Vladimir Oravsky, Kurt Peter Larsen en Ann Ljungberg

Van ASTRID tot LINDGREN

Biografische roman

Uit het Zweeds vertaald door

Marèse van der Zant

Uitgeverij de Rode Kamer, Haarlem

Oorspronkelijke titel Astri mi! Berättelsen

© Oorspronkelijke tekst Vladimir Oravsky en Kurt Peter Larsen, 2006

© Nederlandse vertaling Marèse van der Zant & uitgeverij de Rode Kame.

Omslagontwerp Wil Immink, Sittard

Lay out Studio Lascaux, Meppel

Eerste druk: 2006
Tweede druk/eBook: 2010

Foto cover Jacob Forsell, Stockholm

Van Astrid tot Lindgren is een gedramatiseerde beschrijving van de jaren uit het leven van de nadien wereldberoemd geworden schrijfster Astrid Lindgren, die het meest hebben bijgedragen tot de ontwikkeling van haar kunstenaarsschap. De roman Van Astrid tot Lindgren is -net als het gelijknamige toneelstuk en het libretto van de musical - geschreven door het Zweedse duo Vladimir Oravsky en Kurt Peter Larsen, voor deze roman uitgebreid met Ann Ljungberg.

De roman is gebaseerd op zowel de levenswandel van Astrid Lindgren zoals die is beschreven in ontelbare boeken en artikelen van autoriteiten en zelfbenoemde Astrid Lindgrenkenners als op de interpretatie van de eigen teksten en boeken van Astrid Lindgren door de auteurs.

Voor Katka en Saschenka

Ik ben dank verschuldigd aan een aantal mensen en instellingen. Over hen stel ik op dit moment een boek samen onder de werktitel Astrid Lindgren en andere heilige koeien. Daarin zal ik met hen afrekenen. Dat boek zal u, na een bureaucratische zonnewende, ofwel oorverdovend doen knarsetanden ofwel instemmend doen knikken. Maar nu wil ik toch tenminste alvast mijn kameraden noemen: The Great Kurtan P L, die altijd met de beste ideeën komt, Tomino K, Berran L, Björn N, Britt-Marie F, Sarokovskaja G, Eivorskaja N S, Skjuskin S en Katyusa O.

Vladimir Oravsky,

Jönköping, Zweden - 2006

Van ASTRID tot LINDGREN Vandaag herleeft de wereldberoemde Zweedse kinderboekenschrijfster Astrid Lindgren (1907-2002) in de kleine biografische roman Van ASTRID tot LINDGREN die heden in een Nederlandse vertaling verschijnt. Het verhaal speelt zich af in Stockholm aan het eind van de jaren twintig, de periode in haar leven die volgens velen het fundament heeft gelegd voor haar schrijverschap. Astrid wordt op jonge leeftijd ongewenst zwanger, is gedwongen haar idyllische jeugd op de boerderij in het Zweedse Näs achter zich te laten en moet haar zoontje Lasse afstaan aan pleegouders in Denemarken. Centraal in de roman staat Astrids hardnekkigr gevecht om haar kind terug te krijgen en een eigen leven op te bouwen. De roman is geschreven door Zweedse auteur Vladimir Oravsky (1953), auteur van tientallen romans, toneelstukken, jeugdboeken, scenario's, essays en kritieken. Tevens is hij werkzaam als theater- en filmproducent. De biografische roman Van Astrid tot Lindgren is een bewerking van de gelijknamige, succesvolle Zweedse musical. Van Astrid tot Lindgren is Oravsky's debuut in Nederland en Vlaanderen. De vertaling is van Marèse van der Zant.

Inhoudsopgave

Hoofdstuk 1 Breken, uitbreken en opbreken

Hoofdstuk 2 Beroepsonderwijs

Hoofdstuk 3 Het allermoeilijkste

Hoofdstuk 4 Allerliefste nicht

Hoofdstuk 5 Opgesmukte waarheid

Hoofdstuk 6 Vindingrijk

Hoofdstuk 7 Hartenwens

Hoofdstuk 8 Moeilijke vragen

Hoofdstuk 9 Dromen van zilver

Hoofdstuk 10 Dromen van goud

Hoofdstuk 11 Het hemd is nader dan de rok

Hoofdstuk 12 Wie wind zaait…

Hoofdstuk 13 Zo arm als een kerkrat

Hoofdstuk 14 Nood breekt wet

Hoofdstuk 15 Onstuimige zwartkijkers

Hoofdstuk 16 Als de nood het hoogst is

Hoofdstuk 17 Uitvluchten en prioriteiten

Hoofdstuk 18 Geloof en verlangen

Hoofdstuk 19 Onthullingen

Hoofdstuk 20 Liefdesavonturen

Hoofdstuk 21 De hele beestenboel

Hoofdstuk 22 Spel en ernst

Hoofdstuk 23 Lasse, mijn Lasse

Hoofdstuk 24 Toen opa naar de wereld kwam

Hoofdstuk 25 Thuis best

Hoofdstuk 1

Breken, uitbreken en opbreken

De ochtend waarop Astrid naar Stockholm zou vertrekken was de hele familie in rep en roer. Iedereen, behalve grootmoeder, die een rustig plekje had gevonden – het enige dat er op de hele boerderij in Näs bij Vimmerby te vinden leek. Ze zat stil in haar hoekje op de veranda en keek met half toegeknepen ogen geamuseerd naar al het gedoe, terwijl de zon over de rand van het bos probeerde te klimmen. Op het grote, aangeharkte erf dat omheind werd door iepen en volle, zomergroene appelbomen, holden de zusjes Ingegerd en Stina heen en weer. Hun vader liep verward het zoveelste rondje om de vlaggenstok. Alles op zijn tijd, dacht grootmoeder; straks is het hier weer rustig. Samuel August kon die dag niet zo ver vooruitdenken. Hij moest en zou ingrijpen als zijn oudste dochter naar de poel des verderfs in de grote stad dreigde te vertrekken. ‘Ninive, Gomorra, Sodom en Gomorra’, gromde hij misnoegd met zijn brouwende – r.

‘Papa’, onderbrak Ingegerd hem, ‘waar is Astrid? Waar is ze toch? Ik loop haar al de hele ochtend te zoeken.’

Ingegerd was de jongste dochter in de familie, een kleine vindingrijke dondersteen, die precies op haar oudere zussen leek. Ter ere van deze dag droeg ze een spierwit gesteven schort, dat nog geen kans had gehad vies te worden.

‘Ik ook, ik zoek haar ook al een hele tijd’, klaagde Stina. Zij was al vijftien en probeerde zich vaak volwassener te gedragen dan haar jongere zus, maar vandaag was ze net zo’n spring in het veld als het tienjarige meisje.

De meisjes zochten hun oudste zus, een bijna volwassen jongedame die altijd haar eigen gang ging. Ze waren het er over eens dat Astrid zeker op een dag als deze niet de trein mocht missen. Papa, die een beetje verstrooid leek, dacht dat hij haar in de koeienweide had gezien. Stina had haar een paar uur geleden nog in de boomgaard gezien; hun broer Gunnar had haar in de stal gezien, terwijl Pelle – de knecht – geconcludeerd had dat Astrid al lang naar Stockholm vertrokken was.

‘Sukkel, ze gaat toch pas vandaag’, zei Ingegerd snibbig.

‘Meen je dat nou? Dat had ze dan wel even kunnen zeggen’, zei Pelle en mopperde iets over het hooi dat nu toch onmiddellijk van het land moest.

Niemand zag het, maar Astrid zat met haar hele achttienjarige lijf hoog boven in de top van de grootste iep tussen de bladeren en nam op haar eigen, speciale manier afscheid van de boerderij.

‘Dag, kippen, dag varkens. Dag dikke grootmoeder, dag magere Pelle. Dag lieve mama, de liefste en slimste mama van de hele wereld. Dag lieve papa, ruwe bolster, blanke pit. Dag zusjes, lieve broer, bedankt voor alle gezellige spelletjes … ’ Astrid hield ervan de wereld vanuit dit perspectief te bekijken. Op de secretaresseopleiding in Stockholm zijn vast geen bomen waar je in kunt klimmen, dacht ze. Ze veegde een traan weg – ze moest zich groothouden – en sprong naar beneden, middenin de groep familieleden.

‘Eindelijk’, zei Ingegerd. ‘Weet je niet hoe een klok eruit ziet?’

‘Rond met allemaal tandwieltjes erin?’

De kleine Ingegerd probeerde te lachen hoewel ze eigenlijk het liefste haar gezicht in Astrids jurk wilde verbergen en haar voor eeuwig bij zich houden. Astrid was er immers haar hele leven geweest.

De hele familie omhelsde Astrid tot zij er moe van werd.

‘Kom nou toch, aan jullie gedrag en zelfmedelijden te zien lijkt het wel of ik jaren wegblijf’, merkte Astrid op.

‘Zo voelt in elk geval wel’, zuchtte Stina.

‘Dat wilde ik ook net zeggen’, zei Gunnar, die – ook al was hij de oudste van de kinderen, twintig en zo sterk als een paard – er wel aan gewend was dat zijn zussen vaak zowel het eerste als het laatste woord hadden.

‘Ik voel me net als Jacob die zijn kinderen wegstuurt naar Egypte om voor de hongerende familie graan te kopen’, preekte Samuel August. Hij gebruikte graag min of meer bekende beelden uit de bijbel, voornaamelijk om te laten zien dat hij een vrome man was.

‘Misschien vind ik wel een leuk faraootje en neem hem mee’, plaagde Astrid en gaf hem een arm. Samen liepen ze de veranda op; Samuel August wilde in alle rust een paar minuten met zijn oogappel alleen zijn. Maar toen Astrid op de veranda haar grootmoeder op de bank zag zitten, wilde ze eerst iets ter afscheid tegen haar zeggen.

‘Grootmoeder, beloof dat je goed voor iedereen zal zorgen als ik weg ben.’

‘Wat zeg je?

‘Ik zeg … ’

‘Ja, ik hoor je wel, maar ik kan mijn oren niet geloven. Nee hoor, ze kunnen allemaal heel goed voor zichzelf zorgen en ook voor mij. Voor het ouwe wijfie.’

‘Lieve grootmoeder, zorg in ieder geval … ’

‘Moet jij niet naar Stockholm?’ vroeg grootmoeder, die het antwoord donders goed wist maar er voor de goede vrede vaak een gewoonte van maakte te doen alsof ze een beetje verward was.

Astrid wist wel beter.

‘Inderdaad, ik ga naar Stockholm. Kom nou, grootmoeder!’

Astrids moeder Hanna kwam het huis uitrennen met in haar hand de hoed en de mantel van het meisje en ze dwong Astrid bijna om ze aan te trekken.

‘Mama, waarom opeens zo’n haast?’ vroeg Astrid. Haar nieuwe marineblauwe hoed zat scheef en ze draaide en trok eraan tot hij goed op haar zojuist gewassen haar zat. Ze had nog steeds genoeg tijd voordat de trein zou gaan, en het verwonderde haar dat haar moeder zo gejaagd deed. Normaal gesproken was Hanna kalm en bedaard, iemand die meestal rustig aan deed en toch al haar dagelijkse bezigheden – en vaak meer nog meer – afkreeg zonder zich te laten opjagen. Asstrdi besefte hoezeer haar familie zich haar vertrek aantrok.

‘Liever iets te vroeg dan veel te laat’, vond Hanna. ‘En onthoud wat ik je heb gezegd over alle gevaren in die grote stad. Die vreselijke … ’

‘ …handel in blanke slavinnen. Ja-ha, ik weet het!’ zuchtte Astrid. Ze verdacht haar ouders ervan dat ze behoorlijk overdreven.

‘Daar is niets grappigs aan.’

‘Ik zal voorzichtig zijn, mam.’

‘Meer meisjes zoals jij zijn verkeerd terechtgekomen omdat ze veel te naïef waren, als je tenminste begrijpt wat ik bedoel.’

‘Ja, je weet wel dat ik je begrijp.’

De beide vrouwen wisselden een blik van verstandhouding zoals alleen mensen doen die elkaars geheimen kennen.

‘Vrouwengeklets’, mopperde Samuel August en hij probeerde opnieuw Astrid een moment voor zichzelf te krijgen, maar tot zijn verontwaardiging kwamen nu de andere kinderen als een troep ganzen aanlopen en onderbraken hem.

‘We willen met je mee naar het station’, kwam Ingegerd er tussendoor.

‘Wat lief’, antwoordde Astrid.

En ze meende het. Juist vandaag wilde ze niets liever. Ze wilde het beeld van haar geliefde familie de hele reis op haar netvlies houden en nog lang daarna.

‘We hebben onze grootste, allerwitste zakdoeken meegenomen’, kwetterde Stina.

‘Zodat je ons nog heel lang op het station kunt zien zwaaien’, vervolgde Gunnar.

‘Ach lieverds, jullie maken me helemaal verdrietig!’ riep Astrid uit.

Ook Samuel August was verdrietig. Hij trok Astrid met zich mee, zodat de anderen niet konden zien dat zijn ooghoeken trilden. Er was iets dat hij wilde zeggen.

‘Zoals Mozes uit Egypte, zoals Abrahams intocht in Kanaän. Nee, sterker nog, je bent van plan om rechtstreeks naar Ninive te gaan. Je reinste Sodom en Gomorra. Hoe kun je?’ Zo, nu had hij het eindelijk gezegd.

‘Maar papa, daar is die opleiding nou eenmaal!’ Astrid begreep dat dit niet het juiste moment was om er verder op in te gaan en kon onder het gesprek uitkomen door zich tot Pelle te richten. Die stond nog steeds op het erf alsof de oogst hem nu plotseling niets meer kon schelen. Pelle stak als afscheidsgroet zijn hand uit naar Astrid.

‘Als je eens wist hoeveel ik om je geef, Pelle!’

‘Hmpf.’ zei Pelle. ‘Als dat alles was, dan …’

‘Pelle, je hebt helemaal gelijk, het hooi moet inderdaad van het land’, zei Astrid en terwijl hij verdrietig naar de akker sjokte, wuifde ze hem na.

‘Die knechten van tegenwoordig’, mopperde Samuel August terwijl hij zijn hand in z’n vestzak stak en met zijn borst vooruit verder liep. ‘Heb ik trouwens ooit verteld over de tijd dat ik nog knecht was en …’

‘Jaha!’ riepen alle kinderen in koor. ‘Al honderden keren.’ Uiteraard werden Astrid en haar vader op de hielen gezeten door het groepje kinderen, alsof ze vastzaten aan een onzichtbaar touw.

‘Onzin’, vervolgde hij en hij liep samen met Astrid verder. ‘In die tijd had ik wat geld gespaard om een paar konijnen te kopen. Ik had zo’n moeite om ze op hun plaats te houden!

Ze probeerden steeds weg te lopen.’

‘Aha, die ook al’, lachte Astrid.

‘Precies en als ik het bij het rechte eind heb, is op die manier …’

‘ … de hele konijnenpopulatie van Småland ontstaan!’ riepen alle vier de kinderen tegelijk.

Samuel August schudde dreigend zijn vuist naar hen en ze deden alsof ze zijn waarschuwing serieus namen.

‘Astrid, als je de trein wilt halen wordt het nu wel tijd om te gaan’, spoorde Hanna haar aan.

‘Ja, moeder, ik kom.’

‘We gaan allemaal mee, hoor’, riep Ingegerd. ‘En Astrid, je mag niet vergeten te vertellen of het een jongetje of een meisje wordt. Ik hoop een meisje, maar het maakt ook niets uit als het een jongetje wordt. Ik zal evenveel van hem houden.’

‘Toe nou Ingegerd’, smeekte Hanna.

‘Waar heeft ze het over? Wat voor jongetje of meisje?’ vroeg Samuel August.

‘Ach niks, het kind kletst maar wat!’ Hanna stond midden op het erf, geschrokken, met de handen voor haar bleek geworden gezicht. Tussen de vingers door waren haar angstige ogen zichtbaar, maar Ingegerd merkte niets.

‘Ik klets niet zomaar wat! Pappa weet toch wel dat Astrid in verwachting is!’

Hanna greep Ingegerd vast en legde haar hand over haar mond; tegelijkertijd liet Samuel August Astrids arm los en keek zijn oudste dochter met ongelovige blik aan.

‘Papa …’

Astrid had haar vader nog nooit eerder zo zien kijken.

‘Als Astrid met haar opleiding klaar is, gaat ze naar Kopenhagen om daar haar kindje te krijgen’, onthulde Ingegerd. Het was haar gelukt om onder haar moeders greep uit te komen.

‘Stil nou, Ingegerd’, smeekte Hanna wanhopig.

‘Dat weet iedereen toch?’

‘Ik wist het niet, eigenlijk’, mompelde Gunnar

Astrid trok haar vader naar zich toe … Hij trok zijn hand weg. ‘Papa, we wilden het vertellen, maar …’

‘Ik begrijp het al, een vrouwensamenzwering!’

Astrid en Hanna ontkenden de beschuldiging allebei heftig en toen zij geen woorden meer konden vinden, schudden ze driftig hun hoofd. Toch schuilde er wel een kern van waarheid in zijn opmerking. Hanna had haar dochter willen beschermen. En Astrid haar vader.

‘En wanneer hadden jullie gedacht het aan de ouwe gek te vertellen?’ ging Samuel August verder.

Hanna begon. Voorzichtig.

‘We wisten wel hoe je het zou opnemen.’

‘Opnemen! Dit kan ik gewoon niet aan! Ik, pachter van de pastorie en koster met aanzien in de hele gemeente.’

‘Ja, juist daarom! Lieveling, we brengen het natuurlijk niet naar buiten’, fluisterde Hanna.

‘Nee, en ook niet naar binnen voor zover ik het begrijp’, antwoordde Samuel August, alsof dat het laatste was wat hij wilde zeggen. Hij wendde zich van Astrid en Hanna af en liet zijn schouders hangen.

‘Papa, je moet het begrijpen’, probeerde Astrid.

‘Ik begrijp het volkomen. Je hebt dit gedaan om mij te beschamen! Kopenhagen nog wel, van alle duivelse plaatsen! De zonde is tot diep in mijn huis gedrongen. Leugen en bedrog. Maar nu niet meer. Het is afgelopen! Ik ben verraden, zoals de Here Jezus in Gethsemane verraden is. En juist door degene waar ik het meest in geloofde, mijn eigen vlees en bloed. De duivel heeft degene van wie ik het meeste houd, van me afgenomen!’ Samuel August ging steeds harder praten en tenslotte sneed het geluid van zijn stem door merg en been:

‘Maar hij mag je hebben! Weg! Mijn huis uit, Babylonische slet!’

‘Je maakt zeker een grapje’, antwoordde Astrid koud.

‘De dag des oordeels is niet om te lachen. Bereid je voor!’

‘Maar papa!’

‘Ik ben niet langer je vader. Vanaf nu is de duivel je vader. Vraag hem maar om je te beschermen, als je kunt. Over mijn drempel zal je in ieder geval nooit meer een voet zetten.’

Astrid deinsde achteruit. Nog nooit had ze uit haar vaders mond zulke harde woorden gehoord. Haar kleine zusjes jammerden, vooral Ingegerd die opeens leek te begrijpen wat ze teweeg had gebracht.

‘Dit zal ik je moeilijk kunnen vergeven’, fluisterde Astrid.

‘Eruit!’

‘Je kunt me er niet uitgooien.’

‘O nee?’

‘Nee, want ik ga zelf al! Ik ga vrijwillig. Ik zou nooit mijn eigen familie in diskrediet willen brengen, dus daarom vertrek ik uit vrije wil. Heb je dat goed gehoord?’

Samuel August antwoordde niet.

‘Nou dag mamma’, zei Astrid terwijl ze een klein kniebuiginkje maakte.

‘Je raakt haar niet aan, vrouw!’ bulderde Samuel August.

‘Ze is dan misschien niet langer jouw dochter, maar ze is in ieder geval nog wel de mijne’, sprak Hanna hem tegen en ze omhelsde Astrid lang en teder.

Hoofdstuk 2

Beroepsonderwijs

In de Stockholmse steenwoestijn rondom de secretaresseopleiding Bar-Lock aan Mäster Samuelsgatan waren geen bladeren in mooie herfstkleuren te zien, maar de lucht die zachtjes door het open raam naar binnen stroomde had de frisheid van een vroege oktoberdag. In het klaslokaal op de tweede verdieping liep een dame met vaste tred en klikkende hakken tussen de schoolbanken heen en weer, terwijl ze naar haar lievelingsmuziek van ratelende schrijfmachines luisterde.

Ze bleef voor het meisje staan dat alleen in haar tweepersoonsbank op de derde rij zat en nam een minuut lang de tijd op.

‘Stop! Driehonderd woorden per minuut. Heel goed, juffrouw Ericsson.’

‘Dank u, maar hoe weet u dat, juffrouw Rasmusson?’

‘De spaties, juffrouw Ericsson. Ik geef niet voor niets al dertig jaar les aan Bar-Lock.’

Juffrouw Rasmusson gunde haar een minzame glimlach.

‘Nee, dat blijkt’, gaf Astrid toe terwijl ze haar vingers masseerde. Ze was best trots, en niet zo’n beetje ook maar ze piekerde er niet over om dat haar lerares te laten merken. Eén verwaand persoon in dit lokaal was wel genoeg.

‘Allemaal weer aan het werk!’

Terwijl Astrid een nieuw vel papier in haar machine deed, herhaalde juffrouw Rasmusson een aantal van haar geliefde stokpaardjes.

‘Het is uitermate belangrijk dat een bekwame typiste niet alleen snel is, maar ook een constante snelheid heeft.’

‘En correct is’, voegde Astrid toe om te laten zien dat ze tijdens de lessen niet had zitten slapen .

‘Correctheid is vanzelfsprekend. Dat hoeven we niet eens te noemen.’

‘Het spijt me!’

‘Het is u vergeven, juffrouw Ericsson. Van iemand van uw leeftijd kan niet verwacht worden dat ze alles weet wat voor ons ouderen vanzelfsprekend is. Bijvoorbeeld stiptheid. U

weet toevallig niet hoe laat juffrouw Zarah vandaag van plan was te komen?’ Rasmusson wees naar de lege stoel naast Astrid.

‘Ik weet zeker dat Zarah door iets heel belangrijks is opgehouden’, probeerde Astrid.

‘Belangrijker dan haar opleiding tot secretaresse? Dat kan ik me niet voorstellen!’

‘Ik geloof dat het iets met een kantoor was waardoor, …’

‘Is het werkelijk?’ brieste Rasmusson.

Op hetzelfde moment ging de deur open en glipte er een jonge, slanke vrouw in een met bont afgezette mantel en met een moderne hoed naar binnen, die op de lege stoel ging zitten.

‘Dag allemaal!’

‘Zarah, hoe ging het op dat kantoor?’ vroeg Astrid met een snelle knipoog die Zarah helaas niet begreep.

‘Welk kantoor?’

‘Ja, je was toch naar dat kantoor?’ voegde Astrid er aan toe en schopte Zarah tegen haar scheenbeen.

‘Ja, ik neem aan dat daar wel een kantoor was, maar ik …’

Juffrouw Rasmusson keek de meisjes streng aan. ‘Juffrouw Zarah, moet ik u eraan herinneren dat u hier waarschijnlijk nog steeds zult zitten als juffrouw Ericsson haar opleiding al lang in recordtijd heeft afgerond, alleen maar omdat u veel te veel hebt gemist?

‘Maar mevrouw, ik bedoel, juffrouw …’

‘Juffrouw Rasmusson, alstublieft!’ Ze sloeg met haar aanwijsstok op tafel en liep verder naar de meisjes op de tweede rij.

Terwijl Zarah een vel papier in haar machine deed bleef ze tegen Astrid fluisteren.

‘Het is natuurlijk maar een klein rolletje in het koor, maar …’

‘Aan de slag!’ maande juffrouw Rasmusson die ogen in haar rug had.

‘Maar ik denk dat ik een goede kans maak. De regisseur …’

‘Stilte in de klas!’

Spoedig was er alleen nog maar het geluid van ratelende schrijfmachines te horen en Zarah voelde juffrouw Rasmussons scherpe blik over haar schouder.

‘Slordig! Fout! Langzaam! Opnieuw!’ Rasmusson rukte het papier uit de schrijfmachine van Zarah, verfrommelde het en smeet het op de grond. Toen de lerares even niet keek, gaf Astrid Zarah een volgeschreven vel, die het in haar machine deed.

‘Slechts door het steeds opnieuw herhalen, herhalen en opnieuw herhalen van dezelfde handeling worden jullie hopelijk zeer bekwame typistes’, vervolgde de lerares haar betoog.

‘O, juffrouw Rasmusson, u laat het zo aantrekkelijk klinken’, probeerde Zarah haar te paaien. Door haar kwaliteiten als aankomend actrice klonk haar bewondering erg overtuigend.

‘Ik probeer – in alle bescheidenheid natuurlijk – mijn meisjes een oprechte toewijding voor het vak bij te brengen. Dit vak is onmisbaar voor onze samenleving en daarom is het ook zo’n geliefd beroep. Ja, ik zou zelfs durven beweren dat het een roeping is!’

‘Velen zijn geroepen, maar weinigen uitverkoren’, voegde Astrid toe.

‘Uitstekend geformuleerd, juffrouw Ericsson. Uw eigen werk?’

‘De bijbel, eigenlijk.’

‘Prachtige inhoud, gruwelijke typografie.’ Toen kreeg juffrouw Rasmusson de uitdraai van Zarah in de gaten.

‘Dit is veel beter juffrouw Zarah.’

‘Hartelijk dank juffrouw Rasmusson’

‘U leert snel. Maar nog één ding. U leert het nog beter als u het de volgende keer zelf doet.’

Toen de bel ging verliet juffrouw Rasmusson snel het lokaal, op de voet gevolgd door Zarah. Bij Astrid duurde het iets langer om overeind te komen. Haar zeven maanden zwangere buik zat in de weg. Zarah wachtte haar op in de gang, popelend om over haar ervaringen te vertellen.

‘Astrid weet je, die regisseur of nou ja, eerder rekwisiteur ... Hij heeft geweldige plannen met me.’

Zarah gaf Astrid een arm en vertelde verder terwijl ze naar buiten liepen.

Hoofdstuk 3

Het allermoeilijkste

Terwijl op Blegdamsvejen in Oost-Kopenhagen lichte sneeuwvlokken vielen brandde achter bijna elk raam van Rigshospitalet licht. Hoewel het nog maar net middag was, begon het al te schemeren en het leek wel bijna donker. Alle voorbijgangers trokken hun jas nog wat dichter om zich heen.

In de kraamkliniek op de tweede verdieping stond Astrid met in haar armen haar zoontje van een week oud. Het was een klein bundeltje met een kaal hoofdje, grote ernstige ogen en een klein dopneusje. Een onweerstaanbaar klein dopje. Astrid duwde zachtjes op het neusje en het jongetje keek haar aan, knipperde even met zijn ogen en viel weer in slaap. Ze wilde niet weggaan, ze wilde hier blijven en Lasses veilige wereld zijn waarin hij in slaap kon vallen en weer wakker worden.

‘Mijn lieve mannetje, mijn lieve schat. Wat ik nu ga doen is het moeilijkste wat iemand in zijn leven kan doen. Maar ik doe het voor ons. Ik zal snel weer bij je zijn. Ik laat je nooit in de steek’, fluisterde Astrid het kleine jongetje in z’n oor. Ze voelde zich volledig in tweeën gedeeld, gespleten als een houtblok. Ze was moeder, moeder van dit kleine wonder met zijn rode lippen en o zo kleine vingertjes en teentjes. De enige mogelijkheid om zijn moeder te blijven, was door hem af te staan. Nu was het zover. Ze zou Lasse bij de vrouw achterlaten die zijn pleegmoeder zou worden.

Mevrouw Stevens was een warme vrouw, een moederlijk type met vriendelijke ogen. Astrid vond haar erg aardig. Sinds Lasses geboorte was ze erbij geweest en zij had voor hen beiden gezorgd.

Hanna had mevrouw Stevens gevonden. Midden in alle chaos was mama zo doortastend geweest. Astrid was ten einde raad toen ze ontdekt had dat ze zwanger was. Een ongelukje, een schande maar gelijk ook zo’n groot geluk. Het duurde niet lang voordat Hanna haar vroeg wat er eigenlijk aan de hand was en ze had de waarheid er niet uit hoeven trekken. Die was eruit komen rollen als een snelstromende rivier in de lente. Hanna reageerde praktisch. Een secretaresseopleiding in Stockholm; vader zou er geen bezwaar tegen hebben om die te betalen. En dan het kindje ter wereld brengen in Kopenhagen, dat had een buurmeisje ook gedaan toen die net zo’n ongelukje had, wist Hanna.

Heel wat uren hadden Astrid en haar moeder in de keuken zachtjes over hun geheim zitten praten. Ingegerd had hen waarschijnlijk een keer gehoord. Nu was Astrid zelf moeder en haar kindje was fantastisch.

‘Ik laat je nooit gaan’, fluisterde Astrid en gaf Lasse aan mevrouw Stevens. Astrid nam aan dat mevrouw Stevens wel begreep hoe ze zich nu moest voelen, maar eigenlijk konden ze nauwelijks met elkaar praten. Het Deens van de vrouw klonk als gebrabbel dat ergens uit haar binnenste leek op te borrelen. Iets anders dan vriendelijke beleefdheid kon Astrid haar niet teruggeven.

‘Heel veel dank mevrouw Stevens, dank u voor de afgelopen paar dagen. En Lasse, ik kom heel gauw terug!’