AGNETHA FÄLTSKOG

ABBA VAN BINNENUIT

SCÈNES UIT MIJN LEVEN
VERTELD AAN

BRITA ÅHMAN

Uit het Zweeds vertaald door
Renée Lelieveld

Uitgeverij de Rode Kamer

AGNETHA FÄLTSKOG

ABBA VAN BINNENUIT

Eboekhuis

Fotografie: Linkimage: pag. 5, 127 – Robin Moderatho: pag. 10, 12, 123 – Claudia Menzi: pag. 14 – Monique van der Loop: pag. 17 – Privébezit Agnetha Fältskog: pag. 19, 20, 21, 23, 108, 114, 115 – IBL: pag. 22, 35, 36, 52, 53, 62, 68, 73, 130, 131 – Premium: pag. 25, 59, 94, 97, 104, 105, 118, 119 – Scanpix: pag. 26, 41, 67, 92 – Sjöbergbild: pag. 31, 32, 43, 51 – REX/Hollandse Hoogte: pag. 47 – Arina van der Velden: pag. 71 – Brita Åhman: pag. 82, 87, 101, 107 – Pictorial Press: pag. 103, 112 – Inez Buijtenhek: pag. 120. Coverfoto: Denise Grünstein

De uitgever heeft zijn uiterste best gedaan alle auteursrechthebbenden van de in dit boek afgedrukte foto’s op te sporen. Mocht hij daarin niet volledig zijn geslaagd, dan zal in volgende drukken de eigenaar van het desbetreffende beeldrecht alsnog worden vermeld.

Every effort has been made to trace and clear copyright of the images reproduced in this book. If any omissions will occur, an acknowledgement will be made in future editions.

Oorspronkelijke titel Som jag är Verschenen bij Norstedts AB, Stockholm

© Oorspronkelijke tekst Brita Åhman, Lidingö 1996

© Nederlandse tekst Renée Lelieveld en Uitgeverij de Rode kamer, Haarlem 2009

Grafisch ontwerp Rolf van Kamme

Lay out Rough Design, Haarlem

Druk- en bindwerk Uniprint International, Meppel/Budapest
1e druk februari 2009

ISBN/EAN 97 890 78124 23 8

NUR 661

www.rodekamer.nl

Aan hen die ik liefheb - Linda en Christian

VOORWOORD

Toen eenmaal duidelijk was dat Brita dit boek over mij zou schrijven en uitgeverij Norstedts het wilde uitgeven, heb ik veel nagedacht over wat ik wel en niet wil vertellen. Hoe ver wil je gaan? Hoe eerlijk moet je zijn? Wat wil je kwijt en wat wil je voor jezelf houden? Welke afwegingen moet je maken?

Ik ben bijvoorbeeld niet van plan iets los te laten over de mannen in mijn leven. Geen details over mijn relaties of huwelijken.

Omdat Björn Ulvaeus de vader is van mijn kinderen, zal ik hem af en toe wel noemen. Maar ik wil niets over hem noch anderen zeggen dat hen schade zou kunnen berokkenen.

Ik weet namelijk maar al te goed hoe de dingen die ik zeg misbruikt kunnen worden.

Het is natuurlijk te vroeg om een afgerond verhaal over mijn leven te vertellen. Mijn leven is nog niet voorbij en de weg die ik nog te gaan heb, is niet volledig afgebakend. Ik hoop nog veel ervaring op te doen, veel mijlpalen te bereiken.

Maar een deel van het verhaal is er al en dat wil ik graag vertellen nu het nog vers in mijn geheugen zit en voordat ik word opgeslokt door nieuwe ontwikkelingen of onverwachte gebeurtenissen. De Zweedse titel van het boek, Som jag är (‘Zoals ik ben’), is ook de titel van een van mijn solo-albums.

Die titel suggereert wellicht dat ik nu alles over mezelf ga vertellen, maar het is eerder om aan te geven hoe ik eigenlijk ben - ik ben namelijk nogal verlegen. Eigenlijk had ik nooit kunnen denken dat ik nog eens zou meewerken aan een boek over mijn leven!

Maar ik ben het zat te worden geconfronteerd met een beeld dat anderen in de loop der jaren van mij hebben gecreëerd. Daarom heb ik nu het gevoel dat ik een aantal dingen uit mijn leven met mijn lezers wil delen, iets wil laten zien van mijn werkelijke leven en mijn gevoelens.

Ekerö, Zweden

Agnetha Fältskog.

Brita en Agnetha in 1996.

INLEIDING

In de nazomer van 1982 vroeg Agnetha Fältskog mij om raad over een open brief die ze aan de pers wilde sturen. Ze voelde zich vervolgd en onderuitgehaald door de constante stroom van leugenachtige artikelen over haar.

We veranderden de open brief in een opiniërend artikel, dat na publicatie veel stof deed opwaaien. Er kwamen talloze reacties; het Koninklijk Huis, Björn Borg en andere bekende Zweden mengden zich in het debat.

Reeds toen zag ik het opmerkelijke verschil tussen de jonge vrouw die ik had leren kennen en het scheve beeld dat de roddelpers van haar gaf.

Het jaar daarop besloten we samen een boek te schrijven. Maar door een reeks gebeurtenissen in haar leven - een busongeluk in 1983 op de terugweg uit Londen, gevolgd door een serie negatieve artikelen in de roddelbladen - sloot Agnetha zich volledig van de buitenwereld af. Werken met haar ging niet meer en daarom verbrak ik het contract met haar en met onze beoogde uitgever.

Maar in de loop der jaren werden de beschrijvingen van Agnetha Fältskog in de media steeds vreemder en negatiever - de waarheid werd steeds meer verdraaid. Toen ik haar in april 1995 daarom opnieuw voorstelde samen een boek te schrijven, zei ze direct ja.

We hadden al die jaren contact met elkaar gehouden en daar heb ik me tijdens het schrijven van het boek mede op kunnen baseren.

Bedankt Agnetha, voor je vertrouwen.

Brita Åhman

Lidingö, Stockholm

Zweden

Ze ziet er fris uit, met haar heldere ogen en het pasgewassen krullend haar.

Oud en nieuw op Ekerö

De zon gaat onder en legt een roze gloed over de groene boomtoppen.

Een veld vergeeld wintergras licht fel op als de zon door de granietgrijze wolken breekt en de rijp op de akkers doet glinsteren.

Het meer ligt er prachtig stil bij en het water neemt verschillende kleuren aan, van blauw tot ijsgrijs, tot er een dun rimpelig, goudkleurig laagje ontstaat als de zon door een kleine opening in het wolkendek breekt en de wind toeneemt.

Wisselend bewolkt, volgens de weerman.

De paarden in de wei briesen, halen elkaar aan en galopperen soms speels door het gras.

‘Er zit sneeuw in de lucht’, zegt Agnetha als ze omhoog kijkt naar de paar donkere wolken die koppig boven de boomtoppen blijven hangen. ‘Het ruikt zelfs naar sneeuw!’

Oudejaarsavond vieren we bij Agnetha thuis, in rust en stilte. Linda is bij vrienden uitgenodigd, maar Christian voelt zich niet zo lekker en is thuisgebleven.

Voordat de klok twaalf uur slaat, gaan we naar de stal om naar de paarden te kijken. Ze hebben net vers hooi gekregen.

Als Agnetha even bij de paarden blijft staan, hinniken ze als herkenning - ze wrijven en duwen met hun zachte snuiten tegen haar aan, bedelend om snoepjes.

Haar grote zwarte Newfoundlander schuifelt tevreden achter ons aan als we weer naar huis lopen en achter ons het gestamp van de paarden in de stal horen. De hoge sparren staan stil, gehuld in een kleed van glinsterend rijp. Er is geen zuchtje wind. Een typisch Scandinavische winternacht.

Om twaalf uur luisteren we naar Jarl Kulle, die met zijn machtige stem ‘De Nieuwjaarsklokken’ van Tennyson voorleest. lets voor twaalf uur begint Agnetha als een bezetene naar champagne te zoeken. Ze vindt een oude fles roze champagne van Roederer. Verschaald.

‘Christian heeft een heleboel talenten. Hij is heel kunstzinnig en absoluut muzikaal.’

Ze haalt de voorraadkast overhoop om te zien of er nog een andere fles te vinden is, maar ze geeft het op en komt terug met een karaf fris, helder bronwater. Dat heeft ze de dag ervoor uit een natuurlijke bron gehaald, diep in het bos.

Ze lacht als we met het bronwater op het nieuwe jaar proosten, elkaar omhelzen en elkaar een gelukkig nieuw jaar toewensen. ‘Dit gelooft niemand! Dat ik water drink op oudejaarsavond!’

Ze kleedt zich warm aan als we op nieuwjaarsdag een stukje gaan wandelen. Ze ziet er fris uit, met haar heldere ogen en het pasgewassen krullend haar. Ze draagt een haarband om haar voorhoofd en een grote, zachte bruine sjaal om haar hals. Ze kleedt zich stijlvol, ingetogen, vaak met een paar originele en grappige details. Een groot contrast met de uitdagende bühnekleding waarin het publiek haar zag in de ABBA-tijd. Weinig make-up. Niet al te veel sieraden, ook niet als ze naar een feestje gaat. Ze draagt altijd een smal gouden ringetje om haar rechter ringvinger – de ring van haar moeder.

Er waait een frisse bries over het meer. De kou bijt in onze wangen en de wind doet de berken diep buigen. ‘Ik wandel heel veel, vaak alleen. Sinds mijn moeder en vader veel te vroeg zijn overleden, heb ik die eenzaamheid nodig. Ik geniet enorm van de lucht en de schoonheid van de natuur en van de nabijheid van de begraafplaats. Het maakt me rustig.’

We lopen daar op ons gemak en kletsen over alles tussen hemel en aarde.

Zoals de meeste mensen op nieuwjaarsdag vraagt Agnetha zich af wat het nieuwe jaar zal brengen. Het leven kan soms grote verrassingen in petto hebben.

‘Ik denk aan de afgelopen jaren. Die waren moeilijk’, zegt Agnetha zacht. ‘Mijn tweede scheiding. Het overlijden van mijn moeder. In diezelfde periode werd mijn vader ziek en net voor de jaarwisseling is hij ook overleden. Binnen twee jaar ben ik mijn beide ouders verloren. Die eenzaamheid is zwaar. En intussen groeien de kinderen op en leven in een harde wereld. Het geweld neemt toe en er komt geen eind aan alle oorlogen. Het absurde van het succes van de mens is dat we onze eigen leefomgeving, de aarde, de zee en de atmosfeer vernietigen. Hoe hebben we de natuur zo kunnen verzieken dat we voor onze kinderen en kleinkinderen een verwoeste planeet achterlaten?’

‘Ik wandel heel veel, vaak alleen. Sinds mijn moeder en vader veel te vroeg zijn overleden, heb ik die eenzaamheid nodig.’

Als Agnetha zich opwindt, worden haar ogen donkerder. Als ze kwaad is, is ze niet mild. Dat weet iedereen die haar na staat. Achter die blonde, zachte buitenkant heeft ze klauwen die hard kunnen uithalen.

Op nieuwjaarsdag kun je gemakkelijk in mineur raken. Maar er zijn ook positieve onderwerpen. Haar kinderen.

Agnetha kan zich er als alleenstaande moeder over verheugen dat ze goed terecht zijn gekomen.

‘Maar Linda en Christian hebben zelf ook pit en een gezond verstand.

Linda kan geweldig paardrijden en heeft op onze boerderij haar eigen paarden op stal. Ze is een knappe, eerlijke en alerte jonge vrouw, die de laatste jaren echt volwassen is geworden. Uiteindelijk wilde ze van paardrijden toch niet haar beroep maken, hoewel ze er wel veel succes mee heeft gehad bij wedstrijden in het hele land. Vaak heb ik haar er met trailer en al naartoe bracht.

Ze wil actrice worden en gaat er helemaal voor. Ze heeft haar opleidingen goed afgerond en is er niet voor teruggeschrokken om ook achter de schermen hard te werken, bijvoorbeeld als kleedster.

Ik hoop dat ze het redt. Het is een zware baan. Maar tot nu toe heeft ze het heel goed gedaan. Ze heeft een sterke wil, een sterke persoonlijkheid. Ze is ook eigenwijs. Dat is belangrijk.

Ze heeft nu een rolletje in de musical Kristina från Duvemåla van Björn en Benny. De weergaloze première in oktober 1995 was een fantastische ervaring voor haar. De euforie. Het enorme applaus en de uitstekend kritieken. Het succes.

Ook Christian heeft veel talenten. Hij is heel kunstzinnig. Toen hij klein was maakte hij de meest fantastische tekeningen en schilderijen, vaak met een verhaaltje erbij.

Hij is absoluut muzikaal, net als Björn en ik. Dat ontwikkelde zich al toen hij nog jong was. Hij speelde orgel en synthesizer en componeerde een heleboel liedjes die hij heel toonvast en met heldere stem zong. Het zou niemand verbazen als hij de muziek nog eens een kans zou geven. Maar hij is ook erg analytisch en heeft op school de bètarichting gekozen. De synthesizer heeft plaats moeten maken voor de computer.

Het is heel stimulerend en spannend om zijn en Linda’s ontwikkeling deze jaren te kunnen volgen. Ik stuur hen niet in hun beroepskeuze. Maar ik steun ze wel in hun keuze en ben er altijd voor hen.

Ik heb er goed op gelet ze niet te veel te verwennen, ondanks het geld dat ik heb. Als alleenstaande moeder ligt het risico natuurlijk op de loer dat je de lange periodes die je vanwege je carrière van huis bent, gaat compenseren met dure cadeaus.

Mijn geld gebruik ik vooral om ze een gezonde en comfortabele leefomgeving te geven. Een zwembad, een stal en een manege, een steiger aan het water en een uitgestrekt wandelgebied. En de beste opleiding, natuurlijk. Maar dat is geen overbodige luxe. De kinderen hebben met geld moeten leren omgaan. Als het om belangrijke dingen gaat, wil ik wel graag gul zijn.’

Als we bij de begraafplaats zijn aangekomen, gaan we even zitten. Er staat een lichtgrijze granieten fontein, gehouwen in strakke eenvoudige lijnen. Agnetha heeft er op oudejaarsavond een paar brandende kaarsen neergezet en een mooie krans neergelegd. Een witte hyacint bloeit fris en heeft de vorst overleefd.

‘Ik voel me hier zo rustig’, zegt Agnetha. ‘Er is hier ruimte en het ruikt naar water en bos.’

We gaan de oude kerk in, die uit de twaalfde eeuw stamt. Binnen branden de lichtjes in de kerstbomen. De bomen verspreiden een dennengeur die zich vermengt met die van oud hout.

Agnetha blijft bij een oud orgeltje staan dat helaas op slot zit. Ze laat haar slanke vingers er overheen glijden en zegt plotseling: ‘Ik zou best orgel willen spelen, of misschien wel cantor willen worden.’

Dan kijkt ze omhoog naar het grote kerkorgel aan de muur met zijn ontelbare labiale tongpijpen, van de allerdunste metalen pijpen tot de allerdikste die van hout zijn.

‘Maar dan zou ik wel op zo’n echt orgel willen spelen. Zo’n grote met vijf klavieren en pedalen en met zo’n kunstig versierde voorkant die je in echt oude kerken ziet. Ik zie mezelf al concerten geven. Niet voor geld. Gewoon uit idealisme. Maar misschien wordt het dan te druk’, lacht ze.

In de stevige hoge ijzeren kandelaar bij het doopvont branden een paar kaarsen. We zijn alleen en gaan op de voorste bank zitten.

De stilte is heel en helend. Automatisch komt het gesprek op leven en dood. Voornamelijk op de dood. We zeggen lange tijd helemaal niets.

Gedachten vormen zich. Agnetha vertelt opnieuw hoezeer ze haar ouders mist.

‘Het is zo moeilijk te accepteren dat mensen die zoveel voor je hebben betekend er plotseling niet meer zijn. Dat doet pijn in je ziel. De leegte. Ik mis ze zo, probeer mijn verdriet te verwerken. Maar ik voel dat ik deze wonden de rest van mijn leven met me mee zal dragen. Op lichte, hoopvolle momenten heb ik het gevoel dat hun zielen elkaar hebben gevonden in iets dat veel groter is dan wij ons kunnen voorstellen. Het eeuwige licht. Ik hoop echt dat het zo is.’

‘Linda heeft een sterke wil, een sterke persoonlijkheid.’

‘Connie Francis was mijn grote idool. Ik deed haar altijd na voor de spiegel in mijn kamer.’

Ze kruipt voorzichtig op de hoge pianokruk. Vijf jaar oud, blonde vlechtjes, korenbloem-blauwe ogen, een spleetje tussen haar voortanden. Ze gaat rechtop zitten.

Zoekend begint ze te spelen. Alleen met haar rechterhand. Ze vindt zowaar een melodietje. Ze speelt het een aantal keren opnieuw. Dan begint ze te zingen, bedenkt woordjes. ‘Två små troll…’, twee kleine trolletjes.

Agnetha lacht om de herinnering en neuriet de melodie. Ja, in wezen was dat haar eerste liedje, de eerste keer dat ze besefte dat ze zelf liedjes kon maken. Ze kan zich het gevoel nog goed herinneren. Toen ze eenmaal doorhad dat ze kon componeren, zette ze haar zoektocht naar melodieën en teksten voort.

Agnetha Åse Fältskog werd in Jönköping geboren op 5 april 1950, het jaar dat er na 178 jaar een eind kwam aan de Britse heerschappij over India en de Republiek India werd uitgeroepen. In Zweden kwam dat jaar een eind aan de na-oorlogse koffierantsoenering en de uitvinding van de eeuw - de televisie - was in opmars. De Koreaanse oorlog begon.

Jönköping, in de provincie Småland, was toen een idyllisch, maar tegelijkertijd levendig stadje aan de zuidelijke oever van het meer Vättern. Het was een regimentsstad waar ook het gerechtshof zetelde.

Er waren veel belangrijke industrieën gevestigd, machinefabrieken en, niet te vergeten, de luciferfabriek Svenska Tändsticks AB, die in 1936 de stichting Solstickan oprichtte.

Door een kleine prijsverhoging van een doosje lucifers kon de stichting Solstickan geld bijeenbrengen voor de invaliden- en ziekenzorg. Die doosjes hadden een speciaal etiket dat zo langzaamaan een wereldberoemd beeldmerk is geworden: een rennend, naakt jongetje met wapperend blond haar, getekend door de bekende Zweedse kunstenaar Einar Nerman.

Het westen van het centrum van Jönköping werd rond 1850 ontwikkeld. Daar staan karakteristieke houten huizen.

Het oosten werd al in de 17e eeuw gebouwd en daar vindt men dan ook de oudste bebouwing van de stad, zoals het gerechtsgebouw.

Dichtbij Östra Storgatan, op Tegelbruksgatan, woonde het gezin Fältskog, aan het water.

In deze stad, met haar vitale combinatie van industrie en cultuur, groeide Agnetha op in een eenvoudig maar gezellig huis, waar ze tot haar achttiende heeft gewoond. Hier ging ze naar school en naar de zondagsschool, hier zong en speelde ze klavecimbel in de kerk, ravotte en speelde ze met vriendjes en vriendinnetjes - en hier begon ze haar carrière als zangeres.

Agnetha Åse Fältskog werd in Jönköping geboren op 5 april 1950.

Toen Agnetha opgroeide nam het componeren serieuzere vormen aan. Ze heeft uit die jaren stapels boeken met liedjes en teksten in haar kelder liggen.

In de periode dat ze met spelen begon, had ze echter nog geen eigen piano. Haar bovenburen hadden er wel een en daar klopte ze aan en vroeg dan lief of ze even mocht spelen. Dat deed ze bijna iedere dag - en ze speelde ook niet even.

Een eigen piano was natuurlijk haar grote droom. Het duurde lang voor die er kwam, vond zij. Maar toen ze zeven werd, stond hij daar, het verjaardagscadeau van pappa en mamma: een mooie, glimmende, bruine piano met witte en zwarte toetsen, die direct uitnodigden tot spelen.

Vanaf dat moment kreeg ze ook pianoles. Toen ze daarmee begon, ervoer ze voor het eerst wat muziek voor haar betekende. Ze leerde noten lezen. De rechterhand alleen, de linkerhand alleen, maar ze vond het moeilijk die twee te laten samenwerken. De ene hand ging perfect, de andere ook, maar samenspelen ging niet. Op een dag lukte het plotseling - de klanken liepen opeens synchroon en ze bracht een complete melodie ten gehore met hoge en lage tonen. Dat gaf een kick.

Toen Agnetha veertien was vond haar pianolerares dat ze haar niets meer kon leren. Ze speelde toen zowel piano als klavecimbel.

Op de klavecimbel in de kerk speelde ze vaak de fuga’s van Bach. Maar ze nam alle soorten muziek in zich op, variërend van klassiek tot jazz, pop en volksmuziek.

Al in haar vroege jeugd hoorde ze muziek om zich heen. Haar moeder had een goede stem en haar vader, Ingvar, was bijzonder muzikaal. Hij was de revuekoning van zijn woonplaats, had een eigen ballet en was een groot liefhebber van amateurtoneel. Hij schreef zelf teksten en sketches die in Jönköping en omgeving werden opgevoerd. Meestal stond hij ook zelf op het toneel. Zijn creativiteit was onuitputtelijk en tegelijkertijd was hij plichtsgetrouw in zijn werk. Rond de kerst organiseerde hij jaarlijks een kerstspel en speelde en zong op verschillende evenementen. Agnetha ging vaak mee om te luisteren.

‘Toen ik op een dag te horen kreeg dat de band van Bernt Enghardt uit Husqvarna een zangeres zocht, belde ik direct om te vragen of ik auditie mocht doen.’
Agnetha met de band in 1965.

Haar ouders waren heel verschillend. Haar moeder was mild en introvert, haar vader was een dynamische, extraverte man. Haar moeder was huisvrouw. Zij was de spil van het gezin, ze was er altijd.

Agnetha’s beide ouders steunden haar in de keuze om verder te gaan in de muziek. Ze steunden haar in alles. Agnetha had dus een gelukkige, veilige en ongecompliceerde jeugd, samen met haar ouders en haar zusje Mona.

“Ik volgde de vierjarige opleiding op de middelbare school. Ik was goed in talen en muziek, maar met wis-, natuur- en scheikunde ging het minder goed. Toen ik mijn diploma haalde, had ik slechte cijfers voor die vakken, maar goede resultaten voor Zweeds, Engels, Duits en muziek.

Maar toen ze zeven werd, stond hij daar, het verjaardagscadeau van pappa en mamma: een mooie, glimmende, bruine piano met witte en zwarte toetsen, die direct uitnodigen tot spelen.

Het was echt een feest op de diploma-uitreiking toen we de muts kregen die in Zweden na het eindexamen wordt uitgereikt. Ik vond het hartstikke goed dat ik het had gehaald. Maar ik wist zeker dat ik niet verder wilde studeren. Ik was vijftien en was de school zat. Ik wilde eerst even vrij zijn en dan gaan werken.

Ik kon bij garage Atteviks terecht als administratief medewerkster en telefoniste. Dat was leuk werk en ik had het er naar mijn zin. Iedere ochtend liep ik naar mijn werk. Dat was best een eind en als het regende was ik soms drijfnat als ik aankwam.

Op mijn werk deed ik allerlei klusjes en zat ik dagen aan de telefoon. Het kon me eigenlijk niet veel schelen wat voor werk ik deed, als ik maar geld verdiende en verder kon gaan in de muziek. Ik zong toen samen met twee vriendinnen. We vormden een trio en noemden ons The Cambers. We zongen op revues tijdens oud en nieuw en soms op een feest. Ik schreef liedjes, die we driestemmig zongen. We waren behoorlijk ondernemend en stuurden zelfs een bandje naar Sveriges Radio.

Het antwoord kwam snel. Nee, bedankt’. Met de toevoeging: ‘Bel ons niet, wij bellen jullie!’

Connie Francis was mijn grote idool. Ik zong haar liedjes Who’s sorry now? en My happiness voor de spiegel die op het bureau in mijn kamer stond.

Ik luisterde urenlang. Ik prentte de teksten, de muziek en de ritmes in mijn hoofd. Ik maakte me de uitspraak van Connie eigen en haalde zelfs op dezelfde manier adem.

Daarna deed ik hetzelfde met mijn andere favoriete zangeressen: Petula Clark, Cilla Black, Sandie Shaw, Rita Pavone en Dusty Springfield. De platen van Neil Sedaka & P.J. Proby, The Beatles, The Beach Boys en Herb Alperts en The Tijuana Brass, draaide ik telkens weer. Ik kon er niet genoeg van krijgen.

Toen ik op een dag te horen kreeg dat de band van Bernt Enghardt uit Husqvarna een zangeres zocht, belde ik direct om te vragen of ik auditie mocht doen. Bernt had reclame gemaakt met een nieuwe zangeres die Agnetha heette. Maar net toen ze zouden gaan optreden werd ze ziek. Ik mocht dus auditie doen.

Ik merkte dat ze me wel zagen zitten, maar ze zeiden ook dat er nog drie of vier andere meisjes zouden komen zingen. Ik moest dus wachten op hun bericht. Maar uiteindelijk kwam het: ze hadden mij gekozen.

Mijn foto werd snel over die van die andere Agnetha op de al gedrukte affiches geplakt en ik kon direct beginnen. Ik was toen vijftien. Mijn moeder vroeg zich natuurlijk af hoe ik een fulltime baan met zingen kon combineren en wilde weten om hoeveel optredens het ging. Ik kon haar geruststellen dat we alleen in de weekenden optraden.

Maar moet je ook niet eens wat anders doen, vroeg ze. Iets leuks. Moet je je ook niet eens ontspannen?

Toen Agnetha veertien was vond haar pianolerares dat ze haar niets meer kon leren. Ze speelde toen zowel piano als klavecimbel.

Nee. Ik wil zingen.

Toen ik vertelde dat ik zelf ook liedjes schreef, was de band direct enthousiast. Dat vonden ze leuk. Een van de jongens arrangeerde mijn nummers en daarna repeteerden we. Ik had stapels materiaal.

Ik schreef waarschijnlijk het meest als ik een beetje down was, als het uit was met een jongen of zo. Dan kwamen de liedjes. Ik schreef Jag var så kär (Ik was zo verliefd) en Utan dig (Zonder jou). Het publiek vond die liedjes zo leuk dat we ze vaak speelden als laatste dans.”

‘Plotseling ging de telefoon. Het was Little Gerhard van platenmaatschappij Cupol in Stockholm …’

“We traden niet alleen in Jönköping op, maar trokken door heel Småland. Het optreden duurde vaak tot 1 of 2 uur ’s nachts, soms werd het nog later. Dan moesten we de spullen nog opruimen, de instrumenten inpakken en ons - zes jongens en ikzelf - in een klein autootje wurmen om diep in de nacht naar huis te rijden. Meestal kroop ik niet voor 4 of 5 uur ’s morgens in mijn bed in Tegelbruksgatan, om vervolgens om 7 uur, met de muziek nog in mijn hoofd, weer op te staan zodat ik om 8 uur op mijn werk kon zijn.

Het was onvermijdelijk dat de muziek zou gaan botsen met mijn baan bij de garage. Dat werk was trouwens ook niet echt leuk of uitdagend.

Maar wat is er leuker voor een tiener om voor een enthousiast publiek smachtende liefdesliedjes te zingen en begeleid te worden door een echte band?

Op een dag was ik zo moe, dat ik op mijn werk flauwviel. Toen werd ik naar huis gestuurd. Mijn moeder zag direct dat ik overwerkt was en zei wat ze dacht: Nu moet je een keuze maken! Zo kun je niet doorgaan!

Dat begreep ik zelf ook wel. Toen heb ik ontslag genomen.

De band was inmiddels een groot succes. We werden zo vaak gevraagd dat we elke avond optraden.

Mijn vader en moeder hebben nooit geprobeerd me tegen te houden. Dat hadden ze wel kunnen doen, ik was namelijk nog minderjarig. Maar ze lieten me mijn gang gaan. Misschien snapten zij ook wel dat ik niet te stoppen was. Het was belangrijk voor me om op het podium te staan en mijn stem te gebruiken. Ik had een groot bereik en zong alles, ook jazz: I Feel Good, Halleluja, I Just Love Him So …

‘Als ik nu op die tijd terugkijk is die beginperiode zo’n beetje het leukste geweest wat me in mijn hele carrière is overkomen.’

‘Toen we Philipshuset binnenkwamen, waar de nummers zouden worden opgenomen, voelde ik me net een boerenmeisje in de grote stad. Ik was zo bleu.’

Natuurlijk was het mijn droom een groot zangeres te worden. Maar het was niet mijn doel een wereldster te worden. Die gedachte kwam niet eens bij me op. Ik hoopte dat ik ooit een plaat zou mogen opnemen en misschien op de Zweedse hitlijsten terecht zou komen.

Op weg daar naartoe hielp het toeval een handje. Voor platenmaatschappij Cupol, dat later werd opgekocht door CBS Stockholm, werkte toen namelijk een alerte en vooruitstrevende talentenjager, die zich Little Gerhard noemde. Dat was zijn artiestennaam uit de jaren vijftig, toen hij in Zweden gedurende een korte, maar hevige periode als rockster bekend was. Zijn echte naam was Karl-Gerhard Lundkvist en hij was altijd op jacht naar nieuw talent. Bernt, die Little Gerhard een keer had ontmoet, had hem geschreven om hem te vertellen dat hij met een stel goede muzikanten speelde en er een jonge, knappe zangeres in zijn band zat. Hij had gevraagd of hij een demo mocht opsturen. Dat was oké.

Daarom gingen we naar een kleine studio in Eksjö om een paar nummers op band te zetten. We namen onder andere een paar songs van mij op, zoals Jag var så kär. Ook deden we er een foto van ons bij.

Plotseling ging thuis bij mij de telefoon. Het was Little Gerhard van platenmaatschappij Cupol in Stockholm, zei hij. Maar ik geloofde het niet. Nee, Little Gerhard zou mij toch niet bellen!

Toen hij beweerde dat hij alleen in mij geinteresseerd was, niet in de band, werd ik helemaal argwanend. Iemand haalt gewoon een geintje met me uit, dacht ik; misschien een van de jongens van de band die wil testen of ik wel loyaal ben.

Little Gerhard begon hard te lachen en zei: oké, als je me niet gelooft, hier heb je mijn telefoonnummer. Bel me dan zelf maar!

En ik belde. Hij vroeg me naar Stockholm te komen om twee singles op te nemen met mijn eigen liedjes. Het was wel heel pijnlijk dat ze alleen mij wilden hebben, niet de band van Bernt Enghardt. Ik zong al drie jaar met hen. En nu mochten ze niet meedoen, terwijl Bernt met het idee was gekomen om een bandje naar Cupol te sturen. Dat vond ik echt verschrikkelijk. Maar iedereen begreep dat ik zo’n kans niet kon laten lopen.

Ik stopte niet direct met zingen bij Bernts band, zoals later in de pers werd geschreven. Ik ben doorgegaan zolang ik kon. Tot ik uit Jönköping verhuisde. Want één ding was duidelijk, ik ging naar Stockholm!

Mijn vader was direct enthousiast en zei dat hij met me mee zou gaan. We mochten bij mijn tante logeren. De nacht voordat we naar Stockholm gingen kon ik nauwelijks slapen. Ik stond veel te vroeg op, douchte en waste mijn haar. Ik zal het schoonste meisje van de hele wereld zijn, dacht ik bij mezelf.

Verwachtingsvol en bloednerveus zat ik met mijn vader in de trein naar Stockholm. Het was een gewone, druilerige dag in oktober, maar al had het pijpenstelen geregend, mij had het niets uitgemaakt!

Toen we Philipshuset binnenkwamen, waar de nummers zouden worden opgenomen, voelde ik me net een boerenmeisje in de grote stad. Ik was zo bleu. Deze nervositeit was anders dan de zenuwen die ik later met ABBA zou ervaren. Bij ABBA was ik nerveus omdat de eisen zo hoog waren.

Terwijl ik de trap naar de studio afliep, hoorde ik plotseling dat het orkest van Sven-Olof Walldoff de begeleidende muziek van mijn liedjes opnam. Mijn liedjes! Ze waren net met de strijkers bezig. Mijn hart maakte een sprongetje. Wat een kick! Het was een belangrijk moment in mijn leven. De directeur van de platenmaatschappij was dolenthousiast en iedereen was hartstikke aardig en behulpzaam. Maar ze hadden hoge verwachtingen en zeiden dat Cupol niet vaak investeerde in twee singles met een nieuwe, onervaren zangeres. Dat stelde me niet bepaald gerust.

Ze vonden dat ik als een nieuwe Connie Francis klonk. Dat was ook niet zo gek. Ik had zo vaak naar haar geluisterd en haar geplaybackt voor de spiegel thuis! Ze waren verbaasd dat ik zelf een tweede stem kon toevoegen aan de eerste stem. Maar als het had gemoeten, had ik die nummers zelfs achterstevoren kunnen zingen!

Direct na de opname gingen mijn vader en ik weer terug naar Jönköping en daar zong ik gewoon weer een tijdje verder met de band van Bernt.

Op een ochtend, toen we met het gezin aan de ontbijttafel zaten, hoorde ik plotseling mijn eigen stem op de radio. Ik nam het toestel in mijn armen en danste ermee de keuken rond. Dat vergeet ik nooit! Als ik nu op die tijd terugkijk is die beginperiode zo’n beetje het leukste geweest wat me in mijn hele carrière is overkomen. Ook vergeleken met alle successen met ABBA.

Toen begon het succes. De twee singles met Jag var så kär en Utan dig werden mijn eerste hits en snel daarna kwam mijn eerste LP uit, met veel eigen materiaal. Ik kwam niet alleen terecht op Svensktoppen, de Zweedse hitlijst, maar eindigde op de Zweedse verkooplijsten zelfs hoger dan de Beatles.

Toen me werd gevraagd of ik naar Stockholm wilde verhuizen, zei ik direct ja. Toch was het een grote stap voor me. Ik had mijn wortels natuurlijk in Jönköping. Daar had ik mijn ouderlijk huis, mijn vrienden, Bernt en de band.

Ik was net achttien toen ik alleen naar de hoofdstad verhuisde. Dat was toch behoorlijk dapper. Soms vraag ik me af waarom ik me nooit zorgen heb gemaakt. Hoe kon ik weten dat het allemaal wel goed zou komen? Was ik zo naïef?

Ik ben echter nooit bang geweest als het om mijn werk ging. De ene stap volgde als vanzelfsprekend op de andere. De puzzelstukjes vielen altijd op hun plek.”

‘Hij had een charmante stem. Hij was artiest, net als ik. Ik voelde dat we zouden gaan trouwen.’

Toen Agnetha met haar liedje Jag var så kär eenmaal in Svensktoppen had gestaan, ging alles heel snel. Na een aantal successen in Zweden, werd besloten dat ze in West-Duitsland gelanceerd zou worden bij een platenmaatschappij die Hansa Schallplatten heette.

Toen ze van de middelbare school kwam, had ze goede cijfers voor de talen, waaronder Duits, dus was het voor haar geen probleem om in die taal te zingen.

De producent was een kundige jongeman, die succes had met zijn eigen liedjes. Hij zorgde voor Agnetha en werd haar vaste punt in Berlijn.

Daar moest wel een relatie uit voortvloeien: een blond, mooi, 19-jarig Zweeds meisje, in eigen land al een ster, verhuist voor het eerst in haar leven naar het buitenland en wordt door een ‘geschikte’ producent gestimuleerd carrière te maken in Duitsland.

Hun verloving liet dan ook niet lang op zich wachten.

Agnetha nam acht singles in het Duits op, maar brak in Duitsland nooit echt door.

Ze waren daar ook niet echt geïnteresseerd in haar eigen composities. Dat was natuurlijk teleurstellend. Utan dig had volgens Agnetha wel kunnen aanslaan, maar ze gingen nooit op haar voorstellen in.

Het Duitse avontuur was dus niet geslaagd en na nog geen jaar werd de verloving verbroken. Toen ze weer terug was in Zweden, kreeg ze een brief van tv-producent Kåge Klimtell, die voor Sveriges Television in Malmö werkte. Hij vroeg of ze wilde meewerken aan een tv-serie over de Zweedse componist Jules Sylvain, die hij Räkna de lyckliga stunderna blott (Tel slechts je gelukkige momenten) noemde.

Toen ze op de lijst keek van mensen die aan de serie zouden meewerken, ging er even een schok door haar heen: Sten Nilsson, Agneta Munther, Agnetha Fältskog en - Björn Ulvaeus.

‘Een blond, mooi, 19-jarig Zweeds meisje, in eigen land al een ster…’

‘Dat we verliefd waren, kun je wel zien op de foto’s uit die tijd.’

Ze had Björn al een paar keer ontmoet tijdens een paar tournees. Op een gegeven moment zou hij na haar optreden met zijn band de Hootenanny Singers.

Maar Agnetha kwam helaas te laat en de Hootenanny Singers moesten voor haar invallen. Dat irriteerde Björn behoorlijk en er hing gelijk een kille sfeer tussen hen.

“Björn had net zijn eerste solosingle, Raring (Lieveling) uitgebracht. Ik vond Björn leuk, was geïnteresseerd in zijn muziek en vroeg hem om een exemplaar van zijn single. Die stuurde hij direct op. Dat was gaaf.

Tijdens de opnames van de tv-programma’s in mei 1969 werden we stapelverliefd. Björn was warm en zacht. En ik keek tegen hem op. Hij was belezen en intelligent. Hij had een behoorlijke algemene ontwikkeling en wist erg veel.

Ik niet. Ik had na de middelbare school niet verder gestudeerd. Dat zie ik soms wel als een gemis.

Hij had ook een charmante stem. Hij was artiest, net als ik. Ik voelde dat we zouden gaan trouwen. Dat we verliefd waren kun je wel zien op de foto’s uit die tijd. De opnames voor het tv-programma waren snel weer voorbij, maar Björn en ik bleven elkaar zien.

Benny en Frida, met wie we later de groep ABBA zouden vormen, verloofden zich in augustus 1969 en wij volgden een paar maanden later. We gingen naar Cyprus en gaven daar een verlovingsfeestje. Eigenlijk had niemand van ons tijd om lang uit Zweden weg te zijn, daarom werd het geen lange vakantie.

Björn en ik waren in onze nieuwe flat op Lilla Essingen getrokken en - toen we uit Cyprus teruggekomen waren - gingen we op zoek naar het kerkje waar we wilden trouwen.

In april 1971 vormden Björn, Benny en ik een trio en gingen met elkaar op tournee terwijl Frida met Lasse Berghagen toerde. Onze tournee werd regelmatig onderbroken voor opnames. Ik werkte aan mijn vierde plaat, När en vacker tanke blir en sång (Als een mooie gedachte een lied wordt), met Björn als producent.

Little Gerhard had mijn eerste twee platen in de Metronome studio geproduceerd, Agnetha Fältskog & Agnetha Fältskog Vol. 2. Maar ik wilde dat Björn mijn derde plaat, Som jag är (Zoals ik ben), waar onder andere mijn eigen compositie Om tårar vore guld (Als tranen van goud zouden zijn) opstond, samen met Gerhard zou produceren. Daar stond trouwens ook een duet van mij en Björn op dat toepasselijk genoeg Så här börjar kärlek (Hier ontluikt liefde) heette.

Wij vieren vonden dat het nu tijd was een eigen show te produceren. We noemden ons Festfolket en begonnen te repeteren. Maar het optreden werd geen succes. De show had weinig inhoud, we maakten flauwe grappen en we zongen voornamelijk andermans liedjes. Bij de première in restaurant Trädgår ’n in Göteborg waren slechts enkele mensen die aan tafeltjes zaten in de verder vrijwel lege zaal. De hele situatie had zomaar het einde van onze ontkiemende samenwerking kunnen worden.

Maar toen besloten we de show te verplaatsen naar hotel Strand in Stockholm en voegden we Björn en Benny’s compositie Hej gamle man (Hallo, oude man) aan ons programma toe. Dat liedje stond op hun plaat Lycka (Geluk), waar ook Liselott op stond, een nummer waar Björn en ik samen de tekst van hadden geschreven. Hej gamle man werd een van de hoogte- punten van de show in Strand. Ook een nummer van Frida’s plaat dat Tre kvart från nu (Drie kwartier later) heette, gaf de show meer aanzien.

‘Het was eigenlijk de eerste plaat van ons vieren. De eerste puzzelstukjes van ABBA begonnen op hun plek te vallen.’

Frida en ik hadden het achtergrondkoor van Hej gamle man ingezongen en zodra het nummer uitkwam, was het een hit. Het was eigenlijk de eerste plaat van ons vieren. De eerste puzzelstukjes van ABBA begonnen op hun plek te vallen.

Na ons optreden in Strand duurde het echter nog een tijdje voor we weer met elkaar zouden samenwerken, althans, als je het inzingen van achtergrondkoren voor elkaars platen niet meetelt. We waren allemaal druk bezig met onze eigen projecten.

Met mijn eigen carrière ging het fantastisch. Ik had een rol gekregen als Maria Magdalena in de Zweedse theaterproductie van Jesus Christ Superstar, de rockopera van Tim Rice en Andrew Lloyd Webber. Ik had er lang van gedroomd toneel te spelen en nu ik de kans kreeg, wilde ik die met beide handen aangrijpen. Ik genoot ervan om op het podium te staan en het was van het begin af aan een succes. Ik nam het belangrijkste lied van de rockopera op, Vart skall min kärlek föra (I don’t know how to love him), een rustig en gevoelig nummer dat erg veel succes had.

Frida’s carrière zat ook in de lift. Ze werkte hard aan haar eerste album met Benny als producent en pianist. Zowel Björn als Benny steunde ons actief in onze carrières. Benny had zijn groep, de Hep Stars, verlaten en Björn werkte nauwelijks nog samen met de andere leden van de Hootenanny Singers.

In plaats daarvan vormden Björn en Benny nu samen een creatief team, dat later enkele van de mooiste songs binnen de popmuziek zou voortbrengen. Pure klassiekers zo langzamerhand - en platen waarvan er miljoenen zijn verkocht. Ze richtten een eigen platenmaatschappij op, Union Songs, met Stig ‘Stikkan’ Anderson als derde partner.

Meer dan drieduizend mensen stonden buiten de kerk om getuige te zijn van het huwelijk van het jaar.

Stikkan had zich in de jaren zestig en het begin van de jaren zeventig in Scandinavië al ontwikkeld tot een populair componist en tekstschrijver.

Michael B. Tretow, ingenieur en getalenteerd geluidstechnicus, werd ook aan het team verbonden en was verantwoordelijk voor de opnames. Stikkan Anderson en Bengt Bernhag hadden samen al in 1963 een platenmaatschappij opgericht, Polar Music. En toen Bengt in 1971 op zo’n tragische wijze om het leven kwam, werden Björn en Benny partners van Stikkan.

Björn en ik schreven nog steeds samen teksten. Kungens vaktparad (Erewacht van de koning) en Mitt sommarland (Mijn zomerland) werden dat jaar overal in het land gespeeld.

Tijdens een van onze tournees vonden we het perfecte plekje voor onze bruiloft, een romantisch oud kerkje in het dorpje Verum, in het noorden van de provincie Skåne. We voelden direct dat dit het kerkje was waarnaar we hadden gezocht en waarvan we hadden gedroomd.”

Het kleine gotische kerkje uit de zeventiende eeuw zat stampvol met speciale gasten uit de wereld van de Zweedse popmuziek. De geur van bloemen hing zwaar in de lucht, er was de warmte van de kaarsen en de mensen zaten ongeduldig te wachten op de komst van het bruidspaar. Hun ouders en familie zaten vooraan, netjes gekleed en verwachtingsvol.

Meer dan drieduizend mensen stonden buiten de kerk om getuige te zijn van het huwelijk van het jaar: het huwelijk tussen Agnetha Fältskog en Björn Ulvaeus op 6 juli 1971 in de kerk van Verum.

Agnetha had al jaren eerder de Zweedse liefhebbers van popmuziek aan haar voeten gekregen. Björn had nog massa’s fans uit de tijd van de Hootenanny Singers. Hij had zich ook de Zweedse harten binnengezongen met de muzikale vertolking van de schitterende gedichten van Dan Andersson die over de diepe wouden van de provincie Dalarna heeft geschreven. Hij had onder andere Jag väntar vid min mila (Ik wacht bij mijn houtskoolheuvel) en Där björkarna susa (Waar de berkenbomen ruisen) opgenomen en ook met zijn eerste plaat Raring had hij veel succes gehad.

De fans verdrongen elkaar bij de kerk om een glimp van hun idolen op te vangen en de persfotografen vochten om de beste plekjes, zodat ze de mooiste foto’s konden maken. Toen Agnetha aankwam in een open koetsje dat door witte paarden werd getrokken, ontstond er tumult.

Haar bruidsjurk was een droom in wit en in haar lange blonde haar droeg ze een krans van witte bloemen.

Haar ogen straalden en de fotografen deden hun uiterste best om foto’s van de lachende bruid te maken. Een week lang zou het stel op de cover staan van bijna alle bladen in het land. Hier waren alle ingrediënten aanwezig van een romantische, sprookjesachtige bruiloft - voor de lezers was het volmaakt.

De gasten in de kerk zagen niet dat een van de paarden nerveus werd van de drukte om hem heen en op Agnetha’s voet ging staan toen ze uit de koets stapte om de kerk binnen te gaan. Het deed behoorlijk veel pijn, maar ze hield haar gezicht in de plooi.

Toen Björn en zij de kerk binnenliepen, zette Benny op het kerkorgel de bruiloftsmars van Felix Mendelsohn in, gevolgd door zijn eigen compositie Wedding.

Hij kon toen nog niet vermoeden dat hij later in zijn leven met de grote meesters vergeleken zou worden. De ceremonie kon beginnen.