Op zoek naar de hemel

Bemin, eet, adem, hunker, schaam, mediteer, werk, lach, zing, fluit, jank, ontspan, geniet, verveel, wanhoop, breek, beroer, slaap, adem en verbaas, maar vooral......heb lief.

Colofon

© Hans Peter Roel 2017

Dit boek werd in september 2016 al eerder op de markt gebracht onder de titel: Hoop, Liefde & Vergeven

Ebook, januari 2020

Titel: Op zoek naar de hemel

ISBN: 97 890 796 776 72

NUR: 728

Met speciale dank aan de heer Gerhard Eshuis. Zijn reis naar Santiago de Compostela in 2003 is als inspiratiebron voor dit boek gebruikt.

Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm, internet of op welke andere wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van uitgeverij N.E.X.T company in Baarn.

No parts of this book may be reproduced in any form, by print, photoprint, microfilm, internet or any other means, without written permission from BV uitgeverij N.E.X.T. company, Baarn.

www.nextcompany.nl

info@nextcompany.nl

Vier het leven!

"Niemand is zo intelligent, dat hij het leven kan begrijpen."

Proloog

Wanhoop en verdriet overvallen me op de momenten waarop ik denk niet meer verder te kunnen. Gewone activiteiten als praten, eten en drinken zijn als halve marathons geworden en dat houdt geen mens vol. Mijn hart draait overuren en zelfs in rust komt mijn hartslag niet meer onder de honderddertig slagen per minuut. Wat kan een mens verdragen, heb ik mezelf de laatste dagen geregeld afgevraagd. Als vrouw met een vrijwel leeg medisch dossier heb ik in de verste verte nooit geweten dat het leven zo zwaar kon zijn. Het is wreed om te moeten vechten tegen de meest agressieve vorm van longkanker. Waarom doet God mij dit aan? Wat heb ik in mijn leven fout gedaan om een dergelijk zwaar lot te treffen? Dat zijn vragen die me kwellen. De grenzen van wat ik aankan, zijn opgeschoven en ik leer op een harde manier wat loslaten betekent.

Veel te jong nog, zeggen ze. In ieder geval is drieënvijftig jaar geen leeftijd waarop mensen behoren te overlijden. Maar komt de dood niet altijd te vroeg? Ik heb nog nooit iemand horen zeggen dat hij te oud is om te sterven. De hang naar het leven geldt ook voor mij, Eva van Berkel, die gezond en wel in de bloei van haar leven behoort te zijn. Helaas is dat niet het geval.

Het tijdstip waarop mijn leven tot stilstand kwam, was op maandag 2 juli 2007 om zes minuten over drie in de middag. Het was het moment waarop ik de diagnose “ongeneeslijk ziek” kreeg te horen van dokter Van Bemmel, een gerenommeerd longarts in het VU medisch centrum in mijn geliefde Amsterdam. Nog altijd valt het niet mee om terug te denken aan dit onheilsmoment. Het is vreemd en onwezenlijk om je eigen doodvonnis onbewogen te horen uitspreken door een statige man met grijs golvend haar, in een witte jas.

‘Mevrouw Van Berkel, u heeft helaas een inoperabel adenocarcinoom in uw longen met talrijke uitzaaiingen naar het lymfestelsel,’ had hij op een nuchtere toon gezegd, zoals je de bestelling aan een ober in een restaurant opgeeft. ‘Dat betekent dat de situatie voor u ernstig is en de kans op genezing vrijwel is uitgesloten. We gaan met een gerichte chemokuur proberen de groei van de adenocarcinomen te vertragen. Uw levensverwachting is met dit behandelplan hooguit nog twee jaar.’

Ik hoorde zijn woorden wel, maar begreep niet wat ze betekenden. Het leek wel of de boodschap voor een ander was bedoeld. Pas toen ik Peter naast me intens verdrietig hoorde huilen, drong de harde waarheid tot me door. In één klap was ik mijn leven kwijt en verscheen Magere Hein, breed grijnzend, in mijn gezichtsveld.

Maar ik was nog niet verslagen! Binnen een week had ik mijn plan klaar. De kanker kreeg mij er niet zomaar onder! Dat was mijn uitgangspunt en daarin geloofde ik heilig. In de weken die volgden, las ik elk boek dat ik te pakken kon krijgen over mensen die kanker hebben overleefd. Ik paste mijn voedingspatroon aan. Vlees en het geliefde glaasje wijn maakten plaats voor het Moermandieet met verse groenten, fruit en vis. Voedsel is belangrijk voor de bouw van lichaamscellen en dat moest van de hoogste kwaliteit zijn. Vooral zeekraal en rauwe vis stonden meer dan eens op het menu. Ik slikte elke dag een batterij vitaminepillen om mijn lijf sterk te maken. Niet alleen mijn lijf verzorgde ik goed, ook werkte ik aan mijn mentale weerstand. De menselijke geest is sterk en ik weigerde om op te geven. Mediteren stond twee keer op het dagprogramma en dat gaf me rust. Tijdens de visualisaties stelde ik me voor dat er onzichtbare mannetjes in mijn lichaam aan het werk waren om de kankercellen af te breken. Ze werkten dag en nacht door in hun strijd tegen kwaadaardige cellen, die overal in mijn lichaam verspreid zaten. Zo probeerde ik mezelf met de moed der wanhoop beter te denken.

Maar God trok zijn eigen plan en ik zag me genoodzaakt om langzaamaan mijn ziekte te accepteren. De kankercellen lieten zich niet door mij commanderen. De chemotherapie had, naast de gewenste groeivertraging van de tumoren in mijn lijf, mijn weerstand gebroken. Tergend langzaam takelde ik af en steeds sneller raakte ik buiten adem. De dood kwam elke dag voelbaar dichterbij. Verdriet, ongeloof en angst wisselden elkaar af en verdrongen geleidelijk mijn geloof, mijn vertrouwen en de hoop, die zo onaantastbaar hadden geleken. Ik wilde vechten en nog lang niet dood, maar de werkelijkheid was anders. De chemokuur deed haar verwoestende werk op mijn weerstand. Er trok tijdens het inbrengen van de chemo via een infuus, een koude prikkeling door mijn lijf die ik nooit eerder had ervaren. Het leek wel alsof ik onder stroom stond, zo slecht reageerde mijn lichaam op de binnendringende vloeistof. Ik heb gehuild toen mijn lange blonde haar aan het begin van de zomer met bossen uitviel. De ijskap had niet geholpen en mijn haar is niet meer teruggekomen. Ik was zo trots op mijn lange haar en een pruik voelt toch als surrogaat. Zo sterf ik binnenkort, ergens rondom de kerstdagen: kaal, mager en gekweld door benauwdheid en pijn.

Alles had ik overgehad voor een langer leven: mijn bezit, mijn schrijverscarrière en zelfs mijn ziel. Ik klampte me vast aan alles wat me hoop gaf. Maar de kleine stapjes vooruit werden afgewisseld door grote sprongen achteruit. Met elke hoestbui verdween er weer een stukje kracht en leven uit mijn lijf en langzaam brokkelde mijn laatste restje vertrouwen op een goede afloop af. Met de chemokuur ben ik na de zomer gestopt en de agressieve ziekte ontrolde zich daarna in zo'n hoog tempo door mijn lijf, dat ik me er nauwelijks deelnemer van kan voelen. Het leven is nu surrealistisch, als in een slecht geschreven soap en zonder dat ik het wil, speel ik daarin de hoofdrol.

De afgelopen dagen voel ik me onrustig, omdat ik nog nauwelijks adem kan halen. En ik weet nu dat er niets erger is dan dat. Het lijkt wel alsof ik continu bezig ben te verdrinken, wat me angstig en onzeker maakt. Ik bid dat ik niet verzink in de verleidelijke poel van zelfmedelijden, maar met opgeheven hoofd mijn laatste dagen volbreng.

Ik heb ooit een verhaal gelezen over oude Chinese vrouwen, die menen dat hun levenstaak is volbracht en merken dat hun lichaam is opgebrand. Ze gebruiken hun geest door zichzelf dood te wensen. Zo besparen ze zichzelf een lijdensweg. Ze beklimmen met hun naasten een berg. Daar nemen ze afscheid van de familie en blijven alleen op de berg achter. Vervolgens wensen ze zichzelf dood. Binnen een zeer korte tijd zijn ze dan ook dood, omdat hun geest eenvoudigweg hun lichaam verlaat en de ademhaling en hartslag stoppen. Dood is bij hen een keuze en geen gevolg. Via zelfhypnose is onze geest blijkbaar tot krachtige actie in staat. Bij mij ligt het anders. Ik wil vechten voor elke minuut die ik nog bij mijn grote liefde Peter kan zijn. Maar ook ik moet me uiteindelijk neerleggen bij de planning van Magere Hein.

Kerst 2007 wordt voor mij de laatste keer dat ik anderen vrede op aarde kan toewensen. Overmorgen is het zover en hoop ik deze mooie dagen met mijn grote liefde, mijn zusje Paula en goede vrienden te vieren. Peter heeft geprobeerd om toch nog iets van de traditionele kerstsfeer in huis te brengen. De lichtjes van de kerstboom in de serre weerspiegelen in het glas en ze lijken me mee te voeren naar een andere dimensie. Peter heeft echt zijn best gedaan om dit bijzondere jaar de boom prachtig te versieren. Het is een grote, robuuste blauwspar, versierd met witte en zilveren ballen, zoals ik hem heb gevraagd. Vanuit mijn bed kijk ik naar de fonkelende lampjes in de blauwspar, tot mijn ogen van vermoeidheid dichtvallen. De kerstboom staat er wel, maar de sfeer is toch anders, als je weet dat dit de laatste kerst samen is.

Ik krijg het even te kwaad en de tranen biggelen over mijn wangen. Waarom moet mij dit overkomen? Dit heb ik niet verdiend! Ik krijg nauwelijks meer lucht, nog net genoeg om te blijven leven. ’s Nachts wordt mijn adem bijna helemaal afgesneden. Als mijn ademhaling nog verder achteruit gaat, dan stik ik onvermijdelijk. De dood lijkt me steeds meer een vredig alternatief, omdat ik ben moegestreden. Het is niet de eerste keer in mijn leven dat ik moet vechten voor zuurstof. Misschien is dat wel een extra reden waardoor ik het onderwerp adem zo intrigerend vind en ik mijn eerste boek de titel: Adem van de Ziel heb meegegeven. Op mijn tiende jaar heb ik in het ziekenhuis tijdens een zware longontsteking voor het eerst gevochten voor het levenselixer en nu, ruim veertig jaar verder, lever ik opnieuw een strijd om zuurstof. Ik kijk terug op de laatste moeizame dagen. De dood lijkt een pijnloze bevrijding, als een onuitgesproken belofte. Wanhoop en verdriet overvallen me op die momenten waarop de kracht me ontbreekt om nog verder te willen leven.

In overleg met de huisarts is de morfinepomp naast mijn bed vanochtend weer een streepje verder opgeschoven, wat me wederom een stukje dichter naar de dood duwt. Ik wil me verzetten, maar ik heb de kracht niet meer om te vechten. Langzaam dringt het besef door dat ik misschien zelfs deze kerstdagen niet meer ga halen.

Mijn gewicht is inmiddels onder de drieënvijftig kilogram gezakt. Nu kan ik me niet meer voorstellen dat ik mezelf ooit te dik vond en fanatiek aan het volgende dieet begon om mezelf fysiek aantrekkelijk te houden. In de laatste fase van mijn aftakeling heb ik het gedroomde figuur van het meest fanatieke fotomodel ter wereld, maar het geeft me geen enkel plezier.

Er zijn nog maar weinig momenten waarop ik geen pijn heb, benauwd ben of moet hoesten. Door deze complicaties raak ik verder uitgeput. De laatste weken is Peter elke avond tot diep in de nacht met mij in de weer, als ik telkens opnieuw een van mijn verschrikkelijke hoestbuien heb. Alleen in de armen van mijn geliefde man vind ik nog enige rust. Soms vraag ik me af waar hij de schijnbaar bovennatuurlijke kracht vandaan haalt om mij dagelijks te verzorgen. Het moet hem zwaar vallen om zijn vrouw zo te zien aftakelen en aan slapen komt hij nauwelijks meer toe. Vreemd genoeg zijn het juist de zaken als liefde, geluk en zorgzaamheid, die onbetaalbaar zijn, maar waar geen prijs voor wordt gevraagd. Naast de verzorging van mij heeft hij ook nog eens een grote uitgeverij te bestieren. Mijn held is Peter en hij verdient een standbeeld!

Voor hem komt het moment nabij dat er een andere werkelijkheid gaat ontstaan. Het is zijn nieuwe leven, waarin ik niet meer aanwezig ben en hij verder moet. Ik kijk vanuit het bed in de woonkamer liefdevol naar mijn man die, zoals gewoonlijk, helemaal in het zwart is gekleed. Hij zit naast me en smeert teder mijn handen in met een bodylotion. De stilte zwijgt, maar zegt tegelijkertijd zoveel.

‘Eva,’ fluistert Peter. Hij raakt even mijn magere schouders aan. Ik kijk hem aan en zie liefde en verdriet tegelijkertijd weerspiegelen in zijn ogen.

‘Ik moet nog snel even naar de zaak om contracten te tekenen. Binnen een uur ben ik terug.’

Peter zegt het op bezorgde toon. Hij staat op en streelt me zachtjes over mijn wang.

‘Red je het?’

Na wederom een pijnlijke hoestbui glimlach ik naar hem, simpelweg omdat het mij aan kracht ontbreekt om te praten. Peter loopt zachtjes de kamer uit en ik hoor hem de trap aflopen naar het souterrain waar de uitgeverij is gevestigd. Daarna heerst er een onbehagelijke stilte in de kamer en weet ik dat de dood zich ergens hier ophoudt. Het enige dat de rust verstoort, is af een toe een oncontroleerbare hoestbui, waar ik nauwelijks meer de energie voor heb. Ik sluit mijn ogen en denk opnieuw aan Peter. De laatste dagen praat hij tegen me over zaken waar het in dit leven echt om gaat: over de liefde, de dood en zelfs over God. Het valt me erg zwaar om dit laatste stuk van mijn levenspad te bewandelen en afscheid van hem te moeten nemen. Met zijn golvende haar, grijze ringbaard, vriendelijke, felblauwe ogen en lange gestalte is hij nog altijd een erudiete, aantrekkelijke man. Eigenlijk is hij in al die tijd dat we samen zijn mooier geworden, zoals goede wijn rijpt en met de jaren krachtiger wordt en beter smaakt. Dit jaar zijn we vijfentwintig jaar samen en eerlijk gezegd zijn het de mooiste en meest liefdevolle jaren uit mijn leven geweest. In liefde draag ik hem met me mee, altijd en overal. Hoe kan ik hem in godsnaam loslaten, vraag ik me wanhopig af. We hadden samen nog zoveel plannen. Mijn geest wil nog wel, maar mijn lichaam is zo verschrikkelijk moe.

Gisteravond heb ik afscheid genomen van mijn eenentachtig jaar oude moeder Elizabeth. Zij is moeilijk ter been en ze woont in een verzorgingshuis. Mijn zus Paula had haar opgehaald en ik zag het intense verdriet in haar ogen branden toen ze me zo zag liggen. Haar reactie raakte me. Het moet verschrikkelijk zijn om je kind te verliezen, zelfs als je eenentachtig jaar oud bent. Ze is de laatste jaren milder geworden, meer menselijk. Na de emotionele begroeting werd het een bijzondere avond, waarbij de heftige gebeurtenissen in mijn jeugd werden besproken. Mijn vader is op jonge leeftijd overleden en daar is mijn moeder nooit bovenop gekomen. Ze is in zichzelf gekeerd geraakt en ze heeft de koppigheid en stugheid van een Fries werkpaard. Dat heeft tot botsingen tussen ons geleid, waarbij we elkaar jarenlang niet meer zagen.

Na mijn vaders overlijden is er nooit meer over hem gesproken. Het leek net alsof er een stilzwijgende afspraak was gemaakt om hem dood te zwijgen. Daardoor is de dood van mijn vader als een wig tussen ons in komen te staan. Mijn moeder dacht vooral aan overleven en ze begreep niets van mijn zoektocht naar mezelf en het vinden van antwoorden op prangende levensvragen. Nu ik bijna in de hemel ben, is alles anders. Ik huilde toen ze voor het eerst in haar leven mompelde dat ze trots op me was. Ze had mijn boek Hemel op aarde gelezen en het verhaal had haar geraakt.

'Het mooiste boek dat ik ooit heb gelezen,' had ze gemompeld.

Met deze woorden sprak zij haar zegen uit over mijn doen en laten. Ze heeft nooit geweten hoe ik heb gehunkerd naar haar waardering en haar liefde. Mijn overleden vader kon dat niet geven en zij wilde het me niet geven, waardoor ik zo lang een dolende in mijn leven ben geweest. Mijn moeders zegen gaf me rust. Het is nu alsof de cirkel van mijn zoektocht rond is. Zo valt alles op zijn plaats, terwijl mijn vader met zijn kenmerkende stoere blik vanuit het portretlijstje in de boekenkast tevreden toekijkt.

Ik bevind me nu in een vacuüm en het voelt alsof mijn levenslust is vertrokken en mijn ziel heeft meegenomen. Als ik stil lig met gesloten ogen is er niets meer, zelfs geen gedachten. Het is alsof alle woorden al een keer zijn uitgesproken en de toegang tot gedachten en zinnen langzaam dichtslibt. Een oneindige leegte is mijn deel. Het klinkt misschien gek, maar het lijkt wel of ik word voorbereid om afscheid van dit leven te nemen. Het levenspad ligt voor ieder mens al klaar, is mijn overtuiging. Het begin- en eindpunt zijn bekend, maar de mijlpalen moet je tijdens je leven eigenhandig plaatsen. Dat is het geheim achter menselijk geluk. De werkelijkheid bestaat niet uit datgene wat je ziet en hoort, het is datgene wat je voelt en ervaart.

Ik heb in mijn leven geleerd om naar mijn gevoel te luisteren. Daar was een lange reis voor nodig, die me geestelijk rijper heeft gemaakt en mij de kern van het leven heeft geleerd. Het was een expeditie naar de waarheid, die me uiteindelijk heeft gebracht bij de poort van de hemel, waar ik nu voor sta. Tijdens mijn reis heb ik geoefend in nederigheid en dienstbaarheid. Hoe dieper ik voor het leven boog, hoe lichter ik werd. En nu ben ik licht genoeg om opgetild te worden, met het doel om over de horizon van het leven heen te kunnen kijken.

Ik voel dat mijn eindstation rap nadert en het mijn tijd is om dit aardse bestaan te verlaten. De pijn, de vermoeidheid en de uitputting worden me teveel. Maar de dood is niet het einde, want ik geloof in een voortbestaan na dit leven. In het schemergebied tussen de dood en het bewustzijn heb ik door mijn wimpers de man en de vrouw zien zitten die me begeleiden naar het hiernamaals. Ze zijn transparant, zachtaardig en stralen een ongekende liefde uit. In de hoek van onze woonkamer naast de kerstboom zit mijn vader die ik door een ernstige ziekte vanaf mijn zevende jaar heb moeten missen. Aan de andere kant van de serre zit de Joodse Sarah Polak, die zo'n belangrijke rol in mijn leven heeft gespeeld. Ik verlang er naar om met hen te worden herenigd, al begrijp ik niet waarom dat juist nu moet, in de bloei van mijn leven. Met een uiterste krachtsinspanning kom ik overeind en grijp met mijn rechterhand naar het boek dat naast het belletje op het ronde, mahoniehouten tafeltje naast mijn bed ligt. Het is een dagboek met een zwarte, hard kartonnen kaft en een bruine linnen band over de rug. Met een trillende hand van inspanning pak ik het boek van het tafeltje en klem het tegen mijn snel op- en neergaande borst aan. Het is alsof het dagboek een kwetsbaar kind is dat ik wil beschermen. Dit bijzondere boek heeft uiteindelijk het antwoord gegeven op mijn zoektocht naar de waarheid. Het dagboek met de zwarte omslag is van Sarah Polak, een jonge Joodse vrouw. Ze hield heimelijk haar dagboek bij in de laatste maanden van haar verblijf in het concentratiekamp Auschwitz. Haar dagboek bevat onmisbare levenslessen, waar ik mijn leven lang naar heb gezocht. Slechts weinigen weten van het bestaan van deze pennenvrucht die werd geschreven in een hel op aarde. Hoeveel beter zou de wereld eruitzien als meer mensen haar gedachtegoed zouden kennen en omarmen! Sarah Polak heeft me geholpen om de reis in mezelf te voltooien en te worden wie ik werkelijk ben. Het zijn haar woorden die mijn levensinstelling hebben veranderd, of beter gezegd, compleet op zijn kop hebben gezet. Haar boodschappen zogen zich in me vast en hebben me nooit meer losgelaten.

Het dagboek van Sarah Polak ligt tegen mijn borst aangeklemd, alsof ik het wil meenemen naar gene zijde. Ik voel dat de dood niet lang meer op zich laat wachten en zak weg in diepe trance. Er is niemand in de kamer aanwezig als ik mij begeef in een witte tunnel. Ik zie een onbeschrijfelijk helder wit licht en er heerst een sfeer van vrede en verbondenheid met alles en iedereen. Het witte licht dimt en langzaam komen de geprojecteerde beelden op de wand tot leven, alsof ik in een bioscoop zit. De film gaat over mijn leven en is het verhaal over de zoektocht naar mijn diepste zelf, die begon op de bewuste winterdag in het jaar 1962, hier in Amsterdam. Dat was de memorabele dag dat mijn vader, die mijn grote held was, overleed.

1

Hoop

Amsterdam, Holland

januari 1962

"Op ons levenspad ligt het begin- en eindpunt vast, maar de route bepalen we zelf."

-1-

Boven de Noordzee ligt een sterk lagedrukgebied, dat het weer in Amsterdam bepaalt met storm en regen. Daarnaast is het ijzig koud op deze meest depressieve dag van het jaar, in de derde week van januari 1962. Ook in astrologisch opzicht is het vandaag een bijzondere dag; de sterren staan in het teken waterman, met als heerser de planeet Uranus. In de astrologische leer betekent een dominante positie van de planeet Uranus onheil en ellende. Uranus is namelijk de planeet die voor verrassingen en catastrofes zorgt en zich richt tegen de gevestigde orde. Natuurlijk weet ik als zevenjarig meisje niets van astrologie, laat staan dat ik snap hoe de wereld zich volgens een vaststaand patroon ontwikkelt. Het is kennis, waar zelfs de meeste volwassenen nooit aan toekomen.

Ook het volgen van het dagelijkse nieuws is niet aan mij besteed. Waarom moet een jong meisje iets weten van alle ellende, die mensen elkaar aandoen? Het nieuws op deze stormachtige dag wordt bepaald door het geheime beraad tussen de PvdA en de KVP over het brandende onderwerp Nieuw Guinea en door Ajax, dat met 2-0 klop heeft gekregen van SC Enschede. Met deze informatie kun je als kind niets. Laat ik het anders zeggen: ik ben nog te jong om de harde werkelijkheid van onze maatschappij te begrijpen. In plaats van de krantenkoppen te lezen, trek ik me op mijn slaapkamer terug om helemaal op te gaan in mijn favoriete boeken met titels als: Jip en Janneke, Op visite bij de reus en Het IJskoninginnetje. Deze boeken zijn door Annie M.G. Schmidt geschreven. Zij is mijn favoriete schrijfster en tevens mijn grote heldin.

Ik hoor de regen tegen het zolderraam slaan, als ik op deze memorabele ochtend van 20 januari om vijf uur wakker schrik. Het is alsof ik voorvoel dat het vandaag een belangrijke dag in mijn leven gaat worden. Ik begrijp het nog niet, maar mijn eerste harde levensles is aanstaande, zonder dat ik me ertegen kan verzetten of er ook iets aan kan veranderen. Dat mijn vader Karel ziek is, weet ik natuurlijk. Hij is meer dan een jaar thuis en komt de laatste paar weken zijn bed niet meer uit. Toch heb ik de rotsvaste overtuiging dat hij weer gezond wordt. In het dagelijks opdreunen van mijn avondgebedje vraag ik in de laatste zin altijd of mijn vader weer snel beter mag worden. Bidden doen we in onze familie elke dag voor het eten en voor het slapen gaan. Daar is mijn moeder stipt in. Als ik bid, dan komen mijn wensen uit, heeft ze mij geleerd. En dus vraag ik elke dag minstens vier keer aan God of mijn vader beter mag worden. Het lijkt me fijn om weer eens samen met de auto naar de grote speeltuin te gaan, die aan de andere kant van Amsterdam ligt.

Zover komt het niet meer. Juist op deze zaterdagmorgen word ik door mijn moeder naar de slaapkamer geroepen. Het is de kamer waar mijn vader al weken lang op bed ligt en waar ik dikwijls urenlang onder zijn toeziende, verdrietige en vertederende blikken met het poppenhuis speel, dat hij voor mij heeft getimmerd. Maar mijn moeder heeft me niet geroepen om met de poppen te spelen. Met betraande ogen zit ze naast mijn vader op bed, nadat zojuist de arts met een ernstig gezicht het huis heeft verlaten. Dit is de eerste keer dat ik haar zie huilen. Ik heb geen idee waarom ik juist nu moet komen, maar ik voel dat het niet goed is, zonder dat ik het kan uitleggen. Wat weet een kind van zeven jaar nu van tumoren, uitzaaiingen, een verkankerd lichaam en de dood? Zo begint de meest gedenkwaardige dag in mijn leven. Ik word door mijn moeder op het grote tweepersoonsbed gehesen, waar mijn vader op sterven ligt. Zijn gezicht is lijkbleek en broodmager, zodat zijn jukbeenderen uitsteken. Mijn geliefde poppen en het poppenhuis in de hoek van de slaapkamer vermengen zich grimmig met mijn stervende vader als een niet-passend plaatje, waarvan ik het liefst wil wegrennen. Maar vluchten kan niet meer! Mijn vader grijpt zachtjes mijn handje vast en ik zie ondertussen dat mijn moeder opnieuw begint te huilen.

'Eva, kleine, lieve meid van me,' zegt vader met een zachte stem, waar liefde uit spreekt. 'Het duurt niet lang meer dat ik deze wereld ga verlaten. Weet dat ik in de hemel op je wacht. We zien elkaar dáár terug. Je bent mijn liefste bezit hier op aarde en het spijt me dat ik je moet achterlaten. Ik hou van je met heel mijn hart, kleine meid.'

De tranen biggelen over zijn wangen, terwijl ik hem nog nooit heb zien huilen. Ook ik begin nu van de weeromstuit te huilen. Waarom gaat mijn vader dood? Dat wil ik helemaal niet!

'Eva, geef me nog een lieve kus en weet dat je voor altijd mijn grote meid blijft. Maak iets moois van je leven en vergeet nooit dat ik in de hemel op je wacht.’

'Ik wil niet dat je doodgaat,' zeg ik snikkend. 'Je bent toch groot en sterk?’

Ik geef vader een dikke knuffel en een lange kus op zijn bleke, ingevallen gezicht. Nog even pakt hij mij met alle macht vast, alsof hij me wil meenemen en nooit meer wil loslaten. Dit moment van geluk duurt totdat mijn moeder mij van het bed tilt en tante Jannie de slaapkamer in komt lopen om mij mee te nemen naar beneden. Mijn twee jaar jongere zusje Paula komt ondertussen de slaapkamer bedeesd binnengelopen en ik moet gaan. Ik huil en schreeuw om papa, terwijl tante Jannie me uit de slaapkamer meetrekt. Ik wil niet bij hem weg! Mijn grote, sterke vader mag me niet in de steek laten! Waarom moet dit gebeuren?

Die grote, sterke vader is niet krachtig genoeg geweest om de kleine kankercellen, die je alleen met een microscoop kunt zien, te verslaan. Langzaam hebben ze hem van binnenuit opgegeten en functioneren zijn organen steeds slechter. En nu is de dag gekomen dat de dokter aan het begin van de middag voor de tweede keer deze dag langskomt, maar nu om zijn overlijden vast te stellen. Ik mag hem van mijn moeder niet meer zien en ik houd me vast aan zijn laatste woorden: ik wacht op je in de hemel.

"Doodgaan is wakker worden, aan de andere kant van de spiegel."

-2-

Natuurlijk geloof ik mijn vader. Waarom zou hij liegen tegen zijn dochters, zijn trots en oogappels. Zo wordt op deze droevige dag het zaadje geplant voor mijn latere fascinatie om de hemel te vinden, die ik de naam "Kong" heb gegeven. Wat Kong precies betekent, weet ik niet. Het is een zelfbedacht woord, dat me te binnen schoot, juist op het moment dat ik door tante Jannie uit de slaapkamer werd weggetrokken. Ik ben altijd al goed geweest in het verzinnen van de meest vreemde woorden voor alledaagse dingen. Zo heet mijn fiets een "wuggy", een stofzuiger noem ik een "huilbezem", het droogrek in de tuin heb ik de naam "droogzwierder" gegeven en de kippen en hanen in de achtertuin zijn voor mij de "knalkoenen". En zo bestaat sinds deze zaterdag het woord "Kong" dat een ander woord is voor de hemel en dat tevens de plaats is waar mijn grote, sterke vader op me wacht.

Het is deze zaterdag een komen en gaan van mensen. De hele middag en avond gaat de bel en staan er buren, vrienden en familie voor de deur, die steevast worden opgevangen door tante Jannie. Met het puntje van mijn tong uit mijn mond maak ik met mijn zusje mooie tekeningen voor mijn vader. Gelukkig komt oma Woefie tegen het einde van de middag. Zij heeft haar naam te danken aan het kleine keffertje, dat haar trouwe huisgenoot is. Ze is mijn enige oma en daarmee ook direct mijn lievelingsoma. Mijn andere oma en de twee opa’s zijn tijdens de Tweede Wereldoorlog omgekomen, maar daar weet ik het fijne niet van.

Alle mensen komen om ons te steunen en om afscheid van mijn vader te nemen. Ik krijg van de bezoekers een stevige knuffel, soms met een verbetenheid alsof ze mijn vader op deze wijze op aarde terug proberen te krijgen. De sfeer benauwt me en het is een afschuwelijke dag!

‘Karel ligt er mooi bij,’ zegt de bejaarde buurman mompelend als hij vanuit de slaapkamer de trap af komt lopen.

Ik begrijp er niets van. Hoezo ligt mijn vader er mooi bij? Morgen als we wakker worden, doet hij zijn ogen weer open en zegt hij lachend dat het een grap was. Mijn vader heeft altijd van grapjes gehouden.

Tante Jannie maakt zich verdienstelijk door de koffie te verzorgen. Ik neem de volgende knuffel in ontvangst en zie dat mijn moeder voor de zoveelste keer deze dag in tranen uitbarst. Er worden verhalen over mijn vader opgerakeld, waarvan ik het bestaan niet ken. Alles bij elkaar geeft het een rare, droevige sfeer in huis.

Om vier uur belt de begrafenisondernemer aan en gaat de man met mijn moeder en oom Bram aan de eettafel zitten. Mijn moeder zegt niet veel en huilt alleen maar, terwijl ik samen met Paula bij de poppen in de voorkamer zit. Ik zie hoe de kleurloze man van het uitvaartcentrum formulier na formulier invult met gegevens, die oom Bram oplepelt. Ik hoor de man praten over hoe en waar en hoe laat, wel of geen kerkdienst, koffie of thee vooraf, of soep met broodjes na. Ik begrijp niets van het gesprek. De man tovert een zwarte map uit zijn aktetas tevoorschijn en legt deze op tafel. Mijn moeder moet nog harder huilen als het een brochure blijkt te zijn, die verschillende kisten laat zien. Ze kiest door haar tranen heen een eikenhouten kist met een donkerblauwe fluwelen bekleding. Aan het begin van de avond wordt mijn vader uit de slaapkamer weggehaald en leggen ze hem in de kist in de voorkamer achter de gesloten gordijnen. Naast de kist branden kaarsjes. Papa ziet eruit alsof hij slaapt en dat sterkt bij mij de gedachte dat hij morgen weer wakker wordt. Na een nachtkusje op zijn koude gezicht en het avondgebedje ga ik naar mijn bed en fantaseer hoe de Kong eruitziet. Het moet daar een feestje zijn met allemaal speelgoed en snoepgoed, zoveel je op kunt. In de Kong is iedereen lief voor elkaar, zodat je er alleen maar gelukkig en vrolijk kunt zijn.

Helaas wordt mijn vader de volgende dag niet wakker en ook de daarop volgende dagen niet. Langzaam dringt het besef tot me door dat mijn vader echt in de hemel is en het daar zo naar zijn zin heeft dat hij daar wil blijven. Een gevoel van teleurstelling overvalt me. Mist hij ons dan niet? Tante Jannie en oom Bram zijn dag en nacht in huis en helpen mijn moeder, die niet veel meer kan doen dan staren, huilen en bidden. De meeste tijd brengt ze met samengeknepen lippen en een droevige blik in haar ogen door in de voorkamer, bij de kist van mijn vader. Onderwijl mompelt ze woorden tegen hem die ik niet kan verstaan.

Dan wordt het woensdag en beleef ik de dag waar ik onbewust zo bang voor ben geweest. Zolang mijn vader nog in huis was, hoopte ik dat hij sliep en dat er altijd nog een kans was dat hij wakker werd. Maar op deze zonnige dag wordt vroeg in de ochtend de kist gesloten en brengen twee mannen met ernstige gezichten de kist naar de lange, zwarte auto, die voor de deur staat geparkeerd. Ik moet mijn donkerblauwe jurkje aantrekken en mijn moeder is in het zwart gekleed met een donkerblauwe sluier voor haar gezicht. Oom Bram en tante Jannie zijn op dat moment thuis aanwezig, evenals oma Woefie. Om tien uur worden we opgehaald door een zwarte auto, die ons naar het uitvaartcentrum brengt. Daar sluiten bekende en minder bekende mensen aan en rijdt de stoet zwarte auto's door Amsterdam naar de Westerkerk in de Jordaan. Als we de kerk binnengaan, is deze afgeladen vol. Veel mensen ken ik niet en heb ik nog nooit gezien, het lijkt wel of er een stille oproep is geweest om mijn vader de laatste eer te bewijzen. Ik loop samen met Paula aan de hand van mijn moeder, die ik onder haar sluier hoor snikken. Het enige waar ik oog voor heb, is de eikenhouten kist voor het altaar met daarop de foto van mijn lachende, stoere vader, tussen de vele bloemstukken, onze tekeningen en de linten. Het voelt als een nachtmerrie! Waarom heeft mijn vader ons in de steek gelaten? Mama zit verslagen naast me en ik houd haar trillende hand vast. Haar magere lichaam schokt bij elke snik. Naast mijn moeder zitten oom Bram en tante Jannie, die sinds het overlijden van mijn vader niet uit beeld zijn geweest. Aan de andere kant naast me zit oma Woefie, met Paula op haar schoot. Ze strijkt me over mijn lange blonde haren. De dominee heet iedereen welkom en vertelt een verhaal uit de Bijbel dat ik niet begrijp. Als God bestaat, waarom moet mijn vader dan toch doodgaan? Het is een vraag die niet thuishoort bij een meisje van net zeven jaar oud.

Als de dominee gaat zitten, is dat een teken voor oom Bram om op te staan. Hij pakt een velletje papier uit de binnenzak van zijn donkere pak. Achter de katheder, in de muisstille kerk, vouwt hij het papier open.

‘Karel, dierbare vriend en zwager,' schalt zijn zware stem door de kerk. 'Na een lang ziekbed ben je veel te vroeg heengegaan. Je was als grote, sterke kerel niet bestand tegen die vreselijke ziekte in je lijf. Ik heb gezien hoe je hebt gevochten voor je vrouw Elizabeth en je dochters Eva en Paula. Het heeft helaas niet zo mogen zijn. Met jou verliezen we een prachtkerel. Een man, die altijd voor ons klaarstond. Er was nooit iets te veel gevraagd. Je was gewoon een mooi mens. Waarom dit vreselijke lot juist jou heeft moeten treffen, zullen we nooit weten. Wat we wel weten, is dat we je gaan missen. Waar je nu ook bent, weet dat je nooit meer uit onze gedachten verdwijnt. We missen je, Karel. Rust zacht!'

Overmand door verdriet en getroffen door de beklemmende sfeer loopt oom Bram met tranen in zijn ogen terug naar de kerkbank. Mijn moeder hoor ik naast me zachtjes huilen. Door de heersende droefheid in de kerk begin ook ik te huilen. Oma Woefie troost me. Waarom laat papa mij in de steek? Ik begrijp het gewoon niet!

Mijn moeder pakt met trillende handen haar zakdoek uit haar handtas om de overvloedige tranen weg te vegen. Daarna knijpt ze mijn hand haast fijn, alsof ze wil zeggen dat we het nu met z'n drieën moeten zien te redden. Zo ken ik haar helemaal niet! Ze geeft me zelden een knuffel en huilen doet ze al helemaal nooit. Ik kijk naar mijn oma, die ook huilt om haar zoon. Wat is dit voor een wereld? Ik ben op een plek waar ik het liefst wil wegrennen. Gewoon alles vergeten en leuk gaan spelen met mijn vriendinnetjes in het Vondelpark. Maar de Westerkerk met zoveel droefheid is geen park, waar de zon schijnt. Het lijkt wel of ik in een film speel, maar dan wel in een hele slechte versie, die niet geschikt is voor jonge kinderen. Het beeld van de speelfilm wordt steeds sterker, zonder dat ik nog echt aanwezig ben. Mijn droomwereld neemt de realiteit over en ik verzet me er niet tegen. Pas als ik een schep aarde op de kist gooi, word ik weer wakker. Door het overlijden van mijn vader is mijn leven op slag veranderd. Het enige waar ik nog op kan bouwen, is mijn vaste geloof dat mijn vader op me wacht in de hemel.

"Elk leven vertelt een verhaal, zoals een schildering dat doet, zonder woorden, maar door rechtstreeks in ons hart te raken."

-3-

Met het herbeleven van het overlijden van mijn vader komen er meer jeugdherinneringen naar boven. Van wie ik precies afstam, heeft niemand me weten te vertellen. Onze stamboom is nooit gedegen onderzocht en uitgeplozen. Er is nooit iemand in de familie geweest, die met een niet aflatend enthousiasme in de archieven is gedoken om iets over mijn voorouders te weten te komen. Toch zou dat niet zo moeilijk moeten zijn. Mijn vaders achternaam is Van Berkel en die heeft waarschijnlijk een connectie met het plaatsje Berkel dat binnen de gemeente Berkel-Rodenrijs in Zuid-Holland ligt. In de gemeentearchieven van het stadhuis aldaar zou toch een aanknopingspunt te vinden moeten zijn? Maar wie moet dit stamboomonderzoek uitvoeren? Broers of zussen heeft mijn vader niet, oma Woefie is te oud en een opa heb ik niet meer. Mijn moeder heeft me ooit verteld dat de opa van mijn vaderskant in het begin van de Tweede Wereldoorlog is overleden bij het bombardement op Rotterdam. Terwijl mijn oma in blinde paniek met mijn vader in haar armen uit het brandende huis vluchtte, was er geen tijd meer om opa te redden, die onder het puin bekneld was komen te zitten. Zo vond hij een droevig einde in de intense vuurzee, die heel Rotterdam vernietigde en die alles weg had van de hel op aarde. Zelfs een portret van mijn opa is niet bewaard gebleven. Alle foto's zijn verbrand bij het allesvernietigende bombardement op Rotterdam op 14 mei 1940.

Hoe meedogenloos hard de oorlog de familie van mijn vaders kant raakte, het is niets vergeleken met de kwellingen die de familie van mijn moeders kant heeft moeten ondergaan. Niet dat het een wedstrijd is, die je graag wilt winnen, maar feitelijk liggen de zaken wel als zodanig. Mijn moeder Elizabeth is van Joodse komaf en heeft de oorlogsjaren op een onderduikadres in een boerderij in de polders van Amersfoort doorgebracht samen met haar drie jaar jongere broertje Bram. Ze is in 1941 gescheiden van haar ouders die bij vrienden in Amsterdam zaten ondergedoken. Zo leefden de kinderen tot de bevrijding gescheiden van hun ouders en wisten ze niet dat hun ouders bij een razzia in februari 1943 waren opgepakt en afgevoerd naar het concentratiekamp Auschwitz. Ze hebben nooit meer iets van ze vernomen en hadden alleen nog elkaar. De oorlog heeft mijn moeders karakter gevormd. Ze is een kille vrouw, die bikkelhard is en zonder veel emotie door het leven gaat. Alleen bij het overlijden van mijn vader heb ik tranen bij haar gezien. Dat was ook de enige en de laatste keer. Ik heb nooit anders geweten dan dat mijn moeder haar liefde moeilijk kon geven. Van jongs af aan mocht ik niet huilen als ik gevallen was en heerste er thuis een ijzeren discipline waar niet aan te ontsnappen viel. Het is niet vreemd dat ik juist daarom mijn vader en de warmte van een gezin in mijn jeugdjaren miste.

Op 20 juni 1954 ben ik geboren in het Onze Lieve Vrouwe Gasthuis in Amsterdam. Het was die dag zonnig en tropisch heet, wat een warm welkom was voor mijn komst. Van mijn moeder heb ik gehoord dat het een moeilijke bevalling was die meer dan twintig uur heeft geduurd. Zo kom ik ter wereld in een gezin waar de naweeën van de Tweede Wereldoorlog tot in de diepste haarvaten voelbaar zijn. Je kunt je familie niet kiezen, heeft mijn moeder me altijd geleerd en daarom heb ik ook nooit geklaagd. Liefdevol en zorgzaam zijn mijn eerste levensjaren niet. Mijn vader werkt voornamelijk en mijn moeder houdt van een opvoeding waar tucht en discipline de toverwoorden zijn. Als ik in mijn babytijd huil, word ik verbannen naar de badkamer of zelfs naar de afgesloten kelder. Mijn bord niet leegeten, betekent net zolang aan tafel zitten tot alles op is. Huilen is er niet bij, want ik moet gewoon een grote meid zijn.

We wonen in een klein arbeidershuisje in een gezellige volksbuurt in Amsterdam-West. We hebben net genoeg geld om rond te komen en de zomervakantie bestaat uit een paar daagjes uit in Nederland. Het zijn de fijnste dagen van het jaar als mijn vader de hele dag thuis is en alle tijd en aandacht heeft voor Paula en mij.

Op mijn vierde verjaardag ga ik naar de kleuterschool. Daar ben ik een teruggetrokken en verlegen meisje dat maar moeilijk vriendinnetjes kan maken. Mijn verjaardagfeestjes vier ik niet. Daar is geen geld voor, zegt mijn moeder altijd. Maar buiten het geld heb ik niet genoeg vriendinnetjes om een feestje te kunnen geven. Gelukkig verwent mijn vader me op mijn verjaardag door met me naar de speeltuin te gaan, waar ik plezier heb en me samen met Paula tegoed doe aan ijs en snoep. Mijn moeder gaat op deze dagen helaas nooit mee. Ze heeft meer tijd voor zichzelf nodig, is haar argumentatie.

Ik heb heus wel vriendjes, maar die bevinden zich in de boeken. Misschien ben ik in mijn jeugdjaren wel de kampioen bibliotheekbezoeker van de stad. Zo vaak ik kan, loop ik na schooltijd naar de bibliotheek, die zich drie straten verderop bevindt. Daar heb ik een arsenaal aan vriendjes en vriendinnetjes. Saskia en Jeroen, Pipi Langkous, Tommy en Anika in Villa Kakelbont en nog een dozijn anderen wachten geduldig op me, totdat we samen de mooiste avonturen beleven. In de bibliotheek met mijn papieren vriendjes voel ik me veilig en kan mijn fantasie zich ontwikkelen.

Het pesten begint in de tweede klas van de lagere school. De eerste angst voor de "grote school" is verdwenen en mijn klasgenootjes voelen zich al heel wat mans. In iedere klas is er wel iemand, die de rol van pispaaltje krijgt toebedeeld. Omdat ik teruggetrokken en verlegen ben en nooit iets terug roep, word ik tot pispaaltje gebombardeerd. Kinderen kunnen genadeloos hard zijn. Daar weet ik sinds de lagere school alles van. Door mijn tengere figuur is mijn bijnaam al snel: de heks. Deze scheldnaam wordt af en toe afgewisseld door Stinkie, omdat kinderen vinden dat ik stink. Het pesten zorgt niet voor de ontwikkeling van een groot zelfvertrouwen. Niet zelden moet ik naar huis rennen met een groepje joelende jongens achter me aan die de intentie hebben om me een pak slaag te verkopen, voordat ik thuis gezellig aan de thee kan gaan. Jongens pesten op fysieke wijze door te duwen, me te laten struikelen of zelfs door me te slaan, maar meisjes pesten op een meer geraffineerde wijze. Ze roddelen over me en ik weet ook dat ze over me praten. Het buitensluiten van de groep is hun tweede troef, zodat ik altijd alleen ben als er in groepjes samengewerkt moet worden. Mij pakken op mijn zwakheid is hun favoriete vorm van pesten. Misschien ligt het aan mijn dominante moeder of heb ik er aanleg voor, maar vanaf mijn vierde levensjaar hakkel ik. En juist het hakkelen na-apen, is pas echt gemeen. We hebben thuis geen geld om iets aan dit spraakgebrek te doen. Ieder mens heeft wel iets, zegt mijn moeder en daarmee is de kous af. Als ik thuis hakkel, wordt ze ongeduldig en zie ik de irritatie op haar gezicht verschijnen. Zo is mijn basisschooltijd een verschrikkelijke periode, waarbij ik alleen in mijn boeken even tot rust kan komen om iets te voelen dat op geluk lijkt.

Tot overmaat van ramp overlijdt mijn vader als ik in de tweede klas zit. Dat maakt dat ik me nog meer terugtrek en de momenten dat ik nog enig geluk in mijn leventje ervaar minder en minder worden. Mijn moeder is niet het type dat leuke dingen met mij doet. Bovendien kan ze nauwelijks het hoofd boven water houden, omdat het inkomen van mijn vader is weggevallen. Sinds zijn overlijden maakt ze 's avonds schoon op een deftig advocatenkantoor. Zodoende heb ik 's avonds het rijk alleen om helemaal op te gaan in mijn favoriete boeken.

Op mijn tiende jaar word ik met een acute longontsteking opgenomen en lig ik ruim tweeënhalve week in quarantaine in het Onze Lieve Vrouwe Gasthuis in Amsterdam. Ik krijg nauwelijks lucht en heb meer dan eenenveertig graden koorts. Het is eenzaam in het geïsoleerde en steriele kamertje, waar mijn moeder mij om de dag komt bezoeken. Ik hoest steeds bloed op en dat maakt dat de artsen een virus vermoeden. Niemand zegt iets, maar ik heb drommels goed in de gaten dat het ernstig moet zijn. Via een sluis krijg ik eten, medicijnen en drinken aangereikt. Als mijn moeder of mijn oma mij bezoeken, moeten ze in een plastic pak door een sluis. Ik herinner me mijn moeder die zwijgzaam aan het bed zit, terwijl ze met een rozenkransje in haar hand aan het bidden is. De longontsteking kost me veel kracht; ik ben doodop van het ademen en wil alleen maar slapen. Op een nacht krijg ik op een zeker moment helemaal geen lucht meer. Het voelt alsof ik word gesmoord met een handdoek op mijn mond en ik weet dat ik ga stikken als dit langer aanhoudt. Even lijkt het alsof ik daar vrede mee heb, want ik ben moegestreden en de strijd om zuurstof kan ik niet meer opbrengen. Doodgaan lijkt me een vredig alternatief, boven de paniek, die gaat uitbreken als de artsen erachter komen dat mijn hart ermee stopt. Ik weet zeker dat ik zou zijn gestorven als ik niet vanuit het niets een mannenstem hoor die mij maant: adem, alsjeblieft, adem dan toch. Ik zie geen engel, hoor geen harp en er is geen groot, vredig licht, alleen de herkenbare stem van mijn overleden vader met de aanmoediging om te ademen, waardoor ik ervan overtuigd raak dat het nog niet mijn tijd is. En ik haal adem, dwars door het benauwde gevoel heen, waarbij het lijkt of er een loodzwaar gewicht op mijn borstkas drukt. Dan voelt het ineens alsof ik openbreek en ik krijg weer lucht binnen. Het is waarschijnlijk niet meer lucht dan de hoeveelheid die je binnenkrijgt als je door een rietje ademt, maar het is genoeg om op deze wereld te blijven. Sinds deze traumatische ervaring ken ik de zegen van de helende ademhaling. Na een dag of drie gaat het kennelijk beter en wordt de rust verruild voor een vrijwel constante stroom artsen die in mij een studieobject zien? Ik weet nu dat de grens tussen leven en dood ijl is en slechts wordt bepaald door een simpele ademtocht.

Als ik in klas vier van de basisschool zit, ontstaat het idee om later schrijfster te worden. Dat komt door juffrouw Monique, die zo mooi kan vertellen en mij stimuleert om mijn fantasieën op te schrijven. Door haar ga ik geloven in de positieve kracht van woorden en denk zo gelukkig te kunnen worden. Hoe het ook zij, ik ervaar dat het meest waardevolle moment in mijn kindertijd het moment is, waarop ik voor het eerst voel dat een volwassene in mij gelooft. Zo plant juffrouw Monique het zaadje in mijn hart, waar later in mijn leven een prachtige boom uit kan voortkomen.

"De moeilijkste opdracht in het leven, is je lot met opgeheven hoofd te aanvaarden."

-4-

Het sprankje hoop dat juffrouw Monique me in klas vier heeft gegeven, wordt later in het jaar hardhandig de kop ingedrukt. Naast ons woont een keurig getrouwde man met een spichtige, kleurloze vrouw, die bijna nooit buiten komt. Sinds het overlijden van mijn vader is de man kind aan huis om mijn moeder met allerlei klusjes te helpen. In een huishouden is een mannenhand af en toe pure noodzaak en mijn moeder neemt zijn hulp dankbaar aan. De buurman is zo vaak bij ons thuis dat we hem oom Jaap zijn gaan noemen. Toch zegt iets in mij dat ik afstand van deze man moet houden. Hij lijkt op het eerste gezicht een aardige vent, maar iets in zijn alles doordringende oogopslag doet me op mijn elfde jaar op mijn hoede zijn. Hij kijkt me af en toe met zijn loensende blik iets te lang aan en zijn glad achterover gekamde haar toont aan dat hij geen smaak of klasse heeft. Erg spraakzaam is hij overigens niet. Oom Jaap moet ergens begin vijftig zijn en is gewoon eng, zonder dat ik mijn vinger erop kan leggen. Anders gezegd is hij een man waar je instinctief omheen loopt, als je hem in de stad tegenkomt. Omdat oom Jaap de enkele keer dat we niet thuis zijn op ons huis past, heeft hij een sleutel van de voordeur gekregen. Als mijn moeder aan het schoonmaken is, komt hij op een avond in december het huis binnen met een smoesje dat hij naar de lekkende kraan in de keuken moet kijken. Mijn zusje Paula ligt boven te slapen en ik lees een boek onder een deken op de bank. Direct als hij met een verwilderde blik de woonkamer inloopt, weet ik dat het mis is. Ik heb wel vaker voorgevoelens die me niet bedriegen en de paniek slaat toe. Wat kan ik doen? Ik ben als een schaap in het vroege voorjaar, die in een klemmende houdgreep ligt en weet dat zij wordt geschoren. Ineens staat oom Jaap hijgend voor me, pakt me hardhandig bij de arm en manoeuvreert mij via de trap naar de badkamer. Ik ben zo in paniek geraakt dat ik me niet kan verzetten en niets kan uitbrengen. Het is een staat van "freeze" waarin mijn lichaam alle opdrachten weigert uit te voeren. In de badkamer gebeurt er iets dat zich buiten mij afspeelt en waar ik ook niets mee te maken wil hebben. Ik voel een snerpende pijn van onderen en mijn hart wordt opengereten. Ik wil weg, maar zit ingeklemd in zijn armen, waaruit voor een elfjarig meisje geen ontsnapping mogelijk is. Mijn geest treedt uit mijn lichaam en in mijn beleving vervormt onze badkamer zich tot een surrealistische ruimte: halverwege de tegelwand, achter de douche, houdt de badkamer op en gaat deze zonder onderbreking over in het groen van een prachtige, weelderige tuin met wuivende bloemen. Ik richt me niet meer op waar ik nu ben, maar waar ik wil zijn; in de tuin met de zon en bloemen. Ik hoor de vogels en de krekels om me heen en sluit me af voor wat er in werkelijkheid gebeurt. Dat weet ik niet meer en ik wil het ook niet weten. Als oom Jaap hijgend de trap af loopt en mij gebroken achterlaat in de badkamer, wil ik alleen nog dood en bij mijn vader in de hemel zijn. Zachtjes begin ik te huilen en mijn hevig trillende lijf krijg ik niet onder controle. Mijn moeder mag dit nooit te weten komen! Ze geeft mij dan zeker de schuld en zegt dat ik het heb uitgelokt. Die smerige lucht, die nog altijd als een waas om me heen hangt, wil ik kwijt. Daarom sta ik op en kom als in een automatisme in actie; even later sta ik onder de douche, waarbij ik mijn hele lijf wel meer dan twintig keer achter elkaar met zeep was. Hoe ik ook boen, de laag met zwarte pek die mijn maagdelijkheid heeft ontnomen, raak ik niet meer kwijt. Als mijn moeder later op de avond thuiskomt, durf ik niets te zeggen. Ik ben bang voor alles en wil alleen nog dood. Die nacht lig ik huilend in bed, maar er is niemand die het merkt. Ik voel me eenzamer dan ooit tevoren en fantaseer dat ik bij mijn vader in de hemel ben. Op deze vreselijke avond in december 1965 loop ik een tweede diepe kras in mijn ziel op en ik ben nog geen twaalf jaar oud. Het is iets dat je overkomt en waar je niets aan kunt veranderen. Het is het lot dat je treft en waarvan je de last maar te dragen hebt. Er is die avond iets gebeurd waar ik van walg en dat met mijn ziel is vergroeid. De gebeurtenis heeft het zaadje geplant voor een ernstige vorm van bindingsangst, die ik pas laat in mijn leven heb kunnen oplossen. Het voorval heeft mij voorgoed veranderd. Haat, schuldgevoel en opoffering hebben de plaats ingenomen van liefde en vertrouwen en de laag duisternis die om mij heen hangt, raak ik in mijn jeugdjaren niet meer kwijt. De toon in mijn leven is gezet en ik heb met de twee trauma’s te leren omgaan.

Na de bewuste avond met oom Jaap krijg ik last van hevige paniekaanvallen. Tijdens een aanval krijg ik hartkloppingen en heb ik het gevoel dat ik doodga. Dat is ook wat ik op dat moment wil! Het enige dat helpt is op mijn bed gaan liggen en wachten tot de aanval weer stopt. Door het voorval met oom Jaap ga ik dagelijks met het koude zweet in mijn handen de straat op. Altijd is er de angst dat ik de kille, zwijgende oom Jaap tegenkom en hij mij onverwachts bij de arm vastpakt. Gelukkig word ik een handje geholpen door het universum, anders had ik de jaren vol angst niet overleefd. Mijn moeder krijgt nog voor oudejaarsavond flink onenigheid met oom Jaap en ze neemt hem de sleutel af. Vanaf dat moment voel ik me minder paniekerig als ik alleen thuis ben en kan ik 's nachts ook weer slapen zonder nachtmerries.

"Je kunt geen vlinder worden,

als je nooit een rups bent geweest."

-5-

Na de lagere school met een afscheidsmusical, waarin ik een bescheiden bijrolletje krijg toebedeeld, ga ik naar het Amsterdams Lyceum. Dat is het gevolg van het goede stel hersens dat ik heb meegekregen en dankzij meester Jacobs, die mij zielig vindt en me op alle mogelijke manieren helpt. Hij weet mijn moeder ervan te overtuigen dat ik intelligent genoeg ben voor het lyceum. Vandaar dat ik in de brugklas met slimme kinderen terechtkom om daar de volgende fase op weg naar volwassenheid te ervaren. Helaas ben ik als een beschadigd kind van de lagere school gekomen. Ik weet veel, doorzie alles, maar toch durf ik in een groep niet hardop te praten. Dat is het resultaat van jarenlang treiteren en het hakkelen, waar ik me voor schaam. Zelfs in mijn gedachten stotter ik als ik zenuwachtig ben. Er is thuis geen geld voor professionele hulp om me van het hakkelen af te helpen, zodat ik ben aangewezen op eigen initiatief. In een boek heb ik gelezen dat mensen die stotteren bang zijn voor hun eigen stem. Het is waar, dat ik weiger om naar mijn stem te luisteren. Waarom ben ik bang voor mijn stem? Misschien wel om de waarheid niet te hoeven uitspreken over wat oom Jaap me heeft aangedaan, maar waarschijnlijker omdat ik mezelf niet de moeite waard vind. In plaats van praten, schrijf ik liever met veel gevoel woorden in een vloeiende zin op. Met schrijven als uitlaatklep raak ik mijn frustraties kwijt. Het is bijzonder wat je allemaal met het alfabet van slechts zesentwintig letters kunt doen. Mijn gevoelens die ik mondeling niet durf te uiten, komen in vloeiende en pakkende zinnen op het papier en ze raken me tot tranen toe als ik ze herlees. Hoewel het pesten minder is geworden op het lyceum, ben ik voor de andere kinderen te stil en teruggetrokken om een warme vriendschap mee op te bouwen. Ik word gedoogd, maar ben niet geliefd. Zo omschrijf ik mijn positie in de klas het best. Een slim kind, dat een teruggetrokken leven leidt op haar slaapkamer, waar de dromen en fantasieën volop de vrijheid krijgen om zich te manifesteren in haar schrijfsels. Mijn fantasiewereld is een optelsom van de vele gedachten en ik schrijf ze op in korte verhalen. Zo bedenk ik een liefdevolle wereld waarin mensen elkaar respecteren en geen pijn doen. Hoe raak en kernachtig mijn woorden ook zijn, het lost mijn spraakgebrek niet op. Ik heb geen idee hoe ik de angst voor mijn stem moet wegnemen. Misschien moet ik naar mezelf gaan leren luisteren, voordat ik zonder te hakkelen kan spreken.

Als ik mijn moeder op een avond omzichtig vertel dat ik graag schrijfster wil worden, krijg ik de wind van voren. Moeder heeft nooit veel op gehad met auteurs en mijn idee krijgt dan ook niet haar zegen. Lezen heeft ze al nooit gedaan en zij vindt dat schrijvers los staan van de werkelijkheid. Hoe kunnen fictieve personen in fictieve verhalen bijdragen aan onze samenleving, vraagt ze zich hardop af. Sterker nog, ze lijkt zich te ergeren aan de niet begrepen passie van de pen en het papier. Ik denk dat boeken haar angstig maken, omdat ze naar haar echte gevoelens leiden en er geen ontsnapping mogelijk is. Maar de deur naar haar gevoel zit potdicht sinds ze op jonge leeftijd haar ouders op afschuwelijke wijze in Auschwitz heeft verloren. Ze zijn vermoedelijk gemarteld, vergast en verbrand, omdat ze niet tot het Arische ras behoorden. Hoe kun je de wereld ooit nog vertrouwen als dit je als kind is overkomen? Nadat ze haar ouders heeft verloren, verliest ze ook nog haar man op jonge leeftijd en blijft ze met twee kleine kinderen radeloos achter. Geen wonder dat mijn moeders echte gevoelens opgeslagen liggen op een geheime plaats waar niemand mag komen. Om het scherper te verwoorden: het boek met haar gevoelsleven is verstopt in een kist die stevig is afgesloten met een dikke ketting. Door zichzelf van haar gevoel af te sluiten, hoopt ze dat er nooit meer iemand is die haar in de steek kan laten of haar kan kwetsen.

Sinds het overlijden van mijn vader zijn we nooit meer op vakantie geweest. Maar als ik in de vijfde klas van het lyceum zit, worden we door oom Bram en tante Jannie meegenomen naar een hotel, dat in Domburg pal achter de duinen ligt. Het is de Noordzee die mij de inspiratie geeft. De zee spreekt tegen wie luisteren wil en inspireert mij met haar verhalen, door golven die tot in de oneindigheid op het strand rollen en zich weer terugtrekken. De zee wakkert een hartstocht aan die schilders aanzet tot schilderen en schrijvers doet schrijven. Hoog gezeten op een duin, dicht ik op mijn zestiende levensjaar de volgende regels:

Ergens tussen land en lucht,

net boven het water.

Heeft de horizon een grens getrokken,

die uitnodigt om eroverheen te kijken.

Voor eenieder die weten wil,

waar het licht heengaat als de schemer invalt.

De woorden lijken uit een andere wereld te komen en ik vind ze prachtig. Het dichten wekt gevoelens van geluk op en ik weet nu al dat ik daar ooit verslaafd aan zal worden, zoals een drugsverslaafde niet zonder zijn dagelijkse portie heroïne kan. In het hotel kom ik in contact met een oudere dame die jarenlang in de uitgeverswereld heeft gewerkt. In de eetkamer van het hotel staat een lange tafel, waar de vriendelijke dame geniet van mijn eerste schrijfsels, die ze me heeft gevraagd om voor te dragen. Ik lees besmuikt mijn gedichten hardop voor, in afwachting van de scherpe kritiek, die niet komt. Haar complimenten geven mij de moed om door te gaan met schrijven, in ieder geval in de vakantie, wanneer ik voldoende tijd heb. En zo draagt deze vakantie in Domburg bij aan mijn diepste wens om een gevierd literair auteur te worden.

De schooltijd op het Amsterdams Lyceum vliegt voorbij. Dagen worden weken en weken worden maanden en maanden op hun beurt weer jaren. Voor ik er erg in heb, zit ik voor mijn eindexamen te blokken. Omdat ik nooit uitga, heb ik veel tijd om me op het examen voor te bereiden en dat werpt zijn vruchten af. Met uitzonderlijk hoge cijfers slaag ik voor mijn gymnasiumexamen. Bij de diploma-uitreiking weet mijn mentor niet meer te zeggen dan dat ik een gemotiveerde leerling was met een meer dan sterk taalgevoel. Hoewel ik veel kennis heb opgedaan op het lyceum, blijven de twee belangrijkste levensvragen onbeantwoord: waarom geloven mensen in een God? Bestaat er een hemel en hoe ziet het er daar uit?

"Als onze talenten dansen op de golven van inspiratie, is de creativiteit eindeloos aanwezig."

-6-

Alle gelukkige mensen lijken op elkaar en elk ongelukkig mens is ongelukkig op zijn eigen wijze. Dat geldt ook voor mij. Echt gelukkig ben ik niet tijdens mijn studentenperiode, terwijl dat bij velen de mooiste periode in hun leven is. Na het Amsterdams Lyceum studeer ik Nederlands aan de Vrije Universiteit. De Nederlandse taal boeit me en ik leer de kracht van woorden kennen. Ik leer in mijn verhalen vooral te werken met woorden die inspireren, omdat de intentie erachter zuiver is. Verhalen ontstaan vanuit het niets, zoals inspiratie een rups aanzet om een cocon te spinnen en in geduld te wachten tot er een vlinder uit tevoorschijn komt. Het is een kwestie van goed luisteren en geduld hebben. Dat is in ieder geval mijn ervaring. De verhalen bedenk ik niet, die bestaan al; ik moet alleen mijn antenne richten om ze op te vangen. Door het schrijven van korte novellen ontwikkel ik mijn schrijftalent. Helaas wordt mijn schrijflust geremd door gezondheidsproblemen. Sinds ik menstrueer, heb ik veel last van hoofdpijn. Op advies van de dokter ben ik aan de pil gegaan en inderdaad heeft dat verlichting gegeven. Naast mijn gevoelige longen is hoofdpijn een tweede zwak punt in mijn gestel. Met de pil alleen los ik de hoofdpijn niet op; het neemt namelijk niet de oorzaak van de pijn weg. Die heeft te maken met de slechte relatie met mijn moeder. Elk mens heeft wel een gebrek en ik moet door met mijn hoofdpijnen.

Door de jaren heen is Paula een lichtpunt in mijn leven. Ze lijkt in geen enkel opzicht op mij, met haar donkere, springerige haar en volslanke lijf. Ze is eerder het tegenovergestelde: spontaan, extravert en razend slim. Ze is meer voor me dan een zus en ik zie haar als mijn meest dierbare vriendin. Hoewel Paula twee jaar jonger is, luister ik altijd naar haar wijze raad. Ze weet snel tot de kern van een probleem door te dringen en komt vervolgens met goede adviezen. Maar ook Paula kan niet alle problemen voor me oplossen. De vragen waar ik al jong mee worstel, blijven aanwezig in mijn studententijd. Dat verstand met de jaren komt, zegt iets over het verwerven van kennis, maar niets over het verkrijgen van inzicht en wijsheid. Het is overigens maar wat ik “studententijd” wil noemen. Ik studeer in Amsterdam en woon nog altijd thuis. Geld voor een kamer is er niet en daar ziet mijn moeder ook het nut niet van in. Lid van een studentenvereniging ben ik niet geworden. Dat is beter geschikt voor de echte studenten, waar de studententijd meer om het feesten lijkt te draaien dan om het studeren zelf. Natuurlijk heb ik het wel eens geprobeerd en ben op een donderdagavond vol goede moed een studentenkroeg binnengelopen. Maar juist in het café zit mijn verlegenheid me nog meer in de weg en voel ik me niet op mijn gemak. Ik begin te hakkelen, waar ik me diep voor schaam. Anderhalf uur later was ik alweer thuis en zat ik wederom op mijn kamer achter de boeken verscholen. Ik heb het bij die ene keer gelaten. Waarschijnlijk ben ik gewoon niet het type voor een wilde studententijd en wat is daar mis mee?

Om in financieel opzicht wat ruimer in mijn jasje te zitten, doe ik redactiewerk voor Harlequin, die de doktersromans uit de Bouquet-reeks uitgeeft. Het zijn eenvoudige, zoetsappige verhalen over artsen of andere succesvolle mannen, in wie vrouwen hun ware liefde vinden. De karakters zijn dermate eendimensionaal dat ik ze vanaf de eerste bladzijde kan uittekenen. Gezien de populariteit van doktersromans moet er in Nederland onderhuids een diep verlangen naar de liefde zijn. Veel mensen zijn blijkbaar dermate ongelukkig in de liefde dat ze hun onvervulde verlangen met deze lezerspulp proberen te bevredigen. Het zoeken naar de ridder op het witte paard is aan mij niet besteed. Daarin verschil ik van mijn leeftijdgenoten en ook van Paula, die hevig aan het experimenteren is geslagen met het mannelijk geslacht. Misschien dat de ver weggestopte ervaring met oom Jaap er debet aan is, maar ik moet niets van jongens weten. Oom Jaap heb ik overigens nooit meer ontmoet. Wel zie ik hem af en toe stiekem achter het gordijn in de woonkamer loeren als ik op mijn fiets stap om naar de universiteit te gaan. Een zielige, oude en vieze man. Dat is precies wat er van oom Jaap is geworden.

Het contact met mijn moeder verloopt nog altijd stroef. In de loop van de jaren is ze milder geworden en hebben we een onuitgesproken staakt-het-vuren-bestand gesloten, waarbij onverschilligheid de boventoon voert. Ze is een verre van gelukkige vrouw en dat straalt ze ook uit. Na het overlijden van mijn vader is er nooit meer een man in haar leven geweest. Af en toe blijft ze een nacht weg, maar dat is mijn zaak niet. In ieder geval neemt ze nooit een man mee naar huis, zodat het domein van mijn vader niet wordt ontheiligd. Geldzorgen zijn er altijd. Mijn moeder maakt nu zowel overdag als in de avond schoon, om zo te kunnen bijdragen aan onze studies. We hebben het niet breed, maar het ontbreekt me aan niets. Via een financiële bijdrage van de overheid kan ik mijn collegegeld voldoen en voor het levensonderhoud zorgt mijn moeder. Ik heb een fiets die ik gebruik voor het vervoer in Amsterdam en ik ben gelukkig niet gek op mooie kleren. De enige luxe die ik mezelf permitteer, zijn de lange zomervakanties in Domburg. Van het met het redactiewerk gespaarde geld ga ik ieder jaar een paar weken naar Domburg om daar te schrijven. Ik slaap in de jeugdherberg in een heus kasteel die net buiten het dorp is gevestigd. Langs zee maak ik lange wandelingen en doe inspiratie op voor nieuwe boeken en korte verhalen. Ver weg van Amsterdam adem ik de schone zeelucht in en geniet van weidse luchten aan verre horizonten. Domburg is geschilderd door de zee en deze mooie badplaats schildert de zee. De duinrand wordt bepaald door een schijnbaar eindeloze rij aan strandhuisjes, die zijn opgetrokken uit wit geschilderd hout. Bij de vloedlijn heb je houten palen, die zo uit zee lijken te komen lopen. Ze staan netjes achter elkaar, rij na rij. Domburg is altijd al de badplaats van kunstenaars geweest en in het dorp zijn veel ateliers te vinden. Vincent van Gogh heeft hier geschilderd, net als Mondriaan en met hen een aantal minder bekende schilders. Ze keken vanaf de duintoppen naar de horizon en luisterden naar de inspiratie, die met de zeewind werd meegevoerd. Ook ik heb aan de kust geleerd om de verhalen te vangen. Zittend op de hoogste duintop, met mijn knieën dicht tegen me aan gedrukt, droom ik over de hemel, als een plaats op de grens van het oneindige blauw van lucht en zee. Precies op de scheidslijn van de horizon wacht mijn vader op me. Daar ben ik zeker van en misschien is dat ook wel de reden dat ik hier zo graag ben. Echt gelukkig word ik als ik met blote voeten de zee in loop. Mijn voeten voelen het ijskoude, zilte water, dat in zoveel gedichten is beschreven. Mijn blik glijdt over de zee, die bij de horizon overgaat in het eeuwige leven. De straffe wind blaast mijn gedachten weg.