DE ELLENDE IS COMPLEET. Hier lig ik dan, in bed, lichamelijk en geestelijk geveld. Been en hart gebroken. En dan lees ik nu ook nog in het Nieuwsblad dat Lawrence of Arabia dood is. Hij schijnt zich met zijn motor te pletter gereden te hebben tegen een boom. Toch nog een heroïsche dood, welbeschouwd, voor een man die sinds de oorlog een onbegrijpelijk teruggetrokken bestaan leidde.

            Ik herinner me Lawrence, en Cairo en Akaba, en Jeruzalem en Amman nog als de dag van gisteren. Hoe zou ik dat jaar ook kunnen vergeten? Ik heb Allyson toen immers ontmoet, die ik onlangs nog in Den Haag terugzag, toen ik met Zelda bij de Britse ambassade was. Zelda die mijn hart heeft gebroken. Ik die Ally's hart ooit brak. En wat te denken van Jojo? Ze zal me mijn ontrouw wel nooit vergeven. Daar ken ik haar te goed voor!

            Je existeert als mens bij de gratie van je verleden. Je bestaat uit vlees en bloed, en geest, die laatste gevormd door je herinneringen. Tenminste zo zie ik dat. Je denkt toch niet dat een mens een onsterflijke ziel heeft, die ook voort bestaat als je allang dood bent? Reïncarnatie, het eeuwig terugkeren van de ziel in steeds maar weer een ander lichaam, zelfs in dat van dieren, brrr, ik moet er niet aan denken. En al helemaal niet aan hemel of hel als eeuwige verblijfplaats van je ziel na de dood. Iedereen gelooft maar wat hij wil, maar het gaat er bij mij allemaal niet in. Nee, een mens is wat hij is dankzij zijn herinneringen. Stel je nou eens voor dat mijn vader me niet naar Engeland had laten gaan, dan was ik waarschijnlijk nooit gaan vliegen. Misschien was ik dan wel onderzoeker geworden op een of ander laboratorium, of professor aan de universiteit. Een plechtstatig mens. Waarachtig, terwijl ik het opschrijf, spreekt het me nog aan ook: een rustig leven met status. Heel wat anders dan het hectische bestaan dat ik nu leid. Maar ach, het gaat zoals het gaat in het leven en ontevreden ben ik niet. Op mijn tweeënveertigste kan ik al als een sentimentele oude gek terugblikken. Verdomd, ik heb soms het gevoel alles in het leven al wel een keer te hebben meegemaakt. Ik heb gereisd, weet wat zinderende hitte is en bittere kou, kijk niet meer op van de vreemdste gewoonten en zeden, heb mensen de verschrikkelijkste dingen zien doen, heb vrouwen bemind, kortom heb het hele scala aan menselijke gevoelens doorlopen. En met welk resultaat? Dat ik hier nu lig, uitgerangeerd als een gewonde frontsoldaat, onder de bloeduitstortingen. Ha ha ha. Ja lach maar, maar dat verdomde been baart me wel zorgen. De pijn is goddank weg, maar komt het wel weer goed met mijn knie? Maar liever niet aan denken. Die verdomde fascisten ook! O, die vermaledijde bemoeizucht van me!

            Dus Lawrence is dood. Hoe oud is hij eigenlijk geworden? Hij was meen ik vijf jaar ouder dan ik. Hij zal van '88 geweest zijn, 47 jaar dus. Gestorven in de kracht van zijn leven, zoals ze dat zo mooi zeggen. Aparte vent, die Lawrence, maar ik mocht hem wel. Hoe lang heb ik hem eigenlijk meegemaakt? Vlak na Ieperen ben ik naar Egypte vertrokken. Ieperen was in juli 1917. In september kwam ik in Cairo aan. Meteen na de oorlog ging ik weer terug naar Engeland, dus reken maar uit. Al met al nog geen jaar, maar voor mijn gevoel was het een eeuwigheid. Kwam natuurlijk ook door al dat gedoe met Allyson. Liefdesperikelen en oorlogsgeweld gaan je niet in de kouwe kleren zitten.

            Ik hoor beneden een deur dichtslaan. God, wat is die meid weer laat! En hardleers! Hoe vaak heb ik haar al niet gezegd niet via de garage binnen te komen maar gewoon door de voordeur. Ik ben helemaal niet materialistisch ingesteld maar als ze mijn auto toch jatten, of mijn motorfiets... Zwaantje, kom eens snel boven meid, en kom eens lekker bij me op bed zitten. O, je bent zo'n lekker wijf, met die weelderige boezem van je, die je me maar niet wilt laten zien. Durf je niet of ben je echt zo preuts? Ach, wat geeft het ook, je ruikt me toch te veel naar zweet. En je zou alles toch maar aan mevrouw vertellen, of niet soms? Die vraagt je immers toch elke dag hoe het met me gaat? Zit-ie daar nog steeds te verpieteren? Ha fijn, eigen schuld, dikke bult, had-ie maar niet moeten zondigen! Had-ie het zesde gebod maar niet moeten overtreden! Het is toch het zesde nietwaar, gij zult niet echtbreken?! Ach, wat maakt het ook uit: ik heb ze allemaal immers wel een keer overtreden... Liegen, bedriegen, belazeren, bestelen, zelfs doden, en dat alles ook nog op zondag als het zo uitkwam. En mijn ouders? Heb ik die wel geëerd? Hmm, misschien is dat wel het enige wat ik nog redelijk netjes gedaan heb in mijn leven.

            Goed dan, Zwaantje, maak je maar geen zorgen, ik zal je niet aanraken. Zet de pannetjes maar op het vuur en kook iets lekkers voor me. Schud de kussens nog maar eens op, zodat ik lekker zit en breng me nog wat vellen van dat fijne papier, zodat ik door kan schrijven. Wat doet Lodewijk nu zoal de hele dag? Nou mevrouw, hij schrijft. Ha ha ha, schrijven? Louis? Ha ha ha. Wat schrijft hij dan? Geen idee mevrouw, wat hij zoal in z'n hoofd heeft, denk ik. Louis iets in zijn hoofd hebben? Dat lijkt me een onmogelijkheid. Hij zit toch niet aan je, hè? Nee mevrouw, echt niet, hij kan nauwelijks zonder hulp uit bed komen met dat zere been van hem!

*          *          *

Ach, die Victoria. Altijd bezorgd. Dat was ze al toen ik haar in '22 leerde kennen op die hete, windstille dag in mei. Haar gezicht was het eerste wat ik door een roze zonnekrans heen zag opdoemen. Het voelde alsof er iemand een pot warm bessensap langzaam over mijn hoofd aan het uitgieten was. Ik bracht moeizaam mijn beide handen naar mijn ogen om ze uit te wrijven en te beschermen tegen het felle zonlicht, maar zij, die door de roze mist heen begon op te dagen greep mijn polsen beet en hield me tegen. Ik wilde me losrukken maar schrok van de bezorgde uitdrukking in haar wijd opengesperde ogen. Ze trok me met een rukje aan mijn armen opzij en schoot onmiddellijk opgelucht in de lach, toen ik haastig als een uit zijn slaap geschopte hond overeind begon te krabbelen. Pas toen besefte ik dat er bloed langs mijn wenkbrauwen stroomde en in mijn ogen drupte. Ik zakte terug op mijn knieën en wilde naar mijn hoofd grijpen, maar zij was me voor en greep mijn handen beet. Terwijl er een enorme mensenmassa toestroomde, die als een kudde koeien op eerbiedige afstand een kring om ons heen vormde, begon zij mijn voorhoofd te betten met een kanten zakdoekje. De wereld om me heen was net een film. Ik nam weliswaar beweging waar (mensen schoten schichtig door mijn blikveld heen en weer, terwijl een witte Mercedes als een speer voorbij flitste), maar het beeld was monochroom, zij het roodachtig. ‘Het valt mee,’ hoorde ik haar zeggen. Ik hees me stram en met trillende benen op aan een spijl van de versplinterde voorruit. Mijn zintuigen begonnen weer kleur en geluid te onderscheiden. ‘Maar het is wel een diepe jaap in uw voorhoofd. U moeten hem laten hechten. Hier, hou mijn zakdoek er maar tegenaan.’ Terwijl ik met mijn ene hand haar zakdoek tegen de wond duwde, probeerde ik met mijn andere hand mijn helm los te maken. ‘Wacht laat me u helpen.’ Alsof ze dit soort handelingen iedere dag verrichtte, trok ze vakkundig mijn stofbril, die om mijn hals bungelde, over mijn hoofd en maakte ze het riempje onder mijn kin open om mijn leren helm vervolgens voorzichtig van mijn hoofd te verwijderen.

            Het was niet moeilijk te constateren dat de race er voor mij al na dertien ronden op zat. Mijn auto lag op zijn kant, de motorkap was er afgescheurd, de leren band die hem op zijn plaats had moeten houden in het niets verdwenen. Er kwam een straaltje goudgele olie uit het motorblok. Wat was er gebeurd? Ineens, terwijl ik op topsnelheid voor de terrassen van het Kurhaus langs scheurde, was de Spyker als een idioot gaan slingeren. Tientallen meters lang schoot hij zigzaggend heen en weer, terwijl ik hem met alle kracht tot stilstand trachtte te brengen. Plotsklaps trok hij abrupt naar rechts. Ik voelde de achterkant uitbreken, waarna de wagen begon te tollen. Daarna zag ik een van de gietijzeren lantarenpalen langs de boulevard recht op me afkomen, maar wat ik ook deed, de auto bleef onbestuurbaar. Hij leek er op het laatste moment nog net langs te zullen schampen, maar het linker voorwiel raakte toch de paal. Deze bleef staan, maar de wielophanging brak af als een luciferhoutje en de auto sloeg om. Met mijn voorhoofd moet ik de scherpe omranding van de voorruit geraakt hebben.

            Het spreekwoord luidt: de schrik in de benen hebben. Welnu, dit gezegde berust op waarheid, want mijn benen leken, nadat ik van de eerste schrik allang was bekomen, veeleer erger dan minder te trillen. Ik strompelde als een gemartelde gevangene om de wagen heen en jawel, wat ik reeds vermoed had, bleek bewaarheid. De rechter voorband was geklapt, wat de wagen onbestuurbaar had gemaakt. Om de velg zat alleen nog wat verschroeid rubber. De eens zo trotse C4 was van het ene op het andere moment in een wrak veranderd. A total loss zoals ze in Engeland zeggen. (Maar daar bleek men bij de fabriek anders over te denken. Enkele weken na het ongeluk zag ik bij toeval de wagen, weer helemaal opgeknapt, met een prachtige cabrioletopbouw, in de showroom van de Gebr. Nefkens in Utrecht staan wachten op een koper. De trotse nieuwe bezitter zal wel nooit geweten hebben dat de auto ooit (en met wat voor desastreuze gevolgen!) aan de races over de Scheveningse boulevard had deelgenomen).

            Geen van de voorbijsuizende automobielen hield ook maar een moment in. Zoals gezonde mensen zich weinig aan een zieke gelegen laten liggen, zo ook trokken de nog volop in actie zijnde coureurs zich niets aan van het ongeluk van een mededinger. Een kanariegele Delage scheurde zo dicht langs het wrak, dat de shawl van de chauffeur duidelijk zichtbaar langs de bodem van mijn auto streek.