlint. Hun chef zat op de schommelbank bij de vlaggenstok te roken. Elisabeth voelde de prikkeling van de sigarettenrook in haar neusgaten terwijl ze koortsachtig in haar geheugen zocht naar de naam van de man. Ze werd gered door Joakim.

‘Hallo Gösta’, zei hij. ‘Is het je nog steeds niet gelukt te stoppen met die kankerstokken?’

De politie-inspecteur wurmde zich uit de schommelbank, lachte als een boer die kiespijn heeft en liep naar hen toe. Hij was klein en mollig, vrij breed en leek iedere keer dat ze elkaar ontmoetten weer iets kaler te zijn geworden. Hij had een gedeukte politiepet in zijn hand.

‘Ik ben vaker gestopt dan de meeste anderen’, antwoordde Algotsson. ‘Maar die daar beneden is definitief gestopt.’

‘Wat heb je voor me?’ vroeg Elisabeth. ‘De enige informatie die ik heb, is dat iemand met de naam Tranemo het loodje heeft gelegd. Ik dacht dat Tranemo een plaatsnaam was.’

‘Een plaats in Västergötland’, souffleerde Joakim Nilsson.

‘Ik ben daar niet ver vandaan geboren.’

Gösta Algotsson haalde licht zijn schouders op. Geografie interesseerde hem bar weinig. ‘Die vent heet Percy Tranemo’, legde hij uit. ‘Toen ik nog een klein jochie was, was dit enorme huis …’ De inspecteur wees met zijn duim richting de grote villa en maakte tegelijkertijd van de gelegenheid gebruik om zijn sigarettenpeuk op het grindpad uit te trappen. ‘… in het bezit van een kolonel die Ornebring heette. Na zijn overlijden wilden de erfgenamen het huis verkopen. Mijn vader was een potentiële koper, maar ze wilden er zo verdomd veel geld voor hebben dat de koop niet doorging. Ze adverteerden er lang mee en uiteindelijk werd het huis gekocht door Tranemo, die erg gecharmeerd was van het privé-strand.’

Een paar agenten in uniform kwamen vanaf de straat omhoog lopen. Een van hen stapte op Algotsson af. ‘We zijn bij wat buren langs geweest. Er is niemand die iets weet, maar ik heb toch alle namen maar opgeschreven. Is er hier verder voor ons nog iets te doen?’

‘Nee, ik heb hier genoeg mensen rondlopen en het lijken er steeds meer te worden. Jullie kunnen wel gaan.’

Toen de mannen verdwenen waren, keek Elisabeth de kalende, naar tabak stinkende inspecteur strak aan. Hij voelde haar blik en begreep dat ze niet was gekomen om naar de herinneringen uit zijn kindertijd te luisteren.

‘Tranemo’s vrouw stierf een paar jaar geleden, als ik me niet vergis op natuurlijke wijze – aan kanker. Daarna woonden Percy en zijn twee kinderen, Silvia van 22 en Markus van 26, in de villa samen met Percy’s jongere broer David, die makelaar is. Weet je zeker dat je nooit van die man hebt gehoord?’ Gösta Algotsson klonk oprecht verbaasd.

‘Zou dat dan moeten?’ vroeg Elisabeth.

‘Iedereen in de omgeving kende hem. Hij was directeur van het lokale kantoor van Handelsbanken, woordvoerder van de stadsdeelraad, hij stond bekend als filantroop en was bestuurslid van de kerkenraad van de protestantse kerk.’

‘Dat heeft hem kennelijk niet geholpen.’

‘Nee, nu ligt hij daar beneden op het strand, klaarblijkelijk om het leven gebracht door een kogel in zijn hoofd.’

‘Wie heeft hem gevonden?’

‘Zijn broer. Hij zit binnen te wachten tot er iemand met hem komt praten.’

‘Hij kan wel even wachten’, zei Elisabeth. ‘Eerst wil ik het lijk zien.’

De trap was van hout, bruin gekleurd door het impregneren en sommige treden kraakten als je erop stapte. Het zand onderaan de trap was vochtig, hoewel de zon scheen. Ze begreep waardoor dat kwam. De avond ervoor had de weerman op de tv gewaarschuwd voor stormachtig weer met wind uit het westen. De golven hadden over het strand gespoeld en het zand mooi glad gestreken. Maar nu was het weer rustig. In elk geval zo goed als.

Elisabeth Andersson haalde haar notitieboekje tevoorschijn en noteerde dat ze moest navragen hoe gisteren het weer hier was geweest. Dat hoorde het meteorologisch instituut SMHI te weten.

De mannen bij de afzetting staarden zwijgend naar haar toen ze op de onderste traptrede ging zitten. De voetsporen van de mannen en die van anderen waren in het zand duidelijk zichtbaar. De politie was kennelijk secuur te werk gegaan door het nemen van een omweg, want hun sporen liepen langs de rotsen aan de linkerkant.

Elisabeth inspecteerde de plek nauwkeurig, waarna ze opstond en via dezelfde omweg naar de afzetting liep. Ze merkte dat Joakim haar volgde.

‘Zijn er foto’s genomen?’ vroeg ze aan de dichtstbijzijnde geüniformeerde agent.

‘Ja, maar niemand van ons is beroeps’, antwoordde hij. 

Elisabeth knikte en voelde hoe haar concentratie toenam toen ze op haar hurken ging zitten om de man te observeren die achter het plastic afzetlint lag. Percy Tranemo lag een meter of dertig van de trap op zijn rug in het zand. Hij had een met kruidresten omringd kogelgat in zijn rechterslaap. Zo zag het er tenminste uit van drie meter afstand.

Iemand die van een iets grotere afstand zou kijken, zou gemakkelijk kunnen denken dat hij daar gewoon lag te zonnen. Ze volgde zijn voetsporen met haar blik. Die leidden direct naar de plek waar hij was gevallen. Maar ze zag ook het spoor van een ander persoon, een spoor dat naar het lichaam toeliep en vervolgens terugliep naar de trap. Ze keek omhoog en ontmoette Joakims blik.

‘Een baviaan had een moord niet slechter kunnen plannen’, zei haar collega.

‘Misschien, maar vergeet niet dat apen het van mensen winnen als het erom gaat de aandelenkoersen te voorspellen. We zullen zien.’

Ze was het met hem eens dat dit niet bepaald de ideale plek was om een moord te plegen.

In de tuin bovenaan de trap verzamelde zich een groep mensen. Eindelijk waren de technisch rechercheurs aangekomen. Ze herkende hun chef, Bertil Jonsson, een rustige, stevige en zeer koppige man, die er ondanks zijn zachte stem meestal in slaagde zijn zin te krijgen. Ze wachtte tot Bertil en drie van zijn mannen beneden naar het strand kwamen. De fotograaf was goed uitgerust met diverse camera’s en een flitser. Nadat hij eerst uit verschillende hoeken wat overzichtsshots had genomen, werden er planken neergelegd om overheen te lopen, zodat hij vanaf een kleinere afstand foto’s kon schieten, zowel van het lijk als van het spoor dat heen en terug liep.

De agenten in uniform leken blij dat ze de plek mochten verlaten.

Het bleek dat Bertil Jonsson er dezelfde mening op na hield als Elisabeth Andersson.

‘De moordenaar had hem net zo goed op het politiebureau kunnen doodschieten en er een bekentenis in zes talen bij kunnen leveren’, mopperde hij terwijl hij naar het voetspoor staarde. ‘Nou ja, we moeten maar proberen wat feiten te verzamelen, zodat de officier van justitie tijdens de rechtszaak die soepel en trefzeker tevoorschijn kan halen, alsof je een tube tandpasta leegknijpt. Elisabeth en Joakim, jullie hoeven hier niet langer te blijven. Jullie hebben vast nog genoeg andere dingen te doen.’

Elisabeth knikte. ‘Het is ondiep hier’, zei ze. ‘Ik kan me nauwelijks voorstellen dat de moordenaar het wapen in het water heeft gegooid, maar het is misschien geen slecht idee dat even te checken.’

‘Je hoeft een vader niet te vertellen hoe hij kinderen moet maken’, antwoordde Jonsson. ‘Wegwezen nu.’ Hij deed een stap opzij, zodat Joakim en Elisabeth voorbij konden lopen.

‘We kunnen wel even gaan praten met …’ Ze keek naar het gepriegel in haar notitieboekje. ‘… de broer die hem gevonden heeft. David Tranemo. En je mag nu trouwens best die stomme grijns van je gezicht halen.’

Het huis was groot en had aan de zeezijde een solide veranda. De gevel was bekleed met Mexicaanse tegels, maar oorspronkelijk was het een houten huis. Binnen had het pand hoge plafonds, maar de kleuren van het interieur waren zo grauw dat Elisabeth zich er onbehagelijk voelde zodra ze een voet over de drempel zette. Het was alsof ze een andere tijd binnenstapte. In de hal hing een groot Christusbeeld boven een breed, bruin gebeitst bureau. Hoewel ze niet gelovig was, kreeg ze haast de neiging een kruis te slaan.

David Tranemo zat op de bank in de woonkamer samen met de twee volwassen kinderen van de overledene. Voor de bank stond een tafel van gesmeed messing. Elisabeth kon zich niet herinneren wanneer zoiets voor het laatst in de mode was geweest. Ze hadden koffie gedronken en op de tafel stond een schaal peperkoekjes.

Verder werd de huiskamer gedomineerd door een zwarte vleugel. Er stond een opengeslagen muziekboek op. Elisabeth huiverde toen ze de titel van de melodie las: “Ik ben nu op weg naar de hemel”, van Herbert J. Lacey en Otto Witt. Het trio op de bank stond hoffelijk op toen Elisabeth en Joakim dichterbij kwamen en David Tranemo stak zijn hand uit. Ze bedankten voor de aangeboden koffie en peperkoekjes en gingen ieder aan een uiteinde van de bank zitten. Elisabeth legde het notitieboekje op haar knie en hield een pen in haar hand.

‘Ik weet wie de moordenaar is’, zei David Tranemo, waarbij hij haar met trouwhartige blauwe ogen aankeek. Zijn gezichtsuitdrukking was harder dan zijn blik. ‘Mijn broer werd gechanteerd en gisteren ontmoette hij zijn afperser. Ik hoorde hen ruziemaken.’

Zowel Elisabeth als Joakim observeerde belangstellend de lange blonde man die een klein koffievlekje op zijn verder smetteloze overhemd had.

‘Hij heet Oscar Melander en hij woont in Askim.’

2

Eerst dacht hij dat hij door de krekels was gewekt, maar toen hij echt wakker werd en snapte dat het de voetstappen waren van iemand die door de gang sloop, gleed hij snel het brede tweepersoonsbed uit. De marmeren vloer was koud. Nu gaat het dus gebeuren, dacht hij.

Vlak voor de zware eikenhouten deur van zijn witgekalkte kamer in het landhuis bij Corleone hielden de voetstappen stil. De deurklink bewoog, maar hij had de deur goed afgesloten. Er klonk een schrapend geluid toen de persoon aan de andere kant probeerde een sleutel in het slot te krijgen.

Hij lachte stijfjes terwijl hij zich snel aankleedde. Dat moesten ze maar proberen. Hij had het sleutelgat goed dicht gestopt. Het zou een flink poosje duren voor iemand langs die weg naar binnen kon komen.

De kamer had geen ramen. Dat had hem aanvankelijk niets kunnen schelen. In dit deel van de wereld hadden veel slaapkamers geen ramen. Dat was in de zomer meestal koeler en het hield in de winter de warmte beter vast. Toen hij naar Sicilië terugkwam, had hij de kamer een tijdje met Magdalena gedeeld. Maar nu niet meer.

In het begin begreep hij niet waarom ze zo afstandelijk tegen hem deed. Toen hij na de mislukte introductie in Stockholm Zweden ontvluchtte, werd hij met open armen ontvangen. Magdalena was al eerder aangekomen, samen met hun dochters Antonia en Patricia, die ook blij waren hem weer te zien. Zijn halfbroer Vittorio had de clan toen nog geleid. Maar de naweeën van het megaproces in Milaan waren nog voelbaar. Iedereen was zich er terdege van bewust dat het huis bijna constant door de politie werd bewaakt. Dat was al zo sinds Salvatore, hun oude leider, stierf.

En op een dag was ook Vittorio verdwenen. Niemand wist waarheen of waarom. In ieder geval antwoordde niemand op vragen daarover.

‘Maar wie is er nu dan capo di tutto capi?’ vroeg hij op een ochtend tijdens het ontbijt.

‘Dat staat voorlopig in de sterren geschreven’, antwoordde Magdalena. Hij keek naar haar. Zelf had hij nog een paar jaar te gaan voor hij zestig werd. Magdalena was iets jonger, maar haar koolzwarte haar begon hier en daar al grijs te worden. Het zat verzorgd rond haar mooie gezicht dat aantrekkelijk was om te zien, maar het viel hem op dat haar blik uitdrukkingsloos was wanneer ze naar hem keek. ‘En jij hoeft je er niet langer om te bekommeren. We zijn niet meer in Zweden, dit is Sicilië.’

Naderhand begon hij het te begrijpen. Magdalena veranderde steeds meer. Ze vond dat ze buitensporig veel te doen had. Dat stoorde hem juist helemaal niet. Lang geleden was hij er al achter gekomen dat hij niet van haar hield, maar dat hij – althans vroeger – haar gezelschap en haar kookkunst waardeerde. Toen hij met haar in het hoge noorden woonde, was het ontbijt altijd overvloedig geweest. Dat was hier ook wel het geval, maar nu werd het eten bereid door iemand anders – een diensmeisje bij wie het culinaire fingerspitzengefühl volledig ontbrak.

Zelf maakte hij lange wandelingen door het dal, genoot van de geuren van de citroenbomen en die van de altijd aanwezige olijven. Langs de weg met zijn heilige altaren zag hij stenen huizen op de steile hellingen waar mensen op de terrassen groenten teelden. In elk huis, dat wist hij, stond een klein beeldje van een wenende Jezus. Hier was iedereen zeer vroom, hier nam men de religie serieus. Oog om oog …

Ten slotte kwam hij terug in het dorp om zijn dorst te lessen in het kleine café.

Tijdens deze wandelingen dacht hij vaak over zijn echtgenote na. Daar had hij ook wel aanleiding toe. Magdalena was van oorsprong de naam van een plaats. Daar kwam Maria vandaan, Maria van Magdalena, de prostituee die het bloed van de lijdende Jezus aan het kruis opving. Zij was het die het zaad van Jezus in haar schoot droeg en die ervoor zorgde dat de bloedlijn van de koningen der Joden werd voortgezet.

Welke bloedlijn zou zijn Magdalena nu voortzetten?

De eerste paar keer dat hij het café binnenkwam, stopten de mensen met praten, maar na een tijdje raakten ze aan hem gewend. Het was niet zo dat hij door de aanwezigen werd verwelkomd, maar ze hielden er in elk geval mee op naar hem te staren alsof hij van Mars kwam. En toen hij heimelijk naar hun gesprekken luisterde, begon hij het te begrijpen. Er werd over zijn vrouw gesproken als Dona Magdalena, waarbij ze haar naam vol angst en respect uitspraken.

Dus zij was degene die aan het roer stond sinds Vittorio was verdwenen. De oude clan van Corleone was door het megaproces vermorzeld, maar men was op weg een nieuwe groep te vormen. Er werd gesproken over fusies en dat niets meer was zoals voorheen. Ooit, lang geleden, aan het eind van de tweede wereldoorlog, had je de Vrienden van de Vrienden, leiders van kleine clans die het belang van samenwerking inzagen. Dat waren keiharde kerels, maar geleidelijk begonnen zij hun macht en vermogen te overschatten. En het was de staat gelukt hen te ontmaskeren. En nu begonnen hun vrouwen iets te ondernemen.

Hun mannen zaten in de gevangenis terwijl de vrouwen de macht overnamen.

Dat was iets wat de overheid niet doorhad. Die kon zich niet voorstellen dat een clubje vrouwen op het platteland van Sicilië binnen de maffia de dienst zou kunnen uitmaken. En de carabinieri ging door met het bewaken van hun huis. Hij voelde zich ijskoud worden toen hij begreep dat de bewaking hem betrof – de enige man die er woonde.

Daarom had hij iets drastisch verwacht. Niet van de kant van de politie. Die moest wachten op bewijs, en hij had de Italiaanse wet sinds hij was teruggekeerd op geen enkele manier overtreden. Maar dat men het huis in de gaten hield, kwam Magdalena heel slecht uit. Mannen met verrekijkers in de bosrand hielden het huis in het vizier en wisten precies wie er kwamen en gingen. Vroeg of laat zouden ze begrijpen dat twee plus twee vier is.

De enige mogelijkheid om de politiebewaking te laten ophouden, was degene die ze bewaakten te ruimen. Ruimen was een veelgebruikt eufemisme om aan te geven dat er een stom beest werd geslacht. Die gedachte deed hem huiveren. Daarom was ook hij begonnen zich voor te bereiden. Hij had gewacht en nu was het zover.

Behalve de voetstappen in de gang voor de slaapkamerdeur klonk er nu ook iets anders. Er werd iets met een plof op de grond gezet. Hij vermoedde wat het was. De kolf van een jachtgeweer sloeg tegen het marmer. Hij had geen tijd meer te verliezen.

Hij trok het bed een halve meter van de muur af. Daar zat een luik dat naar buiten toe openging en door de voegen tussen de tegels nauwelijks zichtbaar was. De zakken van zijn jas waren gevuld met zaken die hij de komende dagen hard nodig zou hebben. Vooral geld, miljoenen lires. Hij gleed omlaag, sloot het luik een stukje, maar niet meer dan nodig was om het bed terug op zijn plek te kunnen schuiven. Vervolgens bevond hij zich onder het huis en haalde zwaar adem na deze inspanning.

Het was bijna net als vele jaren geleden, toen hij samen met Vittorio in dezelfde kamer had gewoond. Ze waren er op dezelfde manier tussenuit gepiept. Maar toen had geen van beiden lopen hijgen, ze hadden elkaar slechts aangekeken en om hun samenzwering gelachen.

De ingepakte weekendtas stond klaar achter een steunbalk. Hij pakte hem op en wurmde zich naar buiten. Toen hij bij de greppel achter de bessenstruiken in de tuin aankwam, klonk er een dreun vanuit het huis. Nu hadden ze de deur open gekregen en zouden snel ontdekken dat hij er niet meer was. 

Terwijl ze daarbinnen bezig waren in de kamer zonder ramen, sprong hij ineengedoken schuin het veld over naar het bijna uitgedroogde ravijn waar het water als een traag beekje stroomde. De nacht was pikzwart. In de lucht was geen spoor meer te zien van de rode strepen die er altijd hingen voor het donker werd. Maar de hemel glinsterde van de sterren. Hij voelde de wraak in zich omhoog komen, niet eens omdat ze van plan waren hem te vermoorden, maar omdat hij zijn dochters vermoedelijk nooit meer zou zien. Aan Magdalena had hij maling, maar het moeten missen van zijn kinderen vond hij moeilijk.

Die nacht sliep hij niet veel, maar rustte in een kloof en werd wakker van iets dat naast hem bewoog. Naast zijn ene arm stond een hagedis met smalle, gelede poten die leken op die van insecten. Hij had een kop zo groot als een kleine bal en zag er angstaanjagend uit. Maar toen hij van schrik opsprong, werd de hagedis ook bang en verdween. Het was koud, hij rilde en voelde zich hongerig. Na een tijdje vond hij op de grond wat cactusvijgen. Die stilden zijn honger enigszins.

Twee dagen later was hij in Palermo en liep via achterafstraatjes naar een badhuis bij de haven. Bij zonsopgang had hij op de hellingen de stenen huizen gezien die glommen als goud in het felle ochtendlicht. Degenen die daar woonden waren niet arm in de letterlijke betekenis van het woord, aangezien ze tomaten en andere groenten verbouwden en meestal in het bezit waren van een enkele citroen- of olijfboom. Ze waren tevreden, een tevredenheid die hij niet begrijpen kon, niet nu hij enkele jaren de luxe en het comfort in Noord-Europa had ervaren. 23

In het badhuis waste hij zich grondig en trok de schone kleren uit zijn weekendtas aan. De broek had vouwen dwars over zijn dijen, maar die zouden snel verdwijnen. Vlak na de siësta liep hij langs het busstation, en zijn gezicht vertrok toen hij een paar mannen herkende die op een bankje zaten te praten. Het was precies zoals hij vermoedde. Alle plekken waar hij vervoer zou kunnen regelen, werden bewaakt. Het was dus ook zinloos te proberen naar het vliegveld te gaan. Er was maar één weg die daar naartoe ging. Op die weg had de maffia op 22 mei 1992 rechter Giovanni Falcone in de lucht laten vliegen – terwijl hij omringd was door lijfwachten en in een gepantserde auto reed. De kom waarin Palermo ligt, is ontstaan uit een uitgedoofde vulkaan. De berg verheft zich richting het land en aan de andere kant beweegt de zee met haar eeuwige golven. Hij volgde de smalle straatjes waar hij zich veiliger voelde en liep over de stoep onder opvallend bloemrijke balkons. Het gevoel dat er gevaar dreigde, liet hem geen moment los. Dat gevaar hing samen met aan Palermo. Door de eeuwen heen was de stad veroverd door diverse volksstammen. Dat was er de oorzaak van dat er zoveel verschillende bouwstijlen waren. Hier vond je Griekse zuilen, Normandische vestingmuren, Islamitische torens en Spaanse kathedralen. Je had hier Moorse huizen en kerken van Iberische oorsprong. In het deel van de haven waar de vissersboten vertrokken, vond hij een klein pension. De oude vrouw vroeg niet veel voor de kamer en toen hij haar wat extra briefjes gaf om zijn pak te laten stomen, begon ze te stralen en lachte met haar tandeloze mond.

De volgende ochtend om half vier trof hij een visser die op het punt stond uit te varen om zijn visnetten uit te zetten. De man had een donkere huidskleur, was slecht gekleed en had geld nodig. Maar toen hij hoorde wat de nieuwkomer wilde, schudde hij zijn hoofd.

‘Zover kan ik je niet brengen’, zei de visser. ‘Maar ik heb een kameraad die op Isola Alicudi woont. We ontmoeten elkaar meestal op de kade. Hij kan je helpen … alleen kost het dan meer.’

‘Dat komt in orde.’

Twintig minuten later voeren ze het zeegat uit. De boot schommelde hevig en hij voelde zich een tijdje niet zo lekker, maar dat ging over. Tegen half elf, toen hij op een houten stoel naast de naar vis ruikende kisten zat, kwam de schipper naar hem toe.

‘Ik heb de boot van mijn vriend gezien’, zei de visser. ‘Zo meteen …’

Hij manoeuvreerde het vaartuig tussen een paar lange aanlegsteigers. De andere visser was jonger, heel mager en nadat hij de gevraagde som geld in ontvangst had genomen, werd hij erg zwijgzaam. Wel had hij hem uitgelegd dat hij zoveel geld vroeg omdat hij nu de hele dag niet kon vissen en omdat diesel tegenwoordig niet meer goedkoop was. Die avond werd hij aan land gezet bij Golfo di Sant Eufemia, in de buurt van Pizzo. Vanaf daar nam hij een overvolle bus die via de kust naar Sapri reed. Het lukte hem daar een klein hotel te vinden en de volgende morgen reisde hij verder naar Napels.

Tegen die tijd had hij een besluit genomen. Overal in Europa had de organisatie van Corleone haar vertakkingen. De enige plek die hij kende waar ze niet zaten, was Zweden. Daar moest hij dus naartoe terug. Als ik mijn vrienden niet meer kan vertrouwen, moet ik bescherming zoeken bij mijn vijanden, dacht hij.

Hij nam een taxi naar het vliegveld.

3

‘Heb je nu alweer een nieuwe auto gekocht?’ vroeg Arnold terwijl hij zijn dochter afkeurend aankeek. ‘En nog wel een Alfa Romeo. Daar heeft een assistent in opleiding toch geen geld voor?’

Helena schoot in de lach. ‘Jawel, pap. Wie ervoor zorgt dat hij een rijke vriend heeft, kan zich van alles veroorloven.’

‘Ja, je vertelde dat je zo iemand hebt ontmoet. Heb je het naar je zin in Oskarshamn?’

‘Ach, dat gaat wel. Het is daar in elk geval gemakkelijk de weg te vinden. Maar aan jou is te zien dat je het bepaald niet naar je zin hebt. Ik krijg onverwachts te horen dat je bent overgeplaatst en dan vind ik je hier in een kamer in Malmö.’

Arnold draaide zich snel om, zodat Helena niet zou zien dat zijn gezicht verstijfde en zijn blik somberder werd. Hij ging bij het raam staan. Het helpt niet een van “de beste rechercheurs van Zweden” te zijn – dat was tenminste wat de statistieken vertelden – zolang je een vijand hebt die binnen de landelijke bureaucratie de lakens uitdeelt.

Op de vensterbank lag een groezelig kaartspel dat hij gebruikte om patience te spelen, een van de weinige pleziertjes die hij nog had sinds zijn aankomst in Malmö. Hij kende de stad niet, verdwaalde tussen al het onbekende. Dus deed hij af en toe een spelletje patience en speelde soms vals. Als er niemand keek, was het zo gemakkelijk een kaart weg te schuiven, zodat de dame op de koning terechtkwam. Na die kleine rockade kon hij meestal uitkomen.

‘Het is weer net als daarvoor, toen ik gedwongen werd naar Göteborg te verhuizen’, zei hij.

‘Gullet Gunslinger weer?’

‘Wie anders? Hij laat zich voor het karretje van zijn politieke vriendjes spannen en ik begon in de Göteborgse politieke doofpot te roeren toen ik daar aan de moord op die dichteres werkte.’

‘Maar … maar er was toch geen enkele politicus schuldig?’ zei Helena terwijl hij haar weerspiegeling in het raam zag. Zoals altijd werd ze een beetje rood wanneer ze boos was. ‘Je hebt niets verkeerd gedaan, pappa.’

Bijna de hele kamer reflecteerde in het raam. Het was geen grote ruimte. Er was plaats voor een negentig centimeter breed bed en een nachtkastje. Arnold dacht eraan dat hij het peertje van zijn bedlampje moest vervangen. Er zat een gloeilamp van veertig watt in en op zijn leeftijd had hij minstens zestig watt nodig, wilde hij tenminste goed kunnen lezen.

‘Nee, ik heb niets verkeerd gedaan’, antwoordde hij bitter.

‘Maar ik heb geleerd hoe Göteborg in elkaar steekt. Op het gemeentebestuur mag geen enkele schaduw vallen en door mijn onderzoek kwam er nogal wat aan het licht. Het lijkt alsof er een directe lijn is naar het politieke hoofdkwartier in Stockholm. En je weet hoe het daar is ...’

‘Je hebt daar vaker over verteld dan dat ik me eigenlijk wil herinneren.’

Als de Minister van Justitie verkouden wordt, krijgt Gullet Gunslinger koorts’, zei Arnold. ‘Laten we het nu over iets leukers hebben.’

‘Nee, we maken dit eerst af’, besloot Helena. ‘Ik weet dat je het naar je zin had in Göteborg. Je had dat oude stenen huis helemaal voor jezelf. Hier heb je nauwelijks ruimte.’

‘Nee, maar de meeste van mijn spullen staan nog op Gröndalsgatan in Göteborg. Het schijnt nog wel even te duren voordat Alice en Sören terugkomen uit Polen. Voor deze kamer hoef ik niet te dokken. Dit schijnt Malmö’s criminele hol te zijn voor gehate agenten in ballingschap.’

Helena ging naast haar vader staan en keek naar buiten. In de tuinen achter de witte huizen lagen talrijke prieeltjes. Het zag eruit als het labyrint dat ze een keer in Engeland had bezocht. Iets verderop stond een seringenhaag. In een aantal tuintjes stond een parasol. Er holden wat kinderen rond die elkaar nat spatten met het water uit de kraantjes naast de huizen en overal stonden driewielers. Een man die stond te barbecuen, blies lucht tussen de kooltjes en zijn vrouw kwam aanlopen met een dienblad vol borden, een fles ketchup en een kan sap.

‘Je woont hier in ieder geval centraal’, zei Helena tenslotte en merkte zelf dat haar stem troostend klonk. ‘ Amiralsgatan is heel dichtbij.’

‘Het is verder weg dan naar de rosse buurt op St. Knutsväg’, antwoordde Arnold Nyman somber. Hij had meer last van zelfmedelijden dan gebruikelijk en mompelde: ‘Wij, ongewenste uilskuikens uit Stockholm belanden hier in de Prieeltjesstraat in de wijk Opgeruimd-staat-netjes-West.’

Hij staarde omlaag naar de in model gesnoeide rechthoekige borders. Vast Skånse tuinarchitectuur, aangezien het groen in de tuintjes voornamelijk uit Beukhagen bestond. De meeste tuinen waren niet groter dan vier vierkante meter, maar een paar waren twee keer zo groot. Elk appartement had zo’n privéplek en de grotere waren natuurlijk weer van de een of andere hoge piet binnen de woningbouwvereniging.

Arnold wist dat hij zo niet moest denken als hij de proletarische variant van de aristocratische tuinarchitectuur observeerde. Hij woonde er nog maar net toen openhartige buren hem kwamen vertellen dat het eerste huis van deze wijk in 1917 was gebouwd in een poging de duistere achterbuurten van rond de eeuwwisseling te doen verdwijnen. Malmö groeide en deze buurt lag aan de buitenkant, grenzend aan akkers en weilanden. Nu woonde hij, zoals Helena slim had opgemerkt, behoorlijk centraal.

Hij wierp een blik op zijn dochter, zijn kleine Helena die buiten zijn invloedssfeer almaar ouder werd.

Zelf zag hij haar nog steeds als een kind, hoewel ze al bijna dertig was en gediplomeerd arts. Als haar moeder nog geleefd had en zij niet al zo groot was geweest, zou dit een ideale plek voor hen zijn geweest, een tuin als een hemelse droom waar de heimelijke paadjes door fris groen werden omzoomd. Ooit hadden hier ook appelbomen gestaan, maar wat daar nog van over was, stond nu weg te kwijnen naast de fietsenrekken. 29

De man in de tuin was bezig worstjes te grillen. De kinderen aten en maakten plezier. Het gezicht van de jongste zat onder de ketchup, maar hij leek daar totaal geen last van te hebben. Het kind lachte uitbundig en zijn ogen glansden van plezier.

Wees maar blij, dacht Arnold. Op een dag ben je groot. De vader grilde en grilde, de moeder was naar binnen gegaan. Ten slotte zette hij het bord met de gegrilde worstjes bovenop de heg en ging op de zeskantige roodbruine tegels zitten waar het onkruid tussen de voegen groeide. Hij stak een sigaret op, geheel in strijd met het advies van de overheid niet in nabijheid van kinderen te roken.

‘Hoe lang blijf je?’ vroeg Arnold terwijl hij zich naar Helena omdraaide.

‘Hoe lang ben je nog vrij?’

‘Ik weet het niet.’ Sinds ik hier ben, heb ik blijkbaar alle schema’s gesaboteerd. Ze hebben nog geen passend rooster voor me kunnen maken, dus ik ben net als jij.’

Ze keek hem verwonderd aan. ‘Hoezo net als ik?’

‘Jij bent arts’, lachte hij. ‘Je zou bekend moeten zijn met het begrip oproepkracht.’

‘Inderdaad.’

‘Dat ben ik nu de meeste tijd. Op de rechercheafdeling hebben ze een bureau voor me neergezet. Daar zit ik soms. Maar meestal ben ik hier thuis oproepbaar. Hij keek opnieuw door het raam naar buiten en grijnsde. ‘My home is my castle.’

Helena pakte hem beet en omhelsde hem stevig. ‘Je bent somber’, zei ze. ‘Je moet een beetje opgevrolijkt worden.’

‘Hoezo somber?’ citeerde hij de bekende slogan van het tijdschrift MAD, maar dat citaat zei haar niets.

‘Jazeker, je bent somber. We rijden de brug over en we gaan iets eten aan de Deense kant. Ik trakteer.’

Ze discussieerden een poosje over wie er zou betalen, maar uiteindelijk ging Arnold overstag. Haar Alfa Romeo was werkelijk een prettige wagen om in te rijden. Hij keek een beetje verbaasd toen ze met grote vanzelfsprekendheid bij het loket van de brug in Lernacken haar creditcard overhandigde. De brug van Malmö naar Denemarken. Vanaf het land had hij een paar keer naar de gigantische brug gekeken en deze imposant gevonden. Maar nu hij voor het eerst over dit enorme bouwwerk reed, voelde het alsof hij over een doodgewone snelweg reed.

‘We rijden niet naar Kopenhagen’, zei ze toen ze Denemarken binnenreden. ‘Ik heb gehoord dat er in Dragør een goed restaurant zit. Wat zeg je ervan?’

‘Aangezien jij hebt besloten dat jij gaat betalen, heb ik besloten dat jij mag beslissen’, antwoordde hij. ‘We kunnen misschien mooi even van de gelegenheid gebruik maken om wat boodschappen te doen in Brugsen. Ik moet nodig mijn voorraad aanvullen. Die tante van wie ik die kamer huur, heeft een extra koelkast in de keuken, speciaal voor mij.’

Driekwartier later zette Arnold zijn tassen met boodschappen in de kofferbak van de Alfa. Hij had met Zweeds geld mogen betalen, maar constateerde dat hij blijkbaar de verkeerde spullen had gekocht, want het was bijna even duur als aan de andere kant van het water.

Het duurde een poosje voor ze in het Strandhotel een tafel op de veranda kregen. Maar het eten was voortreffelijk, het bier Deens en het uitzicht op de haven overweldigend, de haven waar nu niet langer rondtoerende Zweden op afkwamen, in elk geval niet met de lijnboot vanuit Limhamn. Ze waren op weg terug naar de auto toen Arnolds mobiele telefoon ging.

‘Johannesson van de recherche hier’, zei een krakende stem. ‘Kun je naar het bureau komen. We hebben een klus voor je.’

‘Zijn jullie door je voorraad Skånse agenten heen?’ vroeg Arnold.

Het bleef twee seconden stil. Een pijnlijke stilte. ‘Wanneer kun je hier zijn?’ zei Johannesson vervolgens.

‘Over twintig minuten. Ik zit in Denemarken.’

‘Dan zeggen we tot over twintig minuten.’

Helena hoorde het gesprek en ging iets sneller lopen. Arnold kon haar met moeite bijhouden. Op de parkeerplaats gaf hij haar een sleutel.

‘Wat moet ik daarmee?’ vroeg ze.

‘Allereerst moet je me een lift geven naar Porslinsgatan en daarna rijd je met de spullen in de kofferbak naar huis, naar mijn koelkast. En als je alle spullen daar keurig in hebt gelegd, mag je je uitstrekken op mijn bed om wat uit te rusten. Als je tenminste niets leukers te doen hebt. Er is een tv, maar het beeld op één is slecht.’

Ze schudde ontevreden haar hoofd.

‘Waar zit in hemelsnaam Porslinsgatan en hoe rijd ik daar naartoe?’

‘Ik zal je de weg wijzen als we in Malmö aankomen. Porslinsgatan is een beruchte straat onder de kluizenkrakers uit de onderwereld. Daar bevindt zich namelijk het politiebureau, de plek dus waar ze terechtkomen als ze dom zijn geweest.’

Deel II

1

Elisabeth Andersson wenkte Joakim Nilsson. Vanaf de veranda konden ze de rechercheurs aan het werk zien. ‘Ze zijn zo klaar met hun eerste onderzoek’, zei ze. ‘Ik praat met Bertil zodra hij aanspreekbaar is. Jij kunt terug naar de stad gaan en checken of je iets kunt vinden over die Oscar Melander. Ongeacht hoe het zit, moeten we erachter zien te komen waar hij woont. We gaan hem zo snel mogelijk een bezoekje brengen.’

Nilsson knikte. Er kwam een windstoot vanuit zee. Toen de wind hem bereikte, zette Joakim zijn kraag op en verdween vervolgens omlaag naar de straat waar de auto stond. Elisabeth trok haar vest strakker om zich heen en deed de knopen van haar jas dicht. Ze liep de trap af richting het strand. Bertil Jonsson zag haar dichterbij komen en sloeg het zand van zijn kleren, waarna hij de verweerde trap op liep. Ze troffen elkaar halverwege.

‘Alles is opgemeten en gefotografeerd’, zei hij. ‘Er komt zo een wagen om het lichaam op te halen.’

‘Wat heb je?’ vroeg Elisabeth.

‘Behoorlijk wat’, lachte de techniekchef. ‘Vooral zand natuurlijk. Er zit een kogelgat in zijn hoofd. Ik denk dat er vanaf een zeer kleine afstand is gevuurd, maar dat zal wel worden vastgesteld nadat er een poosje in hem is gesneden. 

Vervolgens hebben we natuurlijk die voetsporen. Daar hebben we mooie afgietsels van gemaakt.’

‘Dat helpt mij niet veel verder’, zuchtte ze.

Hij probeerde een vrolijk gezicht te trekken. ‘Bel het uitzendbureau als je hulp nodig hebt. Ik kan je alleen informeren over wat we gezien hebben en tevoorschijn hebben gehaald. Dat is in deze situatie niet veel. Later vandaag krijg je meer. Ik heb een aantal van mijn mensen opdracht gegeven Percy Tranemo’s deel van het huis te doorzoeken. Meer valt er op dit moment niet bij me te halen.’

‘Je bent gemeen’, zei Elisabeth Andersson.

‘En jij bent een goeie smeris, ouwe Bettie. Ga daar mee door en vraag niet van mij je dingen te leveren die ik niet kan onderbouwen.’ Hij keek langs haar heen. ‘Kijk, daar komen de lijkenjongens. Blijf uit hun buurt.’

Elisabeth trok een lelijk gezicht, maar dat zag hij helemaal niet. Als ze ergens een hekel aan had, dan was het wel om ouwe Bettie genoemd te worden, de bekende figuur uit de strip van Donald Duck. Ze was van mening dat ze een levend wezen was, een denkend mens en wilde niet gereduceerd worden tot een replica uit een tekenfilm. Toch zei ze niets. Dat had geen zin.

Ze liep samen met Jonsson tot in de tuin. Toen de trap vrij was, haastten de mannen zich met een brancard omlaag. Ze groetten niet eens.

‘Wat ga je nu doen?’ vroeg Elisabeth toen ze bij de trap naar de straat stonden.

‘Het werk op het lab leiden en verdelen natuurlijk. En jij?’ vroeg Jonsson.

‘Ik wacht op Joakim’, antwoordde ze. ‘Hij is op weg om wat dingen uit te zoeken die in het huis naar boven kwamen.’

‘Succes.’

‘Bedankt. Dat hebben we waarschijnlijk hard nodig.’

Bertil opende de auto van de technische recherche en ging achterin zitten. Zijn manschappen kwamen vanaf het strand en wurmden zich ook in de wagen. Toen de auto draaide en wegreed, keek Elisabeth hem na. Pas toen die uit zicht was, liep ze zelf naar de straat en ging op de stenen balustrade bij de trap zitten, vlak naast een bessenstruik waarvan ze de naam niet kende.

Het duurde twintig minuten voor Joakim terugkwam. Hij had het adres gevonden van Oscar Melander in Askim, maar verder viel er niets over de man te vertellen.

‘We rijden erheen’, zei ze en ging op de passagiersstoel zitten. Als hij de moordenaar is, kan hij niet ver gekomen zijn.’

Daarna zat ze zwijgend en met haar ogen dicht de situatie te overdenken: een stuk strand tussen twee bergwanden. De zee ervoor en de trap omhoog naar het huis. De voetsporen die van de trap naar het water liepen. Dan de drie verschillende sporen, waarvan er één zeker van Percy Tranemo was, want dat spoor stopte bij het lichaam. Een ander spoor dat bijna dezelfde weg heen ging en daarna terugkeerde naar de trap. Kon dat het spoor van Oscar Melander zijn? En dan was er nog een spoor. Als David Tranemo de waarheid sprak – en waarom zou ze hem wantrouwen? – waren die ontstaan toen hij het lichaam ontdekte. Niets meer. Die ochtend was er niemand anders geweest. 37

Toen ze op de trap bij het strand zat, had ze ook andere sporen in het zand gezien, maar die waren duidelijk niet van mensen afkomstig. Misschien waren het vogels geweest. Dat zou de technische recherche vast wel weten. Totdat ze er met hen over zou spreken, had ze alvast haar eigen theorie. Er hadden vogels in de buurt gevlogen. Die rommelige sporen op het strand waren waarschijnlijk afkomstig van meeuwen en sterns. Ongeveer tien meter van de plek waar het lichaam lag, had ze iets onregelmatigs in het zand opgemerkt, iets dat op een spiraalvorm leek. Dat kon veroorzaakt zijn door een vogel die daar had gelegen en met zijn vleugels had geklapwiekt toen hij wilde wegvliegen.

Ze schrok op toen het tot haar doordrong dat Joakim tegen haar praatte.

‘Wat zei je?’

‘Sliep je?’

‘Nee, ik dacht na. Was het iets belangrijks?’

‘Nauwelijks. We reden net langs de tram. Lijn vier rijdt hier niet meer.’

‘Oh nee?’

‘Er wordt bij Korsvägen zo verdomd veel gebouwd dat er tussen Mölndal en Saltholmen geen lijn meer gaat. Nu rijden de wagens van Bergsjön hier.’

‘Dat kan niets met deze zaak te maken hebben’, mompelde Elisabeth. Joakim lachte vrolijk. ‘Niet nu ik rijd’, zei hij. ‘Maar als jij het stuur overneemt als we de volgende keer naar die villa gaan – en daar schijn ik niet aan te kunnen ontkomen – dan kan het nuttig zijn als je weet tegen welke tram je opbotst. 38

‘Ach, hou je bek!’

Oscar Melander woonde in Askim op Varpmossevägen, niet ver van Sisjön, vlakbij de grens met de gemeente Mölndal. Ze belden aan en na een poosje gewacht te hebben, voelden ze zich genoodzaakt nog een keer op de bel te drukken. Iemand riep van binnenuit iets onduidelijks en het kijkgaatje in de deur werd een kort moment donker. Daarna ging de deur ongeveer een decimeter open.

De man die door de kier gedeeltelijk zichtbaar was, kon elke leeftijd hebben tussen de veertig en de zestig. Elisabeth vond dat hij een boosaardige blik in zijn ogen had, een nare trek om zijn mond en een onsympathieke uitstraling.

‘Ik heb niets nodig’, zei de man met een licht piepende stem. ‘Geen brochures en ik hoef ook geen Wachttoren.’ Hij wilde de deur alweer dichtdoen, maar Joakim Nilsson zette er resoluut zijn voet tussen.

‘Oscar Melander?’ vroeg Elisabeth Andersson.

‘Ja’, klonk het aarzelend.

Joakim en Elisabeth haalden snel hun legitimatiebewijs tevoorschijn.

‘De politie?’ lispelde Melander.

‘Precies. Mogen we even binnenkomen?’

Melander liep naar achteren en deed het licht in de hal aan. Nu konden ze zijn smalle schouders en kleine bierbuik zien. Zijn handen waren knobbelig en leken op kleine hamertjes van vlees. Hij had priemende ogen en Elisabeth voelde een sterke antipathie tegen de man opkomen.

‘Waarom komen jullie me storen?’ zei hij op weg naar de woonkamer, een ruimte volgestouwd met meubels die waarschijnlijk uit een nalatenschap kwamen of van de vlooienmarkt. Hij liet zich in een vale leunstoel zakken en staarde hen nijdig aan. ‘Snappen jullie niet dat de buren er van alles van kunnen denken als ik de politie op bezoek krijg?’

‘We zijn in burger en zijn hier gekomen in een gewone auto’, zei Joakim geruststellend. ‘We willen het met u over Percy Tranemo hebben.’

‘Wat is er met hem aan de hand?’ Er zat een beetje wit schuim in Melanders mondhoeken. Zijn kaken gingen heen en weer en zijn toch al schrille stem schoot in falset. ‘Ik heb toch niets met hem te maken? Ik ben een onberispelijk burger. Jullie hebben het recht niet …’

Het was duidelijk te zien dat de man angstig begon te worden.

‘We hebben alle recht’, zei Elisabeth Andersson. ‘Percy Tranemo is neergeschoten op zijn strand. Mensen hebben jullie ruzie horen maken.’

‘Is hij dood?’

‘Ja, hij is dood. Weet u wie hem gedood heeft?’ Elisabeth ging op de armleuning van de andere stoel zitten. Het bleke gezicht van Oscar Melander begon langzaam rood te kleuren. Zijn grijsgroene ogen staarden haar lang aan.

‘Dit is wel het toppunt! Jullie komen naar mij toe om te vragen of ik een moordenaar ben!’ Zijn schreeuwerige stem kreeg een rochelende bijklank.

‘Ik ga jullie hiervoor aangeven.’

Joakim liep een stukje naar achteren en keek Elisabeth vragend aan. Toen ze knikte, begon hij de woning te doorzoeken. Melander riep hem daarmee op te houden, maar Elisabeth hief protesterend haar hand op.

‘U hebt ons zelf binnengelaten’, zei ze. ‘Dus mag hij even rondkijken. Hoe is het nu, meneer Melander? U heeft geen antwoord gegeven op de vraag wie er op Percy Tranemo geschoten heeft.’

‘Ik ben geen moordenaar!’

‘Dus?’

‘Nee, ik heb niet op hem geschoten.’

Zowel Melander als Elisabeth keek naar Joakim Nilsson, die uit de hal de kamer inkwam. Hij hield een paar schoenveters vast waaraan een paar schoenen met stevig geribbelde zolen bungelde. Tussen de ribbels zat veel zand. Elisabeth bekeek de zolen nauwkeurig.

‘Ik vond ze op zijn schoenenplank’, zei Joakim.

‘Zorg dat die schoenen in de zak met bewijsmateriaal terechtkomen’, siste Elisabeth en draaide zich terug naar Melander. ‘Ik herken het patroon. De afdrukken ervan heb ik ook op het strand gezien. Het wordt tijd dat we eens serieus gaan praten, meneer Melander.’

Hij staarde haar aan. De boze blik in zijn ogen was verdwenen. Hij sloot zijn ogen en wiegde zachtjes met zijn hoofd.

‘Ik heb niemand vermoord’, zei hij zacht.

‘Maar je was daar wel. Je was op het strand!’ Ze vond dat ze nu wel kon ophouden hem meneer Melander te noemen. Hij stond nu sterk onder verdenking en dan waren dat soort beleefdheden overbodig.

‘Ja, ik ben er geweest. Ik zag hem liggen met een wond in zijn slaap. Maar hij was al dood. Ik heb niemand gedood …’

Elisabeth zuchtte diep, maar voelde zich van binnen vrolijk. ‘Ik heb het idee dat we dit gesprek moeten voortzetten in de stad’, zei ze. ‘Op het bureau dus.’

‘Maar ik heb toch gezegd dat … dat hij al op het strand lag. Dood! Ik heb echt niets gedaan.’

Elisabeth strekte haar rug en keek hem ernstig aan. ‘We weten dat je ruzie had met Percy Tranemo. Vervolgens wordt hij de volgende morgen dood gevonden. Dat ziet er niet goed uit. Als het waar is wat je zegt, dat het niet jouw schuld is dat hij dood is, moeten we dat ook onderzoeken. Van het begin tot het eind. Je moet begrijpen dat ik alleen maar mijn werk doe, Melander.’ Ze wendde zich tot Joakim.

‘Roep even een wagen op die meneer Melander ophaalt.’

Oscar Melander stond half op uit zijn stoel. ‘Dat is niet nodig. Ik kan mijn eigen auto pakken.’ Hij trok een sleutelbos uit zijn zak. ‘Die staat in de garage.’ Melander stond nu helemaal op en liep naar het raam. Elisabeth ging achter hem aan voor het geval hij het in zijn hoofd zou halen ervandoor te gaan. Maar hij wees alleen maar. ‘Daar, in de eerste rij, achter de derde deur, daar staat mijn auto.’

Op het terrein tussen de huizen, niet ver van een speeltuin met schommels en een zandbak, stonden twee lage, groen geschilderde garages met lichtgele deuren. Ze hadden eenvoudige daken van golfplaat. Elisabeth vond dat de kleuren vloekten.

‘Daar schieten we niets mee op’, antwoordde ze zacht.

‘We weten niet hoelang ons gesprek gaat duren en in de stad is een tekort aan parkeerplaatsen. Ik zorg voorlopig wel voor de sleutels.’

Hij draaide zich om en keek haar recht in haar ogen. Elisabeth deed haar best om geen spier te vertrekken en uiteindelijk ontweek hij haar blik. Ze pakte de sleutels uit zijn geopende hand. Er zat een autosleutel en een sleutel van het merk ASSA aan de bos. Ze bekeek de ouderwetse ASSA-sleutel en maakte eruit op dat de garage behoorlijk lang geleden gebouwd moest zijn.

Het duurde nog vijf minuten voor de politiewagen opdook. Joakim liep met Melander naar buiten en Elisabeth maakte van de gelegenheid gebruik om commissaris Albin Hildebrand te bellen.

‘We hebben de schoenen gevonden waarmee hij op het strand heeft gelopen’, zei ze. ‘De collega’s die hem naar het bureau rijden, hebben de zak met het bewijsmateriaal bij zich. Ik wil graag nog wat verder rondkijken in het huis. Is dat oké?’

‘Doe het wel voorzichtig’, waarschuwde haar afdelingschef. ‘Een oppervlakkige inspectie is voldoende. Daarna verzegel je de woning en ik zal met Bertil Jonsson praten om te horen wanneer hij en zijn mannen tijd hebben er een kijkje te nemen.’

Door het raam zag ze de politiewagen wegrijden met Melander op de achterbank. In andere huizen stonden mensen vanachter de gordijnen te gluren. Als Melander gelijk had, als hij Tranemo niet vermoord had, zou hij het niet gemakkelijk krijgen als hij thuiskwam. Er zou flink gekletst worden, hij zou worden nagestaard bij de ICA-supermarkt. Waarschijnlijk zou hij tamelijk snel moeten verhuizen – als hij geen uitzonderlijk dikke huid had tenminste. Joakim kwam terug met de sleutel van de garagedeur die Melander had moeten afstaan. Ze controleerden de woning zonder iets te vinden waarvan ze dachten dat het iets met de zaak te maken kon hebben. Op het toilet lag een stapel pornoblaadjes. Een deel ervan had zeer beduimelde bladzijden en op Elisabeths gezicht verscheen een blik vol afschuw.

‘Die vent heeft hier zitten rukken’, snoof ze. ‘En heeft alles over die naakte meiden in de blaadjes laten lopen. Gadverdamme!’

Joakim lachte onzeker. Hij vond Elisabeths reactie opeens bekrompen. Vanaf het eerste moment dat hij haar ontmoette, had hij haar bewonderd om haar ruimdenkende geest. Hij had een keer een spottende opmerking gemaakt toen ze een homo oppakten. Ter plekke had ze niets gezegd, maar toen ze terugkwamen op het bureau had ze hem de huid vol gescholden en hem een homofoob genoemd. En nu raakte ze van streek omdat een tragisch mannetje zijn handjes gebruikte. Hij zei er niets over, maar bewaarde het voor een later moment.

‘Hij is niet knap en hij lijkt me ook niet rijk’, zei hij in plaats daarvan. ‘Dus waar moet hij een vrouwspersoon vinden die voor hem klaarstaat? Jij masturbeert toch ook wel eens?’

‘Dat is heel iets anders’ zei ze, terwijl ze terugliep naar de woonkamer.

‘Is dat zo?’ riep hij haar na.

Aangezien ze niets interessants vonden, liepen ze naar de garage. De ASSA-sleutel paste en Joakim trok de deur open. De verschillende ruimtes in de garage waren van elkaar gescheiden door hekken van ijzerdraad. De auto van Oscar Melander was een rode, nogal vieze Volkswagen Golf van minstens tien jaar oud. De voorportieren zaten op slot, maar Melander was daarentegen vergeten de achterklep af te sluiten. Elisabeth opende het linkerportier. Er lag stof op het dashboard, maar ze had niet anders verwacht. De asbak was leeg. Toen ze de achterbank wilde bekijken, ging de bestuurdersstoel niet naar voren. Ze gromde en opende de andere deur van binnenuit.

‘Probeer jij het eens’, vroeg ze.

Joakim had er geen moeite mee.

‘Er zitten vlekken op de zitting en de rugleuning’, zei hij terwijl hij er met zijn zaklamp op scheen.

‘Is ie daar soms ook bezig geweest?’ brieste Elisabeth en Joakim lachte.

‘Niets daarvan. Dit is heel andere shit’, zei hij. Hij boog zich voorover en scheen onder de voorstoelen. Plotseling floot hij tussen zijn tanden.

Elisabeth werd nieuwsgierig. ‘Heb je iets gevonden?’

‘Volgens mij wel. Een voorwerp dat eruit ziet als een pistool.’

‘Laat het liggen. Als we ons aan de regels houden, kunnen we die klootzak opsluiten.’

Ze haalde haar mobiele telefoon tevoorschijn. ‘De technici moeten alles uit hun handen laten vallen waarmee ze bezig zijn en direct hiernaartoe komen om plaatjes te schieten en het ding op te meten. Ken je het type?’

‘Het ziet eruit als een Walter PP. Daarmee oefenden we op de politieacademie voor de Sig Sauer zijn intrede deed.’

De telefoon op het bureau ging over.  Albin Hildebrand nam op.

‘We hebben een wapen gevonden’, zei ze. ‘Een Walter PP.’

‘Kaliber 7,65?’

‘Dat weet ik niet. Die moet zolang onder de voorstoel van de auto blijven liggen. ‘Waarom vraag je dat?’

‘Omdat Bertil Jonsson me zojuist zijn rapport over de gebeurtenissen op het strand heeft gegeven. Het lijkt erop dat Percy Tranemo met zo’n pistool is neergeschoten.’

2

De man besefte dat hij eigenlijk in hart en nieren een noordeling was. Vanuit de grote gevleugelde machine keek hij neer op Zweden. Natuurlijk … Italië was mooi en de mensen waren levendiger dan degenen die in de schaduw van de poolcirkel woonden. Maar dat was nu minder belangrijk. Tussen de slome Zweden maakte hij een kans te overleven. Intussen zou iedereen wel weten dat hij gevlucht was. Zijn enige hoop was dat niemand wist waarheen.

Hij had vele omwegen genomen om zijn achtervolgers, van wie hij wist dat ze zouden komen, op een dwaalspoor te brengen. Nu was hij gebrandmerkt. Niet alleen omdat hij teveel over de maffia wist, zowel op Sicilië als in Italië en op internationale schaal. Maar ook omdat ze door hem gezichtsverlies hadden geleden. Hoewel dat natuurlijk vooral Magdalena’s fout was. Hij vermoedde dat ze had tegengestribbeld toen haar adviseur, de consigliere, had voorgesteld hem zo snel mogelijk te doden. Dat zou ze in elk geval gedaan moeten hebben. Ze hadden immers jarenlang samengeleefd, ze hadden twee dochters en hun huwelijk was zeker niet ongelukkig geweest. Ja, ze had natuurlijk haar bedenkingen gehad. Maar hij begreep ook wel dat het uiteindelijk nodig was hem uit de weg te ruimen. Hij had het begrepen en zich erop voorbereid.

Hij reisde via Napels – de stad in de schaduw van de vulkaan – naar Rome. Dat was riskant, maar juist daarom zou niemand verwachten dat hij die weg zou kiezen. Hij verliet het vliegveld geen seconde, maar kocht een nieuw ticket en stapte in het eerste de beste vliegtuig naar Amsterdam. Van daaruit vloog hij naar Berlijn en zou nu snel in Stockholm aankomen.

Hij had een plekje bij het raam aan de rechterkant van het vliegtuig. Boven de Oostzee bespeurde hij in oostelijke richting iets dat op land leek – maar wat natuurlijk ook een wolkenbank kon zijn. Daar lagen de Baltische staten, waar hij was geboren, en het was wel zeker dat zijn noordelijke genen daarvandaan afkomstig waren. Hij kwam op de wereld in Nika in Estland, tijdens de ijskoude oorlogswinter van 1940, toen het land bezet was. Zijn vader haatte de Russen en sloot zich aan bij de Duitsers. Die ontdekten zijn aanleg voor talen, waarna hij met zijn gezin naar een plaats in de buurt van Stralsund verhuisde voor een grondige spionagetraining. Daarna haalde Toomas’ vader zijn examen in Beieren. De Duitse leraren vonden dat hij een Semitisch uiterlijk had, ondanks zijn Arische achtergrond. In Noord-Afrika waren agenten nodig en in Mussolini’s Italië werd hij gedrild in de Arabische taal, waarbij hij tevens de zongebruinde teint zou opdoen die hem voor zijn werk geloofwaardig maakte. Tussen de diverse opdrachten door keerde hij terug naar zijn woning in Messina, waar zijn vrouw en kind toen woonden. Daar ontmoette hij de mannen die later zijn vrienden werden en die hem op een nacht om hulp vroegen. Ze waren erachter gekomen – hoe, dat wist niemand – dat Esten behendig waren in het openen van sloten. Omdat het voor hem belangrijk was het vertrouwen van de lokale bevolking te winnen, beloofde hij te zullen helpen. Wat hij echter niet wist, was dat de deur die geopend moest worden, naar de residentie van de militaire gouverneur leidde. Hij stond buiten te wachten tot de mannen zouden terugkomen, maar toen was het alarm al afgegaan en kwam de carabinieri.  In het vuurgevecht dat volgde, raakten zijn nieuwe kameraden ernstig gewond, maar hij leefde nog tweeënzeventig uur. Zijn ondervrager vertelde dat Mussolini de oorlog had verklaard aan de maffia. Nu had de maffia zich gewroken door de militaire gouverneur dood te schieten.

‘Wat is de maffia?’ vroeg Toomas’ vader aan zijn ondervrager, en dat zouden zijn laatste woorden zijn. Dat hij tijdens het verhoor niets had losgelaten, was het bewijs dat hij, hoewel hij een buitenlander was, een man van eer was geweest. Er kwamen mannen op bezoek in de woning in Messina. Moeder en zoon werden vervolgens met een ezelskaravaan via smalle paadjes naar een plaats ongeveer zestig kilometer ten noordoosten van de stad Corleone gevoerd. Daar groeide de zoon op en leerde er wat de maffia was. Hij had lang gedacht dat hij een Italiaan was. Toen hij 48

de waarheid over zijn verleden ontdekte, kreeg hij van de heer des huizes, Salvatore Riina te horen: ‘Je bent als een zoon voor mij en ik hou van je als een zoon.’ Daarom werd hij opgevoed alsof hij Riina’s eigen kind was en doodde hij op vierentwintig-jarige leeftijd voor het eerst een ander mens. Er zouden er nog velen volgen, want de periode van de jaren zestig was op Sicilië de tijd van de maffiaoorlogen. Hij had zijn vaders talent voor vreemde talen geërfd en werd daarom naar Europa gestuurd om nieuwe afzetgebieden voor de drugshandel te vinden, een maffia-activiteit die in die jaren steeds belangrijker werd.

Langzamerhand belandde hij in Zweden als hoofd van een nieuwe maffiagroep. Hij was toen al getrouwd met Magdalena, de dochter van Salvatore. Alles ging goed tot er een blaaskaak zijn pad kruiste die een misstap beging. Dat leidde ertoe dat een eigenwijze politieman met de naam Arnold Nyman ook hem en zijn mensen ontdekte. Tijdens de chaos die toen volgde, was hij gedwongen een schot te lossen. Eén man stierf en Nyman raakte gewond. Dat was de reden dat hij moest terugkeren naar Italië. Hij had vaak over deze gebeurtenis nagedacht.

Het was in de witgekalkte kamer in het landhuis tot hem doorgedrongen dat hij een kans had het er levend van af te brengen en bovendien de mogelijkheid kreeg terug te keren naar zijn vroegere, hoge positie. Als het hem – op welke manier dan ook – zou lukken met die man samen te werken. Die Arnold Nyman leek hem ook een man van eer. Nyman zou het misschien begrijpen.

Hij voelde een druk op zijn oren en een paar seconden later werden de bordjes “stoelriemen vast” verlicht. Aangezien hij zijn riem niet had losgemaakt, boog hij zich dichter naar het raampje en keek omlaag. Er hing geen bewolking boven Stockholm. Hij kon de stad waarvan hij was gaan houden duidelijk zien liggen. Zes minuten later landde het vliegtuig op Arlanda.

In de aankomsthal keek hij om zich heen. Niets verdachts. Dat had hij ook eigenlijk niet verwacht. Magdalena en haar handlangers op Sicilië zouden nauwelijks kunnen geloven dat hij op weg was naar Stockholm, de stad waar hij in hun ogen schandelijk was mislukt. Maar hij moest evengoed voorzichtig zijn. Voor zover hij wist, was de maffia in Zweden bezig een nieuwe organisatie op te bouwen. Hij voegde zich bij een groepje reizigers en volgde hen tot de bushalte. Buiten op straat ademde hij diep in. Afgezien van een lichte geur van kerosine voelde de lucht bevrijdend fris.

Het kaartje kostte 60 kroon. Hij had Zweeds geld, maar niet veel. Hij zou snel zijn dollars en lires moeten wisselen. Bij het busstation van T-Centralen stapte hij uit en hing de lichte tas over zijn schouder. Hij dacht een paar seconden na of hij een taxi zou nemen, maar besloot dat dit niet nodig was. In plaats daarvan wandelde hij over de brug Kungsbron en zag de weerspiegeling van de zon in het water. Een kwartier later was hij in de smalle straat. Aan het hotel hing nog steeds het discrete bord en hij liep naar binnen. Hij was hier al vele malen geweest. De bruine betimmering was hem bekend, het schilderij dat aan de muur tegenover de receptie hing, stelde een man met een milde glimlach voor. 50

Het was zo geschilderd dat waar je ook stond, je overal door zijn doordringende ogen in de gaten werd gehouden. Er stond niemand bij de receptie, maar nadat hij met zijn vlakke hand op het belletje op de balie had geslagen, dook vanuit een half geopende deur erachter een magere portier op. Het enige teken waaruit bleek dat de man hem herkende, was een blik in zijn ogen.

‘Welkom.’

‘Ik neem aan dat er een kamer vrij is.’

‘Zeker. Op de tweede etage’, antwoordde de portier en overhandigde hem een zware sleutel.

Hij kreeg een glimlach als antwoord. ‘De lift is om de hoek.’

‘Dat weet ik.’ Hij woog de sleutel in zijn hand en de metalen klomp gaf een veilig gevoel. Hij was nooit dol geweest op die moderne, geperforeerde plastic kaartjes. Boven in zijn kamer gooide hij de tas op het bed. Het behang zag er net als anders uit, slechts een tikkeltje smoezeliger, en hij ademde diep in door zijn neus om te ruiken of er nog bekende geuren hingen. Dit was zijn favoriete plek toen hij de vrouw ontmoette die in Stockholm bijna drie jaar lang zijn minnares was geweest. Ze hadden hun relatie strikt geheim gehouden. Ten slotte vertelde ze hem dat ze verloofd was.

‘Ik weet dat je getrouwd bent’, zei ze bij hun laatste ontmoeting. ‘Dat ben ik straks ook. Mijn vriend heeft me ten huwelijk gevraagd. Ik heb ja gezegd.’

Hij had niet tegengestribbeld. Maar hij had nooit een andere minnares naar dit hotel meegenomen.

Hij nam een douche en poetste zijn tanden uitvoerig. Ondanks de lange reis voelde hij zich merkwaardig genoeg helemaal niet moe. Nadat hij de schone broek had aangetrokken die hij bij een tussenlanding op Schiphol had gekocht, pakte hij het telefoonboek en vond het nummer van de politie. Het duurde niet lang voor er iemand opnam. Hij vroeg naar de afdeling recherche.

‘Ik zoek een commissaris met de naam Arnold Nyman’, zei hij tegen de telefonist.

‘Nyman … Nyman … ik heb die naam niet op mijn lijst staan. Een ogenblikje, dan zal ik het even navragen.’

Met het telefoontoestel in de hand liep hij naar het raam. Hij klemde de hoorn tussen zijn oor en schouder en trok de zware witte gordijnen opzij. Toen verstijfde hij. Beneden in de straat stond een man langs de gevel omhoog te kijken. Het was ongelofelijk. Ze wisten het al, dacht hij.

‘Nyman werkt hier niet meer’, zei de politieman aan de telefoon. ‘Er was iemand die zei dat hij nu in Göteborg werkt.’

‘Dan bel ik daarheen.’ Hij legde neer.

Terwijl hij zich snel verder aankleedde, dacht hij erover na hoe ze hem hadden kunnen vinden. Hij was minder dan een uur in Stockholm. Hij gluurde nogmaals door de kleine spleet tussen de gordijnen. De man had zich verplaatst naar een portiek een eindje verderop en had nu ook gezelschap gekregen. Beide mannen waren zeer verzorgd gekleed, ze zagen eruit als jonge, succesvolle beursmakelaars. Ze waren absoluut niet van de politie, dat zag hij aan hun elegante, glanzend gepoetste schoenen. Hij kon op deze afstand niet onderscheiden of er iets onder de oksels van hun mooi gesneden donkere jasjes uitstak. Maar hij vermoedde dat ze gewapend waren. Hij kneep zijn lippen samen tot een dunne streep. De situatie leek uit een Amerikaanse film geknipt. Hoewel de verhalen over de maffia in de films die hij de laatste paar jaar had gezien, je reinste fictie waren. De Amerikaanse georganiseerde misdaad die contacten op Sicilië had, was niet meer wat het geweest was. De families waren grotendeels opgedoekt. Vroeger werden ze bestuurd door machtige mannen. Hij had er zelf een paar ontmoet – Sam Giancana en Carlo Gambino – toen ze naar zijn huis bij Corleone kwamen. Prima kerels, eervolle mannen. Ze zwaaiden de scepter in de tijd dat de zwijgplicht – de omertá – nog voor iedereen gold. Nu was de maffialeiding hiervan afgeweken. Voor verklikkers waren het gouden tijden. Niemand was meer veilig en niemand verdiende langer het grote geld. De succesvolle beursmakelaars verdienden meer. Voor de Amerikaanse maffia was tegenwoordig niemand nog bang. De Italiaanse begon daarentegen haar oude glans te herwinnen.

Hij begon het te begrijpen. Toen hij nog de baas was in Stockholm, hadden ze hem uiteraard in de gaten gehouden. Ze kenden het hotel dus. Ze wisten dat hij aan de dood was ontsnapt. Natuurlijk werden alle denkbare plekken in alle mogelijke landen bewaakt. Hij herinnerde zich de blik van herkenning bij de portier, die snel van zijn gezicht verdween. Natuurlijk. Eén telefoontje zodra hij uit het zicht was. Hij zette de tv aan en draaide het geluid flink hard. Vervolgens hing hij de tas opnieuw over zijn schouder en deed de deur van binnenuit op slot. Hij wist precies waar de achterdeur zat, die had hij eerder gebruikt. Voor hij de deur opende die uitkwam op een straatje achter het hotel, gooide hij de zware sleutel op de grond. De klap werd gedempt door het wollen tapijt.

Hij zag niemand buiten. Snel rende hij door het park en kwam in de buurt van het politiebureau terecht. Daar hield hij een taxi aan die hem naar Centralen reed. Hij hoefde niet lang te wachten om een treinkaartje voor de X2000 naar Göteborg te kopen.

Pas toen hij in de trein zat kon hij weer rustig ademhalen. 

3

Arnold maande Helena voorzichtig te rijden toen ze op Porslinsgatan uit elkaar gingen. Ze antwoordde niet, maar schonk hem slechts een licht geïrriteerde blik. Hij bleef naast het houten politiemannetje in het bloemenperk staan, het goedaardig grijnzende beeld dat er zo akelig zelfbewust bij stond, terwijl hij haar zag wegrijden. Ze reed eigenlijk best goed. Waarom wilde hij dat eigenlijk niet erkennen?

Was dat omdat ze zijn kind was of – God betert – omdat ze een vrouw was?

Nyman bleef staan totdat de auto uit zicht was. Nu was zij de enige vrouw in zijn leven. Hij dacht nog af en toe aan Astrid, maar hij kon zich nauwelijks meer herinneren hoe ze eruit zag. De beelden in zijn herinnering stopten zodra ze bij de kist met de vele bloemen kwamen. De foto’s van haar en een heleboel andere dingen lagen nu in dozen opgeslagen in een depot in Stockholm. Het was merkwaardig. Hij had een foto nodig om zich haar goed te kunnen herinneren. Ze waren niettemin vele jaren getrouwd geweest, vele gelukkige jaren, totdat Astrid te horen kreeg dat ze kanker had. Toen was het snel gegaan.

De laatste tijd had Helena diverse keren gezegd dat hij zijn leven weer moest oppakken. Dat hij moest uitgaan om nieuwe vrouwen te ontmoeten, eraan moest denken dat het niet goed was voor een mens alleen te leven.

Hoe moest hij haar uitleggen dat hij dat al geprobeerd had. Dat hij zelfs dames had ontmoet die er niets op tegen hadden met hem naar bed te gaan. Dat het hem niet lukte. Misschien was zijn leeftijd de oorzaak van zijn impotentie – hij was ondanks alles net zestig geworden – maar het kon net zo goed door de situatie komen waarin hij verzeild was geraakt. Het Zweedse systeem maakte het voor zijn grootste vijand, de hoofdcommissaris in Stockholm, onmogelijk hem te ontslaan. Maar hem overplaatsen ging wel.

Het afgelopen jaar had hij in Göteborg gezeten. Daar was hij populair op het bureau, maar niet onder de politieke bobo’s. Dus werd hij opnieuw overgeplaatst. Naar de recherche in Stockholm. ‘Het is slechts tijdelijk’, had Gullet Gunslinger gezegd. ‘Ik wil je niet binnen oogbereik hebben.’

‘Insgelijks’, had hij geantwoord.

Dus dat was een kort verblijf geworden. Nu was zijn woning in Stockholm verhuurd aan een vrouwelijke politieagente, en een arme student zou voor zijn huurkamer in Sundbyberg zorgen.

Achter hem ging de deur open.

‘Sta je hier te suffen? Je zou binnenkomen om informatie te krijgen voor een klus.’

Arnold draaide zich om. Hij had de jonge man eerder gezien. Hij werkte bij de recherche, maar Nyman kon niet op zijn naam komen.

‘Ik was net op weg naar binnen’, antwoordde hij.

‘We kunnen het ook gelijk hier bespreken’, zei de energieke man. ‘Er is een melding binnengekomen van iemand die iets verdachts heeft gevonden in een oude, buiten bedrijf zijnde molen aan de rand van de stad. Het was een zenuwachtige vent die belde. Het kan een lichaam zijn dat hij heeft gezien, maar er kan ook de een of andere grappenmaker een etalagepop hebben neergegooid. Jij mag het uitzoeken.’

Arnold kreeg een formulier in zijn hand en een klein stapeltje papieren dat hij dubbel vouwde en in zijn binnenzak stak. Dit hadden ze de politie van Kopenhagen prima kunnen laten opknappen, dacht hij. Vanaf het begin dat hij in Skåne kwam, had hij te horen gekregen dat de Denen Malmö als hun oostelijke politiedistrict beschouwden.

‘Wat doen alle anderen?’ vroeg hij nors.

‘Heb je niets op de radio gehoord?’

‘Nee’.

‘Op een school in Arlöv wordt een grote groep provinciale politici aan de tand gevoeld over de gezondheidszorg. Dat is een heikel vraagstuk en dus was daar politiebewaking bij nodig. Middenin dit alles kwam er bij de centrale een bommelding binnen en nu zijn zo’n beetje alle dienders daarheen. We hebben sinds de bedreigingen rond de broig niet meer zo’n groot personeelstekort gehad.

Arnold Nyman observeerde hem terwijl hij inwendig lachte om de Zuid-Zweedse uitspraak van het woord brug. De man was heel jong, in ieder geval vergeleken met hemzelf. Hoe kon zo’n broekie het woord diender gebruiken? Dat werd al sinds de jaren vijftig in Stockholm niet meer gebruikt. Daar was je een smeris, een pet of een juut, maar nooit een diender. Maar dit was natuurlijk een provinciestad, dacht hij als arrogante Stockholmer.

Voor mijn part ontploft daar de hele boel, dacht hij. Hoewel dat vast niet zou gebeuren. Je moest een telefonische bedreiging altijd serieus nemen, maar over het algemeen was het zelden meer dan een politieke actie.

‘Wie brengt me?’ vroeg hij luid.

‘Volg me maar.’

Ze gingen de hoek om en liepen omlaag over een oprit die naar een paar geopende schuifdeuren liep. Daarbinnen stond een geüniformeerde politieman te roken. Toen hij hen in de gaten kreeg drukte hij zijn sigaret direct uit. De collega van de recherche knikte naar Arnold, die hem het formulier overhandigde.

‘Kun je dit adres vinden?’ vroeg hij.

‘Dat denk ik wel.’ Vervolgens gleed zijn blik over Arnolds schouder naar de andere agent. ‘Moet ik blijven wachten?

Het is nogal onrustig in de stad en we hebben een tekort aan wagens.’

‘Ik heb een mobiele telefoon’, zei Arnold Nyman. ‘Je kunt me daar afzetten en dan bel ik je zodra ik klaar ben.’

Hij ging op de achterbank zitten en haalde uit zijn zak een folder die hij uit Denemarken had meegenomen. Als hij zou zitten lezen hoefde hij tenminste niet te praten. Ze draaiden de oprit op en reden de binnenstad uit. Af en toe herkende Arnold de omgeving. De auto passeerde de gevangenis in het oostelijke deel van de stad. Malmö was net als alle andere Zweedse steden. In de meeste buitenlandse dichtbevolkte gebieden eindigden de steden en dorpen vaak in een rommelige uitvalsweg, omringd door bouwvallen waarin allerlei bedrijven huisden. Maar niet in Zweden.

Zodra je ergens in Zweden een stad uitrijdt, zelfs via de snelweg, kom je in een bosrijke of landelijke omgeving terecht waar het naar hooi, mest en andere natuurlijke grondstoffen ruikt.

Na een tijdje nam de geüniformeerde chauffeur gas terug. Ze waren een grindweg opgereden. De molen stond op een heuvel en naast een brievenbus langs de kant van de weg liep een kleine, kromme man in een versleten timmermansbroek en een geruit hemd. Hij droeg modderige laarzen en een leren vest over zijn hemd. Op zijn hoofd prijkte een belachelijk bolhoedje vol vlekken.

De auto stopte en Arnold stapte uit.

De commissaris wachtte tot de politiewagen gedraaid was en terugreed naar de grote weg. Er kwam een vreemde geur van de akkers, sterk en nogal onbehagelijk, een soort ammoniaklucht. Hij herkende de geur van de weg tussen Stockholm en Arlanda, als de varkensstal langs de E4 in gebruik was. Blijkbaar hadden ze de akkers hier net met varkensstront bemest. De man bij de brievenbus stond roerloos terwijl Arnold op hem afliep.

‘Heeft u die melding gedaan van een vondst in de molen?’ vroeg hij nadat hij zich had voorgesteld.

‘Nee, dat was iemand uit de stad die hier buiten liep om zijn valse hond uit te laten’, zei hij onvriendelijk en spoog op het grind. ‘Ik begrijp niet wat hij in die oude molen te zoeken had.’

‘Hoe heet u?’ vroeg Arnold en haalde zijn notitieboekje tevoorschijn.

‘Jönsson … Edvard Jönsson. Ik beheer hier de boel.’

‘En u bent daar natuurlijk meteen even gaan kijken?’ zei Arnold met een knikje naar de molen.

Nee, ik heb alleen mijn telefoon uitgeleend aan die vent die buiten adem met zijn valse hond kwam aanrennen. Hij belde de politie en vertelde dat hij in de molen iets verschrikkelijks had gezien. Daarna kreeg ik de politie aan de lijn en die zei dat ik moest wachten totdat degene die ze hierheen zouden sturen, was aangekomen.’ Hij keek beschuldigend naar Arnold. ‘En dat duurde ook nog eens eindeloos.’

‘Heeft u niet naar de radio geluisterd?’ vroeg Arnold.

‘Hm … juist ja … gebombardeerde politici.’ Nu glimlachte hij en Arnold schoot in de lach om zijn woordkeus. ‘Maar het gaat waarschijnlijk alleen maar om een dreigement.’

Arnold knikte. Hij pakte de formulieren uit zijn binnenzak. Daarop stond de naam van de man met de hond. Ook zijn adres en telefoonnummer. ‘Wilt u me even naar de plek brengen?’

‘Jawel, maar ik heb geen tijd om te blijven. Mijn vrouw is in de schuur bij een koe die op het punt staat te kalven. Er is vast niets in die molen te zien. Die lui uit de stad hebben zo’n grote fantasie.’

‘Ik moet evengoed gaan kijken’, antwoordde Arnold Nyman.

Samen liepen ze over het smalle, met gras begroeide pad de heuvel op. Van dichtbij was te zien hoe vervallen de molen was. De wieken hingen scheef en de dakspanten van het koepelvormige dak hadden overal een beetje losgelaten. Langs de gevel staken de planken alle kanten uit, waarover Arnold een opmerking maakte.

‘Hij was al vervallen toen ik de grond kocht’, zei Jönsson.

‘Dat is al gauw zo’n twintig jaar geleden. Ik wilde dat kreng slopen, maar er was een instantie die dat niet goedkeurde. Nu stort hij binnenkort uit zichzelf in elkaar, zonder sloopvergunning. Daar is de deur. Nu moet ik naar de koe gaan kijken.’

Edvard Jönsson draaide zich om en liep weg. Er trok een donkere wolk langs de hemel en plotseling zag het oude bouwwerk er haast dreigend uit. De deur bovenaan de trap waarvan twee van de drie treden ontbraken, stond open. Het was er stil. Arnold Nyman hield zijn adem in toen hij het gebouw inliep waar de molenstenen al sinds lange tijd niet meer maalden. Hij bleef in de deuropening staan en las snel wat de agent (een man of een vrouw, dat kon hij niet uit het handschrift opmaken) over het gesprek met de beller had opgeschreven. ‘De trap naar de kelder.’

Ja, er was inderdaad een donker gat in de vloer met een trap naar beneden. Tegelijkertijd leek het licht dat door de deuropening scheen, te verdwijnen. God schoof kennelijk een gordijn voor de hemelse lichtbron en het werd er griezelig donker. Op dat moment besefte Arnold dat hij geen zaklamp bij zich had. Hij staarde langs de gammele trap omlaag, het gat in en trapte op datzelfde ogenblik op een losse plank. Die bewoog en veroorzaakte een krakend geluid.

Een ander geluid antwoordde van beneden uit het gat en Arnold dacht iets snel te zien bewegen. Zijn verstand zei hem dat het niet gevaarlijk kon zijn, het was misschien alleen maar een rat op de vlucht. Maar zijn zenuwstelsel reageerde met de meest voorkomende menselijke emotie – angst.

Zijn lichaam riep een alarmreactie op. Hij maakte bijna een sprong achteruit toen een grote hoeveelheid bloed naar de grote spieren in zijn benen werd gepompt. Hij zou zijn angst nooit volledig erkennen, maar het bloed trok weg uit zijn huid die bleek en vochtig werd. Zijn hart pompte zo hevig dat het te horen was en hij kreeg een vreemd gevoel in zijn maag toen zijn spijsverteringskanaal zich samenkneep en stopte met werken. Arnolds lichaam sloot alle functies af die nodig waren voor iets anders dan vluchten.

Maar toen nam zijn hoofd, de ratio, het weer over. Hij haalde diep adem, vloekte zachtjes dat Edvard Jönsson zo’n haast had gehad om naar zijn koe te gaan en werd toen weer rustig. Alles had slechts een paar seconden geduurd en plotseling werd het weer lichter. De donkere wolk aan de hemel trok weg en binnenin de molen nam de duisternis af. Maar niet voldoende. Arnold draaide zich om en liep naar buiten. De boerenwoning was tamelijk laag met stucwerk op de muren en een rieten dak. Nyman herkende de stijl uit de matineefilms met Edvard Persson, die hij had gezien toen hij heel jong was. Toen hij het erf opliep, kwamen Jönsson en zijn vrouw net de schuur uit en Jönsson had er niets op tegen hem een zaklantaarn te lenen. Met de lamp in zijn hand liep Arnold terug naar de molen. Jönsson bood niet aan om mee te gaan. Het was een goede lamp. Hij scheen omlaag en zag dat alle traptreden er nog zaten. Vervolgens bleef hij staan op een van de onderste treden. De lichtstraal viel op een lichaam, een paar meter verder op de lemen grond. Het was geen etalagepop, geen macabere grap. Het was een man die met zijn gezicht omhoog lag, maar met een verwrongen lichaam. Op zijn ene wang zaten sporen van rattenbeten. De grond rond de man had bloed opgezogen. Maar niet alles. Er was nog voldoende over. Arnolds gezicht stond strak, maar zijn maag draaide zich om toen hij op het verwondde gezicht scheen. Er was iets dat hem bekend voorkwam. Hij had dit gezicht eerder gezien, maar hoezeer hij zijn hersens ook pijnigde, hij kon zich niet herinneren waar of wanneer.

De man was ongetwijfeld dood, maar toch liep Arnold voorzichtig naar hem toe om de slagader in zijn nek te voelen. Zijn eerste indruk klopte. Er zat geen leven meer in de man. Hij liep over zijn eigen voetafdrukken achteruit, haastte zich de trap op en pakte zijn mobiele telefoon. Een paar minuten later ging hij op een steen zitten langs het pad naar de heuvel. De technici en de dokter zouden wel snel hier zijn. De meesten zouden wel weer beschikbaar zijn nu die verdomde bommengooiers hadden kunnen constateren dat de politici zich niet met iets gevaarlijks bezighielden. Terwijl hij zat te wachten, probeerde hij uit te dokteren waar hij de dode man eerder had gezien, maar zijn synapsen lieten het afweten.

Deel III

1

Er was maar één telefoontje nodig van Hildebrand naar de officier van justitie, Jan-Olof Björk. Daarna was de arrestatie van Melander een feit en werd hij in een cel gezet, in afwachting van nader verhoor. Nu had de politie tijd voor verder onderzoek.

Elisabeth en Joakim wachtten tot de technici kwamen. Bertil Jonsson was er niet bij. Misschien kwamen ze daarom zo snel. Elisabeth mocht Bertil graag, maar vond hem vaak behoorlijk lethargisch. Zijn motto was gewoonlijk: wat je vandaag niet gedaan krijgt, kun je uitstekend naar overmorgen verschuiven, maar onder druk van de afdeling liet hij dit motto soms varen.

‘Een afschuwelijke vent, die Melander’, zei Elisabeth toen ze samen met Joakim naar de auto liep. ‘Maar ik kan me hem moeilijk als moordenaar voorstellen.’

‘Het pistool’, zei Joakim.

‘Ja, dat is duidelijk. Maar toch …’

Joakim stond stil en draaide zich om naar Elisabeth, terwijl hij haar probeerde aan te kijken met de blik van een echte rechercheur.

‘Nu het ernaar uitziet dat we eindelijk eens een zaak hebben die we gemakkelijk kunnen oplossen, ga jij de boel niet in de war schoppen’, zei hij. ‘Vergeet niet dat zelfs de minst verdachte een misdrijf kan hebben gepleegd. Bovendien hebben we geleerd dat wie er aan de buitenkant als een lelijke duivel uitziet, vanbinnen net zo duivels kan zijn. Waar komen je twijfels nu opeens vandaan?’

‘Het motief. Een hoop mensen maken ruzie zonder elkaar de hersens in te slaan. Maar dat is niet de hoofdzaak. Toen ik hem beschuldigde, keek ik hem recht in de ogen en hij was er oprecht verbaasd over dat ik kon denken dat hij het gedaan had.’

‘Zulke lieden heb ik ook meegemaakt. En die waren hartstikke schuldig. Een jaar of wat geleden hadden we een vent die uit alle macht ontkende dat hij zijn vrouw had vermoord, maar die verdomde kerel had dat absoluut gedaan.’

‘Vloek niet zoveel’, zei Elisabeth. ‘Zouden we niet eens moeten kijken of er meer zijn met een motief?’

Ze waren bij de auto. Joakim deed het portier open en ging achter het stuur zitten. ‘Jij vindt dat we terug moeten naar die villa om verder te praten met David Tranemo en die onuitstaanbaar zelfverzekerde kinderen van zijn broer.’

‘Ja, precies. Dat gesprek was wat aan de korte kant.’

David Tranemo was niet blij toen hij hen zag. Hij had zich omgekleed en zag er heel netjes uit in een zwart kostuum met een scherpe vouw in zijn broek. Elisabeth vroeg zich af of hij die zelf perste. Olle deed dat nooit. De jongeren waren niet meer te zien, maar het schaaltje peperkoekjes stond nog steeds op de messing tafel. Ze gingen ieder in een leunstoel zitten.

‘Ik heb toch al verteld hoe ik erover denk’, zei Tranemo.

‘Oscar Melander heeft het gedaan. Arresteer hem!’

‘Dat hebben we al gedaan’, antwoordde Elisabeth en ontdekte een glimp van triomf in de ogen van David Tranemo.

‘Maar tussen iemand aanhouden en een vonnis ligt een lange weg. We moeten veel meer over de zaak weten dan we nu doen. Zijn advocaat zal er alles aan doen om ons in diskrediet te brengen en zal andere motieven gaan zoeken. Daarom moeten wij daar als eersten zien achter te komen. Wie erft er van je broer, Tranemo?’

Hij keek haar aan alsof de vraag onverwachts kwam. Toch had hij direct zijn antwoord klaar.

‘Dat zijn waarschijnlijk de kinderen en ik’, zei hij. ‘Ik weet dat we ongeveer een half miljoen in aandelen krijgen. Dat heeft hij verteld. Waarschijnlijk krijgen we het huis ook. Dat is flink wat waard en zal behoorlijk belast worden, aangezien we uitzicht op zee hebben. Met een beetje pech moeten we een deel van de aandelen verkopen om de onroerend-goedbelasting te betalen. We mogen dus hopen dat de turbulentie op de beurs voorbij is voordat het tijd is om te verkopen.’

Arme stakker, dacht Elisabeth ongevoelig. Zelf woonde ze in een huurhuis en belasting betekende voor haar slechts een paar tientjes in de maand.

‘Ik heb gecheckt hoe de aangifte van het misdrijf is verlopen’, zei ze. ‘Dat is ook iets waar een advocaat zich in zal vastbijten. Toen je belde, vertelde je dat je je broer op het strand zag liggen. Ik neem aan dat je door een verrekijker keek en gelijk begreep dat hij dood was.’

‘Ja. Ik heb een goede kijker. En er was geen twijfel mogelijk dat mijn broer was overleden. Ik kon de schotwond in zijn hoofd zien zitten, vlak naast zijn slaap. Niemand overleeft zoiets.’

‘En je belde de politie zonder dat je eerst op onderzoek uitging?’

‘Ik ben een gewetensvol en gezagsgetrouw burger’, zei Tranemo ernstig. ‘Ik lees de kranten, luister naar de radio en kijk tv. De politie heeft de bevolking altijd opgeroepen zich niet op de plek van een misdrijf te begeven, om te voorkomen dat eventuele sporen worden uitgewist. Als ik omlaag was gerend en in de rondte had gelopen, had ik misschien alle sporen vernield.’

Joakim zat op de bank koortsachtig aantekeningen te maken. Tussen de vragen en antwoorden door wist hij flink wat peperkoekjes in zijn mond te stoppen.

‘Maar het schot … dat begrijp ik niet. Dat moet hier toch te horen zijn geweest?’

‘Jazeker. Iets voor zeven uur ’s morgens hoorde ik al een schot. Maar daar schonk ik geen aandacht aan. Mijn broer was gewend rond die tijd te schieten. Percy stond altijd vroeg op en hij zei dat schieten goed was voor zijn concentratie.’

‘Er is daar toch niets om op te schieten?’ vroeg Elisabeth.

‘Jawel. Bijna iedere nacht drijft er hout vanuit de zee het strand op. Dat gebruikte hij, gooide stukken hout in de golven en schoot daar dan met zijn pistool op.’ Hij keek Elisabeth strak aan. ‘En hij had een vergunning. Ik vond het pas merkwaardig toen ik merkte dat er geen schoten achteraan kwamen. Ik liep naar buiten de veranda op.’

‘Het is toch niet zo ver naar de zee?’

‘Nee, naar het strand is het rond de tachtig meter. Ik zag mijn broer daar onbewegelijk liggen en dat leek me vreemd. Ik haalde mijn verrekijker in de woonkamer, omdat ik op die afstand geen details kon onderscheiden. Toen zag ik alles heel duidelijk – ja, zelfs de schotwond in zijn slaap.’

‘En toen belde je de politie?’

‘Ja. Door het kogelgat in zijn slaap was ik ervan overtuigd dat mijn broerlief dood was. Hij lag daar, doodstil, volledig levenloos.’

Joakim Nilsson keek op. Hij slikte de laatste hap van zijn koekje door. ‘U zei dat Percy Tranemo vaak ’s ochtends aan het schieten was. Wat voor pistool had hij?’

‘Ik weet niets van wapens’, antwoordde David Tranemo.

‘Ik heb hem een paar keer gezien. Niet heel groot en niet heel klein. Ik geloof dat hij zwart was. Maar ik weet niet welk merk het is.’

‘Waarom had hij eigenlijk een wapen?’ ging Joakim verder. ‘Je krijgt toch geen vergunning omdat je op je eigen strand stukken hout aan flarden wilt schieten?’

‘Wat? Wist u niet dat Percy meedeed aan wedstrijden kleiduiven schieten? Hij is zelfs districtshoofd van de vereniging geweest, uiteraard enige jaren geleden.’

‘En uw hobby’s?’

‘Ik zie niet wat dat met de zaak te maken heeft. Maar ik speel golf. Mijn handicap is niet onverdienstelijk. Ik ben een zeer aardige tennisser geweest en speel nog iedere maand een paar trainingswedstrijden. Bovendien ben ik ooit amateur-bokser geweest. En zowel Percy als ik jaagden. Als broers vormden we een energiek paar dat ervan hield om buiten in de frisse lucht te zijn.’

‘Aha!’ riep Joakim uit. ‘Ik heb u een keer zien boksen. Op een gala in Sköve in 1979. U vocht toen tegen een zwarte bokser en ik geloof dat u won.’

‘Ja, ik won. Die man kwam oorspronkelijk uit Oeganda. Maar hij bokste voor een Deense club. Ik had hem moeten uitschakelen, maar hij was taai. Dus won ik op punten.’

Elisabeth was bang dat beide heren zich zouden verliezen in hun sportherinneringen. Ze haalde snel haar notitieboekje tevoorschijn. ‘Ik moet een paar persoonlijke gegevens bevestigd hebben’, zei ze. ‘Geef maar aan als er iets niet klopt.’

‘Graag.’

‘Je bent dus makelaar in onroerend goed.’ Ze tutoyeerde hem en liet de formele, beleefde stijl over aan Joakim. De ‘lompe’ en de ‘aardige’ agent, net als in Amerikaanse films. Hoewel in dit geval de intentie anders was. Zij was een vrouw, hij een man. Er was een kans dat hij openhartiger zou zijn als zij informeel overkwam. ‘Volgens de belastingdienst gaan je zaken goed. Je bent niet getrouwd.’

Nu moest hij lachen. Zijn tanden waren wit. Ik vraag me af welk merk tandpasta jij gebruikt, dacht ze. Kun je zoiets vragen en erachter komen waar ze die verkopen?

‘Dat klopt’, antwoordde David Tranemo.

‘Percy was zijn vrouw verloren, werd weduwnaar. Dus het huis lijkt op een soort Engelse club waar geen vrouwen mogen komen.’

Zijn glimlach werd breder.

‘Ja hoor, ook vrouwen mogen hier binnenkomen. Wij hebben een dame die eens in de veertien dagen bij ons komt schoonmaken. Ik weet zeker dat jullie verbaasd zijn als ik zeg dat we haar niet eens zwart betalen.’ Hij richtte zich nu tot hen beiden. ‘En nog meer dat het een Zweedse is.’

‘Dat is het ergste’ zei Elisabeth.

‘Ze maakt het makelaarskantoor ook schoon.’

‘Aha’, zei Elisabeth. ‘En je hebt zeker thuis ook een werkkamer?’

‘Precies’, zei hij met een brede glimlach. ‘Dat is de reden waarom ze zo goed wordt betaald. Maar dat is vanuit fiscaal oogpunt volstrekt legitiem.’

‘En de kinderen dan?’

‘Die maken hun eigen kamer schoon.’

‘Dat was niet wat ik bedoelde.’

David Tranemo werd weer serieus.

‘Het heeft hen erg aangegrepen’, zei hij. ‘Hun vader is vermoord. Maar het zijn echt geweldige kinderen. Sylvia is nu 22 en verloofd met een man in Mölndal. Zij werkt daar als doktersassistente. Markus is al tandarts, hoewel hij nog geen 27 jaar is. Een prima kerel die verdomd goed bokst. Dat heeft hij waarschijnlijk van mij. Maar hij is ermee gestopt. Hij zegt altijd dat het voor een tandarts geen goede reclame is zijn voortanden te missen. Dus in plaats daarvan vist hij nu, maar hij is een bevlogen sportman gebleven.’

Elisabeth sloeg hem nauwlettend gade. Hij keek haar recht in de ogen, zonder haar blik te ontwijken. Zijn ogen waren ijzig blauw en misten de warmte die ze daarvoor gezien meende te hebben.

‘Als Melander onschuldig blijkt … is er dan nog een andere vijand in Percy’s leven?’

Hij vertrok zijn gezicht, waardoor het hoekig en lelijk werd. 

‘Absoluut niet’, antwoordde hij resoluut. ‘Het moet wel Melander zijn! Melander en niemand anders!’

Het interne onderzoek van de recherche is werk met weinig glamour, maar is wel erg belangrijk omdat op die manier veel misdrijven worden opgelost.

Mensen die kranten lezen, denken altijd dat de politie niet zoveel klaarspeelt. Dat klopt wel en ook weer niet. Veel politieonderzoek komt nooit als opgelost in de statistieken terecht, maar kan eigenlijk wel zo worden beschouwd. De moord op Olaf Palme behoort tot de zaken die nooit als opgelost in die statistieken terecht zullen komen. Maar veel agenten, zelfs de meeste leden van de zogeheten Palmegroep, zijn van mening dat die moord is opgelost.

Zo is het met veel misdrijven. Het is duidelijk wie het gedaan heeft, maar men kan het bewijs niet rond krijgen. Het eigenlijke recherchewerk bestaat uit het onderzoeken van papier, papier en nog eens papier. Tegenwoordig zijn er computers, maar pas de laatste tien jaar wordt veel onderzoek ook in digitale vorm vastgelegd. Ouder materiaal is slechts fragmentarisch digitaal beschikbaar, maar het meeste is papierwerk. Rechercheurs hebben goed ontwikkelde beenspieren, die krijgen ze door veelvuldig naar het archief te lopen om meer papieren op te halen om te onderzoeken en weer terug te brengen nadat ze gelezen zijn.

Inspecteur Lasse Kvick was zeer geschikt voor dit werk. Ondanks zijn naam was hij traag, bleek, erg lang en had hij last van overgewicht. Eigenlijk zou hij voor de SÄK moeten werken – zoals de veiligheidsdienst in de volksmond wordt genoemd – want zijn aanwezigheid viel bijna nooit iemand op. Hij werkte meestal van negen tot vijf. Daarna ging hij naar huis, naar zijn vrouw, die je verantwoordelijk zou kunnen houden voor zijn omvang. Zij werkte vroeger in de bamba – een zeer Göteborgse uitdrukking voor schoolkantine – waar ze door de huidige economische situatie van de school gedwongen werd afstand van haar vakmanschap te doen. Dat gemis compenseerde ze thuis. Lasse Kvick had altijd goed eten op zijn bord, Zweedse pot van het ouderwetse slag, van het soort van voor de tijd van de ‘schijf van vijf’, op smaak gebracht met sauzen en jus waarvoor alle artsen en diëtisten altijd zo waarschuwen.

Nu had hij iets gekregen om zich in vast te bijten. De rechercheurs die Percy Tranemo’s deel van het huis onderzochten, hadden namelijk aantekeningen gevonden die er op duidden dat Tranemo door iemand werd afgeperst. Dat zou mogelijk Oscar Melander kunnen zijn.

Het kostte Kvick vier uur om het verband te vinden en dat was zelfs voor hem ongewoon snel. Toen hij door commissaris Hildebrand werd geprezen liet hij na te vertellen hoe hij te werk was gegaan. Het is namelijk zo dat degene die via de computer toegang heeft tot het archief van de grote kranten, veel meer vindt dan wat er gepubliceerd is. Kranten publiceren bijvoorbeeld nooit de naam van de misdadiger, maar die zit wel in hun archief. In tegenstelling tot de politie hebben de dagbladen voldoende tijd en menskracht gehad om alle oude documenten te scannen en in te voeren in een geautomatiseerd archief.

Bij het algemeen Zweeds persbureau TT had hij beet. Een aantal jaren geleden was Tranemo betrokken geweest bij een beurszwendel van kleine omvang. In dezelfde zaak kwam ook Oscar Melander ter sprake. Over de zwendel wist het persbureau maar weinig, de gegevens waren vaag. Kvick vroeg aan Hildebrand of hij naar Växjö mocht gaan om in het archief van het kantongerecht te zoeken. Daar kreeg hij toestemming voor.

In de trein liep Kvick naar de restauratiewagen. Het enige dat er eetbaar uitzag – nadat hij eerst had onderzocht wat zijn medepassagiers op hun bord hadden – was iets dat broodje Dagobert heette. Dat nam hij, samen met een kop koffie, mee naar zijn zitplaats en nadat hij de eerste hap had genomen, verlangde hij naar huis. De driehoekige boterhammen waren klef, plakkerig en smakeloos.

Het liep soepel. In de stad was het rustiger dan anders. Alleen wat kleine ruzietjes, een zelfmoord en een auto-ongeluk op Kjellmansgatan in de wijk Masthugget. Zodoende kon commissaris Albin Hildebrand als een spin in zijn web zitten en grotere teams dirigeren dan hij meestal tot zijn beschikking had.

Nu zat de commissaris met gevouwen handen lekker achterover geleund in zijn stoel naar Bertil Jonsson te luisteren.

‘Het pistool is dus al onderzocht?’ zei hij.

‘Ja, het is een Walter PP van hetzelfde kaliber als het kogelgat dat de patholoog-anatoom in Percy Tranemo’s hoofd heeft gevonden’, antwoordde de chef techniek. ‘De techneuten van ballistiek hebben weliswaar nog niet bevestigd dat het fatale projectiel uit dat pistool afkomstig is, maar dat lijkt me zeer waarschijnlijk. Er zaten geen vingerafdrukken op het wapen. Het was grondig schoongeveegd.’

‘Met het oog op de plek waar het gevonden is, maakt dat waarschijnlijk minder uit. Verder?’

‘Het onderzoek in het huis van Percy Tranemo heeft ook aardig wat opgeleverd. Volgens mij werd Tranemo door Melander gechanteerd en heeft dat te maken met speculaties in aandelen onroerend goed tijdens de hausse van de jaren tachtig. Daarna is hij hier in de banksector komen werken en werd, nadat hij zich bekeerd had, bestuurslid van de kerkenraad van de protestantse kerk. Percy Tranemo betaalde grote sommen geld aan Melander om deze affaire niet aan het licht te laten komen. Ik heb de gegevens aan Lasse Kvick overgedragen. Je moet het me niet kwalijk nemen, maar jij was druk bezig en ik wilde niet met die papieren blijven zitten …’

‘Ik weet het. Kvick zit al in de trein. Hij had het idee dat hij iets in Växjö zou kunnen vinden. En dat zou best eens kunnen kloppen. Volgens het bevolkingsregister woonde Tranemo daar een tijdje, om precies te zijn van 1978 tot 1983. En Melander ook. Dat maakt het verband verdomd interessant.’

‘Ik hoop dat Elisabeth competent genoeg is om deze zaak snel rond te krijgen’, zei Jonsson. ‘Ik ben een beetje onzeker over haar. Toen ik haar vanmorgen sprak, klonk ze erg tegenstrijdig. Is het niet beter dat je een vent op deze zaak zet?’

‘Wie dan?’ antwoordde Hildebrand.

‘Ja, die jonge knaap die ze bij zich heeft. Dat lijkt me iemand die wel van aanpakken weet.’

Commissaris Hildebrand schudde zijn hoofd. Hij vroeg zich af wat er in het hoofd van de techniekchef omging. Ze kenden elkaar al lang en hij wist dat Jonsson tot de oude garde behoorde. Bovendien was hij lang geleden een keer bij hem thuis voor het eten uitgenodigd. Misschien was het zo dat Jonsson zijn vrouw als maatstaf nam voor alle vrouwen. In dat geval was het niet verwonderlijk dat hij wantrouwig tegenover Elisabeth stond.

Jonssons vrouw – Hildebrand kon met de beste wil van de wereld zich haar naam niet meer herinneren – was niet bepaald een licht.

‘Joakim is een goeie vent’, zei hij. ‘Maar hij heeft bij lange na niet de ervaring van Elisabeth. Zij gaat dit dus zeker prima in orde maken. Het lijkt me geen gecompliceerde zaak. We hebben de hoofdverdachte al in de cel zitten. Er moet alleen nog wat meer informatie verzameld worden voor we hem in de verhoorcel kunnen zetten.’

‘Ik hoop dat je gelijk hebt, Albin’, mopperde Jonsson. ‘Ik hoop echt dat je gelijk hebt.’

2

Elisabeth Andersson was op weg naar haar kamer. Ze zag dat er in de gang enkele schilderijen van plaats waren verwisselend. Er was vast iemand van het Rijksmuseum langs geweest om de uitgeleende spullen schoon te maken. Ieder zijn job, dacht ze.

Toen ze het keukentje wilde binnenlopen, sloeg de deur plotseling open en botste ze bijna tegen Tom Nilert op, commissaris van de afdeling economische delicten. Zijn haren stonden recht overeind, zijn gezicht zag grauw en zijn broek was verre van gestreken. Hij had een metalen koffiekan in zijn hand.

‘Oei’, zei Elisabeth. ‘Dat was op het nippertje.’

‘Ik heb in ieder geval niet geknoeid’, zei hij. ‘Maar ik heb koffie nodig. Jij ziet er ook uit alsof je wel een bakkie kunt gebruiken. Loop maar even mee. Ik heb een paar vragen.’

Elisabeth nam het aanbod aan. Ze kon wel een oppepper gebruiken, aangezien ze sinds het ontbijt niets meer had gegeten of gedronken. Ze had bij David Tranemo thuis niet eens een peperkoekje genomen.

‘Graag. Wat kun je mij nou te vragen hebben?’

Ze liepen zijn kamer binnen. Die lag bezaaid met papieren, maar hij verhuisde beleefd een stapel documenten van de bezoekersstoel. Ze ging zitten en Tom Nilert schonk de koffie in een plastic bekertje.

‘Eigenlijk niks’, zei hij met een brede grijns nadat hij aan zijn kant van het bureau was neergestreken. ‘Ik was vooral uit op een beetje gezelschap. Maar omdat ik beloofd heb je te verhoren, kan ik je wel vragen hoe het met de kat gaat?’

Ze zette haar plastic beker neer. Daar brandde ze haar vingers aan. ‘De kat? Hoe weet jij dat nou?’

‘Iedereen op het bureau weet dat jij een kat hebt gekregen’, legde hij uit.

Ze lachte en dacht eraan terug hoe ze aan het beestje was gekomen. Dat deed haar tegelijkertijd beseffen dat ze commissaris Arnold Nyman miste, die nauwelijks een jaar geleden een kort poosje in Göteborg had gewerkt. Hij had haar toen goed geholpen bij een erg lastige moordzaak, maar toen ze hem wilde bedanken, weerde hij alles af en wilde niet horen hoe nuttig hij was geweest. Zelf had hij een explosie in een gebouw onderzocht die bleek samen te hangen met een moord. De sporen hadden hem naar het stadsbestuur gevoerd en dat werd daar niet op prijs gesteld. Hildebrand was zwijgzaam, maar ze vermoedde dat dit de reden was dat hij gedwongen werd Göteborg te verlaten.

Arnold Nyman had haar die kat gegeven. Hij had het dier tijdens een traangasactie van de politie gered en het poesje was haar troetelkind geworden.

‘Ja, Engel maakt het uitstekend’, antwoordde ze. ‘Hoewel ze het minder naar haar zin heeft dan vroeger.’

‘O jee. Hoe komt dat?’

‘Ze is de laatste tijd overdag alleen thuis. Olle heeft immers weer een baan. Hij heeft niet eens tijd meer voor zijn lievelingsonderwerp, oude handvuurwapens. Maar daar gaat een kat niet dood van.’

Nilert dronk zijn koffie op. Zij fronste enigszins zorgelijk haar voorhoofd toen ze zag dat zijn handen trilden.

‘Ben je ziek?’ vroeg Elisabeth.

‘Nee’, antwoordde hij hoofdschuddend. ‘Ik heb echt geen Parkinson, als je dat soms dacht. Maar ik ben bezig me dood te werken. Het trillen komt waarschijnlijk vooral door overbelasting.’

‘Werkelijk?’ zei ze meelevend.

‘Ik noem het overbelasting’, lachte hij. ‘Als ik wat jonger was geweest, had ik het een burn-out genoemd.’

‘Ik heb niets gehoord over types die zich op dit moment met economische delicten bezighouden’, zei ze. ‘Houd je iets voor me geheim, Tom?’

‘Geheim voor iedereen’, gaf hij toe. ‘Er zijn de laatste tijd een heleboel restaurants in de stad verkocht aan onbekenden, vooral Italianen. Verkocht … of overgenomen. Uit ons onderzoek blijkt dat dit geen gewone pizzabakkers zijn. Niet alleen de belastingdienst is ervan overtuigd dat ze knoeien met alle soorten belastingen waar ze eventueel mee kunnen knoeien, mijn mannen en ik zijn er zeker van dat ze bovendien crimineel geld witwassen. Het is echter één ding om iets zeker te weten, maar heel iets anders om het ook te kunnen bewijzen.’

De telefoon ging. Elisabeth schrok zo dat ze bijna haar koffie morste. Tom Nilert schoof enkele papieren opzij en vond de hoorn van de telefoon.

‘Het is voor jou’, zei hij en gaf haar de hoorn.

‘Voor mij? Niemand weet toch … Ja, hallo!’

‘Hoi, met Henrik Leander.’

‘Dat hoorde ik meteen. Hoe wist je dat ik hier was?’

‘Dat wist ik niet’, zei de forensisch patholoog-anatoom.

‘Ik heb naar alle afdelingen van het bureau gebeld. We hebben sectie verricht op Percy Tranemo. Jij wil de uitslag meestal hebben voor het op papier staat. Kun je hiernaartoe komen?’

Ze haalde even diep adem. Leander had al diverse keren geprobeerd haar te versieren. Hij stond op het bureau bekend als een rokkenjager en was heel charmant. Het was al een paar keer bijna gebeurd dat ze Olle vergat, maar tot nu toe was ze standvastig geweest.

‘Kan het niet door de telefoon?’ zei ze aarzelend.

‘Nee. Of je komt hiernaartoe, of je wacht op het rapport. Kies zelf maar.’

Nu wist ze het. En ze wist ook dat het haar weer zou lukken weerstand te bieden.

‘Ik kom’, zei Elisabeth Andersson.

3

Ze parkeerde haar auto voor het gebouw van het gerechtelijk geneeskundig laboratorium en liep naar binnen. Meteen werden haar neusgaten gevuld met een geur uit haar jeugd. Ze kon zich als klein meisje herinneren dat haar vader op vrijdagavond thuiskwam van zijn werk en haar twee mooie doosjes snoepjes gaf die Tutti Frutti heetten. Alleen kwam de lucht hierbinnen niet van snoep, maar van een schoonmaakmiddel dat Intersaner heette. Ze was een tikkeltje verbaasd dat Hendrik Leander zo gewichtig over deze politiezaak deed. Normaal gesproken stelde hij er een eer in ongeïnteresseerd over te komen als hem om hulp werd gevraagd. Maar dan ging het misschien niet om een politiezaak. Toch, als het erop aankwam, was hij een kei, vasthoudend als een terriër en als het hem vooruit kon helpen zo lomp als een buffel.

Henrik Leander kwam uit de autopsiekamer. Hij droeg een wit T-shirt, een gebleekte spijkerbroek en Zweedse klompen. 

Ze keek naar hem en probeerde niet te lachen. Henrik vatte meestal elk lachje op als een aanmoediging. Hij keek naar haar met zijn diepblauwe, doordringende ogen. Zijn haar was naar voren gekamd en de op een propeller lijkende kruin achterop zijn hoofd verraadde dat zijn haar moeilijk in model was te krijgen.

Elisabeth kon niet ontkennen dat hij aantrekkelijk was. Hij had een gespierd lichaam, maar niet op zo’n opvallende manier als je op de fitnessapparaten zag bij de vele sportscholen die overal in de stad als paddestoelen uit de grond schoten. Leander had een bepaalde uitwerking op haar die ze zowel prettig als eng vond. Wat er over hem gezegd werd, was ongetwijfeld waar – dat hij een man was met een groot hart en sterke driften. Ze zei tegen zichzelf dat ze van Olle hield, dat ze nooit van hem, noch van Engel de kat wilde scheiden. Ze nam een professionele houding aan.

‘Wat wilde je me laten zien?’ vroeg ze terwijl ze over zijn schouder keek om zijn blik te ontwijken die haar lichaam op hol zou kunnen brengen, een blik die overal dwars doorheen keek.

Hij gaf geen antwoord, wenkte slechts dat ze hem moest volgen en liep terug naar de sectiekamer. Percy Tranemo lag op de metalen snijtafel. Hij was vanaf het onderste deel van zijn nek tot aan zijn kruis opengesneden. De huid van de schedel was teruggetrokken en hing als een soort kaboutermuts aan zijn achterhoofd. In de schedel zat een flink gat.

‘Zoals je ziet, hoeven we ons hoofd niet te breken over de doodsoorzaak’, zei Leander uiteindelijk. ‘De kogel is door de rechterslaap naar binnengekomen en er via de achterkant van het linkeroor weer uitgegaan, waar hij een groot gat in de schedelbasis heeft gemaakt. Hebben jullie het projectiel gevonden?’

‘Voor ik hierheen reed heb ik met Hildebrand gesproken. De technici schijnen hem ongeveer vijf meter van het lichaam gevonden te hebben. Hij lag onder het zand.’

De chef van het gerechtelijk laboratorium keek haar aan.

‘Mijn God’, zei hij. ‘Volgens mij is dat een belangrijk detail. Als Tranemo door iemand is neergeschoten die boven hem stond terwijl hij op het strand lag of zat, zou de kogel een stuk verder terecht zijn gekomen. Vijf meter – dat lijkt op zelfmoord. Als je op de grond zit en je zet de loop van het pistool tegen je slaap, dan gaat de kogel in een licht neerwaartse lijn en raakt de grond een klein stukje verderop …’

Elisabeth Andersson beet op haar onderlip.

‘Je zou gelijk kunnen hebben’, zei ze. ‘Die gedachte is niet eens bij me opgekomen. Heb je nog meer gevonden dat van belang kan zijn?’

‘Op Tranemo’s rechterhand zaten een paar onbeduidende schrammen, maar voor zover ik kan overzien, heeft dat niets met de doodsoorzaak te maken.’

Henrik Leander bedacht zich dat hij nog nooit zo’n nauwgezette agent had ontmoet als inspecteur Elisabeth Andersson – en dat was misschien maar goed ook. Als er meer zoals zij in Göteborg zouden zijn, was hij genoodzaakt als chef patholoog dubbele diensten te draaien. Een van de problemen met haar was dat ze een zaak niet eerder aan de officier van justitie wilde overdragen voor er zulk zwaarwegend bewijs kon worden aangevoerd dat de verdediging er geen speld meer tussen kon krijgen. Ging het om een medische verklaring, dan had ze dokter Leander nodig. Het andere probleem met haar, vond hij, was dat ze uitsluitend vanuit professioneel oogpunt in hem geïnteresseerd was. Hij had het afgelopen jaar alles uit de kast gehaald om haar te verleiden. Net toen hij dacht haar zover te hebben, haakte ze af. Daar begreep hij niets van. Normaal gesproken zeiden de vrouwen geen nee tegen hem.

Leander overwoog het nog eens te proberen, maar zag in dat dit niet de juiste tijd en de goede plek was. De deur bij de lift ging open. Een man met een groene jas, een plastic muts en klompen kwam binnen. Het was Martin Ernlund, een patholoog-anatoom die Leander meestal in mensen liet snijden die, zonder dat er sprake van een misdrijf was, door de politie waren gevonden en van wie uitgezocht moest worden hoe ze zo lelijk aan hun einde waren gekomen. Ernlund was een man die de zestig al ruim gepasseerd was. Hij zeurde vaak dat hij zo oud was dat het zinloos was om zijn pensioenformulieren in te vullen en op te sturen. Het pensioenfonds zou zijn bijdrage aan het fonds, voor de laatste paar jaar vaste dienst die hem nog resteerden, best kunnen stoppen. Er waren jongere pathologen bij het gerechtelijk laboratorium die van mening waren dat Martin Edlund, die zijn opleiding had genoten in een tijd dat chirurgen nog met handzagen werkten en naalden op hun revers droegen, wel eens een bijscholingscursus zou mogen volgen. Hij liep naar het lijk op de metalen tafel.

‘Zo te zien ben je hiermee klaar’, zei hij met een knikje naar Elisabeth. Hij draaide zijn blik naar Henrik Leander. ‘Er is een slachtoffer van een verkeersongeluk aangekomen. Zal ik zorgen dat het hierheen komt?’

‘Ja, ik ben klaar. Dat verkeerslijk mag je zelf doen. Maar voordat je daarmee begint, zou ik het fijn vinden als je deze heer even in de vriezer zet.’

Leander liep met Elisabeth mee naar de parkeerplaats. De lucht was fris en rook niet langer naar snoepjes. Ze stapte in de auto en draaide de contactsleutel om. De motor sloeg aan met een licht gebrom.

‘Wat zou je ervan zeggen een keer samen te eten?’ zei Leander.

‘We zien wel’, antwoordde ze. ‘Deze klus moet eerst klaar zijn voor ik überhaupt aan vrije tijd durf te denken. En als het iets wordt, dan is voor mij gewoon uit eten voldoende. Een souper in een chambre separeé is niet mijn ding.’

‘Wat jammer.’

Elisabeth durfde nu naar hem te glimlachen. Vervolgens deed ze het portier dicht en zette de auto in zijn achteruit.

4

Hij stapte de trein uit op het centraal station in Göteborg en voelde zich erg verloren toen hij buiten op Drottningtorget uitkwam. Hij was weliswaar eerder in Zwedens tweede stad geweest, maar dat was een andere tijd. Een tijd waarin hij een groot man was, die zaken aanstuurde en regelde en niet op de vlucht was.

Toen was hij met het vliegtuig gekomen en werd hij op Landvetter met een limousine opgehaald. Hij staarde naar de tramhaltes en bleef een tijdje staan. De trams reden af en aan zonder dat hij enig idee had waar ze naartoe gingen of vandaan kwamen. Ten slotte schoot hij een vrouw met een kinderwagen aan.

‘Ik zoek een taxi’, zei hij. ‘Weet u waar ik die kan vinden?’

De vrouw keek naar hem alsof hij net uit het gekkenhuis was ontsnapt. Vervolgens wees ze over zijn schouder in de richting van het station. Ze zei geen woord en liep door terwijl ze de kinderwagen energiek voortduwde alsof het een grasmaaier was. Nu zag hij de taxi’s ook. Ze stonden in een rij naast de ingang van het station. ‘Rij me naar het politiebureau’, zei hij. Het werd hem al snel duidelijk dat het niet ver was. Als ik het had kunnen vinden, had ik net zo goed kunnen gaan lopen, dacht hij toen de auto voor een gebouw stopte dat, vergeleken met het sportcomplex aan de andere kant van de weg, er niet groot uitzag.

Binnen, naast de entreedeuren vond hij een balie. Daarachter stond een vrouw. Hij trok automatisch zijn jasje recht, voelde of de knoop van zijn stropdas netjes tussen de punten van zijn boord zat en liep naar de balie.

Ze glimlachte naar hem. Het was een stijlvolle man. Hij deed haar denken aan Ted Turner, de oprichter van CNN, die getrouwd was met die filmster Fonda. Donker haar, misschien geverfd, want hij leek van een leeftijd waarop haren grijs worden. Zijn gezicht was ovaal, iets naar binnen gebogen boven zijn wangen, hij had een rechte neus en een wilskrachtige kin met een kuiltje erin, precies zoals die acteur die zo populair was toen ze voor het eerst naar de bioscoop ging. Hoe heette hij ook weer …? Boven het kuiltje in zijn kin zat een aantrekkelijke mond en aan beide kanten van zijn rechte neus had hij doordringende lichtblauwe ogen, die leken te glinsteren als hij lachte.

‘Ik zoek commissaris Arnold Nyman’, zei hij. ‘Volgens de informatie die ik heb, is hij van Stockholm hiernaartoe overgeplaatst.’

Een wonderlijk dialect, dacht ze. Ik vraag me af in welk deel van het land dat wordt gesproken. Zo klinkt het niet als je uit Norrland komt en ook niet uit Småland, Dalarna of Värmland.

‘Hij staat niet op de telefoonlijst’ zei ze na een blik op de computer. ‘Maar ik herken de naam. Ik zal het even aan commissaris Hildebrand vragen. ‘Wat is uw naam?’

‘Zeg maar dat ik weet hoe commissaris Nyman aan zijn schotwond komt.’

Dat was, vond ze, een merkwaardig antwoord. Was Nyman beschoten? Hoe kwam het dat die man hem hier zocht? Maar ze liet de boodschap bij Albin Hildebrand achter. Een paar minuten later kwam de commissaris de trap af lopen. De vreemdeling liep naar hem toe. Ze schudden elkaar de hand.

‘Helaas zit Arnold tegenwoordig bij de recherche in Malmö’, legde Hildebrand uit. ‘Als ik weet waarover het gaat, kan ik contact met hem opnemen.’

‘Nyman werd in mijn huis in zijn been geschoten.’

Hildebrand staarde hem aan.

‘Hij was toen bezig met een onderzoek naar de maffia!’ riep de commissaris uit.

‘Ja. En ik leidde destijds de maffia-afdeling in Stockholm. Mijn naam is Toomas Ostroz.’

‘Maar waarom …?’

‘Ik word achterna gezeten. Waarschijnlijk staat er een flinke prijs op mijn hoofd. Ik was onder de indruk van Nyman en geloof dat hij me kan helpen. In dat geval kan ik de Zweedse politie helpen. De familie waartoe ik behoor … behoorde …heeft Zweden niet verlaten.’

‘Kom mee naar mijn kamer’, zei Hildebrand.

5

De technisch rechercheurs, een arts en een paar man van de afdeling geweldsmisdrijven in Malmö kwamen naar de molen. Arnold had uitgelegd hoe de locatie eruit zag, dus hadden ze grote schijnwerpers en een hond meegenomen. In no time was de kelder onder het oude gebouw verlicht als een feestzaal voordat het dansen begint. De vloer daar beneden bestond uit aangestampte aarde. De technici waren, zoals altijd, heel precies. Ze telden zelfs het aantal traptreden, schreven op dat ze van hout waren, zestien stuks en dat ze waren voorzien van geribbelde metalen stroken, tweeëntwintig millimeter breed. De dertiende en veertiende tree waren stuk, in technisch jargon ‘doorbroken’. De vloer in de kelder zag eruit alsof die op sommige plekken was omgeploegd. Aan de zuidkant lagen achterin een paar kleine molenstenen. Voor het overige kon worden geconstateerd dat ook nadat de molen zijn commerciële functie had gestaakt, er nog menselijke activiteit had plaatsgevonden. Er werd een groot aantal lege bierblikjes en flessen gevonden. Tussen de plastic tassen en papieren zakjes lagen glasscherven en op één plek vonden ze de resten van een vuurtje. En uiteraard gebruikte voorbehoedsmiddelen.

Midden tussen die rotzooi, een paar meter bij de trap vandaan, lag de dode man. Je kon een deel van zijn gezicht zien, hoewel hij op zijn buik lag met zijn rechter arm zover onder het lichaam geschoven, dat zijn hand aan de linkerkant tevoorschijn kwam. Zijn linkerarm was bij de elleboog gebogen met de hand naar voren en de arm dicht tegen het lichaam aan. Het onderste deel van de linkerarm rustte op de rechteronderarm. Er zat een dun laagje bloed op beide handen en in zijn rechterhand, die licht samengeknepen was, zaten haren tussen de vingers. Zijn benen lagen gekruist vanaf de knie, met het linkerbeen over het andere. Er werd geconstateerd dat de dode forse verwondingen aan zijn hoofd had en dat de bloedingen hevig waren geweest. Er was al lijkstijfheid ingetreden. De man was onder meer gekleed in een gewatteerde jas die vanaf de rug was stuk getrokken, zodat alleen een deel van zijn rechterschouder werd bedekt. Daaronder droeg hij slechts een jersey trui. Deze was vanaf zijn taille omhoog geschoven, zodat het lichaam vanaf de broekband tot circa twintig centimeter daarboven ontbloot was. De naakte delen zaten flink onder het bloed, vooral in de buurt van de ruggengraat. De binnenkant van de linker mouw was vanaf de oksel doordrenkt met bloed.

Nadat de technici dit alles hadden vastgesteld en opgeschreven, wilden ze dat de schijnwerpers werden verplaatst. In deze nieuwe lichtopstelling ontdekten ze een vlek op de achterkant van de mouw. De vlek leek op een schoenafdruk, die nauwkeurig werd gefotografeerd en opgemeten.

De rechterpijp van de broek zat omlaag terwijl de andere tot ongeveer twee decimeter boven de enkel was opgetrokken. Op de broek zat stro en vuil van het soort waar de grond mee bedekt was en op de rechterpijp zat zowel bloed als haar. Toen ze klaar waren met fotograferen werd het bloedige hoofd een stukje teruggedraaid. Arnold Nyman hapte naar adem. Niet omdat hij ontdaan was door het half dozijn snijwonden die in een waaiervorm in de nek zat. Hij had een kort moment het hele gezicht gezien, en het gevoel dat hij de man ooit eerder had gezien, werd almaar sterker. Maar hij kon zich nog steeds niet herinneren waar of hoe ze elkaar hadden ontmoet.

De technici praatten zachtjes met elkaar, ze hadden het over het bloed dat op de schoenen en schoenzolen zat. Rond het lichaam en eronder lag een aanzienlijke hoeveelheid bloed, de opgedroogde bloedplas die van het hoofd naar de trap liep, werd nauwkeurig vastgelegd.

Er werden bloedspetters opgemerkt, waarvan de richting duidelijk kon worden vastgesteld. Ter hoogte van de rechterheup vonden ze een stukje huid van zes bij drie centimeter met haar erop. Daarnaast lag een gedeeltelijk met bloed bevlekte plank waar twee kromme, roestige spijkers uitstaken. Pas nu kon het lichaam verplaatst worden. Het werd voor sectie naar het gerechtelijk laboratorium gebracht. Toen ze het lichaam optilden, werden er nog een stukje huid, een munt van één kroon, een munt van vijftig öre en wat houtsplinters gevonden.

Arnold kon met een van de politiewagens mee terug naar Malmö rijden. Voordat ze weggingen, hadden de technici zich over de trap ontfermd. Op de kapotte derde tree van onderen werden bloed en enkele haren gevonden. Ook hier zaten flink wat bloedspetters. Ze maten de valhoogte in de trapopening. Het laatste dat Arnold van een van de mannen opving voor hij de auto instapte was:

‘De vrije val is twee meter en vijf centimeter.’

Toen Nyman het bureau binnenstapte, bleek er niets te zijn veranderd. Hij voelde zich er nog steeds genegeerd en buitengesloten.

‘Op dit moment is het rustig’, zei de chef. ‘Het schijnt dat je goed werk hebt geleverd bij die molen. Ga maar naar huis en neem een douche. Je hoort van ons als we je weer nodig hebben.’

Arnold rook aan zijn kleren. Daar kleefde de lucht van de dood aan, maar dat kon hem niets schelen. Waar zou een commissaris anders naar moeten ruiken? Hij nam een taxi naar huis en merkte dat er iets mis was. De tv stond niet aan. Er lag geen dochter in zijn bed. Maar er lag wel een briefje op tafel.

Het spijt me pappa!

Ze belden uit Oskarshamn. Er is een crisis op de afdeling. Ik ben genoodzaakt terug te gaan. Bel je zodra ik aankom.

Hoop dat je je zaak hebt opgelost. Het was fijn om bij je langs te komen en samen over de brug van Malmö te gaan.

Helena.

Hij vloekte als een rechtse politicus over het onvermogen van de Zweedse gezondheidszorg problemen buiten de deur te houden. Was het trouwens niet in de provincie Kalmar dat ze artsen uit Duitsland en Polen hadden aangenomen om hun teams te versterken? Jazeker, dat was daar. Dan hadden ze daar toch iemand van kunnen oproepen in plaats van zijn dochter te bellen. Het leven was echt klote!

Hij merkte opnieuw dat hij naar dood en verderf stonk. Zijn kleren waren ervan doordrenkt, waarschijnlijk tot op zijn huid. Hij voelde het tot op zijn botten. Waarschijnlijk stonk hij helemaal niet, maar hij wilde zich gewoon ellendig voelen.

Arnold ging op de stoel tegen de muur zitten en drukte zijn oor tegen het behang. Ja, zijn hospita was thuisgekomen. Hij kon het gerammel van de pannen horen. Maar dat kon hem ook niks verdommen. Hij vond zijn ochtendjas, trok de gordijnen dicht en kleedde zich uit. Vervolgens trok hij de Donald Duck-pantoffels aan die hij lang geleden als kerstcadeau van Helena had gekregen. Echt lang geleden. 

Toen hij ze kreeg leefde Astrid nog. Ze waren gruwelijk versleten, gruwelijk lelijk en hij had ze lange tijd verafschuwd. Nu hield hij van ze.

Arnold borstelde het stro van zijn broek en jasje en hing de kleding op een hangertje voor het open raam. De Skånse wind mocht de geur van zijn kleding onder handen nemen. De kleding zou eigenlijk eens gestoomd moeten worden, maar voorlopig kon het nog wel even.

In de kast lag zijn toilettas, een groen ding met een hengsel dat op een handtasje leek. Sinds hij een keer in het badhuis voor flikker was uitgescholden, liet hij het niet meer aan anderen zien. Het was een praktisch ding, maar nu pakte hij alles wat hij nodig had en propte het in de zakken van zijn ochtendjas. Vervolgens pakte hij zijn schone en zijn vieze kleren en belde aan bij zijn hospita.

Ze heette Sonja Wallander en was zelf ooit getrouwd geweest met een politieman. Maar die kreeg een VN-opdracht en bleef achter op Cyprus. Niet omdat hij was gestorven. Hij vond er alleen een nieuwe liefde, iets wat Sonja maar moeilijk kon verkroppen.

Toen ze de deur opende, kon Arnold goed begrijpen waarom ze alleen was. Sonja had een mosterdglas in haar hand en rook naar rode wijn. Ze droeg een flodderige bloes met eroverheen een grijze trui. Onder haar rok was een rand van haar onderjurk zichtbaar. Haar geblondeerde haar zat in de war en haar lippenstift was niet bepaald nauwkeurig aangebracht. Onder haar grijze ogen zaten donkere wallen.

‘Juist ja, het is je wasdag vandaag’, zei ze en liet hem binnen.

Door een kier van de keukendeur kon hij een half lege fles rode Spaanse wijn zien staan.

‘Ik zou ook graag willen douchen’, zei hij. ‘Is dat goed?’

Ze lachte naar hem en zag er zo best lief uit.

‘Het is lang geleden dat er een man bij mij heeft gedoucht, dus ga je gang.’

Hij gaf geen commentaar, omdat ze iedere keer hetzelfde verhaal vertelde als hij langskwam om zichzelf en zijn kleren te wassen. De wasmachine stond in de badkamer. Hij las de gebruiksaanwijzing zorgvuldig door. Opeens merkte hij dat Sonja ook mee naar binnen was gelopen.

‘Van zulke zaken hebben mannen geen kaas gegeten’, kwetterde ze. ‘Laat mij maar.’

Arnold gaf haar de vieze was. Terwijl ze die begon te sorteren, keek ze hem aan met een blik waarmee ze wilde zeggen dat ook dat moest gebeuren. Daarna zette ze de machine aan. Zodra Sonja was vertrokken, stapte hij onder de douche. Toen Arnold zich had afgedroogd en schone kleren had aangetrokken, draaide de wasmachine nog steeds. Hij had zich geschoren, deodorant onder zijn oksels gespoten en stond net zijn haren te kammen toen Sonja op de deur klopte. Voor hij antwoord kon geven, was ze de badkamer al binnengestapt.

‘Het duurt wel even voordat je was klaar is’, zei ze. ‘Ik heb een paar stukken quiche opgewarmd. Als we die op hebben, is de machine zeker klaar.’

‘Tja … ik weet niet …’

‘Doe niet zo moeilijk. Het is toch logisch dat een man iets in zijn maag moet hebben als hij uit zijn werk komt.’

Ze lachte opnieuw en zag er lief uit.

Sonja had in de huiskamer gedekt waar alleen een bank stond, dus moesten ze naast elkaar zitten. Arnold probeerde op te schuiven, maar zij zorgde er steeds voor dat ze heupcontact hadden. De quiche smaakte ongeveer net als de gehaktsaus waar Helena als kind zo dol op was. Best lekker eigenlijk, maar de wijn was niet om over naar huis te schrijven. Hij was nooit echt dol op wijn geweest, maar hij begreep dat het geen goed idee was om te vragen of ze bier in huis had. Ze proostten. Sonja was intussen al een beetje aangeschoten. Zelf was hij volkomen nuchter en zo stijf als een plank. Het enige dat hij wilde, was dat de wasmachine klaar zou zijn.