Liefde

in tijden van

duisternis

Ralph Mulder

Tobi Vroegh

Je moet je niet aanstellen

Een schop onder je kont moet je hebben

Ach, daar heb je hem weer, aandacht vragen

Het zit gewoon tussen je oren

Je bent bezeten van demonen

Ik kan het niet aan, hoe jij bent

Misschien is het beter voor jou, dat je je rust vindt

Ach, doe normaal, je bent gewoon een slappeling

Onbegrip waar mijn hart van breekt

Psychiatrische patiënt, je niet begrepen voelen

Vechten tegen de maatschappij groot en boos

Aan mij is niets te zien, dus dan is het goed.

Hoezo depressief? Gisteren lachte je nog

Niet gaan inleven niet verder kijken

Iemand die anders is, is al gauw gek.

Maar gek zijn, het bestaat helemaal niet

Proloog

Ik wou dat ik een hele dag niet wakker werd. Op tafel ligt een doosje Prozac. Nog helemaal vol. Het lokt me. Ik kan alles in één keer innemen. Zal ik dan eindelijk rust krijgen? Ik weet het, ik moet ertegen vechten, maar wat heb ik nu eigenlijk? Ik voel me klote, ik zit alleen in mijn huis, ik heb een vriendin die op het punt staat het uit te maken. Een vriendin die is opgenomen. Wat zegt dat over mij? Waarom voel ik me aangetrokken tot iemand die zo gespannen is en zo in de war? Al die emoties kan ik niet aan. Ik ben boos, verdrietig en bang tegelijk. Ik haat mijzelf. In mijn hoofd zeggen stemmen dat ik waardeloos ben. Ik voel de dwang om iets te doen. Om de pillen allemaal te slikken. Ik kan er niet onderuit. Vechten heeft geen zin. In één keer grijp ik het doosje en druk alle medicijnen eruit. Met het bier dat nog op tafel staat, slurp ik de medicijnen naar binnen. Er komt een overwinningsgevoel over mij. Nu is het voorbij. Ik loop het huis uit, naar buurman Geert. ‘Ik ga dood. Ik heb een zware overdosis genomen. Dit is de laatste keer dat je mij ziet!’

Is dat echt zo? Het duizelt me. Wat doe ik, hoe ben ik in deze situatie terechtgekomen?

‘Gek zijn, dat bestaat helemaal niet’

– Lowijs

1

Mijn naam is Lowijs, een gewone jongen van twintig jaar. Niks mee aan de hand. Ik heb verkering met Kimberley en werk bij een fabrieksbakkerij. Meestal heb ik daar nachtdienst, maar daar houd ik wel van, ik ben echt een avondmens. Ik woon nu sinds kort op mijzelf in een flatje aan de rand van de stad, waar ik veel contact heb met mijn buren. Mijn ouders wonen ook in de stad, ik eet er twee keer in de week. Alles gaat op rolletjes.

Alleen is Kimberley de laatste tijd wat gestrest. Ik probeer leuke dingen met haar te doen, naar een concert te gaan, maar als ik bij haar aankom, heeft ze geen zin. Ze is gespannen. Ik wil weten waar dat vandaan komt. Wat is er gebeurd? Waarom gaat het de laatste tijd vaker zo? Maar Kimberley weet zelf ook niet waarom ze zich zo voelt. Alles in haar leven gaat goed. Ze zit nog op school en haalt hoge cijfers. Het contact met haar ouders is goed, maar toch heeft ze het gevoel dat ze wordt opgejaagd. Ik ga de laatste tijd niet helemaal met een gerust gevoel weg.

Hoe langer het duurt, hoe ongeruster ik word. Kimberley is echt anders dan anders. Minder pit, sneller kwaad. Wat is er? Hoe moet ik ermee omgaan? Thuis ga ik dan maar op bed liggen en probeer te denken aan wat die dag wel leuk was.

Deze week heb ik avonddienst. Dan werk ik tot elf uur ’s avonds. Daarna ga ik met de jongens mee naar de shoarmatent een beetje flipperen, wat biertjes drinken, We komen meestal om een uur of vier naar buiten. En dan naar huis.

De volgende dag word ik pas om één uur ’s middags wakker. Ook die nacht vliegt voorbij. Pas om half vijf ga ik, met de nodige biertjes op, naar huis. Twee dagen kan ik genieten van deze avonddiensten. Vanaf woensdag ga ik de nachtdienst in. De gebroken weken doen mij niet echt goed, maar wat moet ik anders? Ik heb werk en dat is veel waard.

Kimberley belt, ze moet misschien in therapie. ‘Maar gek ben ik niet, hoor.’

Ze heeft een boek waar allerlei psychische ziekten in staan. Ze heeft er al ingekeken om te zien of er ook dingen in staan, die ze kan vergelijken met haar eigen symptomen. ‘Niet zelf doktertje gaan spelen,’ zeg ik. ‘Als je echt denkt dat er iets mis is, moet er een deskundige bij komen.’

Maar nee, daar staat ze nog niet open voor. Ik laat het er maar bij zitten. Niet dat het helpt, als ik haar bel hebben wij vaak ruzie. Kimberley ligt nu de hele tijd op bed. Ze wil niets. Ik probeer met haar te praten, maar het enige dat ze doet, is boos worden. Dan ben ik het zat en zeg dat ik naar huis ga. Ze wordt helemaal wild en loopt naar de douche. Daar pakt ze een haarspuitbus. Hiermee begint ze in haar ogen te spuiten. In een reflex sla ik haar hard in het gezicht, zodat ze de spuitbus uit haar handen laat vallen.

‘Niet aan mijn ouders vertellen,’ huilt ze. ‘Dan gaan ze gelijk een opname regelen.’

Ik wil eigenlijk naar huis, want even later begint ze me weer uit te kafferen. Plotseling krijg ik spiertrekkingen. Ik kan er niets aan doen. Kimberley begint te gillen:

‘Hou daarmee op!’

Maar dat lukt me niet. Ze raakt helemaal in paniek, maar doet verder niets. Na een poosje houden de spiertrekkingen gelukkig op.

‘Lowijs! Wat was dat?’ vraagt ze. ‘Ja, dat weet ik ook niet.’

‘Dat doe je niet weer!’ snauwt ze.

‘Ik kon er niets aan doen,’ zeg ik. Zelf ben ik ook geschrokken.

Sinds die dag slaat mijn stemming om. Ik ben steeds minder vrolijk, al zing ik op het werk nog steeds hard met de muziek mee. Kimberley loopt nu bij een therapeut en ik vertel niemand wat ik met haar meemaak, want dan gaat het mis. De ruzie tussen ons loopt op een dag zo hoog op, dat ik mijn tas pak. Ik wil nu echt naar huis. Kimberley begrijpt dat ik het meen. Wild trekt ze de dekens van zich af. In haar bed ligt een hele partij pillen.

‘Als je nu weggaat, dan neem ik al deze pillen in,’ dreigt ze. Ik wil weglopen, maar bij de deur zak ik op de grond. Weer spiertrekkingen. Wat moet ik? Ik wil het niet op mijn geweten hebben dat zij al die pillen slikt. Aan de andere kant wil ik me ook niet laten chanteren. Uiteindelijk blijf ik toch maar.

Terug op het werk heb ik dagdienst. Daar krijg ik een ongelukje met een kar vol ijzeren bakken. Ik kan gelukkig nog net op tijd een stap naar achteren doen, maar de ijzeren bak knalt toch keihard tegen mijn hoofd. Ik heb een dikke bult op mijn hoofd en krijg stevige hoofdpijn. Het komt niet in me op om naar de dokter te gaan, maar de hoofdpijn blijft. Dan ga ik toch maar. De dokter is kwaad dat ik niet direct ben gekomen.

‘Je hebt een verwaarloosde hersenschudding,’ zegt hij. ‘Ga maar een paar dagen rust nemen.’

Een week vrij. Dat komt goed van pas, want Kimberley moet worden opgenomen op de psychiatrische afdeling van een ziekenhuis. Ze wil dat ik meega.

Het is verschrikkelijk. Ik zit eindeloos te wachten, voel me zo machteloos. Dan moeten we afscheid nemen. Ze huilt. Het maakt op mij veel indruk. Ik moet vechten om mijn tranen binnen te houden.

Zo begint de week ziekteverlof. Ik kom haast niet meer

uit mijn bed. Alleen tijdens het weekend kom ik overeind. Dan ben ik de hele dag bij Kimberley in het ziekenhuis.

Van haar moeder mag ik niet over mijzelf praten, mijn ziek zijn, mijn onrust.

‘Dat kan Kimberley er niet bij hebben. Het lijkt me beter dat je maar gewoon naar huis gaat, zodat Kimberley in ieder geval haar rust krijgt.’

Ik begrijp hier niets van. Na alles wat ik voor haar heb gedaan. Thuis val ik in een leeg gat. Ik sluit me op, ga nergens meer heen. Telkens als ik mij niet goed voel, grijp ik naar de drank. Dan drink ik net zolang totdat mijn gedachten zijn verdoofd. Mijn dag-en nachtritme raakt totaal verstoord. De halve nacht zit ik achter de Nintendo te gamen. Dan is de week voorbij, ik moet weer naar mijn werk. Daar zie ik ontzettend tegenop. Lusteloos blader ik in mijn schrift met gedichten. Ik schrijf al vanaf mijn tiende en vaak helpt het om mezelf er bovenop te helpen.

Ik zeg sorry tegen dit leven

Sorry, ik kan niet tegen dit bestaan

Alle duisternis die mijn dag vult

Hoe kan ik daar nog hoop uit putten

Je hebt maar één kans

Je leeft maar één keer

Maar mij doet het alleen pijn

Sorry, zo kan ik er niet zijn

2

Die maandag moet ik dagdienst draaien. Als ik uit bed kom, ben ik misselijk, alles draait. Toch zet ik door. Op mijn werk gaat het meteen mis. Ik loop als een zombie rond, ren steeds naar de wc. Een collega zegt dat ik naar de dokter moet. Ik wil daar eerst mee wachten, maar het wordt zo heftig, dat ik naar mijn chef loop.

‘Ik moet nu echt naar de dokter.’

‘Wacht nog maar even totdat de onderdirecteur komt.’

‘Nee, het werkt zo niet. Ik ga.’ Ik loop weg, naar buiten,

waar de onderdirecteur net aan komt lopen. ‘Waar ga jij heen?’

‘Naar de dokter. Ik ben straks weer terug’. Ik ga op de fiets naar het gezondheidscentrum, waar ik direct een dokter kan spreken. Die heeft meteen door dat dit zo niet verder kan. Hij schrijft pillen voor. Oxazepam om rustig te worden en Fevarin tegen depressie. Als ik weer op de fiets stap, ben ik eerst ontzettend kwaad omdat de dokter mij zulke pillen heeft voorgeschreven. Mij mankeert niks! Ik wil ze weggooien, maar dan bedenk ik dat ik met deze pillen een tijd niet hoef te werken. Dat kan ik wel gebruiken. Ik rij terug naar mijn werk en ga rechtstreeks naar de onderdirecteur. Daar gooi ik de pillen op tafel. ‘Zo staat het ervoor.’

De onderdirecteur schrikt. ‘Dat is niet best. Ja, dan wordt het werken ook niets.’

‘Dat dacht ik ook.’ Ik pak de pillen weer van de tafel. ‘Dan ga ik maar weer,’ zeg ik terwijl ik naar de deur loop.

‘Wacht! Ga nog even naar de directeur toe, misschien wil hij nog wat.’

‘Nonchalant antwoord ik: ‘Wat u wilt.’

De directeur is een sociaal mens, met veel begrip voor zijn werknemers.

‘Jongen, jongen, dat is niet goed,’ zegt hij geschrokken. ‘Dat weet ik, meneer.’

De directeur kijkt naar buiten. ‘Zie je buiten die zon? Dan ben je toch vrolijk?’

‘Ik kijk ook naar buiten en geef een eerlijk antwoord. ‘Zie je dat kleine stukje schaduw? Daar zit ik midden in.’

De directeur krabt achter zijn oor. ‘Ja dan weet ik het ook verder niet.’

Er zijn dagen die niet gaan

Zoekend naar de juiste weg

Komen de muren op me af

Dan ben ik liever van dit leven af

De laatste tijd heb ik weinig contact gehad met mijn ouders. Ze weten dan ook niet hoe slecht het eigenlijk met mij is. De onderdirecteur heeft gezegd dat ik contact met ze op moet nemen maar ik heb helemaal geen zin om iemand te zien. Alleen Kimberley. Maar haar moeder verbiedt mij om haar te vertellen dat ik aan de medicijnen zit.

‘Dat zal ze niet trekken, ze heeft het al zwaar genoeg. Jouw problemen kan ze er niet bij hebben.’

Zo gaat ze maar door, ik word er beroerd van. Ben helemaal van slag. Opeens voel ik de behoefte om iets te doen dat ik nog nooit heb gedaan. Iets doen om iets te vergeten, om geen pijn te voelen, ik wil mijn arm beschadigen met een mes. Ik snijd een paar striemen over mijn arm tot het bloed over mijn armen stroomt. Daarna komt er rust over me. Ik ga op de bank liggen en kijk naar wat ik heb gedaan. Het geeft een vreemde voldoening.

Woede en frustratie gieren

Door mijn keel

Alles wordt me teveel

Ik wil me goed kunnen voelen

Leven voor mijn doelen

Maar het lukt niet

Daar kan ik om schreeuwen

Van verdriet

Telkens overvalt het mij

Als een slechte griep

Dan val ik diep

Het maakt me kwaad

Niemand begrijpt dat ik mezelf haat

Ik weet het niet meer

Dan gaat de bel. Het is mijn vader. Ze hebben mij al een tijdje gemist, hij wil nu wel eens weten, hoe het is. Ik laat hem binnen en vertel mijn verhaal, maar mijn armen laat ik niet zien. Hij reageert zoals je kunt verwachten.

‘Je moet er vaker uit, jongen. Dan komt het wel goed.’

Het is een goed gesprek maar toch verandert er niets in mijn gevoel. Als hij weg is, ben ik nog steeds ongelukkig en alleen met mezelf. In een rare waas wil ik al mijn pillen innemen, kan niet meer stoppen. Ik weet niet hoeveel ik precies heb ingenomen, het enige dat ik nog weet, is dat ik in de gang lig. Ik kots mijzelf helemaal leeg. Dit is het einde, denk ik nog. Dan val ik in een diepe slaap.

Voor mijn gevoel wordt het teveel

Maak je niet druk wordt er gezegd

Toch, een gedachte kan niet

zomaar worden weggelegd

De fijnste uren zijn in mijn dromen

Dan kan ik in een vrijheid komen

Niet te verklaren met het verstand

In mijn droomwereld is er niets aan de hand

Pas als ik wakker word, ben ik doodop

Dan maalt alles opnieuw door mijn kop

Mijn zorgen, hoe moet het verder

Wat kan ik er nog tegen beginnen

Normaal functioneren is al niet te doen

Hoe kom ik verder met alle plannen

Alles wat ik niet af kan maken

De mislukkingen gaan me van binnen kraken

De volgende dag heb ik veel last van mijn maag. Daarom bel ik de dokter. Ik kan op dezelfde dag nog komen. Ik neem me voor om niets over mijn overdosis te vertellen.

Bij de dokter gaat het gesprek eerst over mijn maag, maar als ik per ongeluk mijn arm wat ontbloot, ziet hij de krassen en is onmiddellijk erg bezorgd. Ik word doorverwezen naar een maatschappelijk werker. Het medicijn Fevarin verandert hij in Prozac. De Oxazepam mag ik nog wel gebruiken. Weer thuis denk ik lang na. Hoe ben ik in deze situatie terechtgekomen? Hoe moet het nu verder? Ik ben helemaal de weg kwijt. Heeft het leven nu nog zin? Het enige dat me op de been houdt, is mijn vriendin. Maar daar word ik bij weggehouden.

Waar is de regelmaat die ik zou moeten vinden

Hoe kan ik het in deze wereld redden

Er zijn regels hoe je behoort te leven

Maar hun eisen kunnen mij geen ruimte geven

Mijn wereld is een prachtige droom

Waar ieder zichzelf kan zijn, zonder schroom

Mijn kracht ligt in de fantasie

Die me zegt hoe ik de wereld zie

Heerlijk om mij af te sluiten

En niets te merken van alles daarbuiten

Weg te trekken naar een mysterieus heden

Met geen toekomst geen verleden

Waar illusie en fantasie de waarheid zijn

Zonder zorgen, verdriet, of pijn

Geef mij de tijd voor alle dromen

Die door mijn lichaam en geest willen stromen

Geef me dat ene, geef me die vrijheid

Dat is waar mijn geest nu voor strijdt

Ooit zal de dag des oordeels mij niet deren

Ooit zal ik onheil weten af te weren

Ooit zit ik niet meer gebonden aan regels

Ooit komen dan mijn dromen vrij

Een paar dagen later besluit buurman Geert dat we samen een dagje naar U. gaan. Ik heb eerst geen zin maar U. is mijn lievelingsstad. En eigenlijk wil ik ook niet weigeren. Het gaat een hele tijd goed, tot ik merk dat ik mijn pillen ben vergeten. Meteen slaat de paniek toe. Ik wil terug. Onderweg houdt Geert mij rustig. Thuis neem ik meteen mijn medicijnen. Ik beef al helemaal. Waarschijnlijk is het spul verslavend.

Als ik wat rustiger ben geworden, speel ik op mijn Nintendo zoals altijd als ik onrustig ben. Dit keer zelfs tot diep in de nacht. Tegen een uur of vijf val ik in slaap op de bank.

Om zes uur sta ik alweer onder de douche. Ik word niet echt wakker, want om negen uur slaap ik al weer. Nu wel in mijn bed. Vandaag zal ik een afspraak hebben met de maatschappelijk werkster. Daar moet ik wel op tijd komen. Gelukkig is de afspraak pas om drie uur ’s middags. Ik slaap tot één uur. Nu uit bed, denk ik. En wat eten. Maar dat lukt niet, eten doe ik eigenlijk bijna niet meer. Ik drink een kop chocolademelk en ga nog even rustig op de bank zitten met wat muziek op.

De maatschappelijk werkster is een kleine gezette vrouw. Ze heeft een vriendelijk gezicht en komt joviaal over. Ik voel me snel op mijn gemak. Ik vertel haar hoe het geleidelijk allemaal begon. Zij luistert en af en toe onderbreekt ze me als ze raad voor mij heeft of omdat ze iets niet snapt. Ik kan hier vrijuit praten. Het lucht me wat op en ik ga met een tevreden gevoel bij haar weg. Maar dat duurt niet lang, mijn gevoel verandert eigenlijk al meteen als ik weer thuis ben. Dan staat Geert voor de deur. Meegaan lijkt het beste.

Samen fietsen we naar het centrum. De afleiding doet me goed. Geert bestelt twee grote broodjes shoarma en ook wat drinken omdat ik mijn medicijnen in moet nemen. Ik probeer het zo onopvallend mogelijk, maar de eigenaar van de shoarmazaak ziet het toch.

‘Waarom moet jij pillen slikken?’

‘Ik ben psychisch ziek.’

Hij vindt het maar raar. ‘In mijn cultuur kennen we dat niet.’

Als ik weer in mijn eigen huis ben, slaat mijn stemming opnieuw om. Ik mis Kimberley. Ik heb haar al zo lang niet gesproken. In mijn gedachten spookt het rond, haar onrust, haar opname, het is allemaal mijn schuld. Ik moet nu juist sterk zijn. Hoe kon ik zo naar beneden klappen? Voor ik het weet, heb ik een stuk glas in mijn hand. Ik moet over mijn armen krassen. Mijn gedachten dwingen mij dit te doen. Het geeft mij rust. Ik snijd met een scherpe kant over mijn arm, steeds sneller en sneller. Tot er genoeg bloed is. Het sijpelt langs mijn armen. Ik maak het schoon met wat water. Dan ga ik op de bank liggen, bestudeer het nog een tijdje. Dan val ik in een diepe slaap om pas om vijf uur ’s ochtends weer wakker te worden. Koud akelig en met een suffe kop. Ik heb helemaal geen zin in deze dag. Ik wou dat ik een hele dag niet wakker werd.

In een harde maatschappij

Waar alleen de sterken winnen

Kan ik niks beginnen

Aan de eisen kan ik niet voldoen

Ik ben geboren met pijn

Hopeloosheid en mislukking

Wanhoop en teleurstelling

Groeien in mij

Waarom moet het leven zo moeilijk zijn

Waarom is er altijd die verdomde pijn

Waarom kan ik niet leven zoals ik wil

Zoveel vragen maar antwoord is er niet

Mijn ogen zijn droog, niemand

Ziet mijn verdriet

Ik ben kwaad

Het is mijn leven dat ik haat

Ik heb gestreden maar verloren

Vervloek soms de dag dat ik ben geboren

Op tafel ligt het doosje Prozac. Nog helemaal vol. Het lokt me. Ik kan alles in één keer innemen. Zal ik dan eindelijk rust krijgen? Ik moet er tegen vechten. Maar wat heb ik nu eigenlijk? Ik voel me klote. Ik zit alleen in een huisje, ik heb een vriendin die op het punt staat het uit te maken.

Wat zegt dat over mij? Waarom voel ik me aangetrokken tot iemand die zo gespannen is en zo in de war? Al die emoties kan ik niet aan. Ik ben boos, verdrietig en bang tegelijk. Ik haat mezelf. In mijn hoofd zeggen stemmen dat ik waardeloos ben. Ik krijg de dwang om iets te doen. Om de pillen allemaal te slikken. Ik kan er niet onderuit. Vechten heeft geen zin. In een keer grijp ik het doosje en druk alle medicijnen eruit. Met het drinken dat nog op tafel staat, slurp ik de medicijnen naar binnen. Er komt een overwinningsgevoel over me. Nu is het voorbij. Ik loop het huis uit, naar Geert.

‘Ik ga dood. Ik heb een zware overdosis genomen, dus dit is de laatste keer dat je mij ziet.’

Geert schrikt ontzettend. ‘Man wat maak je me nou? Laat me iets doen. Laat me je helpen.’

Maar ik houd alle hulp af. Ik ga op de fiets naar mijn ouders. Ik ben zwaar onder invloed, mijn moeder ziet het meteen.

‘Wat kijk je wild uit je ogen. Je hebt iets gedaan?’ Ik ontken het niet. ’Ik heb een overdosis genomen.’

Moeder belt meteen de dokter. Die wil weten welke pillen ik heb ingenomen. Als hij hoort dat het om Prozac gaat, zegt hij dat ze zich niet zo druk hoeft te maken.

‘Met die pillen kan weinig gebeuren.’