DE VADER EN MICHIEL
EN ANDERE OUDE VERHALEN

De vader en Michiel
en andere oude verhalen

Herman Adèr

© Herman Adèr, 2009

Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotocopieën, opnamen of enige andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

Huizen, The Netherlands
E-mail: mailto:Publishing@jvank.nl

ISBN 978-90-79418-11-4

NUR: 311, Pockets literaire fictie

Webpage: http://www.jvank.nl/OudeVerhalen

Omslag foto: Daniël Adèr

Foto auteur: Louise van Kessel

Druk: Nextprint BV, Rosmalen, The Netherlands

Opmaak in LATEX

Gezet in Gyre Bonum

De vader en Michiel

(Michiel)

Als hij nou maar naar zijn werk zou gaan, dan voelde hij zich vast beter. Nu is hij ziek en zit aldoor alleen in die flat met zijn koppijn. Hij lijkt ongelukkig, misschien is hij wel bang.

Eens in de week ga ik bij hem eten. Hij doet vreemd: hij kan onverwacht kwaad worden over iets onbenulligs. Ik zeg maar niks terug, het is tenslotte mijn vader.

Ik heb andere dingen aan mijn hoofd: ik heb nou eindelijk een baantje bij het GEB, bij de storingsdienst. Daar hebben ze vanuit het afkick-centrum voor gezorgd.

Als iemand niks doet, als iemand alleen maar ziek is …ik heb er het geduld niet voor. Het doet me ook denken aan zoals ik zelf was, een jaar geleden.

Vader. Die weke man met zijn onbegrijpelijke humeuren. Steeds ziek. Steeds hoofdpijn. De ene depressie na de andere. Ik houd van hem maar ik kan er niet tegen.

(Vader)

Om het roken te beperken heb ik mijn sigaren op de gangkast gelegd. Iedere keer, dat ik er een wil opsteken moet ik op een stoel klimmen om erbij te kunnen. Michiel vindt dat maar vreemd. Hij vindt allerlei dingen vreemd. Wat hij helemaal niet begrijpt is mijn zwartgalligheid. Het is een opgewekte jongen, van jongsafaan. Vroeger vond ik dat mì`ȷn vader vreemde dingen deed, nu vindt mijn zoon op zijn beurt mijn gedrag merkwaardig.

Toen ik klein was, woonden we in Amsterdam tegenover het Marinedepôt, ertussen lag het brede water van het Binnen-IJ. Het was een bovenhuis. Vanuit het raam keek je op een in het water gebouwde groene loods, waarin zeilsloepen van de waterpadvinderij waren ondergebracht. Op een middag stonden vader en ik aan het open raam. Het woei hard. Eén padvinder was aan het laveren. Ik stond met open mond te kijken. Op een sierlijke manier zette hij het logge schip naar zijn hand. Hij wilde aanleggen. Plotseling, zonder dat er een zichtbare aanleiding was, sloeg hij om. De harde wind vormde niet voldoende verklaring om te kunnen begrijpen, dat zo’n behendig mannetje gereduceerd kon worden tot een druipend dwergje. Het greep me erg aan. Ik vroeg mijn vader huilend om uitleg. Wat hij terugzei weet ik niet meer, maar het moment heeft een verklaring als van een droom: ieder moment kan de wind draaien; terwijl je eerst vol zelfvertrouwen onder goedkeurende blikken het ruime sop kiest, haal je onverwachts een oneervol nat pak.

Ik telefoneer veel, voer intieme gesprekken met allerlei vriendinnen. Maar ze komen niet hier naar toe. Er zijn maar een paar mensen die me opzoeken. Michiel natuurlijk en mijn ouders. Als ik me niet zo eenzaam voelde, had ik een prettig leven.

Elke handeling spint zich lang uit. Ik bereid me uren voor op de komst van de SRV-man: ik stel me voor hoe ik door de wind over de gaanderij moet lopen, met de lift naar beneden ga om de boodschappen voor vandaag te halen. Wanneer hij belt, pak ik me van top tot teen in, bang dat mijn voorhoofdsholteontsteking nog zal verergeren.

En tv kijken, natuurlijk. Als je ziek bent zijn al die netten hier een zegen. Om 10 uur ’s ochtends begint de Duitse schooltelevisie vaak al!

Voor hetzelfde raam van mijn ouderlijk huis speelt zich een andere herinnering af:

Op een keer logeerde mijn neef Robje bij ons. Hij was enigst kind net als ik. Iedere zaterdag werd op het grasveld bij het groene botenhuis de vlag gehesen. Een van de waterpadvinders blies daarbij op een trompet, terwijl de anderen plechtig toekeken. Mijn vader en ik keken er altijd naar. Die keer ook, met Robje erbij. Maar dit keer deed mijn vader iets vreemds. Bij de eerste tonen van de trompet bracht hij tot mijn verbazing de militaire groet. Gebiologeerd deed ik dit gebaar na en beduidde Robje, dat het ook van hem verwacht werd. Wel een minuut stonden we daar. Drie soldaatjes.

Die avond kreeg ik, tijdens het kwartiertje dat we vóór het eten op straat mochten spelen, ruzie met mijn neefje, omdat hij mij en mijn ouders ‘Oorlogswinstmakers’ noemde, een term, die we geen van beiden echt goed begrepen, maar waarvan ik wel door had, dat het niks vriendelijks kon inhouden. Mijn haat was diep en ik zon op wraak. Vlak voor we naar bed moesten (we sliepen aan weerszijden van het portaal), rolde ik trefzeker een bruin aarden Bolsflesje in een roze gehaakt hoesje dat als kruik gebruikt werd, over het zeil van het halletje naar hem toe (“Keeperbal”, riep ik vrolijk). Het ding trof hem vol op de tenen. Ik voel nog diep in mijn buik de weldadige verachting voor het aanstellerige gegil dat hij produceerde. ’s Avonds laat hoorde ik vanonder de dekens hoe hij huilend uit bed kwam, gesust werd door mijn ouders en tenslotte klagerig zijn moeder mocht opbellen. De volgende dag kwam mijn tante hem halen. Vreemd genoeg bleek later neef’s woede niet mij, maar mijn ouders te gelden. Hij scheen hen te verwijten dat ze mijn tomeloos sadisme niet hadden weten te beteugelen.

(Michiel)

Zoals hij daar in zijn eentje zit, het lijkt me ellendig. Ik zou het geen dag uithouden. Maar wat kan ik eraan doen?

Eens in de week ga ik erheen. We koken samen en eten daarna bij de tv; als hij niet al te veel zeurt is het best leuk. Ik ben de enige die gaat. Mijn zus heeft het al een hele tijd opgegeven.

“Laat hij maar bij mij komen, als hij me zo graag wil zien”, zegt ze. En: “Hij stelt zich aan, dat weet je toch.”

(Vader)

De laatste dagen mediteer ik veel. Eerst yoga, dan een half uur meditatie. De wereld om me heen wordt wijder. Hetgeen ik echt ben, welt op uit mijn onderbuik, een prettig gevoel. Maar vlak erna moet de buitenwereld niet teveel opdringen: ze moeten me met rust laten.

(Michiel)

Zijn toestand houdt me bezig. Soms, onverwachts, denk ik op mijn werk: wat zou hij nou aan het doen zijn? Het stoort me, maar ik kan het niet onderdrukken.

Vannacht heb ik van hem gedroomd. Ik stond op een grote, groene weide. Een weg kronkelde er doorheen en verdween in de verte. Vader lag uitgestrekt in de berm. Hij was dood. Een taxi arriveerde. Drie mannen stapten uit. Ze sjorden een cellokist uit de auto. Het was zijn doodskist, zijn lijk moest erin worden weggebracht. De mannen tilden het lijk van mijn vader op en lieten het aan armen en benen in de kist zakken.

Op diezelfde weide en op hetzelfde moment werd het huwelijk van mijn zusje voltrokken. Ze had een mooie witte bruidsjapon aan. Ik voelde dat ik mijn aandacht over beide gebeurtenissen moest verdelen. Een tijdlang liep ik in de huwelijksstoet van mijn zusje. Ik drong naar voren, zodat ik naast haar liep en fluisterde: ’Vader is gestorven’. ’Oh’ zei mijn zusje, ze keek me verwonderd van opzij aan. ’Vind je niet dat we iets moeten doen?’ vroeg ik. Zonder het antwoord af te wachten liep ik terug naar de plaats waar de mannen bezig waren de cellokist met mijn vader in de taxi te manoeuvreren. Ik gaf allerlei aanwijzingen: ‘Nee, een beetje meer naar rechts’ en ‘Schuif hem maar helemaal door naar achteren’. Ongerust, bezorgd werd ik wakker. Ik belde hem vroeg ’s ochtends op en was voor het eerst weer eens blij zijn zeurderige stem te horen, ondanks zijn verwijten (“Waarom heb je niet eerder gebeld? Ik zit hier maar in mijn eentje”).

(Vader)

Pas veel later ging ik eens bij mijn oom en tante logeren, de ouders van Robje. Mijn neef was toen al het huis uit om te studeren. Ze woonden aan een gracht in Utrecht. Ik zie die buitendeur nog voor me: een grote, groene, gebeeldhouwde deur met op ooghoogte een ovaal ruitje waarachter een kanten kleedje was aangebracht. Voor de ramen ter weerszijden hingen twee antieke glas- in loodmédaillons: Pierrot en Pierrette.

Onder hun huis bevond zich een grote kelder die onder de straat voor het huis doorliep tot aan de gracht. Daarin stond allerlei rommel: vazen, beelden, een houten boot. Er stond ook een bad achter een onhandig opgehangen gordijn. De eerste avond vroeg mijn oom vóór we naar bed gingen of ik de volgend ochtend in bad wilde en hoe vroeg ik dan dacht op te staan. ’Negen uur’ zei ik, in het wilde weg. Dit antwoord had tot gevolg dat hij om kwart over acht ’s ochtends begon het bad daarbeneden vol te storten met emmertjes warm water, die in het bovenhuis getapt werden en naar beneden gesjouwd. Er was geen kraan, hoewel ze natuurlijk best geld hadden voor de aanleg van een waterleiding. Ik schaamde me, die ochtend. De volgende dag durfde ik niet te weigeren omdat ze me op het hart drukten me niets van zijn gesloof aan te trekken. Een marteling. Ben ik daarin opgevoed? Was mijn oom daarin opgevoed? Is dat wat Familie betekent? Schuld? Nog diepere schuld dan tegenover anderen?

Vanavond komt Michiel. Vanmorgen heb ik gemediteerd, vanmiddag gekookt. Het staat in de koelkast. Het hoeft alleen opgewarmd. Of hij het lekker zal vinden? Ik eet al een paar weken vegetarisch.

We hebben gegeten. Michiel heeft mijn kookkunst luidruchtig geprezen. Hij is veel vriendelijker dan anders. Voor bij de koffie heeft hij koekjes meegenomen. Ik had er geen zin in, maar ik moet en zal er een proberen. Als ik er eenmaal eentje opheb, neem ik er nog maar een. Ze zijn lekker; vreemd droog van smaak.

Michiel wilde perse blijven slapen. Vreemd, dat doet hij anders niet. Hij ligt in het kamertje hiernaast.

Het is twaalf uur. Ik heb geen slaap, misschien omdat ik vanmiddag heb gerust. Ik doe een ontspanningsoefening om toch in slaap te kunnen komen. Plotseling stijgt een gevoel van gelukzaligheid uit mijn buikstreek in me op. Ik mompel: ‘Satori, satori’. Een puur wit licht zweeft voor mijn ogen, het breekt uiteen in een krans van allerlei kleuren. Het duurt maar even. Vrijwel meteen overvalt me angst. Wat er met me gebeurt kan niet normaal zijn! De koekjes! De koekjes van Michiel. Een paar seconden later sta ik naast zijn bed: ’Wat heb je me gegeven?’ Hij wil eerst niet wakker worden, mompelt daarna verlegen, onsamenhangend dat het een hasjkoekje was. ’Je bent zo somber’ zegt hij. ’Hoe kan je dat nu doen’ gil ik razend. Juist omdat ik me zo opwind, word ik nog banger: het welt in me op als een verwoestende zwarte golf. Plotseling slaat de paniek om in een duidelijk omschreven gedachte: springen. Naar beneden springen. Ik zie voor me hoe de aarde op me af komt, hoe ik dan niets meer voel, alleen duisternis. Tegelijkertijd blijft het helder in mijn hoofd. Ik bedenk, bijna woordelijk dat het gevaarlijk is dat te willen. Weer gil ik tegen Michiel die plotseling wit weggetrokken aan tafel zit: ‘Doe de deur op slot. Die deur. De balcondeur!’ Eerst kijkt hij me vragend aan. Dan doet hij het toch en steekt op mijn bevel de sleutel in zijn zak.

(Michiel)

Wat hij denkt? Hij is zo bleek. Zijn gezicht is strak, een masker. Hij is bang, hij mompelt vreemde dingen. “Kattenvoer” hoor ik. Hij belt Marina op, dat dikke meisje. Ik mag haar niet, ze doet zo lievig. Wat wil ze toch van hem? Hij praat verward, langdradig met haar. Nu en dan staat zijn gezicht heel opgewekt, dan weer is zijn mond vertrokken van angst. Ik kan niet horen wat ze zegt. Hij moet nu en dan lachen. Na een tijd wordt hij rustiger.

(Vader)

Soms luister ik niet. Ik moet me dwingen om antwoord te geven. Ik heb zoveel gedachten, ik kan ze niet allemaal tegelijk weergeven. ‘Waar denk je aan’, vraagt ze. Het kost tijd om te bedenken, wat ik dacht op het moment dat ze het vroeg. ‘Aan een driehoekje, zo’n driehoekig brokje kattenvoer’. ‘Hoe voel je je?’ vraagt ze. Ik hoor haar stem maar heel in de verte. ‘Somber,’ weet ik dan. ‘Bedroefd’ en meteen als ik het zeg, voel ik dat ook zo. ‘Ik wil niet meer leven’ zeg ik met trillende lippen. Als ik het zeg wil ik ook niet meer.

(Michiel)

Ik zit als vastgeplakt in mijn stoel. Ik begin nerveus met mijn potlood op het formica tafelblad te tekenen. Huisjes teken ik, bloemen en een hondje. Ik durf niet op te kijken. Tenslotte legt hij de hoorn op de haak en leunt doodmoe achterover. ‘Zal ik warme melk voor je maken?’ vraag ik na een tijdje, zachtjes. Ik ben verlegen. Maar hij hoort het niet eens. Hij is op de bank gaan liggen en staart naar het plafond.

Dit is niet het bedoelde effect. Als ik trip is het meestal geweldig. Ik zie prachtige, gekleurde tafrelen en kom schitterende dieren tegen: pauwen, paradijsvogels en papagaaien.

Plotseling moet ik lachen, maar hij hoort het niet. Het is zo’n bizarre situatie! Maar meteen staat het me ook weer tegen: hij is zo laf, zo week. Ondanks zijn lievigheid is het een kwaadaardig zielig mannetje. Zoals hij daar ligt, apathisch …Vol medelijden met zichzelf.

Ik wil niet meer. Het kan me ook niet meer schelen. Ik sta op, haal die sleutel weer uit mijn zak en leg hem op tafel, midden op mijn tekening. Ik moet hier weg, meteen. Ik ga langzaam naar de gang en pak mijn lange zwarte jas van de kapstok. Terwijl ik hem aantrek en dichtknoop, zeg ik: ‘Ik ga er vandoor.’

Hij kijkt wel naar me, maar het lijkt niet tot hem door te dringen wat er gebeurt. ‘Oh’, zegt hij tenslotte. ‘Oh, ga je weg?’. Het voelt wel lullig, maar toch ga ik. Ik trek de voordeur hard achter me dicht en loop gedecideerd in de richting van de lift. Het lijkt wel of ik achter me mijn naam hoor roepen, twee keer. ‘Michiel, Michiel’. Maar ik loop door. Ik verbeeld het me maar.