Grant me the serenity

To accept the things I cannot change,

The courage to change the things I can

And the wisdom to know the difference

R. Niebuhr

Get your Guts - je instinct als kompas

Hilde A.J. Bolt

Leporello Uitgevers

2e druk, december 2016

isbn/EAN 978-90-79624-21-8

nur 770

www.leporello.nl

www.getyourguts.nl

Tekeningen: Mai Flesseman

Opmaak: Jack Waas Creative Publishing

Redactioneel team: Christel Kerklaan, Mai Flesseman en Franca de Leeuw

Foto cover: Vincent Basler

Bodypaint: Iepke Seebregts en Saskia Hoek

Foto achterzijde: Dutch Casting Agency

Druk: Drukkerij Wilco

© Copyright Drs. Hilde A.J. Bolt

Overnemen van gedeeltes uit dit boek is toegestaan wanneer je het citaatrecht respecteert en de bron vermeldt.

Een gezond lichaam is een zege

Gebruik je lichaam zoals het is bedoeld

Leer de taal, de mogelijkheden en de signalen kennen

Leer ernaar luisteren

Koester het als een geschenk van het leven zelf

Het weet immer beter wat jij nodig hebt dan jijzelf

Raak aan en laat je aanraken

Geniet van de mogelijkheden

Wees lief voor de beperkingen

en doe alleen wat van binnenuit natuurlijk aanvoelt

Draag er zorg voor dat het natuurlijk gezond en fit blijft

Ontlaad, beweeg, dans, wandel, spring, vrij, rust, zing, geniet

Maar beul het niet af

Zoals je van binnen soms al met jezelf doet

Neem de verantwoordelijkheid voor dit voertuig

dat jou gegeven is om je leven vorm te geven

Voed het met de juiste dingen

en straf het niet omdat het niet doet wat jij wilt

Wees nederig

want het enige wat je werkelijk nodig hebt om te leven is je lichaam

en de liefde om in leven te blijven

Het lichaam als leidraad… het is het enige concrete dat je in het leven hebt.

H.A.J.B.

Ten geleide

In hoofdstuk vijf van dit aansprekende boek beschrijft Hilde Bolt mensen die op een creatieve manier denken en leven: met humor, zelfspot en een gezond relativeringsvermogen. “Het zijn mensen die los zijn van sociale conventies, niet vanuit een rebellerende rol, maar vanuit een innerlijke waardigheid. Het zijn mensen die het lef hebben om te blijven leren, ook kwetsbaar durven zijn en open blijven staan voor het leven. Ze kunnen genieten van de kleine dingen, hebben een nederige houding ten opzichte van het leven, kunnen zichzelf relativeren en staan regelmatig stil bij waarvoor ze dankbaar zijn in hun leven. Veelal hebben ze een brede belangstelling en hebben ze een liefde voor de natuur. Eigenlijk dus hele gewone mensen, wijs geworden door het leven, die wat ze aan tegenslagen hebben ervaren als uitdagingen hebben overwonnen om er van binnen een rijker mens van te worden. Ze zijn in staat om zich in te leven in anderen, maar laten zich hierdoor niet afleiden van zichzelf.”          

Hilde is zo iemand: heel gewoon zichzelf, en daardoor ook heel bijzonder. Ze staat in het leven zoals de mensen die zij hierboven beschrijft, maar dat betekent niet dat deze levenswijze haar eenvoudigweg is komen aanwaaien. De weg hiernaartoe is lang en intens geweest en heeft haar zowel letterlijk als figuurlijk over hoge bergtoppen en door diepe dalen geleid. In dit boek deelt zij die reis met haar lezers: wat ze heeft meegemaakt, waar ze vastliep, hoe ze dat doorbroken heeft, en waar ze een nieuwe richting is ingeslagen. Daarbij was ze keer op keer genoodzaakt om naar haar intuïtie te luisteren en deze in alle ernst te volgen, wat soms kon resulteren in drastische beslissingen. Hilde beloopt haar weg nog steeds. Heel bewust. En ze nodigt haar lezers uit om hun eigen persoonlijke weg te vinden, voorbij de blokkades die hen daarvan afhouden. Iedere ontboezeming in dit boek – of het nu gaat om haar eigen ervaringen of die van anderen – staat ten dienste van dat doel. Ze wil mensen inspireren en motiveren.

Ik ken Hilde al sinds het begin van de jaren ’90, toen zij als jonge psycholoog samen met mij onderzoek deed naar het geheugen van mensen met een jeugdtraumageschiedenis. Haar respectvolle en zorgvuldige bejegening van degenen die zij in dat kader interviewde was opvallend.

Het was voor mij een groot genoegen om met haar samen te werken. In de loop der jaren hebben we dan ook nog regelmatig contact gehad. Ik heb altijd een diep respect gehad voor de integere manier waarop zij de meest benarde omstandigheden telkens weer als een uitdaging kon zien, de verantwoordelijkheid nam om haar intuïtie serieus te nemen, en zorgvuldiger met zichzelf en haar lijf leerde omgaan.

Het is kenmerkend voor Hilde dat ze via dit boek iets aan anderen wil geven waarmee zij hun eigen reis kunnen aanvangen of vervolgen. Ik ben ervan overtuigd dat er veel mensen zijn die zich in haar zullen herkennen: mensen met een groot hart, wellicht, die veel aan anderen geven, maar daarbij hun eigen behoeften over het hoofd zien; mensen die tot het besef zijn gekomen dat het roer nu radicaal om moet. Hilde geeft hun de moed, de inspiratie en de handvatten om een nieuwe weg in te slaan. Zelfs mensen die zodanig in hun leven tekort zijn gekomen dat zij hun eigenwaarde uitsluitend nog laten bepalen door wat zij aan anderen te bieden hebben, of ervan overtuigd zijn geraakt dat ze zonder die anderen hulpeloos zijn, zullen in dit boek vinden wat zij nodig hebben om tot respectvolle zelfzorg te komen en wederkerigheid met andere mensen te kunnen realiseren.

Toen ik dit boek voor het eerst las, viel mij meteen de overeenkomst op tussen wat Hilde ons wil leren in ‘Get your Guts’ en een principe dat een centrale rol speelt in Kendo, de Japanse kunst van het zwaardvechten die ik zelf beoefen. Dat principe houdt in dat we onze energie en onze kracht in onze onderbuik vasthouden en ons bovenlichaam als het ware “leeg” laten zijn, zodat onze schouders ontspannen zijn. In de context van Kendo, is het dan zaak om de ander op die manier tegemoet te treden en onze intuïtie, hart en hoofd te volgen om het juiste moment te bepalen om “toe te slaan”. Dit vergt levenslange oefening. Hilde laat ons zien hoe we ook in allerlei andere situaties de kracht in onze buik, ons hart en ons hoofd kunnen gebruiken. Zij deelt in dit boek bovendien tal van wijsheden met haar lezers van mensen die zij als haar leermeesters ziet en die haar persoonlijk hebben geïnspireerd. In haar eigen wijsheid hoor ik een echo van de wijze woorden van Rabbi Hillel, zoals opgenomen in de Joodse ‘Spreuken der Vaderen’. Ik kan het niet nalaten die woorden hier te citeren: “Wanneer ik niet voor mijzelf ben, wie ben ik dan? Als ik niet met anderen ben, wat ben ik dan? Indien niet nu, wanneer dan wel?” In ‘Get your Guts’ helpt Hilde Bolt haar lezers om een persoonlijk antwoord op die vraag te vinden.

Onno van der Hart

Psycholoog/psychotherapeut

Emeritus hoogleraar psychopathologie van chronische

traumatisering Universiteit Utrecht

Voorwoord

Dat dit boek een project van jaren zou worden, had ik wel kunnen vermoeden. Het heeft zo nu en dan gevoeld als een bevalling van een te grote baby. Bovendien, als je een boek schrijft waarin je mensen wilt aansporen om meer vanuit een Guts- en cut-the-crap-attitude te leven, dwingt het je zelf immers ook om deze weg in te slaan en mijn eigen crap zoveel mogelijk te schrappen.

“Nature is nature. Scientists do not make or invent principles, they discover them. The profession is thus a dull one. Science is not creative, as for example art is. An artist produces an opus, a scientist merely observes the facts and communicates them. Bliss to a scientist is to be right, while bliss for an artist is to be beautiful, whimsical, and imaginative” 1 

1 Gershon, M. (1999). The second brain: The Scientific Basis of Gut Instinct & a Groundbreaking New Understanding of Nervous Disorders of the Stomach & Intest, Harper Collins Publishers.

Ook in mij botsen de wetenschapper en de kunstenaar nogal eens. Toch probeer ik ze in dit boek samen te brengen, met de kanttekening dat de wetenschapper in me het zal moeten doen met het feit dat ik niet uit ben op gelijk willen hebben. Zoveel mensen, zoveel visies. Ik zie andere visies en zienswijzen dan ook graag als aanvullend. Ik heb de wetenschapper in me gebruikt om dingen die ik tegenkwam te onderzoeken en waar mogelijk te onderbouwen. Dit is heel relatief, want er zijn zoveel onderzoeken gedaan, waarvan de uitkomsten soms zelfs tegenstrijdig zijn. En ja, door mijn eigen focus en interesse kwam ik terecht bij onderzoeken die een gedeelte van wat ik beschrijf, onderbouwen.

En dan komt de kunstenaar in me aan het woord: ik geef mijn eigen visie, vanuit mijn eigen invalshoek, een eigen creatie waar ik gelukkig van word en van waaruit ik anderen heb kunnen helpen. En kunstenaars blijven creëren, dat is een lastig en continu proces. Dus als ik het boek volgend jaar zou schrijven, dan zou het een ander boek zijn. Toch is het me gelukt om voor nu een punt te zetten, in de wetenschap dat het volledig onvolledig is.

Dit praktijk-based boek is een resultaat van mijn jarenlange ervaring in het werken met mensen in allerlei settings en vormen, mijn nimmer aflatende honger om te studeren, te leren, een resultaat van opgedane kennis en mijn daaruit gedestilleerde visie. Ik heb ook mijn eigen worstelingen en overpeinzingen als mens beschreven. Voor mij heeft dit nooit los gestaan van mijn werk. “You teach what you have to learn yourself” zei een wijs iemand ooit tegen me. En zo is het.

Ik zou makkelijk een boek kunnen schrijven waarin ik zeg hoe het zou moeten, hoe je in theorie gelukkig zou kunnen worden, maar werkt dit ook echt zo in de praktijk? Achteraf weet ik namelijk altijd wel wat ik beter of anders had kunnen doen, maar vanuit mijn menselijke kant ben ik niet altijd even verstandig. Dus ik heb ervoor gekozen om een boek te schrijven dat mogelijkheden biedt, je een schop onder je kont kan geven, maar dat ook een realistisch menselijke weergave voorspiegelt van wat je kunt tegenkomen. Het vergroten van je bewustzijn en meer weten wie je bent, is namelijk helemaal niet altijd fijn en gemakkelijk: het maakt je veel meer verantwoordelijk voor je eigen leven en datgene wat je in de wereld brengt. Daar heb je guts voor nodig.

Dus ik zou zeggen:

Get your Guts en maak wat moois, creatiefs en kleurrijks van je leven!

Proloog

29 jaar was ik, 29 jaar en gefrustreerd. Iedereen om mij heen scheen zwanger te worden maar ik niet. Elke maand weer dat moment, dat ene moment waarin hoop en teleurstelling elkaar ontmoetten. Er was een groot verlangen in me om moeder te worden, altijd al, ook als klein meisje. Ik wilde een groot gezin. Verlangen kan pijn doen, en helemaal wanneer je niet erkent en deelt hoe groot dit verlangen is.

Ik kan me het moment nog goed herinneren. Ik was boos en gefrustreerd, de muren kwamen op me af. Het viel ineens naar binnen: ik wilde maar één ding, het kwam van onder uit mijn buik omhoog: terug naar de Himalaya. Ik ben naar het eerste het beste reisbureau gerend en heb daar twee tickets geboekt naar Kathmandu voor een kleine maand. Voor de zekerheid had ik een optie genomen, want ik had het nog niet met mijn toenmalige echtgenoot overlegd. Na enige terechte verbazing ging hij akkoord.

Deze reis was voor mij een keerpunt. Het was 1999 en tijdens de millenniumwisseling zou ik in de Himalaya zijn. Het was een troostende gedachte. In meerdere opzichten was deze reis ook een breekpunt, met vele momenten waarin ik vanuit mijn Guts beslissingen heb genomen. Zo zouden we bijvoorbeeld alle feestdagen, kerst, oud en nieuw in Nepal zijn, maar ook de verjaardag van mijn moeder overslaan. Iets dergelijks was voor mij eerder ondenkbaar en werd me niet direct in dank afgenomen.

Vanuit het vliegtuig zag ik de eerste beelden van de bergen, de trotse koningen en koninginnen die met hun witte mantels over de dalen waakten. De eerste impressies van Kathmandu. Als een opgewonden klein meisje zat ik bij het raam. Ik wíst dat ik de goede keuze had gemaakt. De eerste geuren, wat vleugjes kruidige Tibetaanse wierook, een zweem van een brandend vuurtje, net als het vuurtje diep in mijn buik.

De eerste dagen gingen als een droom voorbij, de kleurrijkheid, de verschillende culturen die naast elkaar leken te kunnen bestaan, de tempels, de stupa’s, de gekleurde vlaggetjes, de echte Sadhoes en de nep-Sadhoes. En kerstavond met mooie gesprekken, bijzondere Engelse mensen, die ik daarna nooit meer zou zien.

Van tevoren had ik me flink ingelezen. Ik wilde een trekking maken, naar een heilige plek waar het Hindoeïsme en het Boeddhisme elkaar ontmoeten: Muktinath. Dit is een pelgrimsoord met een prachtige tempel op 3710 meter hoogte, met 108 heilige waterstralen en een eeuwig brandende vlam, voor de Hindoes de Godin van het vuur. Indrukwekkend vond ik dat deze plek werkelijk gedeeld wordt door de twee religies, in wederzijds respect. Deze tocht loopt voor een groot deel langs de heilige Kali Gandaki-rivier.

We verplaatsten ons van Kathmandu naar Pokhara aan het Phewa-meer. Weer zat het kleine meisje bij het raam. Ze snoof de indrukken op, het spelen van het licht tussen de bergtoppen, ze maakte oogcontact met de lokale bevolking en ving flarden van gesprekken in gebrekkig Engels op in de bus.

Heerlijk geslapen in het Vienna Guest House. Een ontbijtje met vers sap van mandarijnen en scrambled eggs op een terrasje aan het meer, de rustige besneeuwde bergtoppen die me confronteerden met mijn eigen gebrek aan innerlijke rust. De klanken van Mozart bezongen de ijle lucht in de vroege morgen, wat voor een bizarre combinatie zorgde. Weer twee werelden die in mij bij elkaar kwamen. Als kind dacht, voelde en bewoog ik in muziek. De muziek leek mijn binnenkant op dat moment wederom beter te kunnen verklanken dan woorden zouden kunnen doen. Wat verderop zag ik een groep adelaars imposante duikvluchten maken naar sappige muisjes in het veld. Ze hadden er duidelijk plezier in. Met hun grote vleugels gespreid, maakten ze een dans in de lucht.

Oudejaarsavond, het grote moment van de millenniumwisseling. Wat verloren liepen we door de straten van Pokhara. Op zoek naar een feestje, een vorm zoekend waarbinnen we dit grootse moment konden vieren. We belandden op een terrasje. Zwoele muziek van Sade vervulde de avondlucht. Het was al flink afgekoeld.

We raakten in gesprek met een Engels echtpaar. Na een paar glaasjes whisky, die verwarmend en bevrijdend werkten, ontstond het spontane idee om een bootje te zoeken en midden op het meer het nieuwe jaar in te gaan. De drank had de Engelsman wat overmoedig gemaakt en hij verdween samen met mijn man in de nacht. Even later kwamen ze terug met de mededeling dat ze een bootje hadden geregeld. We liepen over het strandje, tussen de boten door naar het water en inderdaad, daar lag een roeibootje.

De mannen roeiden ons naar het midden van het meer. De whisky hielp ons wederom om het warmer te krijgen en harder te roeien. De fase van de zinnige gesprekken was voorbij. De woorden die we nog uitwisselden leken te vervliegen in de nacht. 10, 9, 8, 7, 6, …..1…. Happy New Year!

Hier was ik, midden op een meer, omringd door de immens hoge besneeuwde bergen die mij herinnerden aan mijn basis en lang vervlogen tijden. De mensen met wie ik in het bootje zat en zelfs mijn man deden er niet meer toe… ik voelde me vervuld. Tot het moment dat ik me realiseerde dat ik helemaal geen vuurwerk hoorde! Wat zijn mensen toch geconditioneerde wezens. Als het niet gaat zoals je verwacht, ontstaat er verwarring. Ik wilde uitbundigheid, feest en ik kreeg stilte… was dit een voorbode van wat me te wachten stond?

De volgende morgen stond de taxichauffeur klaar om ons naar Baglung te brengen, een mooi startpunt voor onze pelgrimage. Het was nog donker, onze benen wat wiebelig van de whisky van de vorige avond. De rit ging als een droom aan me voorbij. De auto uit en de rugzak op, het vroege ochtendlicht speelde tussen de bergen en bomen door. Groene stukjes land aan de grens van de Kali Gandaki, gerinkel van de belletjes van de paardjes die volgeladen en dapper de spullen vervoerden van het ene naar het andere dorp. Gefluit van het mannetje van de paardjes, het doffe geluid van de hoefjes op het pad. Spelende kinderen in de ochtendzon en de inmiddels vertrouwde geur van brandend hout. De bergen keken als geruststellende ouders op mij neer. Ik werd vervuld door een diep gevoel van nederigheid, dat ik al eerder had leren kennen in de Himalaya. Ik had toen ook de gedachte dat mensen die lijden aan grootheidswaan een natuurlijk correctie, in de zin van het ervaren van hun nietigheid, zouden kunnen ervaren in dit imposante landschap.

De eerste stappen. Ik was me bewust van het te zware gewicht van mijn rugzak, het knellen van mijn schoenen, maar ook vol verwachting van wat deze reis me zou brengen. Ik reisde buiten en ik reisde naar binnen. Op weg naar Beni, waar we in een aftands hotelletje aankwamen in de middag. Er was een voetbaltoernooi voor kinderen, het gejuich en kwetterende kinderstemmen kwamen ons tegemoet. “Hello, where you from?” De eerste blaren op mijn voeten en de eerste sporen in mijn ziel waren gezet.In de daarop volgende dagen kwam mijn geest tot rust, het lopen, genieten, afzien, de bevroren watervallen, wat een schouwspel van kleuren en licht. Het was alsof ik in een kleurrijk schilderij liep. De blaren hielden me op de grond. ’s Avonds eten aan een tafel met kacheltjes eronder, een deken omgeslagen, leuke gesprekken met mensen van over de hele wereld. Het was betrekkelijk rustig omdat het geen hoogseizoen was. Warme appeltaart was ook hier verkrijgbaar en het smaakte dubbel zo lekker na een hele dag klimmen en dalen.

We kwamen aan in Tatopani, het veelkleurige dorpje met de warme bronnen. Het lag sprookjesachtig langs de rivier. Hoe heerlijk was het om onze vermoeide lijven te laven aan het warme water. Onze kamer was echter een soort barak en het werd heel erg koud. Wat een geschenk dat ik mijn hermetisch af te sluiten waterfles ook als kruik kon gebruiken!

Die nacht had ik de droom. Ik zag twee vrouwen op mij afkomen. De een was wat ouder en de ander wat jonger, een moeder en dochter. Ze zagen er angstaanjagend uit, beiden waren in zwart leer gekleed. Hun borsten waren strak ingebonden en puilden smachtend boven de rand van hun bustiers uit. Stilettohakken maakten het geheel compleet. Ze hadden lange, scherpe tanden en de moeder had nog wat bloedresten op haar tanden en lip. Ze liepen lachend met smalende blikken naar me toe. “God daar heb je haar weer”, zei de moeder. Ik voelde me helemaal benauwd worden en realiseerde me dat dit in mijn oorsprong mijn archetypische moeder en zus waren. Ze representeerden alles waar ik niets mee te maken wilde hebben, ook niet in mezelf. Een groot gevoel van paniek maakte zich van me meester, ik wilde weglopen, ik wilde hen zien noch spreken, maar mijn voeten waren aan de grond vastgeklonken. Ik wist dat als ze dichterbij zouden komen die moeder vast weer een hap met haar scherpe tanden uit mijn schouder zou nemen, en daar had ik gewoonweg geen zin in. Ze keek me indringend aan en zei: “Zwakkeling… je bent geen dochter van mij. Ik weet dat je ergens enorm naar verlangt, maar zolang je mij in jezelf niet erkent, zal dit verlangen nooit worden vervuld!”

Badend in het zweet werd ik wakker. De diepe paniek in mijn buik vermengde zich met de muffe geur van de kamer. De muren kwamen op me af en ik was blij dat ik de geruststellende adem van mijn man naast me hoorde. Echt slapen kon ik niet meer.

We zaten op het terrasje met scrambled eggs te ontbijten, samen met weer andere Engelsen.

“Did you sleep well?”

“Quite allright, but I had a kind of a nightmare.”

“Please tell me about the dream.”

Ik begon te vertellen. De Engelsman vroeg me of ik de betekenis wist van de naam van de rivier? Daar had ik nog niet echt over nagedacht. Hij vertelde me dat dit de rivier van Kali is en dat hij vaker had gehoord dat mensen die hier langsliepen een boodschap kregen van de godin Kali, de vernietigende vrouwelijke kracht. Hij wist er kennelijk veel van en vervolgde zijn verhaal.

“Kali komt uit de hindoeïstische traditie en is een van de drie vrouwen van Shiva. Zij is ook bekend als Kalikamata (de zwarte aardmoeder) of Kalaratri (zwarte nacht). Vaak wordt ze afgebeeld in een dansende pose, met een ketting met eenenvijftig mensenhoofden eraan. Veelal met haar voet op haar man Shiva, die op de grond ligt. Zij is tevens de godin van de tijd, de vruchtbaarheid, de cyclus van de natuur, de wraak en de dood. Ze wordt gevreesd en bewonderd en ze is verbonden met zowel schepping als bevrijding, maar ook met vernietiging en de dood. Ze heeft zowel de macht

Ik was sprakeloos.

“It is a huge privilege that she visited you. It’s your decision neither to ignore it or to really receive and understand the message. It takes guts to do so!”

Behoorlijk verward liep ik later op het pad. Mijn benen waren vermoeid en mijn hoofd probeerde regie te houden op de onrust onderin mijn buik. Naarmate de tijd verstreek begon ik rustiger te worden, genoot ik weer van het uitzicht. Een heel mooi uitzichtpunt met een adembenemende verandering van het landschap bracht me weer wat tot mezelf. Dit zou ik onthouden voor als ik ooit rust zou moeten visualiseren. De rivier had zich inmiddels verbreed, wat een uitzicht, en de dorpjes kregen een wat meer Tibetaans-boeddhistische uitstraling die me deed denken aan Ladakh in Noord-India. We daalden af naar de rivier. De wind striemde in mijn gezicht, maar met dit immense gevoel van ruimte maakte het niet uit. Al die stenen, de aarde, de bergen, de zon, het stromen van de rivier. Ik snapte ineens het woord Schoonheid, dat het schoon en puur is.

Ik werd naar het water toe getrokken, de Kali-rivier, en ben gaan zitten. Ik had een schaafwond en spoelde het bloed af, ik deed er mijn sanitaire stop en zag zowel mijn bloed als mijn urine meestromen met de rivier. Ik begon onbedaarlijk te huilen, gooide met stenen in het wild stromende water. Ik was alles; boos, verdrietig, uitzinnig, gefrustreerd, gekweld, als een wild dier met oerpijn, diep vanuit mijn onderbuik. Maar ik was ook blij, uitzinnig, wraakzuchtig naar alle vrouwen die wel zwanger werden, onmachtig en machtig tegelijkertijd. Met mijn blote voeten ging ik in het water zitten. Ik maakte een vuurtje en schreef op een briefje wat ik allemaal wilde loslaten. Dat was nogal een waslijst. Dergelijke lijstjes zijn rampzalig voor een perfectionist. Weer raakte ik gefrustreerd, want met een stevige wind een vuurtje proberen te maken is tamelijk ambitieus. Mijn gedachten zag ik in as en restjes papier wegwaaien over de rivier. Uitgeput bleef ik zitten. Ik was bang voor duistere kanten in mijzelf.

Mijn man keek me aan. Het was fijn dat hij had begrepen dat hij me mijn gang moest laten gaan. We liepen later de helling weer op en kwamen in een bebost stukje terecht. Uit het niets verscheen een jongetje van een jaar of acht. Hij kwam tussen ons in lopen. We liepen zwijgend door. We boden hem een stukje chocola aan, dat hij gretig met zijn groezelige vingertjes aannam. Zijn oogjes straalden, vegen op zijn wangetjes. De klitten in zijn haar zaten als een vogelnestje om zijn gezicht. Hij zei niets. Hij lachte alleen maar. En even plotseling als hij was gekomen was hij ook weer verdwenen. Op dat moment wist ik dat ik zwanger zou worden. Vraag me niet waarom, maar ik wist het gewoon. Tegelijkertijd ontstond ook de gedachte dat ik knettergek aan het worden was.

In de avond waren we op een pleintje in Tuckuche. We hadden een kamer op een dakterras met een prachtig panorama op de bergen. Ik zag mijn man spelen met de kindertjes op het plein. Hij zou de vader worden van mijn kinderen. Ik genoot van de spelende kinderen, hun plezier, hun eenvoud. Alleen al het verstoppen van je gezicht achter je handen en daarna boe roepen, was voor hen genoeg om springend en juichend van het lachen over de grond te rollen.

De rust was eindelijk in me neergedaald. De volgende dagen waren al even adembenemend. Ik genoot van de grillige vormen van het landschap, het contrast van de felle zon, de ijle lucht en het bevroren water. De elementen in hun volle ornaat. Al die stenen. Het kind in mij raakte helemaal door het dolle heen en zocht steeds naar de mooiste stenen. Mijn man ook, omdat hij zich zorgen maakte over het gewicht dat straks in de bagage mee terug moest naar Nederland.

De eerste impressies van Muktinath, daar lag ons doel, de tempel, de heilige bronnen, de plek waar het hindoeïsme en het boeddhisme elkaar ontmoeten. Hier waren we voor gekomen, de plek waar de eeuwige vlam brandde. Nieuwsgierig rennende kindertjes dansten om ons heen, hun stralende met stof bedekte gezichtjes keken ons lachend aan. Kleine indiaantjes leken het. De geur van rokend hout lonkte ons verder het dorpje in. We vonden een charmant guesthouse en besloten om de volgende morgen pas de tempel te bezoeken.

Door het dorp liepen we naar boven. Mijn man werd door de lokale mannen uitgenodigd om mee te doen met boogschieten. Daar stond hij in zijn Nepalese trui. Hij torende met zijn ruim een meter negentig uit boven de Nepalese mannetjes. Het was een grappig gezicht, het deed me denken aan de beelden uit de film ‘Seven years in Tibet’. Ook hij mocht zich richten op zijn doel. We werden tien maanden later de trotse ouders van een dochter, een boogschutter. Maar dat wisten we toen nog niet.

Inmiddels waren we aangekomen bij de tempel. Het was eindelijk stil in mijn hoofd. Het enige wat nog luid en duidelijk sprak, waren mijn darmen en ingewanden. Heel lastig wanneer er geen toilet in de buurt is. Op mijn hurken gezeten, achter een hoopje stenen, liep ik leeg. Niet alleen letterlijk, maar ook figuurlijk. Alle rommel aan gedachten, emoties en voedsel die mijn lijf niet diende, vloeide weg. Er kon niks meer in en er kon niks meer uit. De stilte werd oorverdovend. Mijn polsen waste ik onder de waterstralen van de bron. Er waren enkele bevroren. De kou kon me niet deren. De zon scheen fel en dwingend in mijn gezicht. De nederigheid en ingekeerde sfeer van mensen van diverse pluimage staan voor altijd in mijn ziel gegrift. De eeuwige vlam brandde ook in mijn hart.

De laatste nacht, hier op deze plek… en dan weer terug, waar het normale leven op mij wachtte, de psychiatrische afdeling waar ik behandelcoördinator was, ons huisje aan de Frederik Hendrikstraat, mijn plannen om te promoveren, mijn familie, vrienden, het leek me allemaal een ander universum. Tijd, plaats en persoon waren allemaal in een moment samengebundeld.

De volgende dag verlieten we het dorp met een wat zwaar gemoed. Een maf gevoel was het, eerst op weg naar het doel op de berg, en nu weer de eerste kleine stapjes terug naar het normale leven.

Ik genoot van het dalen, het gemak, alsof ik kon vliegen zoals de adelaars eerder in Pokhara.

Afdalen, met een rijkelijk gevulde rugzak met inzichten, met de stilte in mijn hoofd. We kwamen aan bij een paar huisjes. Een lief glimlachend Nepalees vrouwtje vroeg ons of we een kopje thee wilden komen drinken. Hoe heerlijk was het om even de benen te strekken en de beelden, geuren, kleuren nog even helemaal in me op te nemen, wetend dat het grootste gedeelte van de reis voorbij was. In het zonnetje, uit de koude wind, tegen een muurtje met een groezelig kopje thee.

In verte kwam een klein figuurtje aanlopen, een jongen van zo’n veertien jaar. Een klein rugzakje op zijn rug, geen bergschoenen, geen afritsbroek van Bever Sport, maar gewoon in een spijkerbroek, een rood fleece-vest en gympies. Hij liep met een lichtheid en blijmoedigheid die ik zelden bij iemand had gezien. Toen hij ons zag vroeg hij in wat gebroken Engels of hij even bij ons mocht komen zitten. Uiteraard. Zijn ogen straalden als sterretjes en zijn glimlach was ontwapenend. Ik werd er wat ongemakkelijk van. De stilte benauwde me, mijn stilte was ineens gevuld met een kakofonie aan gedachtes en een diepe onrust in mijn buik.

“You’re almost there, at the temple, in one hour you will reach the goal!” Terwijl ik het zei lachte ik er wat schaapachtig bij. Hij keek me oprecht verwonderd aan. Het werd even stil, de stilte duurde eindeloos. “Ah… Yes, but it doesn’t matter, it is not important, reaching the goal… it is about the road, the road itself is the goal, that’s what matters…” Zijn woorden sneden als een chirurgisch mes door mijn eigen zo zorgvuldig opgebouwde barrières heen. Hij keek me echter geruststellend aan met zijn sterretjesogen, met een compassievolle glimlach die ik al vele malen had gezien op de Boeddhabeelden in de tempels.

Nog nooit in mijn leven heb ik me zo’n domme westerse toerist gevoeld op zoek naar verlichting. Nooit eerder heb ik me zo gerealiseerd hoezeer mijn hoofd me soms in de weg zit en hoe ongemakkelijk ik word van liefdevolle acceptatie. Nooit had ik het mezelf afbrekende koor zo duidelijk in mijn hoofd gehoord; het had nog nooit zo hard en vol overtuiging gezongen.

Ik had onder een steen willen kruipen, willen verdwijnen met de stoel van ‘U bent aan de Beurt’ uit de show van Peter Jan Rens, willen wegvliegen als een van de adelaren in Pokhara, wilde dat Kali me had opgevroten, zodat ik dit moment van schaamte in mijn volle ornaat niet had hoeven mee te maken. Door dit allemaal niet te kunnen doen, leerde ik een van de belangrijkste lessen in mijn leven… Het gaat om de weg.

Inmiddels is dit een bestaande quote in bladen als Happinez en kun je schriften, kaarten en T-shirts kopen met dezelfde tekst erop. Bijster origineel is het niet, maar toen was het mijn wake-upcall.

Zonder dat ik het wist had ik instinctief en impulsief een beslissing genomen die mijn hele leven op z’n kop zou zetten. Het was de start van een grote ommekeer die mijn leven heeft veranderd en uiteindelijk meerdere werelden in mezelf bij elkaar bracht met als resultaat mijn boek.

Dit boek gaat over mijn weg, als mens, als vakvrouw binnen de hulpverlening, als moeder, vrouw, vriendin, als stiefmoeder, als levensdanser, als musicus en over de levensvisie die ik hieruit heb gedestilleerd. Kali heeft zich inmiddels in vele vormen laten zien, daar waar ik de waarheid over mezelf, situaties, werk en relaties niet wilde zien. Ze heeft me geholpen te verbreken, wezenlijk te veranderen, te verlangen, te verliezen, te verbinden, met mezelf en anderen, maar ook met het leven zelf. Kali was voor mij de shapeshifter, ik noem haar vanaf nu Instinct. Het beeldje van Kali op mijn bureau is mijn anker, mijn herinnering aan dat ik in beweging moet blijven en daar waar nodig afscheid moet nemen van dat wat me niet meer dient.

Praktisch resulteerde dit al snel in moederschap van twee prachtige dochters, een ziekte, een scheiding, het afscheid nemen van meerdere vriendschappen, het onder ogen zien van mijzelf, de destructieve omgang met mijn eigen lijf, onstuimige liefdes, de ontmoeting met mijn grote liefde, me verbinden met twee prachtige stiefkinderen, het uit de gezondheidszorg stappen, het loslaten van mijn titel als psychotherapeut, een transformatie in de relatie met mijn ouders, het dansen en zingen en uiteindelijk het vinden van rust. En niet te vergeten: het schrijven van dit boek. Kali is voor mij de ontembare kant van het instinct die het nodig heeft om gezien en erkend te worden, die je kunt leren reguleren in jezelf, zodat de krachtige kant je kan gaan dienen, waardoor je je altijd beschermd kunt voelen door jezelf. Ze staat voor leven vanuit guts, voor breken met wat je niet meer dient, vanuit autonomie en liefde voor jezelf en daarmee ook voor anderen.

Ik hoop dat het lezen over mijn weg jou ook iets kan brengen!

Hoofdstuk 1 Het eeuwige conflict; hoofd – hart – instinct

“Angst is de belangrijkste bron van bijgeloof en één van de belangrijkste bronnen van wreedheid. Angst overwinnen is het begin van wijsheid.”

Bertrand Russell

1.1 Illusions of control

Wist je dat het woord gut letterlijk vertaald ook darm betekent? In de volkstaal is iemand met guts iemand die lef heeft, een persoon met ballen. Maar wat zou lef te maken hebben met de darmen, met onze buik? Een heleboel. Ons verloren buikgebied bevat veel meer wijsheid dan we aanvankelijk dachten. De signalen ervan leren begrijpen, ernaar luisteren en er vervolgens ook naar handelen is echter niet zo eenvoudig. Hierin ontmoeten de twee betekenissen van het woord Guts elkaar; de signalen uit het buikgebied zijn het instrument, het kompas en de Guts is de kracht die je nodig hebt om hiernaar te handelen.

De laatste jaren staan de darmen steeds meer in de belangstelling als dragers van belangrijke informatie over ons algehele gevoel van welbevinden, met een geheel eigen intelligentie (1) (2). Ik beschouw het buikgebied breder dan de darmen alleen en richt me in dit boek daarom ook op intern waargenomen prikkels en sensaties die behoren tot het gebied van de buik. Deze zijn onlosmakelijk verbonden met onze gedachten en belevingen en de symbolische betekenis van de buik. In dit buikgebied ligt een grote schat verborgen die ons de waarheid over onszelf vertelt, onze instinctieve wijsheid. Veel mensen zijn in staat om prikkels in hun buikgebied waar te nemen, maar jammer genoeg is het normaal geworden om hier niet naar te luisteren. Vaak leidt dit tot destructieve keuzes en daarmee samengaand, een negatief zelfbeeld. Diep van binnen weten we vaak immers wel wat we beter zouden kunnen doen of laten. Het blijkt in de praktijk vaak ingewikkeld te zijn om dit signaal te volgen.

“De meeste mensen denken misschien dat ze op zoek zijn naar de waarheid, maar dat is helemaal niet zo. De meeste mensen willen gewoon een beetje gelukkig zijn. De waarheid is veel te pijnlijk.”

Jed McKenna

Als we kijken naar het instinctieve deel in ons, dan is dat een bron met heel waardevolle input voor ons leven. Ons lichaam geeft ons dagelijks veel signalen af: over wat iets voor ons betekent, of we iets lekker vinden of niet, of we het warm of koud hebben, of we moe zijn of vol energie, of we honger hebben, zin hebben om te vrijen, of we ons prettig voelen op de plek waar we ons bevinden, of het ergens veilig is of niet, of we een contact aangenaam vinden of juist onaangenaam, enzovoorts. Wanneer we kijken naar het aantal mensen met (ongezonde) stressklachten, een toenemend aantal mensen met een burn-out en tal van nieuwe ziektebeelden, zoals bijvoorbeeld CVS, fibromyalgie, vitamine-opname-problemen en -tekorten, voedselallergieën, veel mensen met onduidelijke (psycho-)somatische klachten, de ziekte van Lyme, dan lijkt het erop dat onze lichamen bijna collectief om aandacht vragen. Helaas hebben we er bij onze geboorte geen gebruiksaanwijzing bij gekregen. Tijd om eens beter te luisteren naar wat het lichaam nu eigenlijk te vertellen heeft en zelf jouw unieke gebruiksaanwijzing te ontdekken.

We hoeven maar naar het journaal te kijken om te zien wat er gebeurt met onderdrukte instincten en verlangens: oorlogen, machtsstrijd, verkrachtingen, agressie, stress, angst en depressie. Dit in combinatie met een hoofdgestuurde maatschappij: toezicht, wantrouwen, angst, rigiditeit, manipulatie en macht. Voeg je daaraan toe dat het merendeel van de mensen wel fysiek, maar niet emotioneel volwassen is geworden, dan krijg je een heel ander zicht op de wereld waarin wij vandaag de dag leven. Vrolijk word ik er niet van.

Desmond Tutu vraagt zich af “hoe de wereld eruit zou zien als we met klem en van harte zouden accepteren dat we daadwerkelijk leden zijn van één familie, de familiemens, Gods familie. Zouden we dan dezelfde ontwrichting en vernieling kunnen veroorzaken die nu plaatsvindt in Syrië of Zuid-Soedan of in de Centraal Afrikaanse Republiek, of in de impasse tussen Noord- en Zuid-Korea? Dan hadden we toch gewalgd van zaken als de Holocaust, waarbij nazi’s zes miljoen Joden en vijf miljoen andere slachtoffers, waaronder homoseksuelen en zigeuners, uitroeiden alsof ze restafval waren?” (3). Maar ook achter de gordijnen in onze zogenaamd beschaafde maatschappij is veel verborgen leed aanwezig, waaronder seksueel misbruik, psychologisch, emotioneel en fysiek geweld. Vanaf het eerste moment dat ik aan het werk was, als trauma-onderzoeker en behandelaar, heeft dit een diepe indruk op me gemaakt. Alleen al het gegeven dat mensen van wie je het nooit zou verwachten tot zulke gruwelijkheden in staat zijn, was shockerend en nam een stuk naïviteit weg. Op een feestje vroeg iemand me eens met droge ogen of incest echt voorkomt in Nederland…

Wanneer ik terugkijk naar de afgelopen 22 jaar als psycholoog, psychotherapeut, trainer, coach & supervisor en mens, heb ik gezien dat, los van de stoornissen die de reguliere hulpverlening er opplakt, de grootste worsteling van mensen zit in het feit dat hun hoofd, hart en instinct niet constructief met elkaar samenwerken. Hierdoor ontstaan enorme interne conflicten, waar mensen klachten en ongemakken door ontwikkelen. We worden geboren als een uniek wezen en worden daarna veelal gevormd en opgeleid tot beroepsaanpasser en overlever.

Opvoeding en onderwijs spelen hierin een sleutelrol. Maar ook onze maatschappij werkt eraan mee. We leven immers in een hoofdgestuurde cultuur, waarin de wetenschap de scepter zwaait. Het debat is ons handelsmerk. Wat wordt er een hoop gepraat maar weinig gezegd. Veelal komt er van alle mooi gesproken woorden in de praktijk niets terecht. Binnen mijn vakgebied is het van belang dat een methode evidence-based is. Vanuit het waarborgen van kwaliteit en beroepsethiek is hier uiteraard niets mis mee, maar wel wanneer de vorm belangrijker wordt dan de inhoud. Want dat is wat er gebeurt: mensen moeten in protocollen passen, die negen van de tien keer totaal geen recht doen aan wat er met iemand aan de hand is, laat staan dat ze passen bij wat iemand daadwerkelijk nodig heeft. De magie van het vak raakt op die manier totaal ondergesneeuwd. De hedendaagse hulpverleners waren vroeger waarschijnlijk sjamaan, dorpswijze, pastoor, dominee of zelfs heks geworden. Mensen hebben soms behoefte aan wijze raad en zij kunnen die binnen onze huidige gemeenschap of leefsysteem maar moeilijk vinden.

In tegenstelling tot andere levende wezens hebben wij als mens een bewustzijn. We hebben de mogelijkheid om bewust keuzes te maken. Wij hebben voor een deel wél invloed op ons leven en op waar we ons aan blootstellen. Het is pijnlijk om te zien dat veel mensen de invloed die ze wel hebben niet afdoende benutten, waardoor ze in de interactie met de buitenwereld veelal schade oplopen.

Van buiten naar binnen

We leren al jong dat we ons tot de buitenwereld moeten verhouden en moeten voldoen aan wat ons systeem, onze context van ons vraagt. En we doen er allemaal aan mee, aan deze complexe dans van wat ik noem ‘van buiten naar binnen-leven’. We hopen nog steeds gezien te worden door onze vader, we hunkeren nog naar de erkenning van onze moeder en zo maken we onszelf tot slaaf van anderen, gedragen we ons als kleine kinderen in een volwassen lijf en geven we onze eigen macht, onze zelfbevestiging weg aan een ander kind met een te grote broek aan, dat als kind ook niet werd gezien. We streven naar erkenning bij iedereen: onze ouders, beroepsverenigingen, leidinggevenden, besturen, vrienden, partners en kinderen. Het schijnt belangrijk te zijn om jezelf te profileren, alsof we een product zijn en vooral niet onszelf mogen zijn en al helemaal niet kwetsbaar. Zien en gezien worden; totdat het leven ons roept.

‘Waar zijn we nou helemaal mee bezig, have a break, have a KitKat’, was ooit een reclameleuze. Laten we hier de KitKat maar even weglaten. Daar kom ik in het deel over het instinct op terug. Want hoe gezond is een KitKat nou eigenlijk? ‘Waar zijn we nou mee bezig’ en dan specifiek ‘have a break’ is trouwens nog niet eens zo’n slecht idee. De break wordt je vaak door je lichaam opgelegd wanneer je een burn-out krijgt, een schokkende gebeurtenis meemaakt of anderszins ziek of mank wordt. Ik noem dit de wake-up call.

Een van de beste films ooit gemaakt is voor mij de film ‘Instinct’, een thriller uit 1999 van Jon Turteltaub met Anthony Hopkins en Cuba Gooding jr. in de hoofdrollen (4). De film gaat over de antropoloog dr. Ethan Powell die een aantal jaren vermist was omdat hij samen met gorilla’s in de jungle verbleef. Hij wordt beschuldigd van moord op enkele parkwachters die een aantal van de gorilla’s waarmee hij verbleef doodschoten, en werd daarom naar de gevangenis gestuurd. Later komt hij in een speciale Amerikaanse gevangenis terecht, waar hij de speelbal wordt van de wrede bewaker Dacks. De jonge psycholoog dr. Theo Caulder probeert in die gevangenis uit te zoeken waarom Powell de moorden pleegde, maar raakt verstrikt in een zoektocht naar de ware geschiedenis en de aard van de mensheid (5).

Theo wordt geconfronteerd met zichzelf en met name met zijn eigen ‘illusions of control.’ Hij heeft alles voor elkaar: is al jong succesvol in zijn werk als psychiater, is bij de juiste mensen in the picture. Door de ontmoeting met Ethan stort zijn zorgvuldig opgebouwde zelfbeeld, gebaseerd op het ‘gezien worden door de buitenwereld’ in. Ethan laat hem zijn eigen nietigheid en eenzaamheid ervaren. Hij laat hem zijn eigen antwoorden vinden. Waar hebben we werkelijk controle op? Op onze verwarming in huis, op onze carrière, op onze gezondheid, op de toestand in de wereld? Of is dit een illusie, proberen we hier regie over te krijgen? Of kunnen we ook onder ogen zien dat we die regie in feite niet hebben?

Hoeveel tijd besteedt een gemiddeld mens aan het voeden van de illusie van controle? Als we nou maar opleiding x doen, als we nou maar hard werken, als we maar genoeg naar de sportschool gaan, als eerst de kinderen groot zijn, als we ons beter profileren, dan… als… dan. Dan hebben we de illusie dat we grip hebben op het leven. Maar helaas, als we onszelf heel eerlijk in de ogen kijken, hebben we het gewoon niet, hoogstens in momenten. Om aan deze dans te ontspringen, is het essentieel om ruimte te creëren en je eigen keuzevrijheid te gaan voelen, binnen onmogelijk lijkende omstandigheden. Ruimte en dus ook keuze is er namelijk altijd. Denk maar aan mensen als Nelson Mandela, de Dalai Lama, Oprah Winfrey en Desmond Tutu. Maar ook Victor Frankl heeft dit prachtig beschreven in zijn indrukwekkende boek ‘De zin van het bestaan’ (6).

“De wijze waarop de mens zijn noodlot en alle daaruit voortvloeiend lijden aanvaardt, de wijze waarop hij zijn kruis draagt, biedt hem ruimschoots de gelegenheid om – zelfs onder de moeilijkste omstandigheden – een diepere betekenis te geven aan zijn leven. Hij kan moedig, waardig en onzelfzuchtig blijven, of hij kan zijn menselijke waardigheid vergeten in de verbitterde strijd om zelfbehoud en op het niveau van een dier afdalen. De mens kan mogelijkheden die een moeilijke situatie hem biedt aangrijpen om een hoger moreel niveau te bereiken, of hij kan ze voorbij laten gaan. Dit nu beslist of hij zijn lijden al dan niet waardig is.”

Simpel gezegd: je kunt veelal niet kiezen wat er op je weg komt, maar wel wat jouw antwoord hierop is. Als je hiermee kunt leven, dan heb je al een heel grote hobbel genomen. Hierin komen we tot de essentie van dit boek:

Hoe kun je de Guts ontwikkelen om de volledige verantwoordelijkheid te nemen voor je eigen leven als mens, vanuit mildheid naar jezelf en anderen en de ruimte die je hebt optimaal, lichtvoetig, creatief en vervullend te benutten en te dealen met wat je op je weg tegenkomt.

1.2 De interne oorlog

“Je lichaam is de grondmetafoor van je leven, de uitdrukking van je bestaan. Het is je bijbel, je encyclopedie en je levensverhaal. Alles wat je overkomt, wordt opgeslagen en gereflecteerd in je lichaam. Je lichaam weet; het lichaam vertelt. De relatie van jezelf met je lichaam is onontkoombaar en onvermijdelijk. Voor het huwelijk tussen vlees en geest geldt dat scheiden onmogelijk is, maar dat wil niet zeggen dat het noodzakelijkerwijs een gelukkige of geslaagde verbintenis is. We leven buiten onszelf – in ons hoofd – in onze herinneringen of verlangens – als landeigenaren die buiten hun eigen grondgebied leven .” (1)

1 Roth G. (2001). Dans het leven, Haarlem: Altamira-Becht.

Dat we als mensen ook gewoon dieren zijn, lijkt iets te zijn dat we niet graag erkennen dan wel accepteren. We zien onszelf als bewuster of zelfs beschaafder, maar is dat eigenlijk wel zo? Frans de Waal heeft dit mooi verwoord in de titel van zijn nieuwste boek: ‘Zijn wij slim genoeg om te weten hoe slim dieren zijn?’

We zijn gewend veel signalen die het lichaam geeft te negeren. Pas als het echt erg dan wel onontkoombaar wordt, gaan veel mensen naar een arts of hulpverlener toe. Helaas duurt de weg terug naar herstel dan ook veel langer. Het wonderlijke is dat we inmiddels zo’n chronisch overprikkeld adrenalinesysteem hebben, dat het niet meer werkt zoals het behoort te werken.

Zo vroeg ik laatst aan iemand in een trainingsgroep wat zijn werkelijke verlangen was. De man blokkeerde totaal. Ik vroeg hem wat er gebeurde. “Ik weet dat het volkomen irreëel is, maar ik heb het gevoel dat je een pistool op mijn hoofd zet, alsof mijn leven wordt bedreigd”, zei hij.

Dit kom ik in mijn praktijk veel tegen; wanneer mensen werkelijk met zichzelf worden geconfronteerd, voelt het als levensbedreigend. We zijn collectief bijna fobisch geworden voor het contact maken met ons lichaam, voor onze gevoelens en emoties. Aan de andere kant is het doodnormaal om ons lichaam te verwaarlozen, om voeding te eten die niet gezond is, levensgewoontes te hebben die ons systeem niet dienen, werk te doen dat ons niet past, relaties aan te gaan waar we ongelukkig van worden en die ons energie kosten. We negeren zo makkelijk de signalen die ons lichaam hierover geeft. Totdat ons lichaam dusdanig heftige signalen geeft dat we er echt niet meer omheen kunnen. Waarom willen we eigenlijk niet met ons lichaam geconfronteerd worden? Omdat het ons onder andere confronteert met:

de dood, onze eindigheid

dat waar we het mee moeten doen

signalen die aangeven dat er dingen niet kloppen in ons leven, die angst oproepen

onmacht en on-maakbaarheid

onze leeftijd en levensfase

onze sekse

angst om alleen te komen staan

anders zijn dan anderen

En om hier allemaal niet bij stil te staan, besteden veel mensen (stiekem) heel veel tijd aan van alles van je lichaam vinden: nooit tevreden zijn, je hoofd te groot vinden, je buik te dik, je haar te steil, je hoofd te kaal, je handen te grof, je neus te groot. De media werken hier fijn aan mee met alle reality-programma’s. Tegenwoordig kun je zelfs je schaamlippen zo laten aanpassen zodat ze weer helemaal in zijn. We gaan naar de sportschool, doen squats voor onze billen, volgen de een na de andere hype op dieet-gebied, waarvan sommigen achteraf niet eens gezond blijken te zijn. En waarom? Omdat we steeds bezig zijn om de mythe te voeden dat je je heel wat beter voelt als... je bent afgevallen, je grotere borsten hebt, je een sixpack hebt zoals Taylor Lautner, je eruitziet alsof je de zus kan zijn van je dochter, je je zoon nog steeds kunt verslaan met tennis of dat je net zo slank bent als de nieuwe vriendin van je ex. En ben je dan gelukkig? Nee, want het ervaren van geluk heeft veelal niets te maken met hoe je er aan de buitenkant uitziet. Toen ik een aantal jaren geleden in Saint-Tropez op een terras zat, hebben mijn man en ik ons kostelijk vermaakt met het spotten van mensen die duidelijk een facelift of een botoxbehandeling hadden gehad. We konden bijna zien wie er bij dezelfde arts geweest was voor mond of wangen. Het worden ergens verborgen mensen, omdat de natuurlijke mimiek is verdwenen. Nog zoiets: mensen (veelal vrouwen) die hun leeftijd niet willen zeggen. Zo verwonderlijk. Waarom zou je iets wat zo vaststaat, verzwijgen. Welke realiteit wil je dan niet zien. Tja, als ik ’s morgen in de badkamer sta, en onze drie mooie pubermeiden zie, dan weet en zie ik: ja, ik ben echt ouder en hoor bij de generatie boven hen. Het doet me ook wel eens terug verlangen naar mijn jonge strakke lijf. Hoe jammer is het dat ik er zo weinig van genoot toen het echt nog strak was. Als je er niet tegen vecht hoef je daar gelukkig geen uren meer in te steken, om in de waan te leven dat je eeuwig jong blijft. Immers, kijk maar naar de natuur: alles in het leven is vergankelijk en jij dus ook.

Het jammere van deze ontwikkeling is dat mensen weinig bewust stilstaan bij hoe geweldig het is om een lichaam te hebben dat zo ingenieus in elkaar zit. Heb je er wel eens bij stilgestaan wat het op dit moment allemaal doet, zonder dat jij je ervan bewust bent? Het is een 24/7-bedrijf, een groot laboratorium met heel geavanceerde technologie. Het is soms een wonder dat het allemaal nog werkt, terwijl we er vaak niet naar luisteren. Ook is het jammer dat we ons bewustzijn zo weinig gebruiken om hier bewust bij stil te staan. Want in jouw lichaam, in jouw cellen, je DNA, zit een hele database met informatie over jouw optimale potentie, je mogelijkheden, je talenten. Wat dat betreft lijkt ons bewustzijn ons in de weg te zitten. Zou het niet heerlijk zijn om gewoon een plant of dier te zijn? Deze zijn immers nooit bezig met anders willen zijn dan er in hun potentie besloten ligt. Ze blijven daar gewoon hun hele leven mee doorgaan. Plantjes groeien zelfs door asfalt heen. Over kracht gesproken. Ze hebben geen keuze dan te blijven groeien. Hoe bijzonder is het niet dat we als mens onszelf bewust kunnen ervaren en hoe zonde is het niet dat we dit bewustzijn soms zo kleinzielig gebruiken?

1.3 Hoofd, Hart & Instinct nader bekeken

Onder het Hoofd (hoofdstuk 2) versta ik in eerste instantie letterlijk, maar ook symbolisch ons hoofd: onze hersenen, maar ook ons vermogen tot denken. Hieronder valt ook het bewustzijn, de criticus, ons geweten, onze controlekamer, ons vermogen tot analyseren, de creativiteit, inspiratie en diegene in ons die wil begrijpen en die een ik-besef heeft. Maar ook het gebied van de spraak, de stem, de mimiek, ons vermogen om te kijken, het gehoor, de reuk, de smaak en de expressie en de verklanking van onze binnenwereld.

Onder het Hart (hoofdstuk 3) valt ons vermogen om lief te hebben en contact te maken, met ons zelf en anderen. Maar ook het vermogen om ons te verbinden, ons verlangen om relaties aan te gaan, het geven en het ontvangen en alle gevoelens die we hebben ten opzichte van onszelf en andere personen. Hierbij horen ook eigenschappen als dankbaarheid, kwetsbaarheid en affectie. Fysiek gezien is dit het gebied van onze borstkas, waar het hart en de longen in opgeborgen zijn. De armen vormen de expressieve verlengstukken van ons hart, waar we verbinding en contact maken met de wereld om ons heen.

Onder het Instinct (hoofdstuk 4) vat ik ons Buikweten, de woonplaats van de Guts, de lef, onze oorsprong, een simpel ja of nee, onze diepste verlangens, onze natuurlijke agressie, de seksualiteit, de existentiële emoties, oerpijn, de doodsangst, de fight-, flight- of freeze-respons (vecht-, vlucht- of verstar/bevries-reactie), het genieten, de zinnelijkheid, de impulsen om te bewegen, slapen, eten, te ontladen. Fysiek is dit gebied verbonden met het bekken, de heupen en intern voor een groot deel met onder andere onze darmen en andere organen. De benen kun je zien als het expressieve verlengstuk van het instinct zoals ik het beschrijf.

In het kader van dit boek, waarin ik duidelijk maak dat het instinct uiteindelijk de sleutel vormt in het leven vanuit Guts, wil ik hieronder alvast wat dieper ingaan op het instinct in samenhang met wat ik noem het eeuwige conflict. De laatste jaren zie ik een tendens waarin niet alleen het hoofd, maar ook het hart mee mag doen. Dit is bijvoorbeeld terug te zien in de naamgeving van trainingen. ‘Leiding geven met hoofd en hart’, ‘Ondernemen met hoofd en hart’ en zelfs ‘Fondsen werven met hoofd en hart’. De handen mogen soms meedoen in trainingen met ‘hoofd, hart en handen’. Maar ook in de spreektaal, hoor je uitspraken als: ‘Ik wil meer naar mijn hart luisteren.’

De instinctieve kant waar de buik deel van uitmaakt, wordt vaak wat minder uitgelicht. Annette van Laar heeft het in haar boek ‘Van binnen weet je alles’ over hoofd, hart en buik (7).

De instinctieve kant komt meer naar voren in de als alternatief benoemde stromingen, onder andere in bio-energetica, systemisch werk, rebirthing, hypnotherapie, tantra en stembevrijding. Vanuit de holistische geneeskunde, bijvoorbeeld de homeopathische en orthomoleculaire geneeskunde, wordt er wel meer aandacht besteed aan het geheel van lichaam en geest. Ook deze zorg wordt helaas vaak bij de term alternatief ondergebracht. En alternatief is het zeker, in de zin van anders. Zo is het tot een scheiding gekomen tussen de reguliere en de alternatieve zorg, waarbij er over en weer veel oordeel aanwezig is. Hierin vindt de Vereniging tegen Kwakzalverij haar voedingsbodem. Het jammere van deze polarisatie is, dat er veel kennis en onderzoek gebruikt wordt als argument tegen de ander, terwijl deze twee circuits veel van elkaar kunnen leren en elkaar kunnen aanvullen. Ik vind het wonderlijk dat geïntegreerde, lichaamsgerichte werkvormen vaak als zweverig worden betiteld. Wat is er feitelijk zweverig aan? Ons lichaam is immers het meest concrete en tastbare wat we hebben. Door het lichaam bij de behandeling te betrekken ben ik van beroepsweter, beroepsobservator geworden, of misschien wel lichaamsluisteraar.

Het verboden gebied

De buik en de kennis over dit gebied lijken verboden terrein. Hier bevindt zich voor een groot deel de met schaamte en schuld beladen thematiek. In de westerse cultuur is dit mede onder invloed van de christelijke moraliteit ontstaan.

De seksualiteit. Het is wonderlijk dat hetgeen ons heeft voortgebracht, zo’n beladen gespreksonderwerp is. Het is het gebied van de voortplanting, de geslachtsdelen, de vaginale sappen, de erectie, gebieden waar we ons voor hebben geleerd te schamen. Alleen de term schaamhaar al… De kerk heeft hier door de eeuwen heen een negatieve connotatie aan gegeven. Maria is onbevlekt ontvangen, de seksualiteit werd zelfs benoemd als de zonde van het vlees.

De natuurlijke agressie. We willen allemaal onszelf onder controle hebben en niet het beest naar buiten laten, dat in alle jaren van onderdrukking nooit naar buiten heeft mogen komen. Helaas is het juist door deze onderdrukking uitgegroeid tot een wild beest. Hieruit komt de ongecontroleerde en vervormde versie naar voren, in de vorm van oorlogen, fysieke en seksuele agressie, emotionele manipulatie en machtsmisbruik.

De ongecontroleerde geluiden. Hoe triest is het dat iemand sorry zegt als hoorbaar is dat het spijsverteringskanaal rommelende geluiden maakt. We willen al helemaal niet dat iemand die ons niet vertrouwd is, een scheet hoort. Bij dit gebied horen ook de sterke en indringende geuren die in alle opzichten veel afkeuring op kunnen roepen.

De uitscheiding. De ontlasting en urine verlaten in alle vormen ons lichaam. De term ontlasting is op zich al prachtig: je ont-last jezelf. Wat heerlijk dat het lichaam die dingen uit je lijf gooit die niet nodig zijn! Stel je eens voor wanneer dit er allemaal in blijft zitten. Hetzelfde geldt voor de uitscheiding van urine. Je lichaam maakt dus een scheiding tussen stoffen die het wil behouden en stoffen die het kwijt wil raken. Misschien ken je het wel dat je enorm moet plassen wanneer je flink hebt gehuild, wanneer je een goede massage hebt gehad. Is het niet bijzonder dat je lichaam dit zomaar voor je doet? Prachtig hoe lichtvoetig Giulia Enders ((8)) in haar boek ‘De mooie voedselmachine’ ontlasting beschrijft, vanuit de verwondering die we als kind kunnen ervaren.

Het geboortekanaal. Als we worden geboren, is daarmee direct ook de reis naar de dood begonnen, een thema waar we liever niet te lang bij stilstaan. Hierover meer in hoofdstuk 2.

Het conflict