Ronald van Assen

40 dagen

40 angsten

Een Ervaringsverhaal

Dit boekje geeft een kijkje in het leven van iemand die kampt met persoonlijkheidsstoornissen en daarvoor schematherapie volgt. Het beschrijft alledaagse dingen die voor de meeste mensen heel gewoon en vanzelfsprekend zijn, maar niet voor iemand met een persoonlijkheidsstoornis. Voor de meeste mensen zijn zaken als winkelen, het gaan naar een verjaardag, een ouderavond op school bezoeken, enzovoort, geen enkel probleem. Echter, zulke alledaagse gebeurtenissen kunnen voor iemand met een persoonlijkheidsstoornis veranderen in gebeurtenissen die enorme uitdagingen zijn. Soms beperkt het zich tot de gebeurtenis zelf, maar het kan ook zo heftig zijn dat zelfs het leven in de dagen eromheen er volledig door wordt beïnvloed. Uiteraard reageert iedereen met een persoonlijkheidsstoornis op een andere manier. Wat voor de één geldt, hoeft niet voor een ander te gelden, maar in grote lijnen zullen gedachten en gevoelens wel overeenkomen.

Mijn naam is Ronald van Assen. Ik ben momenteel 43 jaar, gehuwd en vader van drie kinderen. In het voorjaar van 2012 zijn bij mij - na vijf maanden onderzoek - verschillende soorten persoonlijkheidsstoornissen geconstateerd waaronder: afhankelijke persoonlijkheidsstoornis, paranoïde persoonlijkheidsstoornis en ontwijkende persoonlijkheidsstoornis. De basis hiervoor werd gelegd in mijn vroege jeugd toen ik drie jaar oud was: een bedreigende en traumatische ervaring - waarvan ik me niet herstelde - bracht me volkomen uit balans. Dit is zo gebleven. Zowel op de lagere als de middelbare school ben ik heel erg door medeleerlingen gepest. Dit hield pas op toen ik de MTS ging doen. Daar werd ik een perfectionist en ontdekte ik dat mensen mij waardeerden wanneer ik mijn best deed. Dat is eigenlijk later ook zo doorgegaan tijdens mijn werk. De angsten bleven echter. Ik heb door zogenaamde zelfmedicatie geprobeerd te overleven. Ik werd een workaholic, probeerde zaken te ontwijken, kreeg een drankprobleem... Het werkte allemaal niet echt. Natuurlijk niet. Tegen mijn veertigste levensjaar stortte ik in: volkomen overspannen! Sinds oktober 2011 heb ik geen werk meer en ben ik in de ziektewet terecht gekomen: ik ben medisch arbeidsongeschikt verklaard. Door de diagnose, die in 2012 werd vastgesteld, is de juiste therapie gestart en kan ik momenteel veel dingen doen die ik vroeger niet kon of durfde.

Om de schematherapie te kunnen uitleggen, moet men eigenlijk eerst weten wat een persoonlijkheidsstoornis inhoudt. Heel kort gezegd, is bij iemand met een persoonlijkheidsstoornis de persoonlijkheid - de manier waarop iemand naar zichzelf en de wereld om zich heen kijkt - door traumatische gebeurtenissen tijdens de kinderjaren en jeugd niet goed ontwikkeld. Door een verstoorde kijk op zichzelf en de buitenwereld ontwikkelt iemand een soort eigen overlevingsgedrag. Dit gedrag kan, meestal zonder dat iemand daar zelf invloed op heeft, geactiveerd worden tijdens een willekeurige gebeurtenis.

Bij de schematherapie wordt ervanuit gegaan dat elke gebeurtenis een bepaalde gedachte oproept. Die gedachte roept weer een gevoel op en dat gevoel uiteindelijk een bepaald gedrag. Dat gedrag kan weer een nieuwe gebeurtenis uitlokken. Die gebeurtenis roept weer een gevoel op en zo verder. Dit is op zich niet vreemd, want deze regel geldt voor iedereen: of je nu een persoonlijkheidsstoornis hebt of niet. Maar… Bij iemand met een persoonlijkheidsstoornis kan zo’n gebeurtenis een heel sterke, verkeerde gedachte oproepen. Die gedachte is vaak niet bepaald positief waardoor er ook een negatief gevoel bij hoort. Dat gevoel kan bijvoorbeeld angst zijn, waardoor het gedrag geleid zal gaan worden. In veel gevallen zal het een reactie zijn op een traumatische ervaring uit het verleden zonder dat iemand zich daarvan bewust is.

Tijdens de schematherapie gaat het er om de triggers te ontdekken waardoor de ene gebeurtenis wel een negatieve gedachte oproept en de andere niet. Zo kan een bepaalde gebeurtenis vier keer zonder probleem plaatshebben, maar de vijfde keer een negatieve gedachte oproepen. Wanneer dat gebeurt, dan wordt vanuit de therapie gezegd dat er een bepaald schema actief wordt. Daar komt dus het woord schematherapie vandaan. Een schema is eigenlijk een kuil waar je tijdens een gebeurtenis in kunt vallen.

Er zijn verschillende soorten schema’s die bij iemand geactiveerd kunnen worden. Welke dat zijn en het aantal kan bij iedereen verschillen. Bij de ene persoon gaat het om één bepaald schema, maar meestal is het een combinatie van verschillende schema’s. In mijn geval gaat het om de volgende zeven schema’s:

• Verlating: de verwachting dat je, vroeg of laat, iedereen zult verliezen waarmee je een emotionele band hebt. Dat kan zijn door overlijden of doordat mensen je in de steek laten.

• Wantrouwen: de verwachting dat anderen, op de een of andere manier, misbruik van je zullen maken. Je verwacht dat anderen je met opzet zullen bedriegen of pijn zullen doen.

• Sociaal isolement: het gevoel dat je anders bent dan de rest van de mensen en nergens bij hoort.

• Onderwerping: je overgeven aan de wil van anderen om negatieve gevoelens te voorkomen. Je denkt dat jouw wensen, mening en gevoelens er niet toe doen.

• Zelfopoffering: je offert je op voor anderen die je als zwakker dan jezelf ziet. Je voelt je schuldig als je aandacht schenkt aan je eigen behoeften.

• Emotionele geremdheid: je houdt al je emoties in, omdat je bang bent dat het uiten ervan zal leiden tot schaamte, verlies van eigenwaarde of verlating door anderen.

• Meedogenloze normen: je gelooft dat je het nooit goed genoeg doet en altijd harder je best moet doen. Wanneer je niet aan je eigen verwachtingen voldoet, zul je kritiek krijgen en zullen anderen je verlaten.

Het beter kunnen begrijpen van wat zich in je hoofd afspeelt gebeurt door middel van een zogenaamd cognitief dagboek. In zo’n dagboek probeer je iedere gebeurtenis zo nauwkeurig mogelijk te beschrijven. Je beschrijft de gebeurtenis zelf, maar ook wat je op dat moment dacht, voelde en wat je deed. Welk deel van je gedrag terecht was en welk deel juist niet en - dit is heel belangrijk - hoe je je had willen gedragen. Het grote voordeel hiervan is dat je steeds beter begint te begrijpen wat zich in je afspeelt. Je ontdekt dat sommige schema’s in een fractie van een seconde geactiveerd worden, terwijl dat bij andere trager gaat. Je leert voor jezelf te bepalen hoe je je graag wilt gedragen en je merkt dat na verloop van tijd het gewenste gedrag steeds beter omschreven kan worden. Dat is wat in de therapie een ‘tegenschema’ wordt genoemd. Het uiteindelijke doel van de therapie is, dat wanneer een schema actief wordt en je krijgt een negatieve gedachte, je daar zelf een positieve gedachte en positief gedrag tegenover gaat zetten. In eerste instantie zal het gevoel dat je daarbij hebt nog wel angstig zijn, maar er bestaat een kans dat zelfs dat angstige gevoel zal verdwijnen en dat het automatisme van negatieve gedachten wordt omgevormd tot een automatisme van positieve gedachten.

In de hierop volgende hoofdstukken wordt steeds een gebeurtenis behandeld. Tijdens de therapie wordt alles stapsgewijs beschreven, maar, omdat dat niet lekker leest, wordt het hier meer in verhalende vorm gedaan. De dagen zijn genummerd: 1 tot en met 40.

Dag 1

Vandaag was het heel mooi weer en was ik lekker in de tuin bezig onkruid weg te halen. In de tuin werken, is een hobby van me en het is voor mij ontspannend, dus dat is mooi meegenomen. We hebben geen grote tuin, maar voor een rijtjeshuis hebben we zeker niet te klagen. Het werk schoot al aardig op toen uit één van de andere huizen iemand naar buiten kwam. Ik voelde me ineens niet meer op mijn gemak. Ik was bang dat die persoon iets onaardigs tegen me zou gaan zeggen, of opmerkingen zou maken over de tuin. Hoewel ik eigenlijk verder wilde met onkruid weghalen, ben ik naar binnen gegaan en heb gewacht tot die persoon ook naar binnen ging. Pas na enige tijd durfde ik weer naar buiten.

Mijn reactie bij deze gebeurtenis is duidelijk een combinatie van Wantrouwen en Meedogenloze normen. Ik ging er bij voorbaat al vanuit dat die persoon iets onaardigs zou gaan zeggen en dat werd gevoed door de angst dat hij iets in de tuin zou zien wat niet mooi genoeg was. De reactie werd nog versterkt door het Sociaal isolement.

Hier is duidelijk te zien dat mijn reactie volledig onterecht is geweest. Waarom zou iemand al bij voorbaat er op uit zijn om iets onaardigs tegen mij te zeggen of kritiek te leveren op onze tuin? En zelfs al zou iemand wel kritiek hebben: het is onze tuin en als wij die mooi vinden, dan is dat goed. Ik had het liefst in de tuin willen blijven werken en mocht die persoon een opmerking maken, hem of haar gewoon willen beantwoorden.

Dag 2

Vanmorgen ben ik naar de tandarts geweest. Nu is een bezoek aan de tandarts (ondanks dat we een hele aardige tandarts hebben) niet één van mijn favoriete bezigheden, dus ik ben toch altijd al enigszins gespannen.