Håkan Östlundh

EILAND VAN DE ANGST

Literaire thriller

Uit het Zweeds vertaald door

Ron Bezemer

en

Neeltje Wiersma

Oorspronkelijke titel Släke
Verschenen bij Ordfront Förlag, Stockholm, 2005
© Oorspronkelijke tekst Håkan Östlundh, 2005
© Nederlandse vertaling Ron Bezemer, Neeltje Wiersma en uitgeverij de Rode Kamer, 2007
Met toestemming van Leonhardt & Høier Literary Agency, Kopenhagen
Eindredactie Ton Lelieveld
Omslagontwerp Stefan Bus/Studio Lascaux, Meppel
1e druk september 2007/verschenen onder de titel: Stank
2e druk (ebook) december 2010
ISBN/EAN 9789078124689
NUR 305

www.rodekamer.nl

Dankwoord

Veel dank aan Daniel Åhlén en Magnus Frank van de politie Gotland. Tevens ben ik dank verschuldigd aan Anna Herlöfsson en Håkan Wallin.

[ Flaptekst ]

Inspecteur Fredrik Broman is zojuist met zijn gezin van Stockholm verhuisd naar Gotland, het populaire vakantie-eiland voor de Zweedse kust, waar hij zijn eerste zomer dienstdoet bij de recherche in Visby. Op een avond wordt hij gebeld door een oude man die klaagt dat er bij het strand al een tijd lang een fout geparkeerde Volvo staat met een skibox op het dak. Bij de auto ruikt het vreemd. Naar rottend zeewier.

Aarzelend, met tegenzin en een enigszins ongemakkelijk gevoel rijdt Fredrik naar het strand om een kijkje te nemen. De oude man blijkt gelijk te hebben. Er hangt een extreem onaangename lucht rond de auto. Eén blik in de witte skibox is voldoende om te weten waar de stank vandaan komt. Er ligt een dode man in, of wat er van hem over is.

Dit is het startsein voor een hectische jacht op een wrede moordenaar. In de krantenkoppen van die zomer verandert het anders voor talloze Zweden zo paradijselijk Gotland in "Het eiland van de angst". En als Fredrik en zijn gezin beseffen dat de veroorzaker van die angst ook hun privé-leven binnendringt, verandert hun droom over Gotland in een nachtmerrie.

1

Hij was vroeg het huis uitgevlucht. Dat was deze week al de tweede keer. Zijn lichaam deed vanbinnen pijn. Hij haatte zijn lichaam als het in zo’n toestand verkeerde: vol onbehagen dat hij eruit moest schudden, net zolang tot de rust weer helemaal de overhand kreeg en hem veranderde in een vat vol malende gedachten. Hij was zo akelig wakker. Waarom kon hij niet slapen? Waarom kon hij niet slapen tot een uur of elf, twaalf, zoals hij altijd deed? Het was vroeg, maar de zon stond al hoog aan de hemel en scheen steeds feller – het was nu echter veel aangenamer dan later op de dag. Om deze tijd waren er nog schaduwen, en dat had wel iets goeds, vooral als je gedwongen was naar buiten te gaan omdat uit alle hoeken en gaten van dat lelijke huis de gedachten naar je toe kwamen sluipen. Hij fietste over de grindweg, waar geen mens te zien was. De hele wereld sliep, zelfs de schapen die anders liepen te blaten op de pas gemaaide weiden waren stil. De motorzagen hadden dagenlang gejankt en de dennentakken en die van de jeneverbesstruiken waren op grote stekelige stapels gelegd. Die stapels zag hij soms in zijn dromen, die ongastvrije stekelige, schilferige takkenbossen met ertussen opgewaaid zand, zoals het zand op het strand dat aan je natte voeten klonterde als een sponzige tweede huid.

Zoals gewoonlijk was hij alleen, maar hier buiten vond hij dat prettig. Hij ging er op de fiets vandoor; kilometer na kilometer. Het was bevrijdend, niemand anders verstoorde zijn stille wereld. Het licht werd er vriendelijker door. Maar hij had liever geslapen. Hij kwam aan bij de heuvel. Er was weer niemand vandaag. Alles was zoals altijd. Daar had hij de ekster gevonden, precies daar, op de plek waar de weg omhoog liep. Uit de verte had het een steen geleken, toen hij dichterbij kwam leken het er twee en vlakbij bleek het een zeer vreemde ekster. Hij was er een meter vandaan gestopt en had er met gebogen hoofd naar staan kijken. De ekster was in tweeën gespleten. Twee volledig schoon gekloven eksterhelften midden op het grindpad. De ingewanden waren verdwenen; opgegeten door insecten of vogels, en de twee vleugels en de dunne stukken skelet waren volstrekt reukloos en een beetje stoffig. Er zoemde niet één vlieg omheen. Het was onbegrijpelijk hoe de vogel zo perfect in twee even grote delen was gedeeld. Hoe kon dat? Hij had gedacht dat het een teken moest zijn. Ja, het was natuurlijk een openbaring. De bliksem was ingeslagen en had als een mes de ekster in tweeën gedeeld. Het was God of het lot. Hij had geglimlacht, want hij geloofde zulke onzin niet, maar toch dacht hij dat dit een teken was dat hij niet zomaar naast zich neer kon leggen. Hij moest er op de een of andere manier iets mee doen. Met moeite had hij zich ervan kunnen losrukken, had lang zo staan staren voordat hij er langzaam voorbij kon rijden, achteruit kijkend en starend tot hij meer vaart kreeg. Alleen slachters sneden dieren precies doormidden, want dat deden ze altijd, het was de eenvoudigste manier om dieren zo te snijden – in twee stukken vlees die elkaars spiegelbeeld zijn. Zo werden schapen, koeien en varkens gedeeld, maar kippen niet. Daar hakte je de kop van af. Katten kon je wel weer delen, ja, zelfs katten kon je delen. Maar eksters? Er was toch niemand die eksters slachtte.

Toen was hij verder gefietst. En dat deed hij nu ook. Hij trapte en trapte, en de felle zon scheen en scheen en scheen.

2

Het zag ernaar uit dat het een mooie zomerdag zou worden. Een nieuwe, veelbelovende dag op het eiland, ver in de Oostzee. De krachtige aanlandige wind zou het water verwarmen en binnen een paar uur zou de lucht gevuld zijn met uitgelaten kinderstemmen en op de smalle pier zouden de talloze afdrukken van natte voetjes te zien zijn. Diezelfde wind zou natuurlijk het zonnebaden op het strand minder aangenaam maken. Maar de ouders zouden het op het zand volhouden zolang de kinderen blij en druk bezig waren. Ze zouden worstelen met hun ochtendkrant die wapperde in de wind en zouden proberen warm te blijven met koffie uit hun thermoskan.

Op de parkeerplaats bij de badplaats stond een Volvo-stationcar met een skibox op het dak. Hij stond geparkeerd naast het bord met de tekst “Verboden honden op het strand uit te laten”. De auto was blauw en de skibox wit met een zwarte sierstreep. Edvin Gardelin bleef staan en keek boos naar de Volvo, de enige auto op de hele parkeerplaats. De wagen stond daar al lang geparkeerd. Was het twee weken, of was het al drie? Hij wist het niet zeker, maar het was al behoorlijk lang. Hij had het moeten opschrijven. Maar aan de andere kant, toen hij hem had opgemerkt kon hij niet weten dat hij daar zou blijven staan. Hij liep moeizaam naar de Volvo en peuterde voorzichtig met zijn stok in de roestaanslag aan de rechter voorkant. De auto was in een tamelijk slechte staat, maar was er niet zo slecht aan toe dat het waarschijnlijk was dat iemand hem daar had achtergelaten. Edvin gluurde door de zijruit aan de passagierszijde en maakte met zijn hand een schaduw om de weerkaatsing van de zon op het glas weg te nemen. Er was niet veel te zien. Tussen het dashboard en de voorruit zat een parkeerkaart geklemd. Steunend op zijn stok deed hij moeizaam een paar stappen naar voren. Onderaan op de parkeerschijf was het bovenste deel van een tekst te zien die hij na een tijdje kon ontcijferen: “Haninge Centrum”. Iemand van het vasteland dus, wat hij al had vermoed. Hij rechtte zijn rug en keek om zich heen om te zien of er iemand was met wie hij zijn ergernis kon delen over de slechte gewoonte van al die zomergasten die steevast de parkeerplaats bij het strand als stalling voor hun auto gebruikten, terwijl ze zelf god mag weten wat uitspookten. Maar er was niemand in de buurt.

Het was nog vroeg. Zelfs te vroeg om de enkele badgast te treffen die een ochtendduik nam. Dat was nu eenmaal zijn gewoonte. Altijd al vroeg in de ochtend actief. Daar was niet veel aan te doen. Het grote, met gras begroeide terrein tussen het strand en de parkeerplaats lag er verlaten bij: de kleedhokjes, de gemeentelijke sauna, de douche waar kampeerders voor vijf kroon één minuut warm water over zich heen konden krijgen en de speelplaats met de draaimolen, waar de kinderen later op de dag rondrenden. Ook de nieuwe strandweg, die vanaf de parkeerplaats liep, was nog stil en verlaten.

Er kwam een onaangename windvlaag vanaf het strand. Zeewier. Rottend zeewier of ‘ släke’ zoals het in het dialect van de Gotlanders heette. Een beetje weeïge geur, die je zonder waarschuwing overviel. Het was nog zo niet lang geleden dat het strand voor het toeristenseizoen was schoongemaakt, maar wat hielp het? Met een krachtige wind uit de goede, of beter gezegd de verkeerde richting lag het strand binnen een dag weer vol zeewier. Een metersbrede, stinkende wal langs de vloedlijn.

Edvin keerde zijn rug naar de wind en liep steunend op zijn stok naar huis. Hoe dan ook, dat met die Volvo, dat hoorde niet. Hij moest de politie bellen, ja dat zou hij doen.

Toen inspecteur Gunilla Borg het politiebureau in Hemse binnenkwam, knipperde het rode lampje van het antwoordapparaat. Wanneer het bureau onbemand was, verwees een mededeling naar de politie in Visby of in noodgevallen naar 112. Gunilla was er vandaag als eerste. Ze drukte op het afluisterknopje van het antwoordapparaat terwijl ze door het raam naar buiten keek. De gemeentelijke hovenier was bezig de haag te snoeien die het kleine, open plein voor het politiebureau omheinde. Er stond maar één bericht op de band. Een oude man in Ronehamn klaagde over de parkeergewoonten van de bewoners van het vasteland. Ze liep de keuken in om koffie te zetten voor de ochtendvergadering. Haar collega’s zouden er over vijftien minuten zijn. Toen ze de filter in het koffiezetapparaat zette, ging de telefoon. Ze liep terug naar haar bureau en nam op.

‘Politie Hemse.’

‘Hallo, u spreekt met Edvin Gardelin’, zei een oudemannenstem. Gunilla Borg had de naam niet onthouden, maar herkende de stem van het antwoordapparaat meteen. Voor de man moest het belangrijk zijn .Hij bleef volhouden.

‘Hebt u mijn bericht gehoord?’ vervolgde de man.

‘Ja’, zei Gunilla, ‘er was iets met een auto.’

‘Dat klopt. Wat gaat u er aan doen?’

Er aan doen? De man had noch zijn telefoonnummer achtergelaten, noch het kenteken van de auto genoemd. Wat had hij eigenlijk verwacht?

‘Wat is er precies met die auto?’

Edvin Gardelin kuchte en wachtte even voordat hij rustig en duidelijk van wal stak.

‘Die staat al meer dan twee weken op de parkeerplaats bij het strand. Een echte roestbak. Natuurlijk weer een van de bewoners van het vasteland die zich hier komen misdragen. Vorige zomer is er eentje bij de haven in het water gekukeld. Leonid moest erin springen om hem eruit te halen. Dronken als een kanon. Hij zou verdronken zijn als Leonid er niet in was gesprongen, maar erg dankbaar was hij niet …’

‘Denkt u dat iemand de auto heeft gedumpt’, onderbrak Gunilla Borg hem, bang om te blijven vastzitten aan een ellenlange uiteenzetting over de slechte gewoonten van de zomergasten.

‘Achtergelaten’, verduidelijkte ze, toen het stil werd in de hoorn. Het was nog een tijdje stil, terwijl Edvin Gardelin in zijn gedachten de draad weer oppakte.

‘Ik weet niet wat ik moet denken, maar er is iets vreemds met die auto.’

‘Voor zover ik weet, is het vrij parkeren bij het strand. We kunnen eigenlijk niets doen. Het is aan de eigenaar van het parkeerterrein.’

Dat vond Edvin Gardelin erg vreemd. Om niet allerlei wetsparagrafen over de bescherming van privé-eigendom te hoeven uitleggen, beloofde Gunilla snel de auto in het register van de Rijksdienst voor het Wegverkeer te zullen opzoeken. Of Edvin het kenteken misschien had?

Het zou kunnen dat de wagen gestolen was. Edvin had het kenteken. Gunilla krabbelde het nummer op een schrijfblok bij de telefoon en maakte een eind aan het gesprek.

Ze had nog geen twee stappen in de richting van de keuken gedaan of de telefoon rinkelde opnieuw. Ze nam op.

‘Ja, hallo, met Bengt Gustavsson. Ik wil een inbraak melden.’

Het was stil in de hoorn.

Ze begreep onmiddellijk dat de man die belde te opgewonden was om de juiste woorden te vinden. Dat was niet zo ongewoon.

‘Vertelt u het maar stap voor stap’, zei ze.

Ze hoorde de zware ademhaling van de man aan de andere kant van de lijn.

‘Godverdomme’, zei hij.

Fredrik Broman draaide vanaf Avagatan de binnenplaats van het politiebureau op en parkeerde naast de garage. Vandaag reed hij in de rode Fiat. Hij gaf de voorkeur aan de Volvo, maar er was eigenlijk geen zinnige reden om met die grote auto naar Visby te pendelen. Voor hij achter het stuur plaatsnam, had hij zes kilometer hardgelopen. Hij voelde zich alert en was tevreden met zichzelf, bevrijd van een paar overbodige vetcellen en een enigszins slecht geweten. Maar de laatste keer dat hij had hardgelopen was alweer een poosje geleden. Hij wist dat hij weer zou moeten beginnen. Dat hij moest. Twee, drie keer in de week, anders had het geen zin. Onlangs had hij ergens gelezen dat je minstens zevenentwintig kilometer in de week moest rennen – verdeeld over vijf, zes keer – om enig medisch effect te bereiken. Oké, de cholesterol moest hij maar eens bij het avondeten te lijf gaan, maar zijn conditie moest hij toch met hardlopen zien te verbeteren. Hij stapte uit de auto, een tikkeltje stijf na de vijfenveertig minuten durende autotocht met benen die net hadden hardgelopen. Over enigerlei vorm van stretchen had hij zich maar niet druk gemaakt. Het voelde goed zo. Hij voelde dat het effect had gehad.

De deur van de garage stond open en hij liep via die weg naar binnen. Het politiebureau van Visby was in de jaren zeventig gebouwd en werd op dit moment gerenoveerd. Dat was ook hard nodig. Vanbinnen was het echt uitgeleefd en vrij lelijk. De inrichting bestond uit een merkwaardige mengeling van groen, blauw, rood en roze. Vanbuiten zag het er uit als een blauwe container van plaatijzer. Ooit was het gebouw knalblauw geweest. Vandaar de koos-, of misschien wel de scheldnaam – wat je maar wilde – de “Blauwe Koe”.

In de loop der jaren was het knalblauw verbleekt tot lichtblauw grijs, zoiets als een grauwe oktoberhemel. De dagen van de gevel van blauw plaatijzer waren hoe dan ook geteld. Die zou verdwijnen en worden vervangen door lichtgrijs pleisterwerk; dat paste beter bij het wereldcultuurerfgoed van de middeleeuwse stad Visby. Zelf hield Fredrik wel van die fletsblauwe plaatijzeren container. Het oogde licht en vriendelijk, dit in tegenstelling tot de zware, bruine kolos van het politiebureau op Kungsholmen in Stockholm, waar hij vijf tien jaar geleden zijn eerste dienstjaren had doorgebracht. Hij groette een paar collega’s van de ordepolitie en liep door de gangen van de provisorische vertrekken van de recherche. Tijdens de verbouwing was niets zoals anders. In het deel van het pand dat nog niet zo lang geleden het postkantoor van Visby was geweest, waren op dit moment Fredrik en zijn tien collega’s van de recherche van Gotland gehuisvest.

‘Fredrik! Dus jij doet het vandaag een beetje rustig aan?’

Het was Gustav Wallin die over de rand van zijn box heen gluurde. Werken in een kantoortuin was een van de dingen waar ze tijdens de renovatie tijdelijk mee moesten leren leven.

Gustav was drie jaar jonger dan Fredrik en de enige bij de recherche van onder de veertig, Eva Karlén van de technische recherche niet meegerekend. Gustav woonde in Hemse, het plaatsje dat het dichtst bij het dorpje van Fredrik en Ninni lag. De gemeente begon slechts enkele kilometers ten zuiden van Hemse. Joakim, Fredriks oudste zoon, zat in dezelfde klas van Högbyskolan als Gustavs zoon Martin.

‘Ik compenseer de avond van vorige week.’

‘Ja, ja. Je hebt je gewoon verslapen. Ik zal niets zeggen hoor’, glimlachte Gustav. Fredrik was nog niet gewend aan het zwarte trendy baardje dat zijn collega vlak voor de zomer had laten staan. Gustav had ravenzwart haar en tegenwoordig ook een zorgvuldig geschoren half baardje dat uitliep in twee brede bakkebaarden. Hij moest erkennen dat Gustav de enige van de recherche was die wat zijn uiterlijk betreft een beetje stijl had. Naast Gustavs keurig gestreken overhemden waren het vooral spijkerbroek en trui wat de klok sloeg.

‘Zeg, toen jij nog zat te ontbijten was ik al buiten aan het hardlopen. Naar Östris en terug.’

‘Dat is een behoorlijk stuk’, zei Gustav terwijl hij zijn wenkbrauwen optrok. ‘Meen je serieus dat je je overwerk compenseert met hardlopen?’

‘Ach nee, dat niet alleen. Ik moest tussendoor ook nog even voor mijn gezin zorgen.’

Gustav dacht even na, knikte vervolgens, waarna een brede grijns over zijn gezicht trok.

Fredrik grijnsde terug, maar zei niets.

‘Fredrik?’

Göran Eide, hoofd van de afdeling recherche, zwaaide vanaf zijn plek met een telefoonhoorn.

‘Ik verbind een gesprek naar je door.’

‘Oké.’

Fredrik trok zijn stoel naar zich toe en ging zitten. Hij nam de telefoon op zodra die overging.

‘Hallo, met Gunilla Borg in Hemse.’

Hij had haar een paar keer ontmoet, maar niet veel meer dan hallo tegen haar gezegd.

‘Hallo’, zei hij nu weer, ‘waarmee kan ik je helpen?’

‘Nou …’ zei ze en aarzelde even. ‘Ken je het vissersplaatsje Hus, bij Ronehamn?’

‘Jazeker.’

‘We hebben een melding binnengekregen van een inbraak in een van de boothuizen daar. We zijn er zojuist naartoe geweest om te kijken en … ja, het was eigenlijk verrekte vreemd. Iemand heeft daarbinnen een geslacht lam op de vloer neergelegd.’

Fredrik proestte. Een mengeling van een lach en verbazing.

‘Het kan een soort dreigement zijn’, ging ze verder. ‘Ik denk dat het iets is waar jullie misschien naar zouden moeten kijken.’

‘Naar een dood lam?’

‘Ja.’

‘In welke zin zou het dan een dreigement kunnen zijn, denk je?’

‘Tja, eh, het is een beetje moeilijk te beschrijven, maar het zag er echt akelig uit. Het zou het beste zijn als iemand van jullie er even naar zou kunnen kijken.’

Fredrik zuchtte inwendig en hoopte dat Gunilla Borg zijn gebrek aan enthousiasme niet merkte. Het klonk niet bepaald als een zaak voor de recherche, maar omdat Göran het gesprek had doorverbonden, kon hij moeilijk nee zeggen. Bovendien had hij toevallig toch niet veel op zijn bureau liggen. Het was tot nu toe een rustige week geweest. Hij nam de gegevens op die hij nodig had en beloofde dat hij contact zou opnemen met de eigenaar van het boothuis. Hij loerde naar Görans plek terwijl hij de hoorn neerlegde. Hij meende bijna in een van de mondhoeken van de commissaris een glimlachje te zien. In zijn herinnering liep hij het gesprek met Gunilla Borg door en hij kon niet ontkennen dat het hem iets van een één-aprilgrap leek. Maar het was geen 1 april. Het was 1 juli.

Hij keek over de rand van de box naar Gustav.

‘Hoe is het? Heb jij veel omhanden?’

‘Nee, dat kan ik niet beweren. Het is bijna belachelijk rustig. Ik weet niet waar dat aan ligt.’

‘Ga je mee naar Ronehamn om naar een dood lam te kijken?’

3

Ninni Broman reed de Volvo achteruit het gazon op en zette de motor uit. Simon vloog onmiddellijk schreeuwend de auto uit en gooide een enigszins gedateerde Ninja Turtle in het kleine plastic zwembadje. Ninni had het badje gekocht in de hoop dat het in elk geval het voortdurende gezeur iets zou verminderen om in Nisseviken te gaan zwemmen. Simon sprong het plastic figuurtje achterna, spetterend en spattend. Hij had plezier, maar dat zou niet lang duren.

Ninni deed de achterklep open en tilde de zakken potgrond en mest eruit. Joakim zat op de achterbank een stripblad te lezen. Ze had juist vandaag de Volvo genomen, omdat die zoveel handiger was als je zware zakken aarde naar huis moest rijden.

‘Hm, gaat er geplant worden?’

Ze schrok. De stem kwam vanachter haar rug, erg dichtbij. Ze draaide zich om. Eskil Hulting had het vermogen iemand te besluipen, iets wat ze niet kon waarderen.

‘Nou, in elk geval de perken wat opvijzelen’, glimlachte ze een beetje stijfjes.

Ze voelde zich belachelijk hoe ze daar stond terwijl ze een clichéantwoord gaf op een idiote vraag. Eskil keek naar de zakken. Hij veegde zijn handen af aan het bovenstuk van zijn plastic overall en liet zijn blik ongegeneerd op Ninni rusten. Zijn lippen krulden zich tot een glimlach, waarbij de uitgedunde rij tanden in zijn bovenkaak zichtbaar werd. De net iets te lange stilte gebruikte ze om met haar hand naar haar overige boodschappen te reiken en er intussen snel een paar woorden uit te gooien.

‘Het is nu niet echt de tijd om te planten. Maar ik ga een paar rozen verplaatsen.’

‘O ja, staan ze dan niet goed waar ze staan?’ grijnsde hij terwijl hij met zijn handen over zijn onderarmen streek.

Tegen beter weten in ging ze op dat gespreksonderwerp in, maar dat was in elk geval beter dan alleen maar holle frasen uitslaan. Eskil was hun buurman aan de rechterkant, hij woonde in het robuuste huis uit de jaren dertig met van die steil aflopende dakpannen en een toenemend aantal gaten in het pleisterwerk van de gevel. Die verwaarloosde gevel had meer te maken met geldgebrek dan met weinig vlijt. De grote tuin met de fruitbomen en rozenbedden was goed onderhouden, op het overdrevene af. Wat overigens voor meer van de tuinen langs de dorpsstraat gold.

Eskil en Britt hadden ook twee kinderen. Ze waren ouder dan die van Ninni en Fredrik en zouden al spoedig oud genoeg zijn om het huis uit te gaan. Eskil was aardig en behulpzaam en niet zo’n klein beetje nieuwsgierig. Zag hij een vreemde auto op de oprit, dan kwam hij al gauw met een min of meer quasi-vraag hun kant op lopen. Kon hij niet iets geloofwaardigs verzinnen, dan gaf hij zijn hond een schop tegen zijn achterste en kwam er vervolgens zelf achteraan om hem te halen. In het begin had Ninni het nogal komisch gevonden, bijna schattig zelfs. Later, toen Eskil zijn baan bij de bandenservice kwijtraakte, veranderde dat. Het was natuurlijk vervelend voor hem dat hij werkloos was en het was ook niet zo vreemd dat hij behoefte aan gezelschap had, maar er waren grenzen. Op een dag had ze dertien bezoekjes van hem geteld. Als ze geen mensen van het vasteland waren geweest die hier net waren komen wonen, dan had ze hem vriendelijk verzocht naar huis te gaan en zich die dag niet meer te laten zien. Maar ze vond dat ze hem te woord moest staan. Hij bleef nooit lang, wilde nooit koffie. Ja, nu zou ze uiteraard nooit meer op de gedachte komen het te vragen, maar in het begin, toen die buurbezoekjes nog niet zo frequent waren, had zowel Fredrik als zij hem wel eens een kop koffie aangeboden, die hij steevast weigerde.

Er is altijd wel een lichtpuntje, dacht ze terwijl ze met de zakken aarde en mest aan de slag ging.

‘Ja, ja, we zullen zien’, zei Eskil, waarna hij in de richting van zijn eigen huis beende.

Hoezo, zullen we wel zien? vroeg Ninni zich in stilte af en was intussen zo druk aan het sjouwen dat de zweetdruppels op haar voorhoofd parelden. Ninni was lerares Zweeds en Engels op de middelbare school van Hemse, maar op dit moment had ze zomervakantie. Zowel zij als de kinderen. Fredrik niet. Nog niet.

Misschien had ze toch met de kinderen naar het strand moeten gaan. Het was heet en aan de lucht was geen wolkje te bekennen. Niemand kon beloven dat het zo de hele zomer zou blijven. Gewoonlijk was dat niet het geval. Maar het was nog niet te laat. Bleef het weer zo, dan konden ze misschien een picknickmand inpakken en vanavond met elkaar naar Nybro gaan om daar een frisse duik te nemen. 17

‘Mamma, mamma, kijk eens’, schreeuwde Simon en hij schopte zijn rode plastic bal weg.

Het was goed raak. Simon had echt balgevoel. De bal vloog recht over de esdoornhaag tegen een van de ramen van de buren. Niet die van Eskil en Britt, maar van de buren aan de andere kant. Het gaf een harde klap tegen de ruit, maar het glas bleef heel.

Joakim keek op van zijn stripblad.

‘Waar ben jij verdomme mee bezig, akelige mongool’, bulderde hij met een stem waaraan je kon horen dat hij de baard in de keel had.

‘Joakim’, vermaande Ninni hem en daarna: ‘Simon, wat heb ik je gezegd over de ramen?’

Ze keek naar de buren door de metersbrede opening in de haag, die het mogelijk maakte om een kortere weg te nemen als je bijvoorbeeld even wat suiker of een Engelse sleutel wilde lenen. Veel meer contact hadden ze in feite ook met Jens en Karin niet. Het gele houten huis was stil en leeg. Geen van beide auto’s was te zien. Niet Jens’ witte dienstauto van het energiebedrijf GEAB noch de nieuwe Ford van Karin, die ze altijd zo zorgvuldig achteruit de garage onder het huis inreed. De garagedeuren stonden wijd open, zoals gewoonlijk. Karin werkte vanuit huis, maar één of twee dagen per week was ze in Stockholm.

‘Dat was door het oog van de naald. Die kleine schopt de bal ver’, was het commentaar van Eskil, die door de klap tegen het raam was teruggelokt.

Ze zuchtte. Misschien werd het toch maar een tochtje naar het strand. Eigenlijk was het typisch iets voor één persoon, maar met z’n tweeën was het leuker. Fredrik en Gustav reden over Ronehamnsvägen naar de kust. Ze waren net Hemse gepasseerd. Fredrik zat achter het stuur. Plat. Zoals bijna alles was het hier plat. Hij kon in alle richtingen ver zien. Kleine dorpen en een paar verspreide boerderijen tussen de akkers en weilanden. Het waren grote, massieve stenen huizen die geheimen van vele generaties verborgen, maar ook zag je er het modernisme van de jaren vijftig en het eldorado van de eternietplaten. Eterniet: dat goedkope, fantastische onverslijtbare materiaal dat mensen bij het vervangen van een dakplaat tegenwoordig dwong beschermende kleding te dragen – als bij het saneren van een kerncentrale. En dan de hoge watertorens die zich in de verte tegen de lichtbewolkte horizon verhieven. Ze stonden daar als duizendjarige tijdmachines te roddelen over wat geweest was. Dit was het platteland. Maar dit was immers wat hij had gewild. De dichtstbijzijnde grotere plaats, Hemse, had weinig aantrekkingskracht, maar had wel het meeste dat je normaal gesproken nodig had. En op fietsafstand. Visby had meer te bieden, maar ook dat was niet bepaald een bruisende metropool. Voor Fredrik was het prima. Hij was niet naar Gotland verhuisd om in cafés te hangen of merkkleding te kopen. Dit had hij gewild. Het platteland. Weg van de grote stad. Het had uiteraard ook met geld te maken. Stockholm was veranderd sinds hij van de politieschool was gekomen. Het was geen plek meer voor een gezin met twee kinderen en twee modale inkomens. Niet als je enigszins acceptabel wilde wonen en een beetje geld wilde overhouden nadat alle vaste lasten waren betaald. Hij begreep niet meer voor welke mensen Stockholm geschikt was, behalve voor mensen met een hoog inkomen. En misschien voor verstokte singles, die het uithielden om tot op middelbare leeftijd op vierentwintig vierkante meter te wonen. Om twaalf uur zouden ze de eigenaar van het boothuis ontmoeten. Hij zou op de parkeerplaats wachten. Fredrik sloeg linksaf naar de haven, de smalle grindweg op die naar het vissersplaatsje Hus leidde en simpelweg Husvägen heette. Het oude vissersplaatsje met zijn rijen boothuizen lag maar op een steenworp afstand van de moderne vissershaven van Ronehamn. De parkeerplaats lag er een stukje vandaan, op gepaste afstand. Een groot, perfect vierkant stuk asfalt, neergegooid in de natuur.

‘Warm’, zei Gustav terwijl hij het raampje aan de passagierskant naar beneden draaide.

‘Nee, je moet geen raam opendoen’, zei Fredrik. ‘Je moet de airco hoger zetten. Als je het raampje naar beneden draait, heeft de airco geen effect.’

‘Dat is toch jouw taak. Jij rijdt. Jij moet dus de airco hoger zetten.’

‘Ja, maar ik vind het niet te warm. Vind je het te warm om mij te vragen de airco hoger te zetten?’

‘Oké. Kun je de airco hoger zetten?’ vroeg Gustav. Een krachtig uitziende man in een knalgeel T-shirt stond op de parkeerplaats te wachten.

‘Is dat onze man die daar staat?’ vroeg Fredrik terwijl hij wees.

‘Bengt Gustavsson’, voegde hij eraan toe na een snelle blik in zijn notitieblokje dat hij op het dashboard had gelegd.

‘Bengt Gustavsson?’ vroeg Gustav.

‘Klopt. Hallo’, zei de man en gaf hun een hand. ‘Fijn dat jullie konden komen.’

Fredrik en Gustav stelden zich voor. Gustavsson was lang, bruingebrand en hij leek goed getraind, ook al had hij een beginnend buikje. Hij tuurde tegen de zon in die recht in zijn ogen scheen. Hij maakte een enigszins geschrokken indruk. Dat was niet vreemd, ook al ging het slechts om een inbraak in een boothuis. En een dood lam. Fredrik was al gewend boze uiteenzettingen te horen over junks die vergast moesten worden of over buitenlanders die naar huis moesten worden gestuurd. Maar in Ronehamn waren noch junks, noch buitenlanders. Dus deze keer hoefde hij dat niet aan te horen.

‘Tja’, zei Bengt Gustavsson terwijl hij met zijn hand over zijn buik wreef en een moment aarzelde voor hij verderging. ‘Ik zal jullie wijzen waar het is.’

Hij gaf hun een teken hem te volgen.

Fredrik liet zijn blik over het grote publicatiebord glijden dat naast de parkeerplaats stond. Een degelijke constructie van centimeters dikke, gebeitste balken die de meeste herfststormen wel aankonden. Je kon je gemakkelijk voorstellen dat die daar door een groep enthousiaste vrijwilligers was neergezet in het kader van het taakprogramma van de boothuisvereniging. Er zat een lijstje met zo’n veertig namen op vastgeniet, door een plastic hoes beschermd tegen regen en wind. Dat moeten vast de eigenaren zijn, dacht hij.

‘Het is toch te gek dat je niet meer gewoon rustig een eenvoudig boothuis kunt hebben’, zei Gustavsson. ‘Wat hebben ze hier te zoeken; kattenkwaad van jongeren of wat het dan ook mag wezen. Ja, je mag toch hopen dat het zoiets is in elk geval. Verrekt onaangenaam.’

Op Gotland mochten de boothuizen niet zomaar aan iedereen verkocht worden. De gemeente had het eerste recht van koop om te garanderen dat ze het eigendom van de eilandbewoners bleven. Men wilde niet een nieuw Bohuslän worden: eilandbewoners die tijdens de goudkoorts alles maar verkochten, met als resultaat het verlies van een eeuwenoud cultureel erfgoed. De beperkingen weerhielden de plaatselijke eigenaars er natuurlijk niet van hun boothuizen als zomerhuisjes in te richten, die daarna voor tweeduizend kroon per week aan mensen uit Stockholm werden verhuurd. Dat kwam voor, maar meestal gebruikten ze ze zelf.

Hus was een flinke vissersplaats met goed onderhouden boothuizen die het niet verdienden om met kleine zomerhuisjes te worden vergeleken. De plaats deed sterk denken aan een volkstuincomplex, maar dan zonder tuintjes. In een aantal van de oudste vissersplaatsjes waren de boothuizen in een slinger van kalksteen aan elkaar gebouwd, maar hier stonden ze los van elkaar en de meeste waren van hout.

‘Mist u ook iets, of is er alleen maar vernieling aangebracht?’ vroeg Fredrik.

Bengt Gustavsson bleef staan en keek ernstig naar Fredrik.

‘Alleen maar? Dit is …’

Hij onderbrak zichzelf geïrriteerd.

‘Heeft de agent die hier is geweest en die de aangifte heeft opgenomen het niet verteld?’

‘Ja, dat heeft ze gedaan. Er was een dood lam, toch?’

Bengt Gustavsson keek naar de grond en schudde zijn hoofd.

‘Jullie kunnen het zelf zien. Dat is het eenvoudigst.’

‘Ja, daarvoor zijn we hier’, zei Gustav.

Bengt Gustavsson liep nog tien meter verder en bleef toen staan voor een zwart boothuis van brede, solide planken. Hij sloeg de deur open.

‘Alsjeblieft.’

Ze moesten bukken om door de lage deur naar binnen te gaan. Het eerste wat ze merkten, was de geur. Of beter: de stank. Hevige, misselijkmakende stank. Instinctief deden ze allebei een stap achteruit. Ze hielden hun hand voor hun mond en neus. Een zinloos gebaar. Het duurde even voor hun ogen aan het donker gewend waren. Daarna zagen ze het. Op de grond lag een lam. Of althans, de delen van een lam. De buik was opengesneden en de ingewanden waren zorgvuldig verspreid over de twaalf vierkante meter van het boothuis van Bengt Gustavsson.

4

Vanaf de witte plastic stoelen op het terras van Laxhallen keek je uit over de haven en de hoge, akelig lelijke cementsilo. Dat was vast de reden dat je in Ronehamn op tweehonderd meter van zee nog voor minder dan een half miljoen kroon een huis kon kopen. Als je de grijze cementsilo buiten beschouwing liet, wat niet zo eenvoudig was, bestond de haven uit een aantal lage, roodbruine pakhuizen langs een pier met een kade waar plaats was voor vijf, zes vissersboten. Fredrik zou ze beschrijven als middelgroot, maar dat was een lukrake gissing van een leek. Op het roestige spoor van de scheepshelling ontblootte een omhooggetrokken viskotter zijn ronde buik. De bruine roestvlekken aan de onderkant leken zich als hardnekkig eczeem naar het bovenste gedeelte te verspreiden. Het leek of de boot vermoeid op zijn zijkant lag, alsof hij het had opgegeven. Fredrik had het koud, ondanks de warmte en dacht dat een kop koffie beter was geweest dan ijs. Maar hij wist niet zeker of dat verschil had gemaakt. Hij had angst gevoeld. Het was net zo snel weer voorbijgegaan als het was opgekomen, maar er had zich een diep onbehagen in hem vastgezet.

‘Wat moet je daar nu van zeggen? Zijn het satanisten of is het een grap?’ zei Gustav terwijl hij van zijn ijs at.

Drie bolletjes pistache, hij kreeg nooit genoeg van pistache.

‘In dat geval een verdomd merkwaardige grap’, zei Fredrik en nam een hap ijs. Hij had zonder fantasie aardbeien, vanille en chocolade besteld, maar was er met zijn gedachten niet bij.

‘Het ziet er niet naar uit dat iemand hem heeft willen laten schrikken. Ik bedoel, dat weten we natuurlijk niet, maar niets wijst erop dat iemand daar een reden voor heeft.’

‘Ik vraag me af’, zei Fredrik, ‘is het illegale slacht of was slachten helemaal het doel niet?’

Een groepje jongeren gooide zorgeloos hun fiets naast de ingang. Ze waren rond de twaalf jaar en waren vermoedelijk om dezelfde reden als zij hiernaartoe gekomen. Een ijsje kopen dus en niet om naar een dood lam te kijken. Ze praatten druk door elkaar en het was te horen dat het zowel zomergasten als eilandbewoners waren.

Gustav was intussen bij het wafeltje van zijn ijs aangekomen. ‘Je kunt je afvragen of dit iets is voor de politie, de keuringsdienst van waren of de dierenbescherming’, zei hij.

‘Inbraak is hoe dan ook vernieling, ook al is die gering. Een sprei en een paar kussens waar het bloed niet uitgewassen kan worden, maar kennelijk geen diefstal.’

‘Een smerig zaakje. En aangezien hier waarschijnlijk een paar dronken tieners achter zit, zal het staartje van het muisje zich beperken tot een ernstig gesprek met maatschappelijk werk in Visby’, zei Gustav.

‘Dronken tieners, ik weet het niet’, bracht Fredrik ertegenin. ‘Het is toch echt een wrede manier om een lam zo te slachten. Moet je niet een beetje een apart type zijn om zoiets te doen?’

‘Niet als je van kindsbeen af het slachten op de boerderij hebt meegemaakt.’

Fredrik nam een flinke hap van zijn ijs en hoopte dat de kou hem zou weerhouden om te blozen. Opletten vriend, je hebt nu met boeren te maken, zei hij in stilte tegen zichzelf.

‘Dus wat doen we?’

‘Tja, wat kunnen we eigenlijk doen? Gaan we voor een dood lam een buurtonderzoek instellen?’ grijnsde Gustav.

‘Jammer dat het oormerk weg was’, zei Fredrik.

‘Ja. Of je zou het eerder slim kunnen noemen. Het kan er immers op duiden dat er een relatie is tussen de eigenaar van het lam en degene die dit heeft gedaan.’

‘De zoon van een boer?’

‘Zoiets.’

Fredrik tuurde over zijn schouder naar Husvägen.

‘In elk geval moeten we maar in beweging komen. Als Bengt Gustavsson hier voorbij scheurt en ons hier in de zon ziet bakken, vinden we binnenkort een misschien wel opengesneden eland in onze slaapkamer.’

‘Er zijn geen elanden op Gotland’, zei Gustav terwijl hij aanstalten maakte om op te staan.

‘Nou, ik heb anders gehoord dat …’

‘Ja, ja, dat verhaal. Maar dat beest is van uitputting gestorven toen hij aan land kwam. Als het verhaal al waar is.’

Vanuit zee kwam een windvlaag met de muffe stank van rottend zeewier. Daardoor verloor Fredrik zijn eetlust. Op dat moment was hij weer even terug in het boothuis. Hij stond op en gooide het half opgegeten ijsje in de afvalbak.

‘Rottend zeewier’, zei Gustav.

‘Ja, gadverdamme wat stinkt dat.’

‘Wat eten we vandaag?’, vroeg Joakim die samen met Fredrik binnenkwam.

‘Dat zul je wel zien’, antwoordde Ninni.

‘Maar wat eten we dan?’

Ninni trok zich niets van zijn vraag aan. Ze keek naar haar man.

‘Nou, hoe voelt het om een vrouw te hebben die het eten op tafel heeft staan als je thuiskomt?’

Fredrik lachte. Het was niet iets waarover hij voor hun verhuizing naar Gotland bange vermoedens of verwachtingen had gehad. Hij keek naar de borden op het dof houten tafelblad, naar Ninni voor de witte kastdeurtjes en hoorde het rammelende geluid van een opspringend pannendeksel. Op dat moment voelde hij zich tevreden en veilig, dat moest hij toegeven. Maar hij wist dat hij op dat moment ook het kleine jongetje was in de keuken van zijn moeder. Hij had een vrouw die lerares was en die het feministisch debat met belangstelling volgde. Hij had zijn lesje geleerd.

Omdat hij in de buurt was en het toch tijd was voor de lunch, had hij de mogelijkheid aangegrepen even naar huis en zijn gezin te gaan. Hij had Gustav gevraagd of hij wilde mee-eten, maar Gustav had vriendelijk bedankt en beloofd om hem over een halfuur op te pikken. Ninni had zich ook niet voorgedaan alsof ze een vrouw zou worden die dagelijks met het eten klaarstond als haar man hongerig van zijn werk thuiskwam. Maar nu ze het bij wijze van uitzondering kon doen, vond ze het leuk. Als het maar geen gewoonte werd.

‘Wat is het?’ vroeg Fredrik en hij tilde het deksel van de pan.

‘Begin jij nu niet ook al.’

Toen ze allebei werkten, nam Fredrik meestal de taak op zich het eten te koken. Hij had het op een andere manier in zijn vingers dan Ninni. Hij vond het leuk om eten klaar te maken en als hij moe en afgepeigerd van het werk thuiskwam, kon hij de automatische piloot aanzetten. Het maakte hem niets uit. Het ging vanzelf. Hij was immers ooit van plan geweest dat te gaan doen. Eten koken, kok worden. Maar na twee maanden in het flatgebouw op Kungsholmen plakken vlees te hebben gesneden, van alles te hebben fijngehakt, sausen en soepen te hebben gebonden en in de breedte en lengte julienne te hebben gesneden, besefte hij dat hij daarmee de rest van zijn leven de kost zou moeten verdienen. Dat was nu twintig jaar geleden. Vier jaar later was hij op een steenworp afstand van de koksschool als politieagent gaan werken. Daar had hij nooit spijt van gehad. Als Ninni hem wel eens op een krantenartikel wees over de een of andere rijke eigenaar van een sterrenrestaurant, kon hij er zonder pijn in zijn hart om lachen. Hij was die eigenaar niet. Na de afgebroken opleiding tot kok was Fredrik eerst criminologie gaan studeren, waarom wist hij zelf niet eens. Na een jaar werd het hem duidelijk dat hij ook dat niet wilde, waarna hij zich aanmeldde bij de politiehogeschool. De theoretische weg was niet zijn weg. De studie criminologie had hem bij zijn carrière niet zoveel geholpen, maar het was ook geen belemmering geweest. Bij zijn superieuren dwong het altijd iets van respect af, ook al probeerden velen te doen alsof dat niet zo was. Op Kungsholmen was het een hardnekkige gewoonte geweest hem steevast professor te noemen. Dat was niet als vleierij bedoeld.

‘Zeg’, zei Ninni tegen Joakim, ‘kun jij niet even kijken of Simon nog buiten is?’

‘Dat doe ik wel’, zei Fredrik toen hij Joakims diepe zucht hoorde. Hij was de keuken al uit toen Ninni twee onderzetters op tafel legde en de pannen neerzette.

‘Wat eten we vandaag?’ vroeg Joakim vasthoudend.

‘Poep, zoals altijd’, antwoordde Ninni.

Joakim maakt een symbolisch braakgeluid en ging op zijn plek het dichtst bij het raam zitten.

‘Waarom moet je altijd weten wat we gaan eten, ook al duurt het nog maar drie seconden voordat het eten op je bord ligt? Ben je bang dat het een heftige schok zal worden, of zoiets?’

‘Nee, maar . .’ begon Joakim, maar hij werd onderbroken. Ze hoorden hoe de deur werd opengeslagen en even later rende Simon met zijn gymschoenen nog aan door de hal. Ze was niet van plan over schoenen te gaan zeuren. Zolang het zomervakantie was, mocht het een uitzondering zijn.

‘Waar heb je je vader gelaten?’

‘Die staat met Karin te praten’, zei Simon.

Ze keek uit het raam en zag Fredrik bij de weg staan. Karin moest zijn thuisgekomen zonder dat ze het had gemerkt. De groene Ford stond op het erf.

Ninni bedwong een impuls om het raam open te doen en hem te roepen. Dat leek haar een beetje … zeurderig. Hij was zelf verantwoordelijk voor zijn lunchpauze. Ze begon de kinderen op te scheppen.

‘Het kan niet leuk zijn zo te pendelen’, zei hij toen hij even later weer binnenkwam. ‘Slopend op den duur.’

‘Ja, maar het is toch ook leuk om naar de stad te gaan.’

‘Ja, maar elke week?’

‘Ze lijkt me een beetje een workaholic’, zei Ninni.

‘Dat is niet iets waar ik me ongerust over hoef te maken. Te veel werk, bedoel ik. Tot nu toe niet in elk geval’, zei Fredrik terwijl hij voor zichzelf opschepte.

‘Er zit ui in’, piepte Simon.

‘Mijn god, het zijn maar een paar stukjes. Die kun je er toch wel uitpeuteren’, zuchtte Joakim voordat Ninni iets kon zeggen. Fredrik hield zijn adem in en hoopte dat de lunch niet in een ruzie tussen de broers zou ontaarden, maar Simon leek het te accepteren.

‘We zullen wel zien. Er wordt gezegd dat het tijdens de zomer het rustigst is, hoewel er twee keer zoveel mensen zijn. De eilandbewoners wachten geduldig hun tijd af en de toeristen drinken bier en maken fietstochtjes. Later, als de middeleeuwse week voorbij is, durven de eilandbewoners weer tevoorschijn te komen en beginnen onmiddellijk elkaar weer af te ranselen.’

‘Wie krijgt er een pak rammel?’ vroeg Simon.

‘O, niemand …’

Hij zweeg terwijl hij kauwde.

‘Je mag wel een beetje rekening houden met wat je zegt’, zei Ninni gedempt.

‘Ja, ja.’

Ze legde haar bestek neer.

‘Ik kan maar niet aan de gedachte wennen dat we niet samen een echte vakantie zullen hebben’, zei ze.

‘Ja, natuurlijk zullen we die hebben, alleen duurt het misschien nog een paar jaar. Als pas aangestelde Stockholmer moet je hier wel op een paar tropenjaren rekenen. Bovendien kun je niet ontkennen dat het een beetje bij het leven hier hoort. De zomer is de beste tijd … om te werken.’

‘Om te werken voor een chartervlucht in de herfstvakantie in dat geval.’

Fredrik glimlachte naar haar.

‘Daar hebben we misschien wel geld voor.’

Ze glimlachte terug.

‘Dat zou heerlijk zijn.’

Fredrik at snel. Ze was opgehouden hem aan die onhebbelijkheid te herinneren. Misschien wende je aan elkaars onhebbelijkheden, dacht hij. Op een bepaalde manier was dat een aantrekkelijke gedachte. Vervolgens dacht hij aan het lam. Hij kon er natuurlijk niet over praten, omdat de kinderen het zouden horen, maar moest hij het überhaupt wel vertellen? Het was maar een lam, maar toch . . Van de eerste aanblik waren zijn haren rechtovereind gaan staan. Hun ogen waren langzaam aan het duister gewend geraakt en ze waren zich bewust geworden van zowel het kadaver voor hun voeten als van het vele bloed en de ingewanden om hen heen. Het was alsof het dier van binnenuit was geëxplodeerd en de ingewanden tegen de wanden en het plafond waren geslingerd. Maar dat was het niet. Dit had een mens gedaan. Afgezien van de vraag of het een dreigement of een onsmakelijke grap was, had iemand daar de darmen en het hart van het dier in alle richtingen gesmeten. Misschien had hij met de rug van zijn hand het zweet van het voorhoofd gewist, om zich niet met bloed te besmeuren. Er was iets griezeligs aan. Iets … ritueels, dat hem een paar seconden werkelijk de stuipen op het lijf had gejaagd. Het was net één uur toen Gunilla Borg van de lunch terugkwam. Ze had samen met haar collega op het busstation gegeten.

Toen ze uit routine haar aantekeningen doorkeek, zag ze het kenteken dat ze van de oude man in Ronehamn had gekregen. Ze voelde dat het verspilde moeite was. Aan de andere kant, redeneerde ze, misschien zou ze wat tijd besparen als ze de man iets kon melden als hij opnieuw belde. Het leek een koppige oude man.

Ze klikte op de computer naar de goede website en toetste haar vraag in. De auto was inderdaad een blauwe Volvo. Eentje uit 1989. Stond geregistreerd op naam van een zekere Jonas Friberg in Nacka. De wegenbelasting was betaald, hij was APK-gekeurd en er waren geen overtredingen mee gemaakt. Het was niet hun pakkie-an, met andere woorden. Goed, dan kon ze dat vergeten. Edvin Gardelin was van plan naar het strand te wandelen. Niet om zelf te zwemmen, het was al heel wat jaren geleden dat hij een duik in zee had genomen, maar gewoon om met zijn middagwandeling een doel te hebben. Een paar rumoerige en spetterende kinderen konden hem een beetje opmonteren. En misschien een glimp van een vrouw in bikini.

Gelet op het stinkende zeewier was het strand vermoedelijk leeg, maar je kon vanaf de betonnen kade springen die tot in het diepere water liep. In principe niet diep genoeg om er vanaf te kunnen duiken, maar daarom stond er ook een waarschuwingsbordje bij. Hij trok met zijn linkerhand een beetje aan zijn broekriem. Hij had als lunch knäckebröd met koude aardappelen en worst gegeten. En toen koffie na. Lekker, maar een beetje magertjes. Koken was nooit zijn specialiteit geweest. En voor zichzelf alleen koken, dat was … tja, daar werd hij niet vrolijk van.

Na het eten wilde hij een beetje bewegen. Anders viel hij alleen maar in slaap. Hij zou natuurlijk toch een dutje doen als hij na de wandeling thuiskwam, maar het voelde beter als hij eerst een eindje had gelopen.

De huizen van de zomergasten, die ’s winters leegstonden en donker waren, kwamen al weer tot leven. Auto’s verdrongen zich op de gazons. De auto’s van de zomergasten en die van hun logees. En de plekjes gras die overbleven waren spoedig bezaaid met ballen, fietsen, brommers, speelgoed en badkleding die lag te drogen in de zon. En daartussen nog een enkel resultaat van wat werk in de tuin: potten met bloemen en planten die over een paar weken zouden worden achtergelaten om te verdrogen en dood te gaan. Bijna alsof die huizen ’s zomers opbloeiden en een beetje extra leefden, om de lange stilte van de winter te compenseren. Hij sloeg Nya strandvägen in. De blauwe Volvo stond er nog. Hij had niet goed begrepen wat de agente had gezegd. Was het echt mogelijk dat je zomaar een auto ergens kon achterlaten zonder dat daar iets aan te doen was? Hij stopte achter de auto, hief zijn stok en klopte op de witte skibox, alsof die iets zou verklaren. Iets deed hem nadenken. Niet het kloppen. Het was iets anders, iets waar hij geen vat op kreeg. De een of andere gedachte die bij hem opkwam, maar vervolgens weer wegzakte, net voordat die vorm had gekregen, net voordat hij hem kon uitspreken. Hij liep wat dichter naar de auto toe. Fredrik zat met Ninni op de bank. Ze keken loom naar een film die spannend leek toen ze er in de krant over lazen, maar waar ze nu beiden hun belangstelling voor hadden verloren. Jammer genoeg waren beide kinderen nog op, hoewel het al elf uur was. Het was immers zomervakantie. Anders had hij Ninni al plat neergelegd. De vloek van het hebben van kinderen, dacht hij – nooit meer een spontane vrijpartij tegen het aanrecht of op een andere onverwachte plek. Het werd altijd laat en in de slaapkamer, nadat al het andere was afgewikkeld, waren ze moe en ongeïnspireerd. Maar hij wilde niet klagen. Zijn leven was goed. Sommige dingen waren gewoon zoals ze waren. De fasen in je leven moest je nemen zoals ze kwamen. En later, als deze fase voorbij was, kon je alleen maar hopen dat je niet impotent was of aan ernstige jicht leed. ‘Zei hij met een scheve glimlach’ – voegde hij er in gedachten aan toe. Hij stond op en liep naar het raam dat wagenwijd openstond. Niet voor de ventilatie of de koelte, maar gewoon omdat het zo heerlijk was dat het raam midden in de nacht kon openstaan. Hij keek naar de turkooizen hemel. Een aparte groene tint. De silhouetten van het dak van de buren en de dichte boomkruinen staken boven de heg uit. Het was nog steeds niet echt donker. Het zou vannacht ook niet donker worden. De tijd van het langste licht, dacht hij.

Hij keek naar Ninni. Ze was mooi in het fletse licht. De rust, de stilte om hen heen, Ninni’s regelmatige ademhaling op de bank. Het kwam naar hem toe, nestelde zich in hem. Dit klopt, dacht hij, dit klopt echt. Zo heel anders.

‘Waar denk je aan?’ vroeg Ninni vanaf de bank.

De telefoon rinkelde. De kinderen vochten erom wie hem het eerste zou oppakken. Simon was het eerst met zijn hand op de hoorn, maar Joakim was sterker.

‘Hallo?’

Het was voor Fredrik. Hij liep ernaartoe en nam de hoorn op die Joakim in de vensterbank had neergelegd. Hij had zo laat op de avond een goede vriend of familie verwacht. Maar de man die zich voorstelde met krakende stem was hem totaal onbekend.

5

Hij nam de kortere, maar bochtiger weg die rechtstreeks van Alva naar Ronehamn liep. Na een paar kilometer moest hij vaart minderen. Een lage mist die maar een meter boven de grond hing, dreef in onregelmatige flarden in zijn richting. Het groot licht veranderde de mist in een ondoordringbare melkwitte muur. Toen hij uit de muur kwam, schoot het licht weg in lange lichtstrepen over akkers met halfrijp koren en enkele fracties van seconden zwiepte de lichtkegel over de her en der verspreide jeneverbesbosjes en prikkeldraadafzettingen. Hij wisselde van groot licht naar dimlicht en weer terug, maar kon niet vaststellen welk licht het beste zicht gaf. Het enige wat hij heel zeker wist, was dat hij niet te hard moest rijden.

Hij had geprobeerd Edvin Gardelin naar Visby te verwijzen. Dat was niet alleen het eenvoudigste voor hemzelf, maar ook iets wat hij moest doen. Edvin Gardelin deed alsof hij dat niet wilde horen. Toen Fredrik hem vroeg hoe het kwam dat hij hem thuis belde, antwoordde hij eenvoudig dat hij Eskil kende die naast hem woonde. Via Eskil was Edvin zowel aan zijn naam als zijn nummer gekomen. Hij had van Eskil begrepen dat Fredrik een wat hogere rang had, dus kon hij misschien bij hem iets meer bereiken dan bij die agente in Hemse. Fredrik had gezwegen en in stilte zijn nieuwsgierige buurman vervloekt wiens tentakels zich over het halve eiland leken uit te strekken. Omdat Eskil erbij betrokken was, had hij het liefst de hoorn willen neerleggen, maar Edvin Gardelin was koppig.

Het ging dus om een auto. Een blauwe Volvo die al een aantal weken bij het strand in Ronehamn geparkeerd stond. En nu beweerde Edvin Gardelin dat die Volvo ook merkwaardig rook. Fredrik had inwendig diep gezucht en hem voorgesteld tot morgen geduld te hebben, zodat hij Gunilla Borg op het politiebureau in Hemse kon bellen. Dat was toch eigenlijk het beste. Met haar had hij immers eerder contact gehad. Toen de oude man desondanks niet opgaf, wilde Fredrik hem een keurige uiteenzetting geven over de regels van de politie op Gotland, dat hij eigenlijk geen dienst had en daarom niet door Edvin Gardelin kon worden opgeroepen. En mocht hij al tot actie overgaan, dit uitsluitend kon op bevel van zijn superieuren in Visby. Ongeveer op dat punt in zijn gedachtegang aangekomen, hield hij zich in. Hoe moest hij – zonder een cynische reactie over de trage bureaucratie uit te lokken – aan een bezorgde gepensioneerde man uitleggen dat wanneer hij de politie in Visby belde, de politie in Visby Fredrik kon bellen om hem te vragen naar Ronehamn te rijden. Dat ze Fredrik natuurlijk niet zouden bellen alleen maar omdat een gekke oude man aan een auto in Ronehamn had geroken, kon hij er moeilijk bij vertellen. Als ze überhaupt al iets zouden doen, dan zouden ze op z’n hoogst iemand van de nachtpatrouille vragen even langs de auto te rijden. Ze zouden het niet in hun hoofd halen midden in de nacht een rechercheur uit zijn tv-stoel te jagen. Maar later bedacht hij zich dat het hier misschien wel anders aan toeging. Dat je hier gewoon naar Fredrik in het nabijgelegen dorp belde, omdat je wist dat hij bij de politie werkte. Je belde niet naar het politiebureau dat vervolgens een Fredrik of een Gustav of iemand anders eropuit stuurde. Misschien moest hij die vage grens tussen privé-leven en werk hier wel accepteren.

Hij wist het niet. Hij was er nog niet helemaal van overtuigd of hij er wel of niet goed aan had gedaan, maar er was ook iets anders, behalve de plotselinge opwelling om de echte of vermeende spelregels van het eiland te volgen. Het was iets wat Gardelin over de telefoon had gezegd.

‘Ruikt die auto merkwaardig?’ had Fredrik gevraagd. ‘Hoe bedoelt u dat?’

‘Het is alsof …’ Gardelin aarzelde, zocht naar woorden, ‘het ruikt naar, eh … rottend zeewier.’

Die woorden landden in Fredriks bewustzijn en riepen de herinnering op aan een geur. Het volgende moment zag hij het beeld van zichzelf, hurkend voor de gleuf van een brievenbus in een deur van een appartement in een flatgebouw in het centrum van Älta. De vierde verdieping. Hij had de gleuf opengepeuterd en een tiende van een seconde later had hij exact begrepen wat hem aan de andere kant van de deur te wachten stond.

Hij deed er, in plaats van de gebruikelijke tien, nu vijftien minuten over om naar Ronehamn te rijden. Toen hij afsloeg naar de parkeerplaats van het strand realiseerde hij zich dat het eigenlijk volslagen idioot was. De oude man had natuurlijk de geur van het strand geroken. Hij nam zich voor dit privé-initiatief voor zichzelf te houden. Hij was niet eens van plan het aan Gustav te vertellen. Vooral niet aan Gustav. Hij ontdekte de licht ineengedoken gestalte die wachtte in het schijnsel onder een straatlantaarn. Hij draaide de parkeerplaats op en stapte uit de auto. Het eerste wat hij dacht was dat het volledig windstil was.

Edvin Gardelin zag er jonger uit dan hij had verwacht en maakte ondanks zijn stok een krasse indruk.

‘Ja, hier staat ie’, zei hij nadat ze elkaar hadden begroet en een hand gegeven.

Moeilijk te missen. De blauwe Volvo was de enige auto op de parkeerplaats, naast die van Fredrik.

‘U vindt me misschien een gekke oude man …’

‘Ja, inderdaad’, antwoordde Fredrik ernstig, ‘maar nu ik hier toch ben, kan ik er net zo goed even naar kijken.’

‘Ja, dat is waarschijnlijk een goed idee.’ Gardelin sprak niet echt Gotlands. De zinsmelodie was Gotlands, maar zijn uitspraak niet. Fredrik liep om de auto heen en keek door de ruiten met behulp van een zaklantaarn die hij – vooruitziend als hij was geweest – had meegenomen. Er viel niet veel te zien. De auto was zo goed als leeg, op een in elkaar gefrommeld kartonnen bekertje van McDonalds na dat op de vloer voor de voorste passagiersstoel lag. Verder lagen er de gewone dingetjes die je in elke auto aantreft, zoals: een ijskrabber, kaarten en een gevarendriehoek. Hij voelde aan de portieren. Ze waren op slot. Hij voelde aan de skibox. Ook op slot.

Op het moment dat hij de handgreep losliet, voelde hij iets vreemds aan de zwarte sierstrip die rond de hele witte skibox liep. Die stak als het ware een klein stukje uit. Hij streek er met zijn vinger overheen. Het was geen originele sierstrip, maar zwart plakband dat over de naad tussen het bovenste en onderste deel van de skibox was geplakt. Fredrik peuterde er een beetje aan en het lukte hem het plakband een stukje los te trekken. Toen hij het iets verder naar achteren trok, kwam er een teken van braak tevoorschijn: een half cirkelvormig gat in het met glasvezel bedekte plastic, net onder het slot van de box. Een fractie van een seconde later wist hij zeker wat zich in de skibox van de Volvo bevond. Hij trok snel de rest van het plakband eraf en draaide voorzichtig aan de handgreep. Nu ging de skibox open. Hij deed zijn zaklantaarn aan en tilde het deksel op. De stank was verschrikkelijk.