EXCELLEREN IN VRIJHEID

Een recept voor persoonlijke ontwikkeling

Met dit boek hoop ik jou te inspireren met een visie op persoonlijke ontwikkeling. En je aan te sporen meer zelfkennis te verkrijgen en bewuster te worden van jezelf, zodat je jezelf (verder) ontwikkelt. Ik ben ervan overtuigd dat mensen die bewuster zijn van zichzelf ook bewuster worden van hun omgeving. Dat heeft een positieve weerslag op de omgeving die hierdoor dus meeverandert. Zo draag jij bij aan een mooiere wereld.

Alle hoofdstukken nodigen je uit om de activiteiten op te schrijven die jou helpen om te groeien. Samen vormen ze de ingrediënten van je recept voor persoonlijke ontwikkeling. Om menselijker te worden, bij te dragen aan een mooiere wereld, en kleine stappen te zetten om de vrijheid van anderen te respecteren en te vergroten.

Peter Roemeling is sinds 1996 actief als coach, consultant en trainer en ondersteunt mensen in hun persoonlijke ontwikkeling, persoonlijk leiderschap en talentontwikkeling. Hij ondersteunt mensen om hun eigen recept voor groei te vinden, boven zichzelf uit te stijgen, en waarde toe te voegen aan hun leven en dat van anderen. Om goed te zijn voor zichzelf en om de wereld een betere plek te maken.

“Dit boek heeft mij een heldere spiegel voorgehouden toen ik al tijden zoekende was naar wat ik eigenlijk wilde. Daar kwam ik niet uit. Door het lezen en vooral door het invullen van de scores bij elk hoofdstuk werd mij duidelijk dat ik volledig uit balans was. …. Tijd voor een andere aanpak met een duidelijke richting … Heel fijn dat dit boek bij mij tot zo’n helder zelfinzicht en tot aanpak heeft geleid!”

Review op bol.com van een lezer.

ISBN: 9789081216333

Eerste druk hardcopy maart 2018

E-book E-pub in het Engels (USA) December 2021

E-book E-pub in het Nederlands Mei 2022

Excelleren in vrijheid

Een recept voor persoonlijke ontwikkeling

©2022 Peter Roemeling

Omslagontwerp & illustraties: Odesign, Ruud Overwater, Mijke van Dis

Eindredactie: ML media, Marianne Lourens, Peter Roemeling

Vormgeving: ZIEN communicatie & grafisch ontwerp, Joris Schriek

Portretfoto: Eyescream, Yvette Wolterinck

E-pub: Pumbo.nl

ISBN: 9789081216333

NUR: 734

Dit is een uitgave van:

Peter Roemeling

KvK: 27193593

mail@peterroemeling.nl

www.peterroemeling.nl

www.linkedin.com/in/peterroemeling/

Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm of enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopiëren, opnamen, of enige andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de auteur.

All rights reserved. No part of this publication may be reproduced, stored in a retrieval system, or transmitted, in any form or by any means, electronic, mechanical, photocopying, recording, or otherwise, without the prior written permission of the author.

“Een mens is van nature nieuwsgierig
en wil zich ontwikkelen”

Peter Roemeling

Inhoud

Inleiding

1. Over het ontstaan van vragen

2. Mens zijn, drie delen en persoonlijke ontwikkeling

3. Indeling en leeswijzer

Deel 1 Jezelf

Hoofdstuk 1 Wie ben ik?

1.1 Elvis voelt zich ‘all right’

1.2 Weerbarstige onderbuik

1.3 Zelfwaardering

1.4 Oefeningen, activiteiten en recept

Hoofdstuk 2 Waar wil ik naartoe?

2.1 Darwins ambitie

2.2 Mennende hersenen

2.3 Zelfsturing

2.4 Oefeningen, activiteiten en recept

Hoofdstuk 3 Welke stappen ga ik zetten?

3.1 De moedige Don Quichot

3.2 IJverig hart

3.3 Rolbewustzijn

3.4 Oefeningen, activiteiten en recept

Deel 2 De wereld om je heen

Hoofdstuk 4 Wie zijn die anderen?

4.1 Stalin als instinctieve samenzweerder

4.2 Inleven in de wereld

4.3 Empathisch vermogen

4.4 Oefeningen, activiteiten en recept

Hoofdstuk 5 Wat is logisch?

5.1 De sublieme eenvoud van Einstein

5.2 Nadenken over de wereld

5.3 Systematisch denken

5.4 Oefeningen, activiteiten en recept

Hoofdstuk 6 Wat hebben wij te doen?

6.1 Shackleton overwint door volharding

6.2 Doen voor de wereld

6.3 Praktisch denken

6.4 Oefeningen, activiteiten en recept

Tot slot - Vleugels krijgen

Hoofdstuk 7 Excelleren in vrijheid

7.1 Bouman kiest voor vrijheid

7.2 Balans met jezelf en de wereld om je heen

7.3 Excelleren in vrijheid

7.4 Een recept voor persoonlijke ontwikkeling

Nawoord – De essentie van mens zijn

Dankwoord

Literatuur

Inleiding

“We hebben de laatste stap van onze tocht nog niet gezet, maar pas de eerste stap op een nog langere weg en zelfs nog moeilijkere weg. Want vrij zijn is niet alleen het afwerpen van ketenen, het is leven op een wijze die de vrijheid van anderen respecteert en vergroot. De ware toetsing van onze toewijding aan de vrijheid begint pas.”

Nelson Mandela (uit: ‘De lange weg naar de vrijheid’)

Met dit boek hoop ik jou te inspireren met een visie op persoonlijke ontwikkeling. En je aan te sporen meer zelfkennis te verkrijgen en bewuster te worden van jezelf, zodat je jezelf (verder) ontwikkelt. Ik ben ervan overtuigd dat mensen die bewuster zijn van zichzelf ook bewuster worden van hun omgeving. Dat heeft een positieve weerslag op de omgeving die hierdoor dus meeverandert. Zo draag jij bij aan een mooiere wereld. Samen zetten we op deze manier kleine stapjes op weg naar meer vrijheid.

1. Over het ontstaan van vragen

Als kind heb ik in vrijheid kunnen opgroeien. Mijn ouders hebben mij de ruimte gegeven om kind te zijn. Op jonge leeftijd speelde ik altijd buiten: vissen, voetballen, fikkie stoken, hutten en vlotten bouwen en in bomen klimmen. Altijd op avontuur. Op mijn achtste werd ik lid van een voetbalclub. En vanaf mijn dertiende raakte ik verslingerd aan windsurfen (liefst op het Zuidlaardermeer), iets wat ik tot op heden nog steeds met grote passie doe. Ik vond windsurfen veel leuker dan voetbal. Ook ging ik liever schaatsen. Toen ik enkele keren niet op de voetbaltraining was verschenen omdat er ijs lag, moest ik me voor een commissie verantwoorden. Ik snapte niet waarom me dat zo zwaar werd aangerekend en besloot met voetbal te stoppen.

Vanaf mijn dertiende heb ik altijd een bijbaan gehad, want zakgeld kreeg ik niet. Eerst op een scheepswerf, later in het geven van windsurfles en het verhuren van windsurfplanken. Ook heb ik vakken gevuld en tomaten geplukt. Alles wat ik verdiende, besteedde ik aan het windsurfen en, later, aan uitgaan. Mijn ouders hebben mij en mijn keuzes altijd gerespecteerd. Hun enige voorwaarde was dat ik mijn best moest doen op school. Ik hoefde geen negens en tienen te halen, het ging hen erom dat ik mijn best zou doen. Deze jeugd heeft mij tot een gelukkig, levensvreugdevol, nieuwsgierig, zelfverzekerd en optimistisch mens gemaakt. Als jong volwassene heb ik geleerd dat niet iedereen zo in het leven staat. Ik besef dat ik iets waardevols bezit en dat wil ik delen met anderen die daar behoefte aan hebben en voor wie dit geen natuurlijke manier van zijn is. ‘Het leven is eigenlijk heel eenvoudig’, is een gedachte die ik vaak heb. Deze visie wil ik graag uitdragen.

Door de jaren heen heb ik vele boeken gelezen, mij in theorieën verdiept, zelf theorieën ontwikkeld en hebben anderen hun persoonlijke ervaringen met mij gedeeld. Al deze factoren hebben mede mijn visie bepaald en helpen mij om mijn visie onder woorden te brengen. Daarnaast heb ik de laatste jaren als procesbegeleider, coach en trainer veel met mensen gewerkt en hen mogen ondersteunen bij hun ontwikkelvragen. In mijn ogen bevind ik mij in de dankbare positie om hun wijze van denken in kaart te brengen. Van jong tot oud, van talentvolle topsporters tot gevierde directeuren, van ambtenaren tot zakenlui. Van mensen bij wie alles in het leven van een leien dakje verloopt tot mensen die tegen bepaalde dingen aanlopen, ergens mee worstelen of zich niet gelukkig voelen. Het gevoel van onvrijheid dat zij ervaren is veroorzaakt, zo denken zij, door externe invloeden en omstandigheden.

Gaandeweg was de achterliggende vraag boven komen drijven: ‘Wat is een mens?’ Want, als je niet weet wat een mens is, kun je dan de juiste keuzes maken en gelukkig zijn of worden? Een goed begrip van de mens is noodzakelijk om het leven te verklaren. De mens moet het vertrekpunt zijn.

Daarnaast voelde ik me sterk aangetrokken tot het onderwerp vrijheid. Het heeft lang geduurd voordat ik dat kon benoemen, maar het is duidelijk verweven met mens zijn. In het voorjaar van 2013 heeft journalist Ton Verheijen mij geïnterviewd en een artikel geschreven met de titel ‘Dit kind geeft alles voor vrijheid’. Daarin werd me duidelijk hoe belangrijk vrijheid voor mij is in de zoektocht naar een visie op de mens en naar een toepasbare methode voor het verkrijgen van meer zelfkennis.

Als ik mij afvraag wat mijn intrinsieke motivatie is om vrijheid zo belangrijk te vinden, komt altijd een voorbeeld uit mijn middelbare schooltijd naar boven. Ik was niet goed in lezen en taal. De stripboeken van Maarten Toonder, met Ollie B. Bommel, Kappie, Koning Hollewijn en Tim Tuimel, waren mijn redding. Echter, ze waren geen literatuur. Ik moest zware kost lezen, zoals Hermans’ De donkere kamer van Damokles en Nescio’s De uitvreter en andere, in mijn ogen destijds, zwartgallige niet interessante boeken. Er werd dus geen rekening gehouden met mijn voorkeuren, anderen wisten wat goed voor mij was. De docent pakte mijn passie voor de boeken van Maarten Toonder niet op om mij daarmee te verleiden me te ontwikkelen. In plaats daarvan werd mij de maat genomen door een eigen-wijsheid, door een systeem, dat niet het mijne was. Als uniek individu met m’n eigenaardigheden had ik behoefte aan een andere wijze van leren en ontwikkelen. Het gevolg was dat ik een hekel kreeg aan boeken lezen en pas na de middelbare school weer ben begonnen met lezen.

In mijn ogen is een mens van nature nieuwsgierig en wil hij zich ontwikkelen. Deze natuurlijke drive kun je aanwenden in vrijheid, zonder een verstikkend systeem. Dit is ook mijn motivatie geweest om De Vrije Ruimte in Den Haag (mede) op te richten. Deze school voor leerlingen van vier tot achttien jaar heeft het motto: ‘Onderwijs is niet het vullen van lege emmers, maar het aansteken van een haardvuur.’

Het laatste zetje om dit boek te gaan schrijven, kreeg ik op Sinterklaasavond 2013. Eén van de cadeautjes die ik uitpakte, rond 6 uur ‘s avonds, bleek het boek De lange weg naar de vrijheid door Nelson Mandela te zijn. Zodra ik de titel las, dacht ik meteen: ‘Dáár ga ik een bijdrage aan leveren’. Mij inzetten voor een iets mooiere wereld door mensen te helpen zich van hun obstakels te bevrijden en hen te ondersteunen op de weg naar meer zelfkennis en een bewuster leven.

De volgende dag vernam ik dat Nelson Mandela op 5 december om 19.50 uur was overleden. Nu ben ik de Groningse nuchterheid zelve, maar ik kan niet ontkennen dat deze ‘toevalligheid’ me werkelijk over de streep heeft getrokken. Het thema vrijheid is een groot universeel begrip voor de mens, het is van levensbelang.

“Als je het niet eenvoudig kunt uitleggen, snap je het zelf niet”

Albert Einstein

2. Mens zijn, drie delen en persoonlijke ontwikkeling

In mijn werk help ik mensen bewuster te worden: van zichzelf, van hun acties, van hun doelen en van hun omgeving. Bewustzijn is nodig om goede keuzes te kunnen maken in het kader van persoonlijke ontwikkeling. Om mijn werk goed te kunnen doen, is het van belang dat ik een goed begrip van ‘de mens’ heb in relatie tot persoonlijke ontwikkeling. Anders kan ik mensen niet goed begeleiden bij hun proces om te ontdekken wie ze zijn, wat ze willen en wat ze te doen hebben in de wereld of voor de organisatie(s) waar ze actief zijn. Daarom ben ik op ontdekkingstocht gegaan. Dat heeft mij inzichten opgeleverd die ik graag deel. De gemeenschappelijke deler hierbij is een driedeling. De theoretische hoofdlijnen geef ik hieronder kort weer. Deze introductie schetst het kader en de belangrijkste begrippen om je persoonlijk te ontwikkelen. De uitgebreide uitleg en toelichting kun je lezen in hoofdstuk 1 tot en met 6.

Buik – hoofd – hart

Shubin (1960) ontdekte dat elk mens wordt opgebouwd uit drie buisjes die ontstaan tussen twee en vier weken na de bevruchting van een eicel. Het betreft de neurale buis, het darmkanaal en het bloedvatenstelsel met het hart als het centrale knooppunt. Na zeven weken is de structuur van ons lichaam voltooid en spreken we van een foetus. De natuur heeft er 3,5 miljard jaar over gedaan om van een eencellige te evolueren tot wat de mens nu is. Een wezen met een buik, hoofd en hart.

Twee paarden en de menner

Socrates (470 v.Chr.–399 v.Chr) beschrijft het wezenlijke van de mens, de ziel, ook in drie delen. Hiervoor gebruikt hij de metafoor van de tweespan en de menner. Socrates vergelijkt de mens met de samengevoegde kracht van een span paarden en een menner. Het ene paard wil genieten en doen wat goed voelt, zijn behoeften en driften bevredigen. Het andere paard is eerzuchtig en ijverig en wil in beweging komen. De menner staat voor het gezonde verstand dat logisch nadenkt. Hij heeft de taak om de twee paarden in bedwang te houden. Deze driedeling heeft een duidelijke relatie met de driedeling die de natuur ons gegeven heeft: buik, hoofd en hart. Ook de deugden maat, wijsheid en moed zijn hieraan gerelateerd.

Jezelf in drieën

De Amerikaanse filosoof Robert S. Hartman (1910–1973) beschrijft hoe onze persoonlijkheid is opgebouwd uit drie delen: het intrinsieke, innerlijke of morele Zelf; het systematische of denkende zelf; en het extrinsieke, uiterlijke of sociale zelf. En niet alleen is je persoonlijkheid zo opgebouwd, je waardeert jezelf ook in deze drie werelden: intrinsiek, systematisch en extrinsiek. Zo ontstaan er drie waarden. Een waarde geeft richting aan je denken. Daarom spreken we ook over drie denkstijlen: zelfwaardering, zelfsturing en rolbewustzijn.

De wereld om je heen in drieën

We waarderen niet alleen onszelf op deze wijze, we waarderen ook de wereld om ons heen intrinsiek, systematisch en extrinsiek, volgens Hartman. Met als gevolg drie stijlen van waarderen en dus drie denkstijlen over de wereld: empathisch vermogen, systematisch denken en praktisch denken.

Drie fases van ontwikkeling

Het is wederom Socrates die een mooie metafoor heeft voor deze driedeling in het denken over de wereld. De metafoor is bekend onder de naam Plato’s grot. Volgens Socrates gaat ontwikkeling gepaard in drie fases. De fase van het inleven in het perspectief van anderen door in gesprek te gaan met andere mensen en de wereld te aanschouwen. Dan de fase van het logisch overdenken van de feiten en op zoek gaan naar de waarheid en kennis over de wereld. En tot slot de fase van de opgedane kennis inzetten voor de samenleving.

Zes denkstijlen

Zowel het verloop van de evolutie als de filosofieën van Socrates en Hartman kenmerken zich door driedelingen die in elkaars verlengde liggen en een relatie met elkaar hebben. Uitgaande van de driedeling in de mens ontstaan daarmee zes universele waarden die van belang zijn om als mens te ontwikkelen: ingedeeld naar jezelf en de wereld om je heen. Door deze waarden te leven, ontwikkel je vaardigheden. Als je onderzoekt hoeveel waarde je hecht aan deze zes waarden, krijg je inzicht in hoe belangrijk je het vindt om deze waarden (in meer of mindere mate) toe te passen of in te zetten. De waarden geven richting aan je denken. Zo ontstaan er zes richtingen van denken en spreken we over zes denkstijlen.

Elke denkstijl geeft daarmee een richting aan die ons leidt naar vaardigheden die van belang zijn om mens te zijn en je ‘mens zijn’ te ontwikkelen. De te ontwikkelen vaardigheden zijn afhankelijk van ervaring, leeftijd, en aanleg.

Balans en excelleren in vrijheid

Het is essentieel om deze zes waarden en denkstijlen gelijk te behandelen. Om je persoonlijk te ontwikkelen, dienen zelfwaardering, zelfsturing, rolbewustzijn, empathisch vermogen, systematisch denken en praktisch denken namelijk in balans te zijn. Bieri (1944) stelt dat het ervaren van deze balans gelijk staat aan het gevoel van vrijheid. Hecht je aan één of meerdere van deze zes waarden minder waarde, dan ontstaat een onbalans. Je denkt niet of onvoldoende in één of meerdere denkrichtingen en ontwikkelt daardoor niet die vaardigheden die je helpen meer mens te worden. Je gaat je onvrij voelen en benut niet het volledig potentieel van menszijn. Voel je wel vrijheid en zet je jouw potentieel in voor het belang van anderen, dan is er sprake van Excelleren in vrijheid. Je wordt vaardiger, krijgt vleugels en stijgt boven jezelf uit.

3. Indeling en leeswijzer

Indeling

De zeven hoofdstukken gaan over wat Excelleren in vrijheid betekent in algemene zin én over wat het voor jou betekent. Het boek is ingedeeld in twee delen en een afsluitend hoofdstuk 7. Hoofdstuk 1 tot en met 6 behandelen elk een van de zes universele waarden, denkstijlen en vaardigheden.

Elk van deze zes hoofdstukken is op dezelfde manier opgebouwd. Het start met een persoonlijk verhaal over een bekend persoon om een concreet voorbeeld te geven van het onderwerp in paragraaf 1. De theoretische kennis en feiten in paragraaf 2 onderbouwen het persoonlijke verhaal. Door een beschrijving van de denkstijl in paragraaf 3 word je aan het denken gezet over de waarde die jij toekent aan deze denkstijl. Hiervoor is de, enigszins bewerkte, beschrijving van het Hartman waardenprofiel door Dorien Derksen van TTI Success Insights gebruikt.

En tot slot vind je in paragraaf 4 enkele oefeningen en activiteiten die je aanzetten tot ontwikkeling en waarmee je op zelfonderzoek uit kunt gaan.

Zo kun je vervolgens aan de slag om de waarde, die je hecht aan de universele waarde, te vergroten, daarmee je denkrichting en je denkstijl te veranderen, en de bijbehorende vaardigheden verder te ontwikkelen.

Deel 1 gaat over de driedeling die betrekking heeft op jezelf. Het bestaat uit: Hoofdstuk 1 Wie ben ik?, Hoofdstuk 2 Waar wil ik naartoe?, en Hoofdstuk 3 Welke stappen ga ik zetten?

In deel 2 komt vervolgens de driedeling in de wereld om jou heen aan de orde. Het bestaat uit: Hoofdstuk 4 Wie zijn die anderen?, Hoofdstuk 5 Wat is logisch?, en Hoofdstuk 6 Wat hebben wij te doen?

Hoofdstuk 7 beschrijft tot slot de betekenis van Excelleren in vrijheid. Het proces van jezelf ontwikkelen in balans met de wereld om je heen.

Alle hoofdstukken nodigen je uit om de activiteiten op te schrijven die je wilt doen met het doel te groeien. Samen vormen ze de ingrediënten van je recept voor persoonlijke ontwikkeling. Om meer mens te worden, bij te dragen aan een mooiere wereld en kleine stappen te zetten om de vrijheid van anderen te respecteren en te vergroten.

Indeling naar driedelingen

De verschillende driedelingen die ik hiervoor heb genoemd, zijn in de onderstaande tabellen overzichtelijk weergegeven.

Driedeling van jou als mens

Driedeling van de wereld om je heen

Leeswijzer

Er zijn verschillende manieren waarop je dit boek kunt lezen.

De meest voor de hand liggende is natuurlijk van begin tot eind. Elk hoofdstuk laat je inleven, logisch nadenken en zet je aan het werk. Om tot slot te begrijpen wat Excelleren in vrijheid inhoudt en wat jouw recept voor persoonlijke ontwikkeling is.

Ben je een doener en leer je door te doen? Dan kun je beginnen met de paragrafen 1.3 en 1.4, 2.3 en 2.4 tot en met 6.3 en 6.4 te lezen en de activiteiten uit te voeren. Vervolgens lees je in paragraaf 7.4 wat jouw recept voor persoonlijke ontwikkeling is en welke waarde, vaardigheid en denkstijl voor jou het meest noodzakelijk is voor je persoonlijke ontwikkeling. Als je dan van een of meerdere denkstijlen het voorbeeld en de achterliggende theorie wilt lezen, kun je de bijbehorende paragrafen x.1 en x.2 lezen.

Word je aan de hand van dit boek begeleid bij je persoonlijke ontwikkeling? Bepaal dan samen met je coach/begeleider de volgorde van lezen en aan de slag gaan. Dit uiteraard mits de begeleider bekend is met de theorie in dit boek.

Is je coach/begeleider niet bekend met deze theorie? Dan adviseer ik om het boek hoofdstuk voor hoofdstuk te lezen en te bespreken met je begeleider. Zo krijgt het begeleidingstraject in zeven sessies vorm, structuur en inhoud.

Deel 1

Jezelf

“We moeten verder bedenken dat er in ons allemaal twee soorten heersende en leidende beginselen bestaan, die we waarheen ze ook leiden volgen. Het gaat om het aangeboren verlangen naar genot en om het aangeleerde inzicht dat naar het beste streeft. De ene keer zijn deze twee machten in ons het eens, de andere keer niet. En soms heeft de een en soms heeft de ander het voor het zeggen. Wanneer nu dat inzicht ons door de rede naar het beste leidt en het voor het zeggen heeft, noemen we dat zelfbeheersing. Maar wanneer dat verlangen ons zonder dat er van rede sprake is naar het genot sleurt en ons beheerst, is je-laten-gaan de toepasselijke term.”

Plato (uit: ‘Faidros’)

Socrates stelt in Faidros dat de ziel valt te vergelijken met de samengevoegde kracht van een span gevleugelde paarden en een menner’. De menner staat voor het gezonde verstand. Hij heeft de taak om een eerzuchtig paard en een weerbarstig paard in bedwang te houden en de twee te leiden naar de juiste bestemming.

Het gezonde verstand streeft naar balans en geeft richting. Balans tussen, aan de ene kant, ijver en eerzucht: het streven naar het beste. En, aan de andere kant, de weerbarstigheid van de persoonlijke behoeften en driften: het verlangen naar genot. Als het gezonde verstand erin slaagt om balans aan te brengen en richting te geven zodat de juiste bestemming wordt bereikt, wordt persoonlijk meesterschap mogelijk, aldus Socrates.

Hoofdstuk 1

Wie ben ik?

“Wij zullen moeten kiezen
de waarheid of de schijn
je kunt jezelf verliezen
door nooit jezelf te zijn.”

Toon Hermans (een vers uit: het boek ‘24 Rozen’)

1.1 Elvis voelt zich ‘all right’

Iedereen heeft een aangeboren verlangen naar genot. Iedereen is uniek. En, iedereen is intrinsiek gemotiveerd. Om te verduidelijken wat ik bedoel, wil ik je graag kennis laten maken met het verhaal over hoe Elvis ontdekt werd. Aan de hand daarvan ga ik de relatie leggen tussen de buik, het weerbarstige paard, het intrinsieke of morele Zelf en de zelfwaardering.

De ontdekking van Elvis

Elvis Presley is ongeveer tien jaar als hij voor het eerst aan een talentenwedstrijd meedoet. Hij maakt geen geweldige indruk en wordt vijfde. Voor zijn verjaardag krijgt hij een gitaar en zijn ooms en een dominee geven hem een aantal gitaarlessen. Op zijn elfde neemt Elvis zijn gitaar regelmatig mee naar school om tijdens de lunchpauze te spelen en te zingen. Leerlingen vinden hem maar raar. Een eenzame, trieste, verlegen, niet aantrekkelijke jongen met een gitaarspel dat waarschijnlijk geen prijzen zal winnen. Hij wordt ermee gepest en wordt gezien als een slordige, sjofele jongen die hillbilly-muziek speelt. Maar Elvis houdt vol. Zonder te reageren op kritische medeleerlingen of hun pesterijen blijft hij doorgaan met dat wat waardevol voor hem is: muziek maken. Volgens zijn muziekleraar op de middelbare school heeft Elvis geen aanleg om te zingen. Hij zakt zelfs voor het vak muziek. Overigens het enige vak waarvoor hij ooit op school is gezakt. Wanneer hij meedoet aan een talentenshow op school, weten veel leerlingen niet eens dat hij ook zingt. Na dat optreden is hij een stuk populairder bij z’n klasgenoten.

Elvis is anders dan andere jongens van zijn leeftijd. Zijn kleding is anders, meestal gekleed in roze en zwart. Hij heeft broeken met een streep over de lengte van zijn broekspijpen. Zijn haar is langer, vettig en in een kuif, niet bepaald de norm destijds. “He was just so different, all the other guys were like replicas of their dads”, volgens een toenmalige vriendin. Verder heeft hij weinig vrienden, hij gaat veel met zijn neven om. En hij vormt een twee-eenheid met zijn moeder.

Als Elvis achttien jaar is, gaat hij naar de Memphis Recording Service om een plaat te laten opnemen, bedoeld om zijn moeder te verrassen. Daar vraagt hij of ze iemand kennen die een zanger nodig heeft. Marion Keisker, de secretaresse en tevens dj bij een plaatselijk radioprogramma, is onder de indruk van Elvis en noteert “Good ballad singer. Hold”. Hij komt regelmatig naar de studio in de hoop dat een band een zanger zoekt, maar er gebeurt ruim een jaar niets. Een jaar later neemt hij nogmaals een plaatje op in dezelfde studio. Op z’n negentiende doet Elvis auditie voor een zangkwartet, maar hij wordt niet aangenomen. “They told me I couldn’t sing”, vertelt hij zijn vader. Iemand adviseert hem om het zanger worden op te geven. Dat doet pijn, maar hij laat zich niet tegenhouden. “Well, that didn’t work out, let’s go on to the rest of it”, is zijn houding volgens zijn toenmalige vriendin.

Intussen gaat Elvis werken als vrachtwagenchauffeur om wat geld te verdienen. Na een try-out met een band die een zanger zoekt, wordt hij afgewezen. Advies van de bandleider: “Stick to driving a truck, because you’re never going to make it as a singer.”

Sam Phillips, de directeur van de Memphis Recording Service, is precies in die tijd op zoek naar een nieuw stemgeluid. Hij vindt de bestaande muziek te geprogrammeerd, de artiesten te geconformeerd en weinig authentiek. Daarom heeft hij zijn studio opgericht om met zwarte, oprechte en ongeschoolde artiesten te werken. Artiesten met “mud on their boots and patches in their overalls … battered instruments and unfettered techniques”. Sam vertelt Marion Keisker dat hij, als hij een blanke, oprechte en ongeschoolde artiest kan vinden met het geluid van een zwarte, een breder publiek zou kunnen bereiken. En rijk zou worden.

In juni 1954 nodigt Sam Elvis uit, waarschijnlijk door de notitie van Marion een jaar eerder. Ze repeteren, maar Sam is niet tevreden en vraagt Elvis nog wat andere nummers te zingen. Iets daarin raakt Sam waardoor hij voorstelt om met twee bekende plaatselijke muzikanten af te spreken om eens van hen te horen wat zij van Elvis vinden. En iets voor te bereiden voor een opnamesessie.

Op 4 juni 1954 ontmoet Elvis Bill Black en Scotty Moore. Bill is bassist en Scotty is gitarist. Elvis draagt een zwart overhemd, roze broek met een zwarte streep en witte schoenen. Verder heeft hij een vette kuif. Na wat onhandig geklets gaan ze aan de slag. Elvis gaat verlegen en gebogen over zijn gitaar zitten en mompelt dat hij niet weet wat hij moet zingen. Ze spelen een aantal bekende nummers, ballads. Als Elvis weer vertrekt, vraagt Scotty aan Bill, “What’d you think?” Bill zegt onder meer: “Well, he didn’t impress me too damn much.”, “Snotty-nosed kid coming in here with those wild clothes and everything.” en “Well, it [the singing] was all right, nothing out of the ordinary – I mean, the cat can sing….”